Adhyaya 43

Verse 1

श्रीनारद उवाच । ततोऽहं पार्थ भूयोऽपि जनानुग्रहकाम्यया । प्रत्यक्षदेवं मार्तंडमत्रानेतुमियेष ह

శ్రీ నారదుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ పార్థా, ప్రజానుగ్రహం కోరుతూ నేను మరల ప్రత్యక్షదేవుడైన మార్తండుడు (సూర్యుడు)ను ఇక్కడికి తీసుకురావాలని సంకల్పించితిని।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां यस्मादुडुपो भगवान्रविः । इहामुत्र च कौंतेय विश्वद्धारी रविर्मतः

భగవాన్ రవి సమస్త ప్రాణులకు తారక నావవలె ఉన్నాడు, ఓ కౌంతేయా; అందువల్ల ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ రవినే విశ్వధారిగా భావిస్తారు।

Verse 3

ये स्मरंति रविं भक्त्या कीर्तयंति च ये नराः । पूजयंति च ये नित्यं कृतार्थास्ते न संशयः

భక్తితో రవిని స్మరించి, కీర్తించి, నిత్యం పూజించే వారు కృతార్థులే; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 4

सूर्यभक्तिपरा ये च नित्यं तद्गतमानसाः । ये स्मरंति सदा सूर्यं न ते दुःखस्य भाजिनः

సూర్యదేవుని భక్తులై, మనస్సు నిత్యం ఆయనలో లీనమై, ఎల్లప్పుడూ సూర్యుని స్మరించువారు—వారు దుఃఖానికి పాత్రులు కారు।

Verse 5

भवनानि मनोज्ञानि विविधाभरणाः स्त्रियः । धनं चादृष्टपर्यंतं सूर्यपूजाविधेः फलम्

మనోహరమైన గృహాలు, వివిధ ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు, అలాగే అదృష్ట (భవిష్య) భాగ్యమువరకు విస్తరించే ధనం—ఇవి సూర్యపూజావిధి ఫలమని చెప్పబడినవి।

Verse 6

दुर्लभा भक्तिः सूर्ये वा दुर्लभं तस्य चार्चनम् । दानं च दुर्लभं तस्मै ततो होमश्च दुर्लभः

సూర్యునిపై భక్తి దుర్లభం, ఆయన అర్చన కూడా దుర్లభం; ఆయన నిమిత్తం దానం చేయుట దుర్లభం, అంతకన్నా దుర్లభం ఆయనకొరకు హోమం చేయుట।

Verse 7

नमस्कारादिसंयुक्तं रविरित्यक्षरद्वयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

నమస్కారములతో కూడిన ‘రవి’ అనే ద్వ్యక్షరం ఎవరి జిహ్వాగ్రంపై నిత్యం నిలిచి ఉంటుందో, అతని జీవితం సఫలమవుతుంది।

Verse 8

इत्यहं हृदि संचिंत्य माहात्म्यं रविजं महत् । पूर्णं वर्षशतं पार्थ रविं भक्त्या ह्यतोषयम्

ఇలా, ఓ పార్థా, రవిజమైన ఈ మహత్తర మహాత్మ్యాన్ని హృదయంలో ధ్యానించి, నేను సంపూర్ణ వంద సంవత్సరాలు భక్తితో ప్రభువు రవిని సంతోషింపజేశాను।

Verse 9

जपेन सुविशुद्धेन च्छन्दसां वायुभोजनः । ततः खाद्द्वितीयां मूर्तिं कृत्वा योगबलाद्विभुः

ఛందస్సుల అతి శుద్ధ జపంతో, వాయువునే ఆహారంగా చేసుకొని, అనంతరం యోగబలంతో ఆ విభువు రెండవ మూర్తిని సృష్టించి ఆకాశంలో నిలిచెను।

Verse 10

तेजसा दुर्दृशो भास्वान्प्रत्यक्षः समजायत

అప్పుడు తన దహించే తేజస్సు వల్ల దర్శించుటకు దుర్లభుడైన భాస్వాన్ (సూర్యదేవుడు) ప్రత్యక్షంగా ప్రదర్శితుడయ్యెను।

Verse 11

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा नमस्कृत्य रविं प्रभुम् । सामभिर्विविधैर्देवं पर्यतोषयमीश्वरम्

