Adhyaya 3

Verse 1

लोमश उवाच । दाक्षायणी गता तत्र यत्र यज्ञो महानभूत् । तत्पितुः सदनं गत्वा ना नाश्चर्यसमन्वितम्

లోమశుడు అన్నాడు—దాక్షాయణీ మహాయజ్ఞం జరుగుతున్న చోటికి వెళ్లింది; తండ్రి భవనంలో ప్రవేశించి, అది అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినదిగా చూసింది।

Verse 2

द्वारि स्थिता तदा देवा अवतीर्य निजासनात् । नंदिनो हि महाभागा देवलोकं निरीक्ष्य च

అప్పుడు దేవతలు తమ తమ ఆసనాల నుండి దిగివచ్చి ద్వారంలో నిలిచారు; మహాభాగ్యుడైన నంది దేవలోకాన్ని పరిశీలించి చూశాడు।

Verse 3

मातरं पितरं दृष्ट्वा सुहृत्संबंधि वांधवान् । अभिवाद्यैव पिरतं मातरं च मुदान्विता

తల్లి తండ్రి, అలాగే మిత్రులు బంధువులను చూసి, సతి ఆనందంతో తండ్రి తల్లులకు నమస్కరించి అభివాదం చేసింది।

Verse 4

बभाषे वचनं देवी प्रस्तापसदृशं तदा । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः

అప్పుడు దేవి సందర్భానుగుణమైన వాక్యమును పలికింది— “పరమశోభనుడైన శంభువును నీవెందుకు ఆహ్వానించలేదు?”

Verse 5

येन पूतमिदं सर्वं समग्रं सचराचरम् । यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः

యేన ఈ సమగ్ర చరాచర జగత్తు సంపూర్ణంగా పవిత్రమగుచున్నదో, ఆయనే యజ్ఞము; యజ్ఞవిదులలో శ్రేష్ఠుడు, యజ్ఞాంగము మరియు యజ్ఞదక్షిణ కూడా ఆయనే.

Verse 6

द्रव्यं मंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

ద్రవ్యము, మంత్రాది సమస్తము; దేవతలకు హవ్యము, పితృలకు కవ్యము—ఇవన్నీ ఆయన స్వరూపమే. ఆయన లేక చేసినదంతా అపవిత్రమగును.

Verse 7

शंभुना हि विना तात कथं यज्ञः प्रवर्तते । एते कथं समायाता ब्रह्मणा सहिताः पितः

ప్రియుడా, శంభువు లేక యజ్ఞము ఎలా ప్రవహించును? ఓ తండ్రీ, వీరు బ్రహ్మతో కలిసి ఇక్కడికి ఎలా వచ్చారు?

Verse 8

हे भृगो त्वं न जानासि हे कश्यप महामते । अत्रे विशिष्ठ एकस्त्वं शक्र किं कृतमद्यते

ఓ భృగూ, నీకు తెలియదా? ఓ మహామతీ కశ్యపా! ఓ అత్రే! ఓ వసిష్ఠా! ఇక్కడ నీవొక్కడివే విశిష్టుడవు. ఓ శక్రా, నేడు ఏమి చేయబడింది?

Verse 9

हे विष्णो त्वं महादेवं जानासि परमेश्वरम् । ब्रह्मन्किं त्वं न जानासि महादेवस्य विक्रमम्

హే విష్ణో! నీవు పరమేశ్వరుడైన మహాదేవుని తెలుసుకొనియున్నావు. హే బ్రహ్మన్! మహాదేవుని పరాక్రమాన్ని నీవు ఎరుగవా?

Verse 10

पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोऽसि तदद्भुतम्

పూర్వం నీవు పంచముఖుడై సదాశివుని పట్ల గర్వించితివి. ఆయననే నిన్ను చతుర్ముఖుడిగా చేసెను—ఆ అద్భుతాన్ని మరచితివా?

Verse 11

भिक्षाटनं कृतं येन पुरा दारुवने विभुः । शप्तोयं भिक्षुको रुद्रो भवद्भिः सखिभिस्तदा

యే విభువు పూర్వం దారువనంలో భిక్షాటనము చేసెనో, ఆ భిక్షుకరూప రుద్రుని అప్పుడు నీవు మరియు నీ సఖులు శపించితిరి.

