Adhyaya 19

Verse 1

लोमश उवाच । एवं संबोधितो दैत्यो गुरुणा भार्गवेण हि । उवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगंभीरया गिरा

లోమశుడు అన్నాడు—గురు భార్గవుడు ఇలా సంబోధించగా, ఆ దైత్యుడు చిరునవ్వుతో, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో మాటలు పలికాడు.

Verse 2

त्वयोक्तोहं हितार्थाय यैर्वाक्यैश्चालितोऽस्म्यहम् । तव वाक्यं मम प्रीत्यै हितमप्यहितं भवेत्

నీవు నా హితార్థమే నాతో పలికావు; నీ మాటల వల్ల నేను కార్యానికి ప్రేరితుడనయ్యాను. అయినా నన్ను సంతోషపెట్టాలనే ఉద్దేశంతో నీ ఉపదేశం—హితమైనదైనా—అహితంగా మారవచ్చు.

Verse 3

दास्यामि भिक्षितं चास्मै विष्मवे बटुरूपिणे । पात्रीभूतो ह्ययं विष्णुः सर्वकर्मफलेश्वरः

బటురూపంలో వచ్చిన ఈ విష్ణువుకు నేను భిక్ష దానం చేస్తాను. ఎందుకంటే ఈ విష్ణువే పాత్రభూతుడు; సమస్త కర్మఫలాలకు ఈశ్వరుడు ఆయనే.

Verse 4

येषां हृदि स्थितो विष्णुस्ते वै पात्रतमा ध्रुवम् । यस्य नाम्ना सर्वमिदं पवित्रमिव चोच्यते

ఎవరి హృదయంలో విష్ణువు నివసిస్తాడో, వారే నిశ్చయంగా అత్యుత్తమ పాత్రలు. ఆయన నామముచేత ఈ సమస్తమూ పవిత్రమైందని పలుకబడుతుంది.

Verse 5

येन वेदाश्च यज्ञाश्च मंत्रतंत्रादयो ह्यमी । सर्वे संपूर्णतां यांति सोऽयं विश्वेश्वरो हरिः

యేనిచేత వేదములు, యజ్ఞములు మరియు మంత్ర‑తంత్రాది విధులు అన్నీ సంపూర్ణతను పొందుతాయో—ఆయనే విశ్వేశ్వరుడైన హరి.

Verse 6

आगतः कृपया मेद्य सर्वात्मा हरिरीश्वरः । उद्धर्तुं मां न संदेह एतज्जानीहि तत्त्वतः

ఈ రోజు కరుణతో సర్వాత్ముడైన ఈశ్వరుడు హరి నా వద్దకు వచ్చాడు. నన్ను उद्धరించుటకే వచ్చాడు—సందేహం వద్దు; ఇది తత్త్వంగా తెలుసుకో.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चुकोप च रुषान्वितः । भार्गवः शप्तुमारेभे दैत्येंद्रं धर्म्मवत्सलम्

ఆ మాటలు విని భార్గవుడు కోపంతో రగిలిపోయి, ధర్మప్రియుడైన దైత్యేంద్రుని శపించుటకు ఆరంభించాడు.

Verse 8

मम वाक्यमतिक्रम्य दातुमिच्छस्यरिंदम । विगुणो भव रे मंद तस्मात्त्वं निःश्रिको भव

ఓ అరిం దమా! నా మాటను అతిక్రమించి నీవు దానం ఇవ్వదలచుకున్నావు; అందుచేత ఓ మందబుద్ధీ, నీవు పుణ్యహీనుడవు; ‘నిఃశ్రీక’—శ్రీ‑సంపదలేని వాడవు కావు.

Verse 9

एवं शशाप च तदा परमार्थविज्ञं शिष्यं महात्मानमगाधबोधम् । स वै जगामाथ महाकविस्त्वरात्स्वमाश्रमं धर्म्मविदां वरिष्ठः

ఇలా ఆ సమయంలో ఆ ముని పరమార్థవిజ్ఞుడైన, మహాత్ముడైన, అగాధబోధుడైన తన శిష్యుని శపించాడు. అనంతరం ధర్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాకవి భార్గవుడు వేగంగా తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.

