Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

Transliteration

taddevadeva bhavataścaraṇāraviṃdaṃ sevānubaṃdhamahimānamanaṃtarūpam | tvadāśritaṃ yatparamānukaṃpayā namo'stu te devavara prasīda

Translation

‘అందువల్ల, దేవదేవా! నీ చరణారవిందములకు నమస్కారం—భక్తిసేవతో మహిమ ప్రకాశించేది, నీ రూపములు అనంతములు. పరమానుకంపతో నీవు శరణాగతులకు ఆశ్రయమవుతావు. దేవవరా, నీకు నమః; ప్రసన్నుడవు.’

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (that)

• देवदेव: O God of gods
• देवदेव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां देवः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• भवतः: of you
• भवतः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• चरणारविन्दम्: lotus-feet
• चरणारविन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरण + अरविन्द (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (चरणस्य अरविन्दम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सेवानुबन्धमहिमानम्: whose glory is linked with service
• सेवानुबन्धमहिमानम्: Karma (Apposition to caraṇāravindam)
• Type: Noun
• Root: सेवा + अनुबन्ध + महिमन् (प्रातिपदिकानि)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष; (सेवायाः अनुबन्धः) इति षष्ठी-तत्पुरुष + तस्य महिमानम्; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अनन्तरूपम्: of endless forms
• अनन्तरूपम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त + रूप (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारयसमास (अनन्तं रूपं यस्य/अनन्तरूपम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• त्वदाश्रितम्: resorted to by you / dependent on you
• त्वदाश्रितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्वद् + आश्रित (प्रातिपदिक; कृदन्त क्त from आ+श्रि)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (त्वया/त्वद्-सम्बन्धेन आश्रितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• यत्: which
• यत्: Karma (Relative object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• परमानुकम्पया: by supreme compassion
• परमानुकम्पया: Karaṇa (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: परम + अनुकम्पा (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय (परमा अनुकम्पा); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha/Discourse formula
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभूत/निपातवत् प्रयोग; नमस्कारार्थक (salutation particle)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative/benedictive sense), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी (4th), एकवचन (dative)

• देववर: O best of gods
• देववर: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव + वर (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां वरः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• प्रसीद: be gracious
• प्रसीद: Ājñā/Prārthanā
• Type: Verb
• Root: प्र + सद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Devas/Lokapālas and Ṛṣis (formal hymn of surrender to Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee-assembly bows to Śiva’s lotus feet; the imagery emphasizes the feet as radiant, with subtle suggestion of countless forms emanating behind the Lord.

Characters & Entities

• Devadeva (Śiva)
• Caraṇāravinda (lotus feet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service (sevā) and surrender at Śiva’s feet draw divine grace; the Infinite becomes near through compassion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra, where the Mahātmya culminates in stotra, refuge, and the assurance of Śiva’s mercy.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stotra and namaskāra: praising Śiva’s lotus feet and seeking prasāda (grace) through devoted service.