Verse 12

शप्तेनापि च रुद्रेण भवद्भिर्विस्मृतं कथम् । यस्यावयवमात्रेण पूरितं सचराचरम्

మీరు శపించిన రుద్రుని విషయములోనూ ఈ సత్యాన్ని మీరు ఎలా మరచితిరి? ఆయన యొక్క అంసమాత్రముచేతనే చరాచర సమస్త జగత్తు వ్యాప్తమై పరిపూర్ణమైయున్నది.

Verse 13

लिंगभूतं जगत्सर्वं जातं तत्क्षणमेव हि । लयानाल्लिंगमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः

క్షణమాత్రములోనే సమస్త జగత్తు లింగస్వరూపమైయెను. లయాన్ని బోధింపజేయు చిహ్నమగుటచేత, ఇంద్రసహిత సమస్త దేవులు దానిని ‘లింగం’ అని అంటారు.

Verse 14

सर्वे देवाश्च संभूता यतो देवस्य शूलिनः । सोऽसौ वेदांतगो देवस्त्वया ज्ञातुं न पार्यते

శూలధారి దేవుని నుండే సమస్త దేవతలు ఉద్భవించారు; వేదాంత తాత్పర్యంలో స్థితుడైన ఆ పరమదేవుని నీవు గర్వమాత్రంతో సంపూర్ణంగా గ్రహించలేవు।

Verse 15

तस्या वचनमाकर्ण्य दक्षः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः । किं त्वया बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम्

ఆమె మాటలు విని దక్షుడు కోపంతో పలికాడు— “నీ దీర్ఘ వాక్యాలతో ఏమి ప్రయోజనం? ఇప్పుడిక్కడ దానికి ఏ పని లేదు।”

Verse 16

गच्छ वा तिष्ठवा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता । अमंगलो हि भर्ता ते अशिवोसौ सुमध्यमे

“వెళ్లు లేదా ఉండు, ఓ భద్రే—నీవెందుకు ఇక్కడికి వచ్చావు? నీ భర్త అమంగళుడు; అతడు ‘అశివుడు’, ఓ సుమధ్యమే।”

Verse 17

अकुलीनो वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट् । तस्मान्नाकारितो भद्रे यज्ञार्थं चारुभाषिणि

“అతడు అకులీనుడు, వేదమార్గానికి బయటనున్నవాడు, భూత-ప్రేత-పిశాచుల అధిపతి; అందుకే, ఓ భద్రే, మధురభాషిణీ, యజ్ఞార్థం అతడిని ఆహ్వానించలేదు।”

Verse 18

मया दत्तासि सुश्रोणि पापिना मंदबुद्धिना । रुद्रायाविदितार्थाय उद्धताय दुरात्मने

“ఓ సుశ్రోణీ, నేను—పాపి, మందబుద్ధి—నిన్ను రుద్రునికి ఇచ్చాను; అతడు మర్యాద తెలియని వాడు, అహంకారుడు, దురాత్ముడు।”

Verse 19

तस्मात्कायं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । दक्षेणोक्ता तदा पुत्री सा सती लोकपूजिता

కాబట్టి, ఓ శుచిస్మితే! ఈ దేహాన్ని విడిచి శాంతిగా, స్థిరచిత్తంగా ఉండు. అలా దక్షుడు తన కుమార్తె—లోకపూజిత సతీకి—అన్నాడు.

Verse 20

निंदायुक्तं स्वपितरं विलोक्य रुषिता भृशम् । चिंतयंती तदा देवी कथं यास्यामि मंदिरे

తన తండ్రి నిందతో నిండినవాడిగా కనిపించగానే దేవి తీవ్రంగా కోపించింది. అప్పుడు ఆమె ఆలోచించింది—“నేను ఇంటికి (శివుని వద్దకు) ఎలా వెళ్లగలను?”