ఆయనను చూచి నేను ప్రాంజలిగా నిలిచి, ప్రభు రవిని నమస్కరించి, వివిధ సామగానాలతో ఆ దేవేశ్వరుని సంతోషింపజేసితిని।

Verse 12

तुष्टो मामाह वरदो देवर्षे सुचिरं त्वया । तपसाराधितोऽस्मीति वरं वृणु यथेप्सितम्

సంతోషించిన వరద ప్రభువు నాతో పలికెను—“ఓ దేవర్షీ! నీవు దీర్ఘకాలం తపస్సుతో నన్ను ఆరాధించితివి; నేను తృప్తుడను—నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని కోరుకొనుము।”

Verse 13

इत्युक्तोऽहं लोकनाथं प्रांजलिः प्रास्तुवं वचः । यदि तुष्टो भवान्मह्यं यदि देयो वरो मम

ఇట్లు వినిన నేను ప్రాంజలిగా లోకనాథుని స్తుతించి పలికితిని—“మీరు నాపై ప్రసన్నులైతే, నాకు వరం దయచేయదలచితే…”

Verse 14

ततस्ते कामरूपे या कला नाथ प्रवर्तते । राजवर्धनराज्ञा याऽराधिता च जनैः पुरा

అతః హే నాథా! కామరూపంలో ప్రవహించే నీ కళ—పూర్వకాలంలో రాజవర్ధన రాజు మరియు ప్రజలు ఆరాధించిన ఆ శక్తి—ఇక్కడ నిత్యంగా స్థిరపడుగాక।

Verse 15

तया च कलया भानो सदात्र स्थातुमर्हसि । ततस्तथेति देवेन प्रोक्ते तुष्टेन भारत

హే భానూ! ఆ కళతోనే నీవు ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ నివసించవలెను. అప్పుడు, హే భారతా, సంతోషించిన దేవుడు “తథాస్తు” అని పలికెను।

Verse 16

अस्थापयमहं सूर्यं भट्टादित्याभिधानकम् । भट्टेनस्थापितं यस्मान्मया तस्माद्रविर्जगौ

నేను సూర్యుని ‘భట్టాదిత్య’ అనే నామంతో స్థాపించితిని. ఆ రవి నా—భట్టుని—చేత స్థాపితుడైనందున, ఆ పేరుతోనే ప్రసిద్ధుడయ్యెను।

Verse 17

ततः संपूज्य तं पुष्पैः कृतावेशमहं रविम् । भक्त्युद्रेकाप्लुतांगोऽथ स्तुतिमेतामथाचरम्

తదుపరి పుష్పాలతో ఆ రవిని సమ్యక్ పూజించి, ఆవాహనము చేసి, భక్తి ఉప్పొంగి నా దేహమంతా తడిసినట్లు అయ్యెను; అప్పుడు ఈ స్తుతిని ఆచరించితిని।

Verse 18

सर्ववेदरहस्यैश्च नामभिश्च शताष्टभिः । सप्तसप्तिरचिंत्यात्मा महाकारुणिकोत्तमः

సర్వవేదరహస్యస్వరూపమైన నూట ఎనిమిది నామాలతో నేను ఆ సూర్యుని స్తుతించితిని—సప్తసప్తి, అచింత్యస్వరూపుడు, మహాకరుణకు పరమాధారుడు।

Verse 19

संजीवनो जयो जीवो जीवनाथो जगत्पतिः । कालाश्रयः कालकर्ता महायोगी महामतिः

ఆయనే సంజీవనుడు, ఆయనే జయుడు, ఆయనే జీవమే; జీవనాధుడు, జగత్పతి. కాలాశ్రయుడు, కాలకర్త—మహాయోగి, మహామతి॥

Verse 20

भूतांतकरणो देवः कमलानन्दनन्दनः । सहस्रपाच्च वरदो दिव्यकुण्डलमण्डितः

ఆ దేవుడు భూతజనుల భయాన్ని అంతం చేసేవాడు; కమలా (లక్ష్మీ) మరియు ఆనందానికి నందనస్వరూపుడు. సహస్రకిరణుడు, వరదాత, దివ్య కుండలాలతో అలంకృతుడు॥

Verse 21

धर्मप्रियोचितात्मा च सविता वायुवाहनः । आदित्योऽक्रोधनः सूर्यो रश्मिमाली विभावसुः

ఆయన ధర్మప్రియుడు, యోగ్యమైన మహత్తర స్వభావుడు; వాయువాహనుడైన సవితా. ఆదిత్యుడు, క్రోధరహితుడు; రశ్మిమాలీ సూర్యుడు—విభావసు, తేజోమయుడు॥

Verse 22

दिनकृद्दिनहृन्मौनी सुरथो रथिनांवरः । राज्ञीपतिः स्वर्णरेताः पूषा त्वष्टा दिवाकरः

ఆయనే దినకర్త, దినాంధకారహర్త; మౌనీ ముని. శుభరథుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడు; రాజ్ఞీశక్తికి పతి, స్వర్ణరేతస్సు (సువర్ణ తేజస్సు)ధారి; పూషా పోషకుడు, త్వష్టా దివ్య శిల్పి, దివాకరుడు॥

Verse 23

आकाशतिलको धाता संविभागी मनोहरः । प्रज्ञः प्रजापतिर्धन्यो विष्णुः श्रीशो भिषग्वरः

ఆయనే ఆకాశతిలకుడు, ధాతా పోషకుడు; సమస్తాన్ని విభజించి నియమించేవాడు, మనోహరుడు. ప్రజ్ఞావంతుడు, ప్రజాపతి, ధన్యుడు; విష్ణువు, శ్రీశుడు, భిషగ్వరుడు—పరమ వైద్యుడు॥

Verse 24

आलोककृल्लोकनाथो लोकपालनमस्कृतः । विदिताशयश्च सुनयो महात्मा भक्तवत्सलः

ఆయన వెలుగును సృష్టించువాడు, లోకాల నాథుడు, లోకపాలకులచే కూడా నమస్కరింపబడువాడు; హృదయాశయములను తెలిసినవాడు; సన్మార్గప్రదాత; మహాత్ముడు, భక్తవత్సలుడు।

Verse 25

कीर्तिकीर्तिकरो नित्यो रोचिष्णुः कल्मषापहः । जितानन्दो महावीर्यो हंसः संहारकारकः

ఆయన కీర్తియే, కీర్తిని ప్రసాదించువాడు; నిత్యుడు; ప్రకాశవంతుడు; కల్మషాపహుడు; ఆనందబలంతో శోకాన్ని జయించినవాడు; మహావీర్యుడు; పవిత్ర హంసస్వరూపుడు; యథాకాల సంహారకర్త।

Verse 26

कृतकृत्यः सुसंगश्च बहुज्ञो वचसां पतिः । विश्वपूज्यो मृत्युहारि घृणी धर्मस्य कारणम्

ఆయన కృతకృత్యుడు, ఇతరుల కార్యములను కూడా సిద్ధిచేయువాడు; సత్సంగస్వరూపుడు; సర్వజ్ఞుడు; వాక్పతి; విశ్వపూజ్యుడు; మృత్యుభయహారి; ఘృణీ—కరుణామయ తేజస్సు; ధర్మానికి కారణము।

Verse 27

प्रणतार्तिहरोऽरोग आयुष्यमान्सुखदः सुखी । मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो व्रती व्रतफलप्रदः

ఆయన శరణాగతుల ఆర్తిని హరించువాడు; నిరోగుడు, ఆరోగ్యప్రదాత; దీర్ఘాయుష్షు ప్రసాదించువాడు; సుఖదాత, స్వయంగా సుఖస్వరూపుడు; మంగళమయుడు; పుండరీకాక్షుడు; వ్రతీ; వ్రతఫలప్రదాత।

Verse 28

शुचिः पूर्णो मोक्षमार्गदाता भोक्ता महेश्वरः । धन्वंतरिः प्रियाभाषी धनुर्वेदविदेकराट

ఆయన శుచియూ పరిపూర్ణుడూ; మోక్షమార్గదాత; యజ్ఞభోగభోక్త; మహేశ్వరుడు; ధన్వంతరి—లోకవైద్యుడు; మధురభాషి; ధనుర్వేదవిదుడు, అద్వితీయ చక్రవర్తి।

Verse 29

जगत्पिता धूमकेतुर्विधूतो ध्वांतहा गुरुः । गोपतिश्च कृतातिथ्यः शुभाचारः शुचिप्रियः

ఆయనే జగత్పిత; ధూమకేతు-ధ్వజసమానమైన తేజస్సు గలవాడు; పాపాన్ని విదూషించి తొలగించువాడు; అంధకారహంత; గురువు; గోపతి—గోవుల రక్షకుడు; అతిథి సత్కారకుడు; శుభాచారుడు, శుచిప్రియుడు।

Verse 30

सामप्रियो लोकबन्धुर्नैकरूपो युगादिकृत् । धर्मसेतुर्लोकसाक्षी खेटतऋ सर्वदः प्रभुः

ఆయన సామగానప్రియుడు; లోకబంధువు; అనేకరూపుడు; యుగాదికర్త; ధర్మసేతువు; లోకసాక్షి; దీప్తిచక్రం (ఖేటం) ధరించువాడు; సర్వదాత, ప్రభువు।

Verse 31

मयैवं संस्तुतो भानुर्नाम्नामष्टशतेन च । तुष्यतां सर्वलोकानां सर्वलोकप्रियो विभुः

ఇలా నేను భానువును నూట ఎనిమిది నామాలతో స్తుతించితిని; సర్వవ్యాపి, సర్వలోకప్రియుడైన ఆ విభువు—సర్వలోకాల మంగళార్థం—ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 32

इत्येवं संस्तवात्प्रीतो भास्करो मामवोचत । सदात्र कलया स्थास्ये देवर्षे त्वत्प्रियेप्सया

ఈ స్తవంతో ప్రీతిచెంది భాస్కరుడు నాతో పలికెను—“ఓ దేవర్షీ! నీకు ప్రియమైనది సిద్ధించునట్లు కోరుతూ, నేను ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడ నా కళ (అంశతేజస్సు)తో నిలిచియుందును।”

Verse 33

यो मामत्र महाभक्त्या भट्टादित्यं प्रपूजयेत् । सहस्रशः का मरूपे संपूज्याप्नोति तत्फलम्

ఎవడు ఇక్కడ మహాభక్తితో నన్ను ‘భట్టాదిత్య’ రూపంగా పూజించునో, వాడు కామరూపంలో సహస్రసార్లు పూజించిన ఫలమే పొందును।

Verse 34

मामुद्दिश्य च यो विप्रः स्वल्पं वा यदि वा बहु । दास्यतेऽत्राक्षयं तच्च ग्रहीष्ये करजं यथा

నన్ను ఉద్దేశించి ఇక్కడ బ్రాహ్మణుడు కొద్దిగా గానీ ఎక్కువగా గానీ దానం చేస్తే, ఆ దానం అక్షయమవుతుంది; నేను దానిని ధర్మబద్ధమైన కరంలా స్వీకరిస్తాను।

Verse 35

रक्तोत्पलैश्च कह्लारैः केसरैः करवीरकैः । शतत्रयैर्महाप्दमै रविवारेण मानवः

రక్తోత్పలాలు, కహ్లారాలు (నీలోత్పలాలు), కుంకుమకేశరం, కరవీర పుష్పాలు, అలాగే మూడు వందల మహాపద్మాలతో—ఆదివారంలో మనిషి (నన్ను) పూజించాలి।

Verse 36

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा येऽर्चयिष्यंति मामिह । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांतान्प्राप्स्यति निश्चितम्

ఇక్కడ సప్తమి గానీ షష్ఠి గానీ నన్ను అర్చించే వారు, వారు కోరే కోరికలన్నిటినీ నిశ్చయంగా పొందుతారు।

Verse 37

दर्शनान्मम भक्त्या च नाशो व्याधिदरिद्रयोः । प्रणामात्स्वर्गमाप्नोति श्रुत्वा मोक्षं च नित्यशः

నా దర్శనం మరియు నా భక్తితో వ్యాధి, దారిద్ర్యం నశిస్తాయి. ప్రణామంతో స్వర్గం లభిస్తుంది; ఈ మహిమను నిత్యం వినితే మోక్షమూ పొందుతాడు.

Verse 38

अभक्तिं यश्च कर्ता मे स गच्छेन्निश्चिंतं क्षयम् । अष्टोत्तरशतं नाम ममाग्रे यत्त्वयेरितम्

నాపట్ల అభక్తి లేదా అవమానం చేసే వాడు నిశ్చయంగా నాశానికి పోతాడు. అలాగే నీవు నా సమక్షంలో ఉచ్చరించిన నా అష్టోత్తర శతనామాలు—

Verse 39

त्रिकालमेककालं वा पठतः श्रृणुयत्फलम् । कीर्तिमान्सुभगो विद्वान्सुसुखी प्रियदर्शनः

దీనిని రోజుకు మూడుసార్లు గానీ, ఒక్కసారైనా గానీ పఠించువాడు లేదా శ్రవణించువాడు పొందే ఫలాన్ని వినుము—అతడు కీర్తిమంతుడు, సుభాగ్యుడు, విద్వాంసుడు, అత్యంత సుఖి, ప్రియదర్శనుడు అవుతాడు।

Verse 40

भवेद्वर्षशतायुश्च सर्वरोगविवर्जितः । यस्त्विदं श्रृणुयान्नित्यं पठेद्वा प्रयतः शुचिः

యెవడు నియమశీలుడై, శుచిగా ఉండి, నిత్యం దీనిని శ్రవణం చేయునో లేదా పఠించునో, అతడు శతవర్షాయువు పొంది, సమస్త రోగముల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 41

अक्षयं स्वल्पमप्यन्नं भवेत्तस्योपसाधितम् । विजयी च भवेन्नित्यं तथा जातिस्मरो भवेत्

అతనికి కొద్దిపాటి అన్నమూ అక్షయమై, సమృద్ధిగా సిద్ధమైనదానివలె ఉంటుంది; అతడు నిత్యం విజయవంతుడవుతాడు, అలాగే పూర్వజన్మస్మరణశక్తి కలవాడవుతాడు।

Verse 42

तस्मादेतत्त्वया जाप्यं परं स्वस्त्ययनं महत् । तथा ममाग्रे कुंडं च कुरु स्नानार्थमुत्तमम्

కాబట్టి నీవు ఈ పరమమైన, మహత్తరమైన స్వస్త్యయన మంత్రాన్ని జపించుము; అలాగే నా ముందర స్నానార్థం ఒక ఉత్తమ కుండమును కూడా నిర్మించుము।

Verse 43

कामरूपकला यत्र तत्र कुंडं वने भवेत् । एवं दत्त्वा वरान्भानुस्तत्रैवां तरधीयत

కామరూపశక్తి ఉన్న చోట, అక్కడ అరణ్యంలో ఒక కుండం ప్రాదుర్భవించింది; ఈ విధంగా వరములు ప్రసాదించి భాను (సూర్యుడు) అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 44

ततो भास्करवाक्येन सिद्धेशस्य च सव्यतः । वनमध्ये मया कुंडं कृतं दर्भशलाकया

అప్పుడు భాస్కరుని వాక్యానుసారం, సిద్ధేశుని ఎడమవైపున, అరణ్యమధ్యంలో నేను దర్భశలాకతో ఒక కుండాన్ని నిర్మించాను।

Verse 45

कामरूपभवं कुंडं वृक्षास्ते चापि भारत । संलीनास्तन्महाश्चर्यं ममाजायत चेतसि

ఓ భారతా! కామరూపమునుండి ఉద్భవించిన ఆ కుండం, ఆ వృక్షములు కూడ నిశ్చయంగా లీనమైనట్లయ్యాయి; దానివల్ల నా మనస్సులో మహా ఆశ్చర్యం కలిగింది।

Verse 46

माघमासस्य शुक्लायां सप्तम्यां स्त्री नरोऽपि वा । स्नानं कुंडे शुभं कृत्वा भट्टादित्यं प्रपश्यति

మాఘమాస శుక్లపక్ష సప్తమినాడు, స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా, కుండంలో శుభస్నానం చేసి భట్టాదిత్యుడు (సూర్యదేవుడు) దర్శనం పొందుతాడు।

Verse 47

तस्यानंतं भवेत्पुण्यं रथं यश्च प्रपूजयेत् । रथयात्रां च कुरुते यस्मिन्यस्मिन्नसौ पथि

ఆ రథాన్ని యథావిధిగా పూజించువానికి అనంత పుణ్యం కలుగుతుంది; అలాగే అది ఏ మార్గంలో సాