Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

ఋషులు అన్నారు—ఆ కిరాతుని పేరు ఏమిటి? అతడు ఏ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు? ఓ విప్రేంద్రా, తత్త్వాన్ని చెప్పుము; మా కుతూహలం మహత్తరము।

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

అది అంతా మేము వినదలచుకున్నాము; జరిగినట్లే యథాతథంగా చెప్పుము। ఈ లోకంలో నీ తప్ప మరెవ్వరూ వక్తలలో శ్రేష్ఠులు లేరు। కాబట్టి, ఓ విప్రా, సమస్తం చెప్పుము—మేము శ్రవణానికి తహతహలాడుతున్నాము।

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

మహాత్ముడు శౌనకుడు ఇలా పలికినప్పుడు, అతడు పుష్కసేన చేసిన కార్యమంతటిని అప్పుడు విస్తారంగా వివరించాడు।

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

లోమశుడు అన్నాడు—పూర్వకాలంలో చడ అనే దురాత్ముడు, అత్యంత రౌద్ర స్వభావంతో ఉండేవాడు। అతడు క్రూరసంగంతో, ప్రాయశ్చిత్తాన్ని తృణీకరించి, ప్రాణులకు భయకారణమయ్యేవాడు।

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

ఆ దుష్టహృదయుడు వలలతో నిరంతరం చేపలను చంపేవాడు; బాణాలతో జింకలు, అడవి మృగాలు, కృష్ణసారాలు మరియు ముళ్లపందులను కూడా వధించేవాడు।

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

ఆ దుష్ట పాపి కొందరు ఖడ్గమృగాలను (గండాలను) చూసిన వెంటనే వాటినీ చంపేవాడు; కోపంతో పక్షులను కూడా కొట్టిచంపేవాడు—ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులను।

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

అతడు వేటగాడు—మహాపాపి, దుష్టుడు, దుష్టుల సాంగత్యాన్ని ఇష్టపడేవాడు. అతని భార్య కూడా అలాంటిదే—పుష్కసుని స్త్రీ, మహాభయంకరి।

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

ఇలా విహరిస్తూ ఉండగా అతని చాలా కాలం గడిచిపోయింది; ఎన్నో రోజులు గడిచినా అతడు పాపప్రవాహంలోనే పూర్తిగా లీనమై ఉన్నాడు।

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

తూనీరులో నీరు తీసుకొని, ఆకలి దాహాలతో తీవ్రంగా బాధపడుతున్న ఆ పాపి ఒక రాత్రి శ్రీవృక్షంపై కూర్చున్నాడు. ధనుస్సు చేతబట్టి పందిని చంపాలనే ఉద్దేశంతో కంటిపాపలు మూయకుండా జాగరించాడు।

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

మాఘమాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు అతడు ముందుకు చూచి మృగమార్గాన్ని గమనించుటకు బిల్వపత్రాలను జారవిడిచెను।

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

అక్కడ అతడు కోపంతో నిండినవాడైనా శ్రీవృక్షపు అనేక ఆకులను కోసెను. వృక్షమూలం వద్ద తిరుగుతూ ఉండగా అతని కింద శివలింగం దర్శనమైంది।

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

ఆ దురాత్ముడు గండూషజలాన్ని జారవిడిచెను; యాదృచ్ఛికంగా అది శివునిపై పడెను. శ్రీవృక్షపత్రాలూ దైవయోగంతో—అన్నీ కలసి—శివపూజగా మారినవి।

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

అతడు గండూషజలంతో మహత్తర స్నపనం (అభిషేకం) చేసెను; అసంఖ్య బిల్వపత్రాలతో మహత్తర అర్చనను నిర్వహించెను।

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

హే విప్రులారా! దురాత్ముడు పుష్కసేన కూడా అజ్ఞానవశంగా మాఘమాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు, చంద్రోదయ సమయంలో, ఈ కార్యం చేసెను।

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

అప్పుడు దురాచారుడైన పుష్కస వృక్షం నుండి దిగివచ్చెను; జలసమ విస్తారానికి చేరి చేపలను చంపుటకు ప్రారంభించెను।

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

ఒక వేటగాడికి ఘనోదరీ అనే భార్య ఉండెను; ఆమె దుష్టురాలు, పాపనిరత, పరధనాపహారిణి.