Verse 21

शंकरं द्रष्टुकामांह किं वक्ष्ये तेन पृच्छिता । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं श्रृणोति यः । तावुभौ नरके यातो यावच्चन्द्रदिवाकरौ

“శంకరుని దర్శించాలనుకుంటున్నాను; కానీ ఆయన అడిగితే నేను ఏమని చెప్పాలి? మహాదేవుని నిందించే వాడు, నిందను వింటూ ఉండే వాడు—ఇద్దరూ చంద్రసూర్యులు ఉన్నంతకాలం నరకానికి పోతారు.”

Verse 22

तस्मात्तयक्ष्याम्यहं देहं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

“కాబట్టి నేను ఈ దేహాన్ని త్యజిస్తాను; యజ్ఞాగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.”

Verse 23

एवं मीमांसमाना सा शिवरुद्रेतिभाषिणी । अपमानाभिभूता सा प्रविवेश हुताशनम्

ఇలా ఆలోచిస్తూ, “శివ! రుద్ర!” అని పలుకుతూ, అవమానంతో కుంగిపోయిన ఆమె యజ్ఞాగ్నిలో ప్రవేశించింది.

Verse 24

हाहाकारेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । सर्वे ते मंचमारूढाः शस्त्रैर्व्याप्ता निरंतराः

గొప్ప హాహాకారములతో దిక్కులన్నియు నిండిపోయెను. వేదికలపై ఉన్నవారందరును ఆయుధములను ధరించి నిరంతరము సిద్ధముగా ఉండిరి.

Verse 25

शस्त्रैः स्वैर्जध्नुरात्मानं स्वानि देहानि चिच्छिदुः । केचित्करतले गृह्य शिरांसि स्वानि चोत्सुकाः

వారు తమ ఆయుధములతో తమను తామే కొట్టుకొని, తమ దేహములను ఛేదించుకొనిరి. కొందరు ఉత్సాహముతో తమ శిరస్సులను అరచేతులలో పట్టుకొనిరి.

Verse 26

नीराजयंतस्त्वरिता भस्मीभूताश्च जज्ञिरे । एवमूचुस्तदा सर्वे जगर्ज्जुरतिभीषणम्

వారు త్వరగా నీరాజనము చేయుచు బూడిదైపోయిరి. అప్పుడు వారందరు ఆ విధముగా పలికి, మిక్కిలి భయంకరముగా గర్జించిరి.

Verse 27

शस्त्रप्राहारैः स्वांगानि चिच्छिदुश्चातिभीषणाः । ते तथा विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा

ఆయుధముల దెబ్బలతో వారు తమ అవయవములను ఛేదించుకొనిరి, అది మిక్కిలి భయంకరముగా ఉండెను. ఆ విధముగా వారు దాక్షాయణితో పాటు అప్పుడు నాశనము పొందిరి.

Verse 28

गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः

అక్కడ రెండు అయుతముల (ఇరవై వేల) గణములు ఉండెను, అది అద్భుతముగా తోచెను. ఇంద్రాది దేవతలు, మరుద్గణములు మరియు ఋషులందరూ అక్కడ ఉండిరి.

Verse 29

विश्वेऽश्वनौ लोकपालास्तूष्णींबूतास्तदाभवन् । विष्णुं वरेण्यं केचिच्च प्रार्थयंतः समंततः

అప్పుడు విశ్వేదేవులు, అశ్వినీకుమారులు మరియు లోకపాలకులు అందరూ మౌనమయ్యారు. చుట్టూ కొందరు పరమ వరణీయుడైన విష్ణువును ప్రార్థిస్తూ శరణు వేడుకున్నారు.

Verse 30

एवं भूतस्तदा यज्ञो जातस्तस्य दुरात्मनः । दक्षस्य ब्रह्मबंधोश्च ऋषयो भयमागताः

ఇలా ఆ దురాత్ముడైన, పేరుకే బ్రాహ్మణుడైన దక్షుని యజ్ఞం అట్లానే పరిణమించింది. ఋషులు భయంతో కుదేలయ్యారు.

Verse 31

एतस्मिन्नंतरे विप्रा नारदेन महात्मना । कथितं सर्वमेवैतद्दक्षस्य च विचेष्टितम्

ఇంతలో, ఓ విప్రులారా, మహాత్ముడైన నారదుడు దక్షుని ప్రవర్తన, దుష్కృత్యాలు సహా ఈ సమస్తాన్ని వివరించాడు.

Verse 32

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । चुकोप परमं क्रुद्ध आसनादुत्पतन्निव

నారదుని నోటినుంచి వచ్చిన మాటలు విని ఈశ్వరుడు అత్యంత కోపంతో రగిలిపోయాడు; ఆయన ఆసనంనుంచి లేచి దూకబోతున్నట్లు అనిపించింది.

Verse 33

उद्धृत्य च जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फोटयामास रुषा पर्वतस्य शिरोपरि

అప్పుడు లోకసంహారకుడైన రుద్రుడు తన జటలను ఎత్తి, కోపంతో పర్వత శిఖరంపై వాటిని బలంగా ఝట్కా ఇచ్చి కొట్టాడు.

Verse 34

ताडनाच्च समुद्भूतो वीरभद्रो महायशाः । तथा काली समुत्पन्ना भूतकोटिभिरावृता

ఆ ప్రహారమునుండి మహాయశస్సుగల వీరభద్రుడు ఉద్భవించాడు; అలాగే కాళీదేవి కూడా భూతకోటులతో ఆవరించబడి ప్రాదుర్భవించింది।

Verse 35

कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य च महात्मनः । जातं ज्वराणां च शतं सन्निपातास्त्रयोदश

మహాత్ముడైన రుద్రుని కోపభరిత నిశ్వాసమాత్రమునుండే వంద జ్వరాలు జన్మించాయి; అలాగే పదమూడు సన్నిపాతాలు (ఘోర వ్యాధులు) కూడా ఉద్భవించాయి।

Verse 36

विज्ञप्तो वीरभद्रेण रुद्रो रौद्रपराक्रमः । किं कार्यं भवतः कार्यं शीघ्रमेव वद प्रभो

అప్పుడు రౌద్రపరాక్రముడైన రుద్రుని వీరభద్రుడు వినయంగా అడిగాడు—“మీ కార్యమేమిటి? ప్రభూ, వెంటనే చెప్పండి।”

Verse 37

इत्युक्तो भगवान्रुद्रः प्रेषयामास सत्वरम् । गच्छ वीर महा बाहो दक्षयज्ञं विनाशय

ఇలా చెప్పబడగానే భగవాన్ రుద్రుడు అతనిని వెంటనే పంపాడు—“వెళ్ళు, ఓ వీర మహాబాహో, దక్షయజ్ఞాన్ని వినాశనం చేయి।”

Verse 38

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । कालिकाऽलिहितो वीरः सर्वभूतैः समावृतः । वीरभद्रो महातेजा ययौ दक्षमखं प्रति

దేవదేవుడైన శూలధారి ఆజ్ఞను శిరసా వహించి, కాళీదేవి ముద్రతో గుర్తింపబడిన ఆ వీరుడు, సమస్త భూతగణాలతో ఆవరించబడి, మహాతేజస్సుగల వీరభద్రుడు దక్షమఖం వైపు బయలుదేరాడు।

Verse 39

तदानीमेव सहसा दुर्निमित्तानि चाभवन् । रूक्षो ववौ तदा वायुः शर्कराभिः समावृतः

అప్పుడే అకస్మాత్తుగా దుర్నిమిత్తాలు కనిపించాయి. కంకరలు, ధూళికణాలతో నిండిన రూక్షమైన గాలి ఉగ్రంగా వీచింది.

Verse 40

असृग्वर्षति देवश्च तिमिरेणाऽवृता दिवशः । उल्कापाताश्च बहवः पेतुरुर्व्यां सहस्रशः

ఆకాశం నుండి రక్తవర్షం కురిసింది; పగలు కూడా చీకటితో కప్పబడింది. వేల సంఖ్యలో అనేక ఉల్కలు భూమిపై పడ్డాయి.

Verse 41

एवंविधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः । दक्षोऽपि भयमापन्नो विष्णुं शरणमाययौ

ఇలాంటి అపశకునాలు, విపత్తులు చూసి దేవతలు మొదలైనవారు భయపడ్డారు. దక్షుడు కూడా భయగ్రస్తుడై విష్ణువును శరణు కోరాడు.

Verse 42

रक्षरक्ष महाविष्णो त्वं हि नः परमो गुरुः । यज्ञोऽसि त्वं सुरश्रेष्ठ भयान्मां परिमोचय

రక్షించు, రక్షించు, ఓ మహావిష్ణూ! నీవే మా పరమగురువు. ఓ దేవశ్రేష్ఠా, నీవే యజ్ఞస్వరూపుడవు—ఈ భయంనుండి నన్ను విమోచించు.

Verse 43

दक्षेण प्रार्थ्य मानो हि जगाद मधुसूदनः । मया रक्षा विदातव्या भवतो नात्र संशयः

దక్షుడు ప్రార్థించగా మధుసూదనుడు పలికెను—“నీ రక్షణను నేనే కల్పించవలసిందే; ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 44

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं त्वया धर्ममजानताः । ईश्वरावज्ञया सर्वं विफलं च भविष्यति

అపూజ్యులు పూజింపబడే చోట, నిజంగా పూజనీయుడు పూజింపబడనప్పుడు, అక్కడ మూడు అనర్థాలు ప్రవేశిస్తాయి—దుర్భిక్షం, ధర్మం తెలియక కలిగే వినాశం; ఈశ్వరావజ్ఞ వల్ల సమస్తమూ నిష్ఫలమవుతుంది।

Verse 45

अपूज्या यत्र पूज्यं ते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं मरणं भयम्

అపూజ్యులు పూజింపబడే చోట, పూజనీయుడు పూజింపబడనప్పుడు, అక్కడ మూడు విపత్తులు కలుగుతాయి—దుర్భిక్షం, మరణం, భయం।

Verse 46

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशात्त्वां महद्भयमुपस्थितम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో వృషధ్వజుడు (శివుడు) గౌరవింపబడవలెను. మహేశ్వరుని అవమానించినందున ఇప్పుడు నీపై మహాభయం వచ్చి నిలిచింది।

Verse 47

अधुनैव वयं सर्वे प्रभवो न भवामहे । भवतो दुर्न्नयेनेव नात्र कार्या विचारणा

ఇప్పటినుంచే మేమందరం సామర్థ్యవంతులమై ఉండము, అధిపత్యమూ నిలవదు—నీ దుర్నయమే కారణం. దీనిపై మరింత విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 48

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विविर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

విష్ణువు మాటలు విని దక్షుడు చింతలో మునిగిపోయాడు. అతని ముఖవర్ణం మారిపోయింది; నేలపై నిలబడి మౌనంగా ఉండిపోయాడు।

Verse 49

वीरभद्रो महाबाहू रुद्रेणैव प्रचोदितः । काली कात्यायनीशाना चामुंडा मुंडमर्द्दिनी

మహాబాహువు వీరభద్రుడు రుద్రుని ప్రేరణతోనే ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అతనితో పాటు కాళీ, కాత్యాయనీ, ఈశానా మరియు ముండమర్దినీ చాముండా వచ్చారు।

Verse 50

भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा । नवदुर्गादिसहितो भूतानां च गणो महान्

అలాగే భద్రకాళీ, భద్రా, త్వరితా, వైష్ణవీ కూడా వచ్చారు; నవదుర్గాదులతో కూడిన భూతగణమనే మహాసమూహం కూడా సమాగమమైంది।

Verse 51

शाकिनी डाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । तथैव योगिनीचक्रं चतुः षष्ट्या समन्वितम्

మరియు శాకినీలు, డాకినీలు, భూత-ప్రమథ-గుహ్యకులు కూడా; అలాగే అరవై నాలుగు యోగినులతో కూడిన యోగినీచక్రం కూడా వచ్చింది।

Verse 52

निजन्मुः सहसा तत्र यज्ञवाटं महाप्रभम् । वीरभद्रसमेता सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

వారు అకస్మాత్తుగా అక్కడి మహాప్రభమైన యజ్ఞవాటంలో ప్రవేశించారు. వీరభద్రునితో కూడిన వారందరూ హరుని పరాక్రమంతో నిండినవారు—దశబాహువులు, త్రినేత్రులు, జటాధారులు, రుద్రలాంఛనాలతో అలంకృతులు।

Verse 53

पार्षदाः शंकरस्यैते सर्वे रुद्रस्वरूपिणः । पंचवक्त्रा नीलकंठाः सर्वे ते शस्त्रपाणयः

వీరు శంకరుని పార్షదులు—అందరూ రుద్రస్వరూపులు; పంచవక్త్రులు, నీలకంఠులు, మరియు అందరూ శస్త్రధారులు।

Verse 54

छत्रचामरसंवीताः सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

ఛత్రచామరాలతో పరివృతులై వారు అందరూ హరుని పరాక్రమాన్ని ప్రతిబింబించువారు—దశభుజులు, త్రినేత్రులు, జటాధారులు, రుద్రచిహ్నాలతో అలంకృతులు।

Verse 55

अर्धचंद्रधराः सर्वे सर्वे चैव महौजसः । सर्वे ते वृषभारूढाः सर्वे ते वेषभूषणाः

అందరి శిరస్సుపై అర్ధచంద్రం ధరించారు; అందరూ మహాతేజస్సుతో ఉన్నారు. అందరూ వృషభారూఢులు, అందరూ తమ తమ వేషభూషణాలతో సుసज्जితులు।

Verse 56

सहस्रबाहुर्भुजगाधिपैर्वृतस्त्रिलोचनो भीमबलो भयावहः । एभिः समेतश्च तदा महात्मा स वीरभद्रोऽभिजगाम यज्ञम्

సహస్రభుజుడు, భుజగాధిపతులతో పరివృతుడు, త్రినేత్రుడు, భయంకరబలశాలి, భయావహుడు—వారితో కూడి ఆ మహాత్ముడు వీరభద్రుడు అప్పుడు యజ్ఞం వైపు సాగెను।

Verse 57

युग्यानां च सहस्रेण द्विप्रमाणेन स्यंदनम् । सिंहानां प्रयुतेनैव वाह्यमानं च तस्य तत्

అతని రథం ఏనుగు ప్రమాణమంత విస్తారమైనది; అది వెయ్యి యోగ్య అశ్వాలతో లాగబడెను, అలాగే సింహాల ప్రయుతముచేత కూడా మోయబడెను।

Verse 58

तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः । छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च

అలాగే దంష్ట్రాధారులైన అనేక సింహాలు పార్శ్వరక్షకులుగా నిలిచాయి. శార్దూలాలు, మకరాలు, మత్స్యాలు, వేలాది గజాలు కూడా ఉండెను; నానావిధ ఛత్రాలు, చామరాలు కూడా।

Verse 59

मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च

తలపై ఎత్తి ధరించి, అన్ని దిశలకూ ముఖం చేసినవిగా; అప్పుడు భేరీల మహానాదం మ్రోగింది, వివిధ స్వరాల శంఖాలు ధ్వనించాయి; అలాగే పటహాలు, గోముఖ-శృంగాలు మరియు నానావిధ తూర్యాలు మ్రోగాయి।

Verse 60

ततोऽवाद्यंत तान्येव घनानि सुषिराणि च । कलगानपराः सर्वे सर्वे मृदंगवादिनः

అప్పుడు అవే వాద్యాలు మ్రోగించబడ్డాయి—ఘన (తాళ వాద్యాలు) మరియు సుషిర (వాయు వాద్యాలు) రెండూ. అందరూ లయబద్ధ గానంలో నిమగ్నులు; అందరూ మృదంగ వాదకులే.

Verse 61

अनेकलास्यसंयुक्ता वीरभद्राग्रतोभवन् । रणवादित्रनिर्घोषैर्जगर्जुरमितौजसः

నానావిధ నృత్యాలతో యుక్తులై వారు వీరభద్రుని ముందర ముందర కదిలారు. రణవాద్యాల ఘోషతో అమిత తేజస్సుగల వారు గర్జించారు.

Verse 62

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । एवं सर्वे समायाता गणा रुद्रप्रणोदिताः

ఆ మహానాదంతో త్రిభువనం ప్రతిధ్వనించింది. ఈ విధంగా రుద్రుని ప్రేరణతో సమస్త గణాలు సమవేతమయ్యారు.

Verse 63

यज्ञवाटं च दक्षस्य विनाशार्थं प्रहारिणः । रजसा चाऽवृतं व्योम तमसा च वृता दिशः

దక్షుని యజ్ఞవాటికను వినాశించుటకై ప్రహారించువారు ముందుకు దూసుకెళ్లారు. ధూళితో ఆకాశం కమ్మబడింది, అంధకారంతో దిక్కులు ఆవరించబడ్డాయి.

Verse 64

सप्तद्वीपवती पृथ्वी चचाल साद्रिकानना । ते दृष्ट्वा महदाश्चर्य्यं लोकक्षयकरं तदा

సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమి పర్వతాలు, అరణ్యాలతో సహా కంపించింది. లోకక్షయకరమై కనిపించిన ఆ మహద్భూతాన్ని చూచి వారు అప్పుడు విస్మయంతో నిండిపోయారు.

Verse 65

उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे देवदैत्यनिशाचराः । ते वै ददृशुरायांतीं रुद्रसेना भयावहाम्

దేవులు, దైత్యులు, నిశాచరులు—అందరూ ఒకేసారి లేచి నిలబడ్డారు. వారు భయంకరమైన రుద్రసేన సమీపించుచున్నదని చూశారు.

Verse 66

पृथ्वीं केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च प्रदिशश्चैव समावृत्य तथापरे

కొంతమంది భూమిపైకి దిగివచ్చారు, కొంతమంది ఆకాశంలోకి చేరారు. మరికొందరు దిశలు, ఉపదిశలను కప్పివేస్తూ విస్తరించారు.

Verse 67

अनंता ह्यक्षयाः सर्वे शूरा रुद्रसमा युधि । एवंभूतं च तत्सैन्यं रुद्रैश्च परिवारितम् । दृष्ट्वो चुर्विस्मिताः सर्वे यामोऽद्य शस्त्रपाणयः

ఆ వీరులందరూ అంతులేని, అక్షయులు; యుద్ధంలో రుద్రసములు. రుద్రులతో పరివృతమైన ఆ సేనను చూచి అందరూ విస్మయపడి—“ఈ రోజు శస్త్రాలు చేతబట్టి ముందుకు సాగుదాం” అని భావించారు.

Verse 68

इंद्रो हि गजमारूढो मृगारूढः सदागतिः । यमो महिषमारूढो यमदंडसमन्वितः

ఇంద్రుడు గజారూఢుడై నిలిచెను; సదాగతి వాయువు మృగారూఢుడై ఉన్నాడు; యముడు మహిషారూఢుడై యమదండాన్ని ధరించి (సిద్ధంగా నిలిచెను).

Verse 69

कुबेरः पुष्पकारूढः पाशी मकरमेव च । अग्निर्बस्तमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

కుబేరుడు పుష్పక విమానముపై ఆరూఢుడయ్యెను; పాశధారి వరుణుడు మకర వాహనముపై ఎక్కెను. అగ్ని మేకపై, నిరృతి ప్రేత వాహనముపై ఆరూఢమయ్యెను.

Verse 70

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानिस्वानि प्रतिपिनः

అలాగే ఇతర దేవసంఘములు—యక్షులు, చారణులు, గుహ్యకులు—తమ తమ గుంపులతో, తమ తమ వాహనములపై ఆరూఢులయ్యిరి.

Verse 71

स्वेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चाश्रुमुखस्ततः । दंडवत्पतितो भूमौ सर्वानेवाभ्यभाषत

వారి దృఢమైన ఉద్యమాన్ని చూచి దక్షుడు కన్నీటిముఖుడయ్యెను; దండవత్‌గా భూమిపై పడి, అందరినీ ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 72

युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणं सुमहाप्रभाः

మీ బలమువలననే నేను ఈ మహా యజ్ఞమును ప్రారంభించితిని. సత్కర్మసిద్ధికి, ఓ మహాప్రభులారా, మీరే ప్రమాణమూ ఆధారమూ.

Verse 73

विष्णो त्वं कर्मणः साक्षाद्यज्ञानां परिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मण्यस्त्वं च माधव

హే విష్ణో! నీవు కర్మకు సాక్షాత్ అధిష్ఠాతవు, యజ్ఞములకు పరిపాలకుడవు. వేదగర్భమైన ధర్మాన్ని నీవే ధరిస్తావు; హే మాధవా, నీవు బ్రహ్మణ్యుడు—బ్రహ్మనిష్ఠుడు.

Verse 74

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्याऽस्य महाप्रभो । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुसूदनः

కాబట్టి, ఓ మహాప్రభో, ఈ యజ్ఞానికి రక్షణ ఏర్పాటు చేయవలెను. దక్షుని వాక్యము విని మధుసూదనుడు పలికెను.

Verse 75

मया रक्षा विधातव्या धर्मस्य परिपालने । तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तु तस्य व्यतिक्रमः

ధర్మ పరిరక్షణార్థం రక్షణను నేనే చేయవలెను. నీవు చెప్పినది సత్యమే; కాని ఆ ధర్మానికి వ్యతిక్రమం ఎలా?

Verse 76

यातस्त्वद्यैव यज्ञस्य यत्त्वयोक्तं सदाशिवम् । नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया

నీవు నేడు ఈ యజ్ఞానికి వెళ్లితివి; అయితే నైమిష అనిమిషక్షేత్రములో నీవే పలికిన సదాశివుని అప్పుడెందుకు స్మరించలేదు?

Verse 77

योऽयं रुद्रो महातेजा यज्ञरूपः सदाशिवः । यज्ञबाह्यः कृतो मूढ तच्च दुर्म्मत्रितं तव

ఈ మహాతేజస్సుగల రుద్రుడే యజ్ఞరూపుడైన సదాశివుడు. ఓ మూఢా, నీవు ఆయనను యజ్ఞబాహ్యుడిగా చేసితివి—ఇది నీ దుర్మంత్రణ, కుద్దేశం.

Verse 78

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न पश्यामि च तं विप्र त्वां वै रक्षति दुर्म्मतिम्

రుద్రకోపమునుండి—ఇక్కడ నిన్ను రక్షించగలవాడు ఎవడు? ఓ విప్రా, దుర్మతిగల నిన్ను నిజంగా కాపాడగలవాడిని నేను చూడుటలేదు.

Verse 79

किं कर्म्म किमकर्म्मेति तन्न पश्यसि दुर्म्मते । समर्थं केवलं कर्मन भविष्यति सर्वदा

హే దుర్మతీ! కర్మమేమి అకర్మమేమి అని నీవు గ్రహించవు. కేవలం కర్మ మాత్రమే తనంతట తానే ఎప్పుడూ సిద్ధిని కలిగించదు.

Verse 80

सेश्वरं कर्म विद्ध्योतत्समर्थत्वेन जायते । न ह्यन्यः कर्म्मणो दाता ईश्वरेण विना भवेत्

తెలుసుకో: ఈశ్వరసహితమైన కర్మమే సమర్థమవుతుంది. ఈశ్వరుని లేకుండా కర్మకు ఫలదాత, శక్తిదాత మరెవ్వరూ ఉండరు.

Verse 81

ईश्वरस्य च ये भक्ताः शांतास्तद्गतमानसाः । कर्म्मणो हि फलं तेषां प्रयच्छति सदाशिवः

ఈశ్వరుని భక్తులు శాంతస్వరూపులు, మనస్సు ఆయనలో లీనమైనవారు—వారి కర్మఫలాన్ని స్వయంగా సదాశివుడు ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 82

केवलं कर्म चाश्रित्य निरीश्वरपरा जनाः । निरयं ते च गच्छंति कोटियज्ञशतैरपि

కేవలం కర్మకాండను ఆశ్రయించి, ఈశ్వరరహిత దృష్టికి పరులైన జనులు—కోట్ల యజ్ఞాలు చేసినా నరకానికే వెళ్తారు.

Verse 83

पुनः कर्ममयैः पाशैर्बद्धा जन्मनिजन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्म्मरूपिणः

కర్మమయమైన పాశాలతో జన్మ జన్మకు బంధింపబడి, కేవలం కర్మనే తమ స్వరూపమని భావించువారు నరకాలలో దహింపబడతారు.