Verse 10

गते तु भार्गवे तस्मिन्बलिर्विरोचनात्मजः । वामनं चार्चयित्वा स महीं दातुं प्रचक्रमे

ఆ సమయంలో భార్గవుడు (శుక్రాచార్యుడు) వెళ్లిపోయిన తరువాత, విరోచనుని కుమారుడైన బలి వామనభగవానుని విధిపూర్వకంగా ఆరాధించి భూమిని దానమిచ్చుటకు ప్రారంభించాడు।

Verse 11

विंध्यावलिः समागत्य बलेरर्द्धांगशोभिता । अवनिज्य बटोः पादौ प्रददौ विष्णवे महीम्

బలికి అర్ధాంగిగా శోభించిన వింధ్యావళి ముందుకు వచ్చి, బటువు (వామనుడు) పాదాలను కడిగి విష్ణువుకు భూమిని సమర్పించింది।

Verse 12

संकल्पपूर्वेण तदा विधिना विधिकोविदः । संकल्पेनैव महता ववृधे भगवानजः

అప్పుడు విధికోవిదుడు సంకల్పపూర్వకంగా శాస్త్రోక్త విధానంతో కార్యాన్ని నిర్వహించాడు; ఆ మహాసంకల్పమాత్రంతోనే అజుడు భగవాన్ విస్తరించసాగాడు।

Verse 13

यदैकेन मही व्याप्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । सर्वे स्वर्गा द्वितीयेन व्याप्तास्तेन महात्मना

ప్రభవిష్ణువు ఒక అడుగుతో భూమిని వ్యాపించినప్పుడు, ఆ మహాత్ముడు రెండవ అడుగుతో సమస్త స్వర్గలోకాలను కూడా వ్యాపించాడు।

Verse 14

सत्यलोकगतो विष्णोश्चरणः परमेष्ठिना । कमण्डलुगतेनैव अंभसा चावनेनिजे

విష్ణువు పాదం సత్యలోకానికి చేరింది; అప్పుడు పరమేష్ఠి బ్రహ్మ తన కమండలులోని జలంతో ఆ పాదాన్ని కడిగాడు।

Verse 15

तत्पादसंपर्कजलाच्च जाता भागीरथी सर्वसुमंगला च । यया त्रिलोकी च कृता पवित्रा यया च सर्वे सगराः समुद्धृताः । यया कपर्दः परिपूरितो वै शंभोस्तदानीं च भगीरथेन

ఆయన పాదస్పర్శజలమునుండి భాగీరథీ గంగా—సర్వమంగళమయి—ఉద్భవించింది. ఆమెచేత త్రిలోకములు పవిత్రమయ్యాయి; ఆమెచేత సగరుని సమస్త పుత్రులు उद्धరింపబడ్డారు. ఆ కాలమున భగీరథుడు గంగను అవతరింపజేసినప్పుడు శంభుని జటలు ఆమెతో నిండిపోయాయి।

Verse 16

तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् । तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्

తీర్థములన్నిటిలో ఆద్యమైన తీర్థము ‘గంగా’ అనే పేరుతో అవతరించింది. అది విష్ణువు పాదముతోనే సంయుక్తమై బ్రహ్మదేవునిచేత స్థాపింపబడింది।

Verse 17

त्रिविक्रमात्परो ह्यात्मा नाम्ना त्रिविक्रमोऽभवत् । त्रिविक्रमक्रमाक्रांतं त्रैलोक्यं च तदाऽभवत्

మూడు అడుగుల కారణంగా పరమాత్మ ‘త్రివిక్రమ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు; అప్పుడు త్రివిక్రముని పాదక్రమముచేత త్రిలోకములు ఆవరించబడ్డాయి।

Verse 18

पदद्वयेन वा पूर्णं जगदेतच्चराचरम् । विहाय तत्स्वरूपं च देवदेवो जनार्द्दनः । पुनश्च बटुरूपोऽसावुपविश्य निजासने

కేవలం రెండు అడుగులతోనే ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు నిండిపోయింది. అప్పుడు దేవదేవుడు జనార్దనుడు ఆ సర్వవ్యాపి స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టి; మళ్లీ బటు-బ్రహ్మచారి రూపం ధరించి తన ఆసనముపై కూర్చున్నాడు।

Verse 19

तदा देवाः सगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः । आगताश्च बलेर्यज्ञं द्रष्टुं यज्ञपतिं प्रभुम्

అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులతో కలిసి, మునులు, సిద్ధులు, చారణులు—అందరూ బలియజ్ఞాన్ని దర్శించుటకును, యజ్ఞపతి ప్రభువును చూడుటకును అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 20

तत्र ब्रह्मा समागत्य स्तुतिं चक्रे परात्मनः । बलेस्तत्रैव चान्येन च दैत्येंद्राश्चागतास्त्वरम्

అక్కడ బ్రహ్మ వచ్చి పరమాత్ముని స్తుతించాడు. అలాగే అక్కడే బలికి తోడుగా ఇతర దానవేంద్రులు కూడా వేగంగా వచ్చారు.

Verse 21

एभिः सर्वैः परिवृतो वामनो बलिसद्मनि । उपविश्यासने सोऽथ उवाच गरुडं प्रति

అందరిచేత చుట్టుముట్టబడి వామనుడు బలిసభలో ఆసనంపై కూర్చున్నాడు. అనంతరం గరుడుని ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 22

दैत्योऽसौ बालिशो भूत्वा दत्तानेन मही मम । त्रिपदक्रमणेनैव गृहीतं च पदद्वयम्

‘ఆ దైత్యుడు మూర్ఖుడై నాకు భూమిని దానమిచ్చాడు. త్రిపదక్రమణంలోనే నేను ఇప్పటికే రెండు అడుగులు స్వీకరించాను.’

Verse 23

पदमेकं प्रतिश्रुत्य न ददाति हि दुर्मतिः । तस्मात्त्वया गृहीतव्यं तृतीयं पदमेव च

‘ఒక అడుగు ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసి కూడా ఆ దుర్బుద్ధి ఇవ్వడం లేదు. కాబట్టి నీవు మూడవ అడుగును కూడా స్వాధీనం చేసుకో.’

Verse 24

इत्युक्तो गरुडस्तेन वामनेन महात्मना । वैरोचनिं विनिर्भर्त्स्य वाक्यं चेदमुवाच ह

మహాత్ముడైన వామనుడు ఇలా చెప్పగా గరుడుడు వైరోచనిపుత్రుడు (బలి)ని గద్దించి ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 25

रे बले किं त्वया मूढ कृतमस्ति जुगुप्सितम् । अविद्यमाने ह्यर्थे हि किं ददासि परमात्मने । औदार्येण हि किं कार्यमल्पकेन त्वयाधुना

ఓ బలి! మూర్ఖుడా, నీవు ఈ నీచమైన కార్యం ఏమి చేసితివి? నీ వద్ద ఏదీ మిగలని వేళ పరమాత్మునికి నీవు ఏమి సమర్పించగలవు? ఇప్పుడు నీవు అతి స్వల్పంగా మిగిలినప్పుడు ఉదారతకు ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 26

इत्युक्तो बलिराविष्टः स्यमानः खगेश्वरम् । वक्ष्यमाणमिदं वाक्यं गरुत्मन्तं तदाऽब्रवीत्

ఇలా చెప్పబడగానే బలి ఆవేశంతో కలతచెంది, వాక్యములు పలుకుచున్న పక్షిరాజు గరుడునికి అప్పుడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను.

Verse 27

समर्थोस्मि महापक्ष गृपणो न भवाम्यहम् । येनेदं कारितं सर्वं तस्मै किं प्रददाम्यहम्

బలి అన్నాడు—ఓ మహాపక్షీ! నేను సమర్థుడను; నేను కృపణుడనైపోను. యెవరి చేత ఈ సమస్తం జరిగిందో, ఆ పరమేశ్వరునికి నేను ఏమి ఇవ్వకపోవాలి?

Verse 28

असमर्थो ह्यहं तात कृतोऽनेन महात्मना । तदोवाच बलिं सोऽपि तार्क्ष्यपुत्रो महामनाः

“తాతా! ఆ మహాత్ముడు నన్ను అసమర్థుణ్ణి చేసెను.” అప్పుడు మహామనస్సు గల తార్క్ష్యపుత్రుడు (గరుడుడు) బలితో పలికెను.

Verse 29

जानन्नपि च दैत्येंद्र गुरुणापि निवारितः । विष्णवेऽपि महीं प्रादास्त्वया किं विस्मृतं महत्

హే దైత్యేంద్రా! తెలిసికూడా, గురువు ఆపినప్పటికీ, నీవు విష్ణువుకు భూమిని దానమిచ్చితివి—నీ ఆ మహావ్రతాన్ని మరచితివా?

Verse 30

दातव्यं तत्पदं विष्णोस्तृतीयं यत्प्रतिश्रुतम् । न ददासि कथं वीर निरयेच पतिष्यसि

నీవు వాగ్దానం చేసిన విష్ణువు యొక్క ఆ మూడవ పాదాన్ని తప్పక ఇవ్వాలి. అది ఇవ్వకపోతే నిన్ను వీరుడని ఎలా పిలుస్తారు? నీవు నరకంలోనూ పడిపోతావు.

Verse 31

न ददासि तृतीयं च पदं मे स्वामिनः कथम् । बलाद्गृह्णामि रे मूढ इत्युक्त्वा तं महासुरम् । बबंध वारुणैः पाशैर्विरोचन सुतं तदा

నా స్వామి విష్ణువు యొక్క మూడవ పాదాన్ని నీవు ఎలా ఇవ్వకుండా ఉంటావు? ఇవ్వకపోతే, ఓ మూఢా, నేను బలవంతంగా తీసుకుంటాను! అని చెప్పి, ఆ మహాసురుడైన విరోచనపుత్రుడు బలిని అప్పుడే వరుణపాశాలతో బంధించాడు.

Verse 32

नितरां निष्ठुरो भूत्वा गरुडो जयतां वरः । बद्धं स्वपतिमालोक्य विंध्यावलिः समभ्ययात्

అత్యంత కఠినుడై, విజయవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుడుడు దృఢంగా నిలిచెను. తన భర్త బంధింపబడినదాన్ని చూసి వింధ్యావళి ముందుకు వచ్చింది.

Verse 33

बाणमेकं समारोप्य वामनस्याग्रतः स्थिता । वामनेन तदा पृष्टा केयं चात्राग्रतः स्थिता

ఒక బాణాన్ని ఎక్కించి ఆమె వామనుని ఎదుట నిలిచింది. అప్పుడు వామనుడు అడిగాడు—“ఇక్కడ నా ముందర నిలిచిన ఈమె ఎవరు?”

Verse 34

तदोवाच महातेजाः प्रह्लादो ह्यसुराधिपः । बलेः पत्नीति त्वां प्राप्ता इयं विंध्यावली सती

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల అసురాధిపతి ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—“ఈ సతీమణి వింధ్యావళి బలికి భార్య; ఆమె మీ వద్దకు వచ్చింది.”

Verse 35

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा वामनो वाक्यमब्रवीत् । ब्रूहि विंध्यावले वाक्यं किं कार्यं ते करोम्यहम् । एवमुक्ता भगवता विंध्यावलिरभाषत

ప్రహ్లాదుని మాటలు విని వామనుడు పలికెను— “హే వింధ్యావలీ, చెప్పుము; నీకు నేను ఏ కార్యం చేయవలెను?” అని భగవంతుడు అడుగగా వింధ్యావలీ సమాధానమిచ్చెను।

Verse 36

विन्ध्यावलिरुवाच । कस्माद्बद्धो मम पतिर्गरुडेन महात्मना । तत्कथ्यतां महाभाग त्वरन्नेव जनार्द्दन । तदोवाच महातेजा बटुवेषधरो हिः

వింధ్యావలీ పలికెను— “మహాత్ముడైన గరుడుడు నా భర్తను ఎందుకు బంధించాడు? హే మహాభాగ జనార్దన, త్వరగా చెప్పుము।” అప్పుడు బటువేషధారి మహాతేజస్సు హరి సమాధానమిచ్చెను।

Verse 37

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव प्रदत्ता मे मही त्रिपदलक्षणा । पदद्वयेन च मयाक्रांतं त्रैलोक्यमद्य वै

శ్రీభగవానుడు పలికెను— “ఇతడే త్రిపదలక్షణమైన భూమిని నాకు దానమిచ్చెను; మరియు నేడు నేను రెండు పాదములతో నిజముగా త్రిలోకమును వ్యాపించితిని।”

Verse 38

अनेन मम दातव्यं तृतीयं पदमेव च । तस्माद्बद्धो मया साध्वि गरुडेनैव ते पतिः

“ఈ వాగ్దానముచే మూడవ పాదమును కూడా నాకు ఇవ్వవలెను; అందుచేత, హే సాధ్వీ, నీ భర్తను నేను—గరుడుని చేతనే—బంధింపజేసితిని।”

Verse 39

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमुवाच परमं वचः । प्रतिश्रुतमनेनैव न दत्तं हि तव प्रभो

భగవంతుని వాక్యము విని ఆమె పరమ వచనమును పలికెను— “హే ప్రభో, ఇతడు ప్రతిజ్ఞ చేసినది ఇంకా మీకు సమర్పించలేదు।”

Verse 40

क्रांतं त्रिभुवनं चाद्य त्वया विक्रमरूपिणा । तदस्माकं विजघ्नीथाः स्वर्गे वाप्यथवा भुवि

ఈ రోజు మీరు విక్రమస్వరూపుడై త్రిభువనమును దాటివేశారు. కనుక మిగిలిన అడుగుతో మమ్మల్ని స్వర్గములో గాని భూమిపై గాని దండించండి।

Verse 41

किंचिन्न दत्ता हि विभो देवदेव जगत्पते । प्रहस्य भगवानाह तदा विंध्यावलिं प्रभुः

హే విభో, హే దేవదేవ, హే జగత్పతే—ఏమాత్రమూ ఇవ్వబడలేదు. అప్పుడు భగవాన్ ప్రభువు చిరునవ్వుతో వింధ్యావలిని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 42

पदानि त्रीणि मे चाद्य दातव्यानि कुतोऽधुना । शीघ्रं वद विशालाक्षि यत्ते मनसि वर्त्तते । तदोवाच च सा साध्वी ह्युरुक्रममवस्थिता

ఇప్పటికీ నాకు మూడు అడుగులు ఇవ్వాలి—ఇప్పుడు అది ఎలా సాధ్యం? ఓ విశాలాక్షీ, నీ మనసులో ఉన్నది త్వరగా చెప్పు. అప్పుడు ఉరుక్రముని ఎదుట నిలిచిన ఆ సతీమణి పలికింది।

Verse 43

त्वया कुतो वेयमुरुक्रमेण क्रांता त्रिलोकी भुवनैकनाथ । तथैव सर्वं जगदेकबंधो देयं किस्माभिरतुल्यरूपिणे

హే ఉరుక్రమా, మీచేత త్రిలోకీ దాటబడింది—హే భువనైకనాథా! హే జగదేకబంధో, అతుల్యరూపుడైన మీకు మేమేమి ఇవ్వగలం?

Verse 44

तस्माद्विहाय तद्विष्णो त्वमेवं कुरु संप्रति । प्रति श्रुतानि मे भर्त्रा पदानि त्रीणि चाधुना । ददाति मे पतिस्तेद्य नात्र कार्या विचारणा

కాబట్టి, హే విష్ణో, దానిని పక్కనబెట్టి ఇప్పుడు ఇలా చేయండి. నా భర్త వాగ్దానం చేసిన మూడు అడుగులు—ఈ రోజు నా భర్తే మీకు ఇస్తున్నాడు; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 45

निधेहि मे पदं त्वं हि शीर्ष्णि देववर प्रभो । द्वितीयं मे शिशोस्त्वं हि कुरु मूर्ध्नि जगत्पते

హే దేవవర ప్రభో, నా శిరస్సుపై మీ ఒక పాదమును స్థాపించండి; హే జగత్పతే, నా శిశువు తలపై రెండవ పాదమును ఉంచండి।

Verse 46

तृतीयं च जगन्नाथ कुरु शीर्ष्णि पतेर्मम । एवं त्रीणि पदानीश तव दास्यामि केशव

హే జగన్నాథా, మూడవ పాదమును నా భర్త శిరస్సుపై ఉంచండి; ఈ విధంగా, హే ఈశ కేశవా, మీకు మూడు పాదములను అర్పిస్తాను।

Verse 47

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा विरोचनसुतं प्रति

ఆమె మాటలు విని జనార్దనుడు అత్యంత సంతోషించాడు; మృదువైన వాక్యంతో విరోచనుని కుమారుడు (బలి)ని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 48

भगवानुवाच । सुतलंगच्छ दैत्येन्द्र मा विलंबितुमर्हसि । सर्वैश्चासुरसंघैश्च चिरं जीव सुखी भव

భగవానుడు పలికెను— హే దైత్యేంద్రా, సుతలానికి వెళ్ళు; ఆలస్యం చేయుట నీకు తగదు। సమస్త అసురసంఘాలతో కలిసి దీర్ఘాయుష్మంతుడవై సుఖంగా ఉండు।

Verse 49

परितुष्टोऽस्म्यहं तात किं कार्यं करवाणि ते । सर्वेषामपि दातॄणां वरिष्ठोऽसि महामते

హే తాత, నేను పూర్తిగా ప్రసన్నుడను; నీకోసం నేను ఏమి చేయుదును? హే మహామతీ, సమస్త దాతలలో నీవే శ్రేష్ఠుడు।

Verse 50

वरं वरय भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते । त्रिविक्रमेणैवमुक्तो विरोचनसुतस्तदा

“వరము కోరుకో; నీకు మంగళం కలుగుగాక; నీకు కావలసిన సమస్త కోరికలను నేను ప్రసాదిస్తాను.” అని త్రివిక్రముడు పలికినపుడు, అప్పుడు విరోచనపుత్రుడు బలి…

Verse 51

विमुक्तो हि परिष्वक्तो देवदेवेन चक्रिणा । तदा बलिरुवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः

దేవదేవుడైన చక్రధారి భగవానుడు విడిపించి ఆలింగనం చేసిన తరువాత, వాక్చాతుర్యమున్న బలి అప్పుడు ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 52

त्वया कृतमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्मान्न कामये किंचित्त्वत्पदाब्जं विना प्रभो

“మీ చేతనే ఈ సమస్త జగత్తు—చరాచరమూ—సృష్టింపబడింది. కనుక, ప్రభూ, మీ పద్మపాదములు తప్ప నాకు మరొకటి ఏదీ కావలసినది కాదు.”

Verse 53

भक्तिरस्तु पदांभोजे तव देव जनार्दन । भूयोभूयश्च देवेश भक्तिर्भवतु शाश्वती

“దేవా జనార్దనా, మీ పద్మపాదములపై నాకు భక్తి కలుగుగాక. దేవేశా, మళ్లీ మళ్లీ నా భక్తి శాశ్వతమగుగాక.”

Verse 54

एवमभ्यर्थितस्तेन भगवान्भूतभावनः । उवाच परमप्रीतो विरोचनसुतं तदा

అతడు ఇలా ప్రార్థించగా, భూతభావనుడైన భగవానుడు పరమానందంతో అప్పుడు విరోచనపుత్రునితో పలికెను.

Verse 55

भगवानुवाच । बले त्वं सुतलं याहि ज्ञातिसंबंधिभिर्वृतः । एवमुक्तस्तदा तेन असुरो वाक्यब्रवीत्

భగవానుడు పలికెను—హే బలీ, బంధువులు‑స్వజనులతో చుట్టుముట్టబడి సుతలలోకమునకు వెళ్ళుము. అలా ఆయన చెప్పగా ఆ అసురుడు ప్రత్యుత్తరంగా మాట పలికెను.

Verse 56

सुतले किं नु मे कार्यं देवदेव वदस्व मे । तिष्ठामि तव सांनिध्ये नान्यथा वक्तुमर्हसि

హే దేవదేవా! సుతలలో నాకు ఏ పని ఉంది? దయచేసి చెప్పుము. నేను నీ సాన్నిధ్యములోనే నిలిచియున్నాను; నీవు వేరేలా పలకరాదు.

Verse 57

तदोवाच हृषीकेशो बलिं तं कृपयाऽन्विततः । अहं तव समीपस्थो भवामि सततं नृप

అప్పుడు కరుణతో కూడిన హృషీకేశుడు ఆ బలితో పలికెను—హే నృపా, నేను నిత్యము నీ సమీపమునే ఉంటాను.

Verse 58

द्वारि स्थितस्तव विभो निवासामि नित्यं मा खिद्यतामसुरवर्य बले श्रृणुष्व । वाक्यं तु मे वर महो वरदस्तवाद्य वैकुंठवासिभिपलं च भजामि गेहम्

హే విభో! నీ ద్వారమున నిలిచి నేను నిత్యము నివసిస్తాను. హే అసురశ్రేష్ఠ బలీ, దుఃఖించకు—నా మాట విను. నేడు నీవు నిజంగా మహా వరదాతవు; అందుచేత వైకుంఠవాసులతో కూడ నేను నీ గృహాన్ని కాపాడుతాను.

Verse 59

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विष्मोरतुलतेजसः । जगाम सुतलं दैत्यौ ह्यसुरैः परिवारितः

అతుల తేజస్సుగల విష్ణువు పలికిన ఆ వచనమును విని, అసురులతో పరివృతుడైన దైత్య బలి సుతలలోకమునకు వెళ్లెను.

Verse 60

तदा पुत्रशतेनैव बाणमुख्येन सत्वरम् । वसमानो महाबाहुर्दातॄणां च परा गतिः

అప్పుడు బాణుని నాయకత్వంలో వందమంది కుమారులతో కూడి ఆ మహాబాహువు త్వరగా అక్కడ నివసించి, దాతలకు పరమాశ్రయమయ్యాడు।

Verse 61

त्रैलोक्ये याचका ये च सर्वे यांति बलिं प्रति । द्वारि स्थितस्तस्य विष्णुः प्रयच्छति यथेप्सितम्

త్రిలోకాల్లోని యాచకులందరూ బలిని ఆశ్రయిస్తారు; అతని ద్వారంలో నిలిచిన విష్ణువు వారికి కోరినదాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 62

भुक्तिकामाश्च ये केचिन्मुक्तिकामास्तथा परे । येषां यज्ञे च ते विप्रास्तत्तेभ्यः संप्रयच्छति

కొంతమంది భోగాన్ని కోరుతారు, మరికొందరు ముక్తిని కోరుతారు; యజ్ఞంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులకూ—అందరికీ అతడు వారి అభీష్టాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 63

एवंविधो बलिर्जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । पुरा हि कितवत्वेन यद्दत्तं परमात्मने

ఇలా శంకరుని ప్రసాదంతో బలి అటువంటి మహానుగా అయ్యాడు; ఎందుకంటే పూర్వం నిర్లక్ష్యంగా పరమాత్మకు ఇచ్చినదే ఫలించింది।

Verse 64

अशुचिं भूमिमासाद्य गंधपुष्पादिकं महत् । पतितं चार्प्पितं तेन शिवाय परमात्मने

అశుచియైన నేలపై చేరినప్పటికీ, సుగంధం-పుష్పాది మహా నైవేద్యం పడిపోయినదైనా, అతడు పరమాత్మ శివునికి అర్పించాడు।

Verse 65

किं पुनः परया भक्त्या चार्चयंति महेश्वरम् । पुष्पं फलं तोयं ते यांति शिवसन्निधिम्

అయితే పరమభక్తితో మహేశ్వరుని ఆరాధించి పుష్పం, ఫలం, జలం అర్పించువారు నిశ్చయంగా శివసన్నిధిని పొందుదురు।

Verse 66

शिवात्परतरो नास्ति पूजनीयो हि भो द्विजाः । ये हि मूकास्तथांधाश्च पंगवो ये जडास्तथा

శివునికన్నా పరముడు లేడు; ఓ ద్విజులారా, ఆయనే నిజంగా పూజనీయుడు. మౌనులు, అంధులు, కుంటివారు లేదా జడబుద్ధులైనవారైనా—

Verse 67

जातिहीनाश्च चंडालाः श्वपचा ह्यंत्यजा ह्यमी । शिवभक्तिपरा नित्यं ते यांति परमां गतिम्

జాతిహీనులు, చండాలులు, శ్వపచులు మరియు ఇతర అంత్యజులైనా—నిత్యం శివభక్తిలో పరాయణులైతే—వారు పరమగతిని పొందుదురు।

Verse 68

तस्मात्सदाशिवः पूज्यः सर्वैरेवमनीषिभिः । पूजनीयो हि संपूज्यो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

కాబట్టి సదాశివుని సమస్త వివేకులు పూజించవలెను. సదాశివుడే నిజంగా పూజనీయుడు, సంపూర్ణంగా వందనీయుడు, అర్చనీయుడు।

Verse 69

महेशं परमारथज्ञाश्चिंतयंति हृदि स्थितम् । यत्र जीवो भवत्येव शिवस्तत्रैव तिष्ठति

పరమార్థజ్ఞులు హృదయంలో స్థితుడైన మహేశుని ధ్యానింతురు. ఎక్కడ జీవుడు ఉన్నాడో అక్కడే శివుడూ నివసించును।

Verse 70

विना शिवेन यत्किंचिदशिवं भवति क्षणात् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणकार्यकरा ह्यमी

శివుని లేక ఏదైనను క్షణమాత్రంలోనే అశివమవుతుంది. బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు కూడా గుణములూ వాటి కార్యఫలములకే కర్తా-కారణములుగా వ్యవహరిస్తారు.

Verse 71

रजोगुणान्वितो ब्रह्मा विष्णुः सत्त्वगुणान्वितः । तमोगुणाश्रितो रुद्रो गुणातीतो महेश्वरः

బ్రహ్ముడు రజోగుణసంబంధుడు, విష్ణువు సత్త్వగుణసంబంధుడు. రుద్రుడు తమోగుణాశ్రితుడు—కాని మహేశ్వరుడు గుణాతీతుడు.

Verse 72

लिंगरूपो महादेवो ह्यर्चनीयो मुमुक्षुभिः । शिवात्परतरो नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

లింగరూపుడైన మహాదేవుని ముముక్షువులు ఆరాధించవలెను. శివునికన్నా పరముడు లేడు; ఆయనే భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించువాడు.