Adhyaya 10

Verse 1

मुनय ऊचुः । यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् । भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कालकूटाग्निनाऽथ़खिलम्

మునులు పలికిరి— ఓ బ్రాహ్మణా, మీరు చెప్పినట్లుగా, చరాచర సమేతమైన సమస్త బ్రహ్మాండం రుద్రకోపం వల్ల, కాలకూటాగ్నిచే, భస్మమైంది।

Verse 2

ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् । तदा चराचरं नष्टं ब्रह्मविष्णुपुरोगमम्

కానీ బ్రహ్మాండాంతరంలో రుద్రుడు ఎక్కడ ఉన్నాడని మేము భావించాలి? ఎందుకంటే ఆ సమయంలో బ్రహ్మా-విష్ణువులు ముందుండగానే సమస్త చరాచరం నశించింది।

Verse 3

भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता । कुतो ब्रह्मा च विष्णुश्च कुतश्चंद्रपुरोगमाः

రుద్రుని కోపంతో సమస్తం భస్మమైపోయినప్పుడు, సృష్టి మళ్లీ ఎలా ప్రారంభమైంది? బ్రహ్మా, విష్ణువులు ఎక్కడి నుంచి ఉద్భవించారు? చంద్రునితో కూడిన ఇతర జ్యోతిర్గణాలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి?

Verse 4

अन्ये सुरा सुराः कुत्र भस्मीभूता लयं गताः । अत ऊर्ध्वं किमभवत्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

ఇతర దేవతలు, అసురులు భస్మమై లయాన్ని పొందిన తరువాత ఎక్కడికి వెళ్లారు? ఆ తరువాత ఏమి జరిగింది—అది అంతా దయచేసి చెప్పవలెను.

Verse 5

व्यासप्रसादात्सकलं वेत्थ त्वं नापरो हि तत् । तस्माज्ज्ञानमयं शास्त्रं तज्जानासि न चापरः

వ్యాసుని ప్రసాదంతో నీవు సమస్తమును తెలిసినవాడవు; అలా తెలిసిన మరొకరు లేరు. అందుచేత జ్ఞానమయమైన శాస్త్రం నీకే తెలిసినది, ఇతరులకు కాదు.

Verse 6

इति पृष्टस्तदा सर्वैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः । सूतो व्यासं नमस्कृत्य वाक्यं चेदमथाब्रवीत्

ఇలా ఆత్మసంయమంతో ధ్యాననిష్ఠులైన మునులందరూ ప్రశ్నించగా, సూతుడు ముందుగా వ్యాసునికి నమస్కరించి, ఆపై ఈ వాక్యములను పలికెను.

Verse 7

लोमश उवाच । यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना । हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः । तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना

లోమశుడు అన్నాడు—బ్రహ్మాండమధ్యంలో నివసించే దేవతలు విషాగ్నితో వ్యాపించబడినప్పుడు—విష్ణు, బ్రహ్మ, లోకపాలకులు ఇంద్రునితో సహా—అప్పుడు మహాత్ముడైన హేరంబుడు (గణేశుడు) శంభువుకు నివేదించాడు.

Verse 8

हेरंब उवाच । हे रुद्र हे महादेव हे स्थाणो ह जगत्पते । मया विघ्नं विनोदेन कृतं तेषां सुदुर्जयम्

హేరంబుడు పలికెను— హే రుద్రా, హే మహాదేవా, హే స్థాణో, హే జగత్పతే! నేను వినోదబుద్ధితో వారికి అత్యంత దుర్జయమైన విఘ్నాన్ని కలిగించితిని।

Verse 9

भयेन मति मोहात्त्वां नार्च्चयंति च मामपि । उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्

భయముచేత, మతిమోహముచేత వారు నిన్ను పూజించరు, నన్నును పూజించరు. కేవలం ప్రయత్నమే చేసే వారికి కష్టము మరింత అధికమగును।

Verse 10

एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः । विघ्नांधकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा

ఇలా అతనిచే ప్రార్థింపబడిన పినాకి, వృషభధ్వజుడైన ప్రభువు—అప్పుడు విఘ్నాంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యసమానుడైన గణాధిపతిచే (సమీపింపబడెను)।

Verse 11

लिंगरूपोऽब्रवीच्छंभुर्निराकारो निरामयः । निरंजनो व्योमकेशः कपर्द्दी नीललोहितः

లింగరూపమున నిలిచి, నిరాకారుడు, నిరామయుడు, నిరంజనుడు—వ్యోమకేశుడు, కపర్దీ, నీలలోహితుడైన శంభువు పలికెను।

Verse 12

महेश्वर उवाच । हेरंब श्रृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः । अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्

మహేశ్వరుడు పలికెను— హే హేరంబా, పరమ శ్రద్ధతో నా వాక్యమును వినుము. ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు అహంకారస్వరూపమే.

Verse 13

स्थितिं करोत्यहंकारः प्रलयोत्पत्तिमेव च । जगदादौगणपते तदा विज्ञप्तिमात्रतः

అహంకారమే జగత్తు స్థితిని, ప్రళయాన్ని, ఉత్పత్తినీ కలిగిస్తుంది. ఓ గణపతీ, జగదాదిలో ఇది కేవలం జ్ఞానప్రేరణమాత్రంతోనే జరుగుతుంది.

Verse 14

मायाविरहितं शांतं द्वैताद्वैतपरं सदा । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तत्सदानंदैकलक्षणम्

ఆ తత్త్వం మాయారహితం, శాంతం, సదా ద్వైత-అద్వైతాలకు అతీతం. దాని స్వరూపం కేవలం శుద్ధ చైతన్యమే; దాని ఏక లక్షణం నిత్యానందం.

Verse 15

गणपतिरुवाच । यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः । तस्मात्त्वदपरं किंचिन्नान्यदस्ति परंतप

గణపతి పలికెను—మీరు మాత్రమే పరమానందలక్షణమైన ఏకైక ఆత్మయైతే, మీకు అతీతంగా మరేదీ లేదు, ఓ పరంతపా.

Verse 16

नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम् । विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्द्देवैश्च लक्षितम्

ఈ నానారూప జగత్తు ఎలా జన్మించింది—దేవాసురులలో భిన్న భిన్న రూపాలతో—విచిత్రమై, అయినా మోహాన్ని కలిగించేదిగా, మరియు త్రిదేవులచే త్రివిధంగా లక్షితమై?

Verse 17

भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः । जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्

నానాభేదాలతో కూడిన నాలుగు భూతసమూహాల నుండి ఈ సంసారచక్రం ఉద్భవించింది—దీనిలో నిత్యము మరియు అనిత్యము రెండింటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

Verse 18

परस्परविरोधेन ज्ञानवादेन मोहिताः । कर्मवादरताः केचित्केचित्स्वगुणमाश्रिताः

పరస్పర విరోధమైన జ్ఞానవాదాలచే మోహితులై కొందరు కర్మవాదంలో రమిస్తారు; మరికొందరు తమ స్వభావగుణాన్నే ఆశ్రయిస్తారు.

Verse 19

ज्ञाननिष्ठाश्च ये केचित्परस्परविरोधिनः । एवं संशयमापन्नं त्राहि मां वृषभध्वज

జ్ఞాననిష్ఠులైనవారిలోనూ పరస్పర విరోధం కనిపిస్తుంది. ఇలా సందేహంలో పడిన నన్ను రక్షించుము, ఓ వృషభధ్వజ (శివ)!

Verse 20

अहं गणश्च कुत्रत्याः क्व चायं वृषभः प्रभो । एते चान्ये च बहवः कुतो जाताश्च कुत्र वै

నేను మరియు ఈ గణాలు ఎక్కడి నుండి వచ్చాము, అలాగే ఈ వృషభం ఎక్కడి నుండి, ఓ ప్రభూ? ఇంకా వీరు మరియు మరెందరో ఎక్కడ పుట్టి నిజంగా ఎక్కడికి వెళ్తారు?

Verse 21

कृताः सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च वै । प्रहस्य भगवाञ्छंभुर्गणेशं वक्तुमुद्यतः

ఇవన్నీ మహాభాగ్యులు; సాత్త్విక, రాజస స్వభావాలతో నిర్మితులు. భగవాన్ శంభువు చిరునవ్వుతో గణేశునికి సమాధానం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 22

महेश्वर उवाच । कालशक्त्या च जातानि रजःसत्त्वतमांसि च । तैरावृतं जगत्सर्वं सदेवासुमानुषम्

మహేశ్వరుడు పలికెను—కాలశక్తివలన రజస్సు, సత్త్వము, తమస్సు ఉద్భవిస్తాయి. వాటిచేతనే దేవాసురమానవులతో కూడిన సమస్త జగత్తు ఆవరించబడింది.

Verse 23

परिदृश्यमानमेतच्चानश्वरं परमार्थतः । विद्ध्येतत्सर्वसिद्ध्यैव कृतकत्वाच्च नश्वरम्

కనిపించే ఈ జగత్తు పరమార్థతః అవినాశి కాదు. కృతకమైనందున ఇది నశ్వరమే—ఇలా తెలుసుకోవడమే సర్వసిద్ధికి దారి చూపుతుంది.

Verse 24

लोमश उवाच । यावद्गणेशसंयुक्तो भाषमाणः सदाशिवः । लिंगरूपी विश्वरूपः प्रादुर्भूता सदाशिवात्

లోమశుడు అన్నాడు—గణేశునితో కూడిన సదాశివుడు మాటలాడుతుండగా, సదాశివుని నుండే లింగరూపమైన విశ్వరూపుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 25

शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी । लिंगरूपी स भगवान्निमग्नस्तत्क्षणादभूत्

శివస్వరూపుడై, జగద్యోనియై, కార్య-కారణరూపుడై ఉన్న ఆ భగవానుడు లింగరూపమై ఆ క్షణమే స్థిరపడెను.

Verse 26

एका स्थिता परा शक्तिर्ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा । गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः

అక్కడ బ్రహ్మవిద్యాస్వరూపమైన ఏక పరాశక్తి నిలిచియుండెను. గణేశుడు ఆశ్చర్యావిష్టుడై ఆమె దర్శనములోనే లీనమయ్యెను.

Verse 27

ऋषय ऊचुः । प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्

ఋషులు అన్నారు—చరాచరమయమైన ఈ సమస్త జగత్తు ప్రకృతిలోనే అంతర్భూతం. అయితే గణేశునికి ప్రత్యేకత్వం ఎలా కలిగింది? దయచేసి చెప్పండి.

Verse 28

लोमश उवाच । साक्षात्प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवानभूत् । यथारूपः शिवः साक्षात्तद्रूपो हि गणेश्वरः

లోమశుడు అన్నాడు—గణేశుడు సాక్షాత్ ప్రకృతినుండి జన్మించి భగవానుడయ్యాడు. నిజంగా శివుని ఏ స్వరూపమో, అదే స్వరూపం గణేశ్వరునిదే.

Verse 29

शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत्तस्य महात्मनः । अज्ञानात्प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्

ఆ మహాత్మునికి శివునితో యుద్ధం జరిగింది. అజ్ఞానవశాత్ ప్రకృతి బంధనంలో చిక్కి, అతడు చాలా కాలం నిరంతరం అలాగే కొనసాగాడు.

Verse 30

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा । त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्

అప్పుడు ఏనుగుపై ఎక్కిన అతని అజేయత్వాన్ని చూసి శంభువు త్రిశూలంతో కొట్టి, అతడిని ఏనుగుతో సహా కూల్చివేశాడు.

Verse 31

तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः । परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने

అప్పుడు పరాశక్తి పరంతపుడైన మహాదేవుని స్తుతించింది. మహాదేవుడు ఆ పరాశక్తితో—“ఓ శుభాంగి, వరం కోరుకో” అని అన్నాడు.

Verse 32

तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि । योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः

అప్పుడు మహాదేవుని వద్ద పరమ వరం కోరబడింది—“ఓ దేవా, మీరు సంహరించిన ఈవాడు నా కుమారుడే; ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 33

त्वां न जानात्ययं मूढः प्रकृत्यंशसमुद्भवः । तस्मात्पुत्रं जीवयेमं मम तृष्ट्यर्थमेव च

ఈ మూర్ఖుడు ప్రకృతియొక్క అంసమునుండి పుట్టినవాడైనందున నిన్ను గుర్తించడు. కనుక నా తృప్తికోసమూ ఈ కుమారుని జీవింపజేయుము.

Verse 34

प्रहस्य भगवान्रुद्रो मायापुत्रमजीवयत् । सिंधुरवदनेनैव मुखे स समयोजयत्

భగవాన్ రుద్రుడు చిరునవ్వుతో మాయాజనిత కుమారుని జీవింపజేసి, అతని ముఖముగా ఏనుగు ముఖమునే అమర్చెను.

Verse 35

तदा गजाननो जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । मायापुत्रोपि निर्मायो ज्ञानवान्संबभूव ह

అప్పుడు శంకరుని ప్రసాదముచే అతడు గజాననుడయ్యెను. మాయాజనితుడైనప్పటికీ మాయాతీతుడై నిజమైన జ్ఞానవంతుడయ్యెను.

Verse 36

आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः । समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्

ఆత్మజ్ఞానామృతముచే నిత్య తృప్తుడై నిరామయుడై, సమాధిలో స్థితుడై రౌద్రభావం ధరించి ‘కాలమునకును కాలాంతమునకును సంహారకుడు’ అయ్యెను.

Verse 37

योगदंडार्थमुत्पाट्य स्वकीयं दशनं महत् । करे गृह्य गणाध्यक्षः शब्धब्रह्मातिवर्त्तते । ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः

యోగదండార్థమై తన మహాదంతమును ఉప్పి చేతిలో ధరించి, గణాధిపతి ‘శబ్దబ్రహ్మ’—కేవల వాణీమయ ప్రకాశం—ను అతిక్రమించెను. ఋద్ధి సిద్ధి రెండింటితో యుక్తుడై ఏకత్వములో విరాజిల్లెను.

Verse 38

ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि । तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा

ఏ ఏ గణములు, విఘ్నములు ఉన్నవో, భూమిపై మరెవరు అధిక బలవంతులై ఉన్నారో—వారికీ అతడే అధిపతిగా అయ్యెను; ఆ కాలమున శంభువు అతనిని అలా నియమించెను.

Verse 39

तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् । पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च । ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः

అనంతరం అతడు విశ్వరూపిణీ అయిన ప్రకృతిని దర్శించెను. వేరుగా నిలిచి, తన ముందున్న లింగమును మరియు ప్రకృతినే గమనించెను; స్వభావతః ప్రకృతిలోనే స్థితమైన నిర్మల లింగమును చూచెను.

Verse 40

आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् । लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि

అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన హేరంబుడు తనను గణములతో కూడ, అలాగే త్రిలోకమును కూడా—అన్నిటినీ—లింగములో సంపూర్ణంగా లీనమైనట్లు చూచెను.

Verse 41

मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः । ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः

అతడు మరల మూర్ఛించెను; తరువాత ప్రయత్నపూర్వకంగా చైతన్యము పొందిన ఆ గణేశ్వరుడు, ఆ ఇద్దరు ఈశ్వరులకు శిరసా నమస్కరించెను.

Verse 42

तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् । ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम्

అప్పుడు అక్కడే అతడు లోకసంహారకారక స్వరూపమును దర్శించెను—బ్రహ్మ, రుద్ర, విష్ణు మరియు సదాశివులను.

Verse 43

ददर्श प्रेततुल्यानि लिंगशक्त्यात्मकानि च । ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत्

అతడు ప్రేతసదృశంగా కనిపించే, లింగశక్తిస్వరూపమైన అనేక బ్రహ్మాండగోళాలను దర్శించాడు—పరమాణువులవలె కోటానుకోట్లు।

Verse 44

लीयंते च विलीयंते महेशे लिंगरूपिणि । प्रकृत्यंतर्गतं लिंगं लिंगस्यांतर्गता च सा

అవి లింగరూప మహేశ్వరునిలో లీనమై విలీనమవుతాయి. లింగం ప్రకృతిలో అంతర్గతం; ఆ ప్రకృతియే లింగంలో అంతర్గతం.

Verse 45

शक्त्या लिंगं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत । लिंगेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत

అప్పుడు శక్తి లింగాన్ని ఆవరించి, సమస్తమూ అదృశ్యమైంది. మరల లింగం శక్తిని ఆవరించింది—ఇలా వారు పరస్పరం ఒకరినొకరు కప్పుకొన్నారు.

Verse 46

शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् । गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन्

ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు శివ-శక్తి అనే ద్వయంపై ఆధారపడి ఉంది. ఆ తత్త్వాన్ని సంపూర్ణంగా గణేశుడే తెలిసికొన్నాడు; ఇతరులు అలా గ్రహించలేదు.

Verse 47

तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह । सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల గణాధ్యక్షుడు గణేశుడు, తన గణాలతో కలిసి, పలికాడు—శక్తిసహిత దేవుని స్తుతి జరుగుతుండగా, పరాశక్తి కూడా అక్కడ సన్నిహితంగా ఉన్న వేళ।

Verse 48

गणेश उवाच । नमामि देवं शक्त्यान्वितं ज्ञानरूपं प्रसन्नं ज्ञानात्परं परमंज्योतिरूपम् । रूपात्परं परमं तत्त्वरूपं तत्त्वात्परं परमं मंगलं च आनंदाख्यं निष्कलं निर्विषादम्

గణేశుడు పలికెను—శక్తితో యుక్తుడై, ప్రసన్నుడై, జ్ఞానస్వరూపుడైన ఆ దేవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను; జ్ఞానాతీతుడై పరమ జ్యోతిస్వరూపుడైనవాడు. రూపాతీతుడై పరమ తత్త్వస్వరూపుడు; తత్త్వాతీతుడై పరమ మంగళము—‘ఆనంద’నామకుడు, నిష్కలుడు, విషాదరహితుడు।

Verse 49

धूमात्परमयोवह्निर्धूमवत्प्रतिभासते । प्रकृत्यंतर्गस्त्वं हि लक्ष्यसे ज्ञानिसंभवः । प्रकृत्यंतर्गतस्त्वं हि मायाव्यक्तिरितीयसे

ధూమానికి అతీతమైన అగ్ని కూడా ధూమమయంగా కనిపించునట్లు, మీరు ప్రకృతికి అతీతుడై ఉన్నప్పటికీ జ్ఞానులలో జ్ఞానోదయమువలన ప్రకృతిలో అంతర్గతుడివలె గ్రహింపబడుతారు. ప్రకృతిలో దర్శింపబడినప్పుడు మాయాశక్తి యొక్క వ్యక్త ప్రకటనగా మీరు చెప్పబడుతారు।

Verse 50

एवंविधस्त्वं भगवन्स्वमायया सृजस्यथोलुंपसि पासि विश्वम् । अस्माद्गरात्सर्वमिदं प्रनष्टं सब्रह्मविप्रेंद्रयुतं चराचरम्

ఓ భగవాన్! మీరు స్వమాయచేత విశ్వాన్ని సృష్టించి, లయపరచి, రక్షించుచున్నారు. ఈ విషమువలన ఈ సమస్త లోకం—చరాచరములతో పాటు బ్రహ్మా మరియు ఋషీంద్రులతో కూడ—నాశనమైపోయింది।

Verse 51

यथा पुरासीर्भगवान्महेशस्त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा । कुरुष्य शीघ्रं सहजीवकोशं चराचरं तत्सकलं प्रदग्धम्

ఓ భగవాన్ మహేశా! మీరు పూర్వకాలంలో ఎలా ఉన్నారో—త్రిలోకనాథుడై, చరాచరాత్మగా—అలాగే ఇప్పుడు శీఘ్రముగా కార్యము చేయుము: జీవకోశముతో కూడిన ఈ దగ్ధమైన సమస్త చరాచర సృష్టిని పునః స్థాపించుము।

Verse 52

लोमश उवाच । एवं स्तुतो गणेशेन भगवान्भूतभावनः । यदुत्थितं कालकूटं लोकसंहारकारकम्

లోమశుడు పలికెను—గణేశునిచే ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన భూతభావన భగవానుడు, లోకసంహారకారకమైన ఉద్భవించిన కాలకూట విషముపై దృష్టి సారించాడు।

Verse 53

लिंगरूपेण तद्ग्रस्तं विमलं चाकरोत्तदा । सदेवासुरमर्त्याश्च सर्वाणि त्रिजगन्ति च । तत्क्षणाद्रक्षितान्येव कृपया परया युतः

భగవానుడు లింగరూపాన్ని ధరించి ఆ (విషాన్ని) గ్రసించి దానిని నిర్మలముగా చేసెను. క్షణమాత్రంలో దేవాసురమర్త్యులతో కూడిన త్రిలోకమంతా ఆయన పరమ కరుణచేత రక్షింపబడెను.

Verse 54

ब्रह्मा विष्णुः सुरेंद्रश्च लोकपालाः सहर्षयः । यक्षा विद्याधराः सिद्धा गंधर्वाप्सरसां गणाः । उत्थिताश्चैव ते सर्वे निद्रापरिगता इव

బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, ఋషులతో కూడిన లోకపాలకులు; యక్షులు, విద్యాధరులు, సిద్ధులు, గంధర్వ-అప్సరాగణాలు—అందరూ నిద్రనుండి మేల్కొన్నట్లుగా లేచి నిలిచిరి.

Verse 55

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुर्जातसाध्वसाः । सर्वे देवासुराश्चैव ऊचुराश्चर्यवत्ततः

వారు విస్మయంతో నిండిపోయి అకస్మాత్తుగా భయాక్రాంతులయ్యారు. అప్పుడు దేవాసురులందరూ ఆశ్చర్యంతో పలికిరి.

Verse 56

क्व कालकूटं सुमहद्येन विद्राविता वयम् । मृतप्रायाः कृताः सद्यः सलोकपालका ह्यमी

“అత్యంత భయంకరమైన మహా కాలకూట విషం ఎక్కడ? దాని వల్ల మేము లోకపాలకులతో కూడ క్షణంలోనే తరిమివేయబడి, మరణప్రాయులమయ్యాము కదా?”

Verse 57

इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूतास्तदा स्थिताः । शक्रादयो लोकपाला विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य इदमूचुः समेधिता

ఇట్లు పలికిన దైత్యులు మౌనమై నిలిచిరి. అప్పుడు ఇంద్రాది లోకపాలకులు, బ్రహ్మను ముందుంచి, సర్వేశ్వరేశ్వరుడైన విష్ణువును ఉద్దేశించి సమాధానచిత్తంతో ఈ మాటలు పలికిరి.

Verse 58

केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः । तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः

“హే విష్ణూ, ఇది ఎవరి చేత చేయబడింది? మేము అల్పబుద్ధులము; తెలియదు.” అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మతోను ఆ దేవతలతోను కలిసి మృదువుగా హసించాడు.

Verse 59

समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः

అప్పుడు అందరూ ఏకాగ్రమనస్సులతో సమాధిని పొందారు; ఓ ద్విజా, తత్త్వజ్ఞానంతో కామక్రోధాదులను నిర్మూలించారు.

Verse 60

तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः । विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः

అప్పుడు మునులు, విద్వాంసులు తమ ఆత్మలోనే స్థితమైన లింగాన్ని దర్శించారు; విష్ణువును ముందుంచి పరమార్థతః శివుని స్తుతించారు.

Verse 61

आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते

యోగులు ఆత్మద్వారా పరమాత్మను ఉపాసించి సాక్షాత్కరిస్తారు.

Verse 62

लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः । लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः । तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते

లింగమే పరమ జ్ఞానం, లింగమే పరమ తపస్సు. లింగమే పరమ ధర్మం, లింగమే పరమ గతి. ఆ లింగానికి మించినది ఏదీ లేదు.

Verse 63

एवं ब्रुवंतो हि तदा सुरासुराः सलोकपाला ऋषिभिश्च साकम् । विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शंभुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः

ఇలా పలికిన తరువాత దేవాసురులు, లోకపాలులు, ఋషులతో కూడి, విష్ణువును ముందుంచి, తమాలవర్ణుడైన శరణ్య శంభువును శరణు పొందిరి।

Verse 64

त्राहित्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर । पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि

‘త్రాహి త్రాహి, మహాదేవా! కృపాళు పరమేశ్వరా! పూర్వం నీవు అందరిని రక్షించినట్లే, ఇప్పుడు మమ్మల్ని కూడా రక్షించవలసినది.’

Verse 65

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

‘అందువల్ల, దేవదేవా! నీ చరణారవిందములకు నమస్కారం—భక్తిసేవతో మహిమ ప్రకాశించేది, నీ రూపములు అనంతములు. పరమానుకంపతో నీవు శరణాగతులకు ఆశ్రయమవుతావు. దేవవరా, నీకు నమః; ప్రసన్నుడవు.’

Verse 66

लिंगस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः । सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः

లింగస్వరూపమధ్యంలో నివసించే, సమస్త భూతాలను పోషించే భగవాన్, సమస్త దేవగణాలతో కలిసి ఈ వచనములు పలికెను—రమాపతి విష్ణువు।

Verse 67

त्वं लिंगरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः । विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः

నీవు లింగరూపుడైన భగవాన్, లోకాలకు అభయప్రదాత. విష్ణువుచే స్తుతింపబడిన ఈ దేవుడు—లింగరూప మహేశ్వరుడు—అని ప్రకటించబడెను।

Verse 68

मृतास्त्राता गरात्सर्वे तस्मान्मृत्युंजय प्रभो । रक्षरक्ष महाकाल त्रिपुरांत नमोस्तु ते

మరణమునుండియు విషమునుండియు అందరూ రక్షింపబడ్డారు; అందువల్ల ఓ ప్రభూ మృత్యుంజయా, రక్షించు—రక్షించు. ఓ మహాకాలా, త్రిపురాంతకా, నీకు నమస్కారం.

Verse 69

विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सांबोऽथ बोधयन्निव तान्सुरान्

విష్ణువు స్తుతించిన లింగరూప మహేశ్వరుడు దేవుడు; ఆపై సాంబుడిగా (ఉమాసహిత శివుడిగా) ప్రాదుర్భవించి, ఆ దేవతలకు బోధిస్తున్నట్లుగా నిలిచాడు.

Verse 70

हे विष्णो हे सुराः सर्व ऋषयः श्रूयतामिदम् । मन्यतेऽपि हि संसारे अनित्ये नित्यताकुलम्

హే విష్ణో! హే సమస్త దేవతలారా, ఋషులారా—ఇది వినండి: ఈ అనిత్య సంసారంలో కూడా మోహగ్రస్తులు నిత్యతను ఊహిస్తారు.

Verse 71

अविलोकयताऽत्मात्मना विबुधादयः । किं यज्ञैः किं तपोभिश्च किमुद्योगेन कर्मणाम्

హే దేవతలారా! ఆత్మచేత ఆత్మను దర్శించకపోతే—యజ్ఞాలతో ఏమి, తపస్సులతో ఏమి, కర్మల కఠిన ప్రయత్నంతో ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 72

एकत्वेन पृथक्त्वेन किंचिन्नैव प्रयोजनम् । यस्माद्भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्

ఏకత్వంలో ఉన్నా విడివిడిగా ఉన్నా—(సమ్యక్ బోధ లేకుండా) నిజమైన ప్రయోజనం ఏదీ లేదు; ఎందుకంటే మీరు అందరూ కలసి చేసిన దుష్కర కార్యమే దీనికి సూచన.

Verse 73

क्षीराब्धेर्मथनं तत्तु अमृतार्थं कथं कृतम् । मृत्युं जयं निराकृत्य अवज्ञाय च मां सदा

అమృతార్థం క్షీరసాగరమథనం అది ఎలా చేయబడింది—మృత్యుఞ్జయుని త్రోసిపుచ్చి, నన్ను నిత్యం అవమానిస్తూ?

Verse 74

तस्मात्सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः । अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये

కాబట్టి మీరందరూ నిశ్చయంగా మృత్యుముఖంలో పడిపోయారు—సందేహం లేదు. అయితే కార్యసిద్ధికై మా చేత దేవుడు గణేశుడు సృష్టింపబడెను.

Verse 75

न नमंति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम् । क्लेशभाजो भविष्यति नात्र कार्या विचारणा

గణేశునికి, అలాగే అటువంటి శక్తిమతి దుర్గాదేవికి నమస్కరించని వారు క్లేశభాజనులు అవుతారు—ఇందులో విచారణ అక్కరలేదు.

Verse 76

यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पंडितमानिनः । कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः

మీరు అందరూ అధర్మంలో మునిగినవారు—గర్వంతో కఠినులు, మీరే పండితులమని భావించేవారు. చేయవలసినది-చేయకూడనిదీ తెలియక కేవలం మానమోహితులై ఉన్నారు.

Verse 77

तस्मात्कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः । सर्वे श्रुतिपरा यूयमिंद्राद्या देवतागणाः

కాబట్టి మీరు అందరూ కాలముఖంలో పడిపోయారు—సందేహం లేదు. అయినా ఇంద్రాది దేవగణములారా, మీరు అందరూ శ్రుతిపరులమని చెప్పుకొంటారు.

Verse 78

प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा । नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते

మీరు అందరూ కేవలం పొగడ్తలు, ప్రలోభాలతోనే నిమగ్నులై ఉన్నారు; ఇంద్రాది దేవతలూ క్షుద్రులే, మీ గర్వం వ్యర్థం. ఓ శచీపతీ, నీవు ఆత్మను కాదు—కేవలం ప్రపంచ-మాయను మాత్రమే తెలుసుకొంటావు।

Verse 79

कृतः प्रयत्नो हि महानमृतार्थं त्वया शठ । अश्वमेधशतेनैव यद्राज्यं प्राप्तवानसि । अपि तच्च पराधीन तन्न जानासि दुर्मते

ఓ శఠా, ‘అమృతత్వం’ కోసం నీవు గొప్ప ప్రయత్నం చేశావు. వంద అశ్వమేధ యాగాలతో నీవు రాజ్యాన్ని పొందావు; అయినా అది పరాధీనమే—ఓ దుర్మతీ, ఇది నీకు తెలియదు.

Verse 80

यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः । ते मूढास्तो षयंति त्वां तत्तद्रागपरायणाः

ఏ ఏ ఖాళీ మాటలతో, ఓ మూఢా, తపస్వులు నిన్ను స్తుతిస్తారో—ఆ మూఢులు కేవలం నిన్ను తృప్తిపరచడానికే యత్నిస్తారు, ఈదో-ఆదో రాగానికి లోబడి.

Verse 81

विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम् । केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन

ఓ విష్ణో, పక్షపాతం వల్ల నీవు హితం-అహితం తేల్చలేవు. ఓ విష్ణో, కొందరు నీ చేత అణచబడతారు, మరికొందరు నిజంగా రక్షింపబడతారు.

Verse 82

इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः । येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह

ఇక్కడ నీవు కేవలం నీ ఇష్టానుసారమే నడుచుకుంటావు, ఎల్లప్పుడూ బాలుడిలా ప్రవర్తిస్తావు. మరి ఇతర లోకపాలకులందరి మాట—ఈ విషయంలో ఇక్కడ ఎక్కడ ఉంటుంది?

Verse 83

अन्यथा हि कृते ह्यर्थे अन्यथात्वं भविष्यति । कार्यसिद्धिर्भवेद्येन भवद्भिर्विस्मृतं च तत्

కార్యాన్ని తప్పు విధంగా చేసినచో ఫలితం నిశ్చయంగా వేరేలా అవుతుంది. కార్యసిద్ధి కలిగించే ఆ తత్త్వాన్నే మీరు మరచిపోయారు.

Verse 84

येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् । येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः

ఎవరి వల్ల నేడు అందరూ కాలకూట విష మహాభయము నుండి రక్షింపబడ్డారో; ఎవరి వల్ల విష్ణువుకూడా నీలవర్ణుడయ్యాడో; ఎవరి వల్ల అందరూ వశమయ్యారో—

Verse 85

लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः । तस्यार्च्चनाविधिः कार्यो गणेशस्य महात्मनः

ఎవరి వల్ల లోకాలు భస్మమయ్యాయో, మరియు అదే కారణంగా ఎవరి వల్ల అవే రక్షింపబడ్డాయో—ఆ మహాత్ముడైన గణేశుని అర్చనావిధిని విధిగా చేయవలెను.

Verse 86

कर्मारंभे तु विघ्नेशं ये नार्चंति गणाधिपम् । कार्यसिद्धिर्न तेषां वै भवेत्तु भवतां यथा

కార్యారంభంలో విఘ్నేశుడైన గణాధిపుని ఆరాధించని వారికి కార్యసిద్ధి నిజంగా కలగదు; ఆరాధించే వారికి కలిగినట్లు కాదు.

Verse 87

एतन्महेशस्य वचो निशम्य सुरासुराः किंनरचारणाश्च । पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं च तदा गिरीशम्

మహేశుని ఈ వచనాలను విని దేవాసురులు, కిన్నరులు, చారణులు తదితరులు అప్పుడు గిరీశుని నిజమైన పూజావిధానాన్ని వివరంగా ప్రశ్నించారు.