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

సాయంకాలం ఇంటి నుండి బయలుదేరి ఆమె పట్టణద్వారము వెలుపల నిలిచెను; భర్త రాక కోరికతో అరణ్యమార్గాన్ని తిలకించెను।

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

చాలాసేపు భర్త రాకపోవడంతో వేటగాడి భార్య చింతించెను—“ఈ సాయంకాలానికి అన్ని వేటగాళ్లు వచ్చేశారు కదా।”

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

అంధకార సమూహముచే నాలుగు దిక్కులు కప్పబడెను; రాత్రి రెండు యామాలు గడిచెను—అతనిపై ఏనుగు దాడి చేసిందా?

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

కేసర లోభంతో సింహమే అతనిని చీల్చివేసిందా? లేక సర్పఫణి రత్నాలను దోచిన వాడు నాగవిషంతో బాధపడాడా?

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

వరాహ దంతాగ్రాల దెబ్బలతో అతడు మరణించాడా? లేక తేనె లోభంతో చెట్టు శిఖరంనుంచి నేలపై పడిపోయాడా?

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

“నేను ఎక్కడ వెతకాలి? ఎవరిని అడగాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి, ఎవరి వద్దకు?”—ఇలా అనేక విధాల విలపిస్తూ ఆమె తన ఇంటివైపు తిరిగింది.

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

ఆ రోజున ఆ వేటగత్తె అన్నమూ తినలేదు, నీళ్లు కూడా తాగలేదు. భర్తనే తలచుకుంటూ ఆందోళనతో రాత్రంతా మేల్కొని ఉంది.

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

తర్వాత నిర్మలమైన ఉదయవేళ ఆ వేటగత్తె అడవికి వెళ్లింది. భర్త భోజనార్థం అన్నం తీసుకొని ఆ సతీమణి త్వరగా సాగింది.

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

ఆ అరణ్యంలో తిరుగుతూ ఆమె ఒక మహానదిని చూచింది. దాని తీరాన కూర్చున్న తన భర్తను చూసి ఆమె ఆనందంతో పరవశించింది.

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

అతడు ఆ ఆహారాన్ని నది తీరాన ఉంచి నదిని దాటుటకు ప్రారంభించాడు. తరువాత చుట్టూ చూసి వలలో చిక్కిన చేపలను సేకరించి తెచ్చాడు.

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

అప్పుడు ఆమె చండునితో చెప్పింది—“త్వరగా రా, భోజనం చేయి. నీ కోసమే ఈ అన్నం తెచ్చాను; నేను రోజంతా ఉపవాసం ఉన్నాను.”

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

“ఓ మందబుద్ధీ! ఈ రోజు నీవేమి చేశావు, రోజు గడిచినా ఏమి సాధించావు? నీవు ఏమీ తినలేదు, మూర్ఖుడా! ఈ రోజు నియమభంగం చేసి దోషిగా అయ్యావు.”

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

అనంతరం ఆ దంపతులు శుచివ్రతులు అయి నదిలో స్నానం చేశారు. అతడు భోజనానికి వెళ్లగానే ఒక కుక్క స్వయంగా అక్కడికి వచ్చింది.

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

ఆ శ్వానమే స్వయంగా ఆ సమస్త అన్నాన్ని భక్షించింది. అప్పుడు చండీ కోపంతో శ్వానాన్ని సంహరించుటకు ముందుకు వచ్చింది.

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

“మన ఇద్దరికోసం ఉంచిన అన్నాన్ని ఈ పాపి తినేశాడు! ఓ మూఢా, ఇక నీవు ఏమి భక్షిస్తావు? నేడు నీవు తప్పక ఆకలితో ఉంటావు.”

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు శివప్రియుడైన చండ ఆమెతో ఇలా అన్నాడు—“శ్వానం భక్షించిన ఆ అన్నమే నన్ను తృప్తిపరిచింది.”

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

ఆయుష్షు జారిపోతున్న ఈ నశ్వర శరీరంతో ఏమి ప్రయోజనం? లోకంలో శరీరం దుర్లభమైనదైనా, అది క్షణభంగురం—త్వరలోనే భంగమగును.

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

సర్వ విధాల బాధపడుతూ కూడా కేవలం తన శరీరాన్నే మమకారంతో పోషించేవారు మూఢులు, పాపులు అని తెలుసుకో—ఇహపర లోకాల రెండింటినుండి బహిష్కృతులు.

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

కాబట్టి గర్వమును, అదుపుచేయలేని కోపమును విడిచిపెట్టు. విచారంతో అంతర్ముఖంగా స్థిరమై, తత్త్వబుద్ధితో దృఢంగా నిలుచు.

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

అప్పుడు పుష్కసేన చేత చండీ దేవి బలంగా జాగృతమైంది. పుష్కసుడూ చతుర్దశి నాడు జాగరణాది వ్రతాచారాలను ఆచరించాడు.

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

శివరాత్రి అనుష్ఠాన-సంగతితో నిస్సందేహంగా ఏది జన్మిస్తుందో, అదే పరమ జ్ఞానం; ఆ శివరాత్రి సందర్భం వల్లనే అతడు పరమజ్ఞానాన్ని పొందాడు.

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

అక్కడ అమావాస్య రాత్రి రెండు యామాలు గడిచినప్పుడు, శివుని ఆజ్ఞతో ప్రేరితులైన అనేక గణాలు ఆ స్థలానికి వచ్చారు.

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

అక్కడ అనేక విమానాలు సమీపానికి వచ్చాయి. అతడు ఆ విమానాలను, అలాగే గణాలను కూడా ప్రత్యక్షంగా చూశాడు.

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

అప్పుడు పరమభక్తితో నిండిన పుష్కసుడు వారిని ఉద్దేశించి పలికెను—“మీరు అందరూ రుద్రాక్షమాలలు ధరించి ఇక్కడికి ఏ కారణంతో వచ్చారు?”

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

కొంతమంది దివ్య విమానాలలో ఆసీనులై ఉండగా, మరికొందరు వృషభారూఢులై ఉన్నారు. అందరూ స్ఫటికంలా ప్రకాశిస్తూ, అందరి శిరస్సులపై అర్ధచంద్రం శోభించింది.

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

హే జటాధారులారా, చర్మవస్త్రధారులారా, భుజంగభోగాలతో చేసిన హారాభరణాలతో అలంకృతులారా! మీరు శ్రీమంతులు, రుద్రసమాన పరాక్రములు—యథార్థంగా మీ గురించి చెప్పవలసినది చెప్పండి.

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

అప్పుడు పుష్కసుడు ప్రశ్నించగా, రుద్రుని సమస్త పార్షదులు—దేవదేవునికి వినయంగా నమస్కరించి, కమలనేత్రులు—ప్రత్యుత్తరం పలికారు.

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

గణులు పలికిరి—“హే చండా! పరమేశ్వరుడైన శివుడు మమ్మల్ని పంపెను. త్వరగా రా—భార్యతో కూడి; వాహనమెక్కకు, వెంటనే రా.”

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

నీవు రాత్రివేళ శివలింగార్చన చేసినందున, ఆ కర్మఫల పరిపాకంతో నీవు ఇప్పుడు శివసన్నిధిని పొందితివి।

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

వీరభద్రుడు అలా చెప్పగా, పుష్కసుడు స్వల్పంగా నవ్వినట్లుగా పలికెను; తన బుద్ధితో సందర్భానుగుణమైన మాటలను చెప్పెను।

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

పుష్కసుడు అన్నాడు—ఈ రోజు పాపి, హింసకుడు, వేటకు ఆసక్తుడైన దుర్మనస్సు పుష్కసుడైన నేను ఏ పుణ్యకార్యం చేశాను?

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

నా ఆచారం నిత్యం పాపమయమే—నేను స్వర్గానికి ఎలా వెళ్తాను? మరి ఈ లింగార్చన నా చేత ఎలా జరిగింది? దయచేసి చెప్పండి।

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

మహా కుతూహలంతో నేను నిన్ను యథాతథంగా అడుగుతున్నాను. ఓ మహాభాగ, జరిగినదంతా క్రమంగా, విధివిధానంగా చెప్పుము।

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

ఇలా పుష్కసుడు విధిపూర్వకంగా అడిగినప్పుడు, అతడు ఆనందంతో నిండిపోయి శివధర్మమునకు సంబంధించిన సమస్త ఉపదేశాన్ని అతనికి వివరించాడు।

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

వీరభద్రుడు అన్నాడు—హే చండా! దేవదేవుడైన మహాదేవుడు, దేవతల అధిపతి ఈశ్వరుడు, ఉమాపతి మహేశుడు నేడు ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

సందర్భవశాత్తు మాఘమాసంలో నీవు లింగార్చన చేశావు. అది నేడు శివుని తృప్తిపరచేది; అందువల్ల నీవు నిస్సందేహంగా పవిత్రుడవయ్యావు. శివరాత్రి రోజున కూడా సందర్భవశాత్తు అర్చన జరిగింది।

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

హే చండా! పందిని చూస్తూ ఉండగా నీ చేత బిల్వపత్రాలు కోసబడ్డాయి; అవి వెంటనే పడిపోయి శివలింగ శిరస్సుపై పడ్డాయి. ఆ కర్మవల్ల, హే ప్రభో, నీవు పుణ్యవంతుడవయ్యావు।

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

అనంతరం నిశ్చయంగా అతనికి చెట్టుపై మహా జాగరణం కలిగింది; ఆ జాగరణమాత్రంతోనే జగదీశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

హే మహాభాగ! కేవలం ఒక నెపంతో—అంటే వరాహదర్శనంతో—ఈ శివరాత్రి దినమున నీకు నిద్రలేదు, స్త్రీసంగమూ లేదు.

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

ఆ ఉపవాసం మరియు జాగరణం వల్ల ఆ మహాత్ముడు దేవశ్రేష్ఠుడు సంతోషించాడు. నీపై ప్రసాదం చూపుటకు ఆ మహానుభావుడు, వరదుడైన ప్రభువు సమస్త (ఇష్ట) వరాలను ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

అప్పుడు ధీమంతుడైన వీరభద్రుడు ఇలా చెప్పగా, అందరూ చూస్తుండగానే పుష్కసుడు కూడా శ్రేష్ఠ విమానాన్ని అధిరోహించాడు.

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

అప్పుడు గణులకు, దేవతలకు, సమస్త ప్రాణులకు దుందుభులు మోగాయి; భేరీలు మరియు అనేక విధాల తూర్యాలు ధ్వనించాయి.

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

వీణ, వేణు, మృదంగాలు అతని ముందుగా సాగాయి; గంధర్వనాయకులు గానం చేశారు, అప్సరాగణాలు నర్తించాయి.

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

సర్వ విద్యాధరగణములు, సిద్ధచారణులును ఆయనను స్తుతించిరి. చామరములతో వీచబడుచు, నానావిధ ఛత్రములతో గౌరవింపబడి, మహా మహోత్సవముతో ఆయనను గంధమాదనమునకు తీసికొనివచ్చిరి.

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

ఆ కర్మవలన ఆ చండుడు శివసాన్నిధ్యమునకు చేరెను. శివరాత్రి ఉపవాసముచేత పరమ స్థానమును పొందెను.

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

పుష్కసుడుకూడా కేవలం సంగతిమాత్రముచేత సదాశివుని పొందెను; మరి శ్రద్ధయుక్తులై పరమాత్మ శివునకు అర్పితులైనవారు ఎంత అధికముగా పొందుదురు!

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

ఈ లోకమున పుష్పములు, ఫలములు, సుగంధము, తాంబూలము, సమృద్ధమైన భక్ష్యములు అర్పించువారు—నిస్సందేహముగా రుద్రులే; ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

నిజముగా చండుడు అనగా పుష్కసేనుడు చేసిన ఆ కర్మ అతనికి ఫలప్రదమైంది. అల్పబుద్ధితో కేవలం ప్రసంగవశముగా చేసినదైనా, అది ఫలమును ఇచ్చెను.

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

ఋషులు పలికిరి— ఈ వ్రతఫలం ఏమిటి, దీని ఉద్దేశం ఏమిటి? దీన్ని మరల ఎవరు ఆచరించారు? ఏ కారణమున ఈ వ్రతము జన్మించింది, పురాతనకాలమున, హే విభో, దీన్ని ఎవరు నిర్వహించారు?

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

లోమశుడు పలికెను— పరమేష్ఠి బ్రహ్మ సమస్త జగత్తును సృష్టించినప్పుడు, పురాతనకాలమున రాశివిభాగములతో యుక్తమైన కాలచక్రము ఉద్భవించింది.

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

అక్కడ ద్వాదశ రాశులు, అలాగే నక్షత్రములు కూడా— ఇరవైఏడు సంఖ్యలో— ప్రధానంగా సిద్ధి మరియు కార్యసఫలత నియమార్థం స్థాపింపబడినవి.

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

ఈ రాశులు మరియు నక్షత్రముల ద్వారా— సమస్తమును మహత్తరంగా, ప్రచండంగా— కాలచక్రసహితమైన కాలము క్రీడించుచు జగత్తును సృష్టించుచున్నది.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తునక వరకు— కాలమే సృష్టించును, పోషించును, సంహరించును కూడా. హే ద్విజులారా, సమస్తమూ ఆ ఒక్క కాలముచేతనే బద్ధమై ఉంది.

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

ఈ లోకంలో కాలమే ఏకైక బలవంతుడు; దాని తప్ప మరొకటి లేదు. అందుచేత ఇక్కడి సమస్తమూ కాలస్వరూపమే—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

ఆదిలో కాలమూ, కాలగణనమూ ఉండెను; ఆ కాలమే లోకనాయకులకూ నాయకుడయ్యెను. అనంతరం లోకాలు జన్మించాయి, వెంటనే సృష్టి ప్రదర్శితమైంది.

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

సృష్టి నుండి ‘లవ’ పుట్టెను; లవ నుండి ‘క్షణ’ ఉద్భవించెను. క్షణ నుండి ‘నిమిష’ జన్మించెను—ప్రాణులకు అది నిరంతరం ప్రవహిస్తుంది.

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

అరవై నిమిషాలను ‘ఫల’ అని అంటారు. పదిహేను అహోరాత్రాలు (పగలు-రాత్రి) ‘పక్ష’మని పిలుస్తారు.

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

రెండు పక్షాలతో నెల ఏర్పడుతుంది; పన్నెండు నెలలతో వత్సరం (సంవత్సరం) అవుతుంది. కాబట్టి కాలాన్ని తెలుసుకోవాలనేవాడు వివేకంతో ఈ జ్ఞానాన్ని సాధించాలి.

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

ప్రతిపద నుండి ప్రారంభమై పౌర్ణమి వరకు విస్తరించే పక్షం—ఆ పక్షం ‘పూర్ణ’మగుటచేత దానిని ‘పూర్ణిమ’ అని పిలుస్తారు.

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

ఏ రాత్రిలో చంద్రుడు పూర్ణచంద్రుడై ప్రకాశిస్తాడో అది ‘పూర్ణా’ (పౌర్ణమి), దేవతలకు ప్రియమైనది; ఏ రాత్రిలో చంద్రుడు కనబడక లుప్తమవుతాడో దానిని పండితులు ‘అమా’ (అమావాస్య) అంటారు.

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

అగ్నిష్వాత్త మొదలైన పితృదేవతలకు ఈ దినాలు అత్యంత ప్రియమైనవి. ఈ ముప్పై దినాలు పుణ్యకాలంతో యుక్తమైనవి. వాటిలో ఉన్న ప్రత్యేక విశేషాన్ని వినండి, ఓ ద్విజోత్తములారా.

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

యోగాలలో వ్యతీపాతం (విశేష పుణ్యదాయకం), నక్షత్రాలలో శ్రవణం అలాగే. తిథులలో అమావాస్య మరియు పౌర్ణమి కూడా అంతే పవిత్రమైనవి.

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

సంక్రాంతులు దానకర్మలో పవిత్రమని తెలుసుకోవాలి. అష్టమి తిథి శంభు (శివ)కు ప్రియమైనది; చతుర్థి తిథి గణేశునికి ప్రియమైనది.

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

పంచమీ తిథి నాగరాజునకు, షష్ఠి కుమారుడు (స్కందుడు)కు. సప్తమీ భాను (సూర్యుడు)కు చెందినదని తెలిసికొనవలెను; నవమీ చండికాదేవికి ప్రియమైనది.

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

దశమీ తిథి బ్రహ్మదేవునకు చెందినదని తెలుసుకోవలెను; ఏకాదశీ రుద్రునకు అలాగే. ద్వాదశీ విష్ణువుకు ప్రియమైనది; త్రయోదశీ అంతకుడు (మృత్యు)కు చెందింది.

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

చతుర్దశీ తిథి శంభునకు ప్రియమైనది—ఇందులో సందేహం లేదు. అయితే కృష్ణపక్షంలో నిశీథం (అర్ధరాత్రి)తో యుక్తమైన చతుర్దశీ ఉపవాసంగా ఆచరించవలెను; ఆ తిథి శ్రేష్ఠమైనది, శివసాయుజ్యాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

శివరాత్రి తిథి సర్వపాపనాశినిగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఇదే సందర్భంలో ఉదాహరణగా ఒక ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని నేను ఉటంకిస్తున్నాను.

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

పూర్వకాలంలో ఒక బ్రాహ్మణీ విధవ ఉండెను; ఆమె స్వభావమున చంచల. కామహేతువశాత్ ఆమె కాముకిగా మారి శ్వపచుడు (అంత్యజుడు) పట్ల ఆసక్తి పొందింది.

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

ఆమె నుండి ఆ దురాత్ముడైన శ్వపచునికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు సహించలేనివాడు, దుష్ట స్వభావమూ కుప్రసిద్ధ నామమూ కలవాడు, సమస్త ధర్మాచరణముల నుండి బహిష్కృతుడు.

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

మహాపాపకర్మలలో నిమగ్నుడై అతడు ఎల్లప్పుడూ పాపాన్ని ఆరంభించేవాడు. అతడు జూదగాడు, మద్యపానీ, దొంగ, గురుపత్నీ-శయనాన్ని లంఘించిన మహాపాతకుడు.

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

ఆ దురాత్ముడు మృగయు కూడా—కర్మచేత నిజంగా చాండాలుడు. అత్యంత అధర్మిష్ఠుడూ దురాచారుడూ అయిన అతడు ఒకసారి శివాలయానికి వచ్చాడు; శివరాత్రి రాత్రి వచ్చి శివసన్నిధిలోనే నివసించాడు.

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

అక్కడ సమీపంలో అతడికి యాదృచ్ఛికంగా శైవశాస్త్ర బోధ వినిపించింది; మరియు ఆ సమయానికే అతడు స్వయంభూ శివుని లింగరూప సన్నిధిలో ఉన్నాడు.

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

దుష్టుడైనా అతడు అక్కడ ఒకచోటే ఉండి శివరాత్రి నాడు జాగరణ చేశాడు. ఆ కర్మవిపాక ఫలితంగా అతడు పుణ్యయోని—సద్జన్మను పొందాడు.

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

అత్యంత పుణ్యలోకాలను అనుభవించి, అనేక శాశ్వత సంవత్సరాలు అక్కడ నివసించిన తరువాత, అతడు చిత్రాంగదుని కుమారుడిగా జన్మించాడు—రాజాధిరాజ లక్షణాలతో యుక్తుడై।

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

అతని పేరు విచిత్రవీర్యుడు—సుభగుడు, అందరికీ ప్రియుడు, మనోహరుడు. మహత్తర రాజ్యాన్ని పొందినా, అహంకారరహితుడై నిజంగా మహానయ్యాడు।

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

శివునిపై భక్తిని పెంపొందించుకుంటూ అతడు శివకర్మలలో పరాయణుడయ్యాడు. శైవశాస్త్రాలను గౌరవించి, శివపూజలో నిమగ్నుడై, శివసన్నిధిలో యత్నపూర్వకంగా రాత్రి జాగరణం చేసేవాడు।

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

శివుని గాథలను పాడుతూ అతడు మళ్లీ మళ్లీ ఆనందాశ్రువులను చిందించేవాడు; కళ్ల నుంచి కన్నీరు ధారగా ప్రవహించి, శరీరం రోమాంచంతో కప్పబడేది।

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

అతని ఆయుష్షు క్షీణిస్తున్నప్పటికీ, అతడు శివధ్యానంలోనే పూర్తిగా నిమగ్నుడై ఉన్నాడు. ఎందుకంటే ఈ లోకంలో శివుడు బద్ధజీవులకు కూడా, అల్పజ్ఞానులకు కూడా సులభంగా లభ్యుడు।

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

నిజమైన శ్రేయస్సు పొందుటకు సేవింపదగినవాడు ఏకైకుడు సదాశివుడే. శివరాత్రి ఉపవాసం వలన అతడు అనుత్తమమైన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పొందెను.

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

ఆ జ్ఞానమునుండి సమస్తమూ అనుభవమైంది—సర్వభూతాల పట్ల నిరంతర సమత్వం. సర్వభూతాత్మ స్వరూపుడు ఏకైక నిత్యశివుడే అని తెలిసి, శివుని తప్ప ఇక్కడ ఎక్కడా ఏదీ లేదని గ్రహించాడు.

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

ఇలా అతడు దుర్లభమైన, సంపూర్ణమైన, ప్రపంచాతీత జ్ఞానాన్ని పొందెను. ఆ జ్ఞానం పొందిన రాజు నిజంగా శివునికి ప్రియుడయ్యెను.

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

శివరాత్రి ఉపవాసం వలన అతడు శివసాయుజ్యముక్తిని పొందెను. ఈ విధంగా శివునిచే ప్రసాదితమైన జన్మ అతనికి లభించింది—నేను పూర్వమే చెప్పినట్లే.

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

దాక్షాయణీ కోసం పరమాత్మ శివుని విస్తారమైన జటాజూటం నుండి ఒక మహావీరుడు బయలుదేరెను. శివుని మస్తకమునుండి జన్మించి అతడు ‘వీరభద్ర’ అని ప్రసిద్ధుడయ్యెను—దక్షయజ్ఞవినాశకుడు.

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

శివరాత్రి వ్రతమాత్రమే ప్రాచీనకాలంలో అనేకులను సంసారసాగరము నుండి తరింపజేసింది. పూర్వం బ్రాహ్మణులు, భరతాది దేహధారులూ పరమ సిద్ధిని పొందిరి.

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

మాంధాత, ధుంధుమారి, హరిశ్చంద్రాది రాజులు కూడా ఈ పరమ వ్రతమువలననే సిద్ధిని పొందిరి.

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

అనంతరం గిరిజతో కూడిన గిరీశుడు క్రీడానందంతో గిరిరాజ శిఖరంపై భవానితో కలిసి పాశకములతో ద్యూతక్రీడను అత్యంత ఉత్సాహంగా ఆడెను.