Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

द्रव्यं मंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

Transliteration

dravyaṃ maṃtrādikaṃ sarvaṃ havyaṃ kavyaṃ ca yanmayam | vinā tena kṛtaṃ sarvamapavitraṃ bhaviṣyati

Translation

ద్రవ్యము, మంత్రాది సమస్తము; దేవతలకు హవ్యము, పితృలకు కవ్యము—ఇవన్నీ ఆయన స్వరూపమే. ఆయన లేక చేసినదంతా అపవిత్రమగును.

Word by Word

• द्रव्यम्: substance/material
• द्रव्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मन्त्र-आदिकम्: beginning with mantras, etc.
• मन्त्र-आदिकम्: Karta-anvaya (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (मन्त्रः आदिः यस्य/मन्त्रादि); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (द्रव्यम्/सर्वम्)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta-anvaya (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• हव्यम्: oblation (to gods)
• हव्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कव्यम्: offering (to ancestors)
• कव्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• यत्-मयम्: consisting of that (i.e., of him/that principle)
• यत्-मयम्: Karta-anvaya (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास ('येन मयम्' = made of/consisting of that); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• विना: without
• विना: Apadana/Exclusion (without/वियोग)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपपदविभक्ति-नियामक-अव्यय (preposition-like indeclinable) पञ्चमी/तृतीया-सहयोगार्थ; अत्र तृतीया (तेन) सह

• तेन: by/with that; (here) without him/that
• तेन: Apadana/Exclusion complement (with 'vinā')
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: Karta-anvaya (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सर्वम्)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपवित्रम्: impure
• अपवित्रम्: Karta-anvaya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अपवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपदम्

Speaker

Devī (deduced continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages; within verse the yajña host/assembly

Visual Art Cues

Scene: Close view of yajña materials—ghee, soma-like vessels, ladles, mantra palm-leaves—subtly suffused with Śiva’s presence; a contrast hinted: without Śiva, the same items appear dim/tainted.

Characters & Entities

• Havya
• Kavya
• Pitṛs (implied)
• Devas (implied)
• Śiva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual purity is not only procedural; it depends on rightful orientation toward Śiva, the inner sanctifier of all offerings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kedārakhaṇḍa, the teaching supports Kedāra’s Mahātmya by grounding pilgrimage and worship in Śiva-centered purity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit: include Śiva’s worship/acknowledgment in all sacrificial acts, including havya (deva-offerings) and kavya (ancestral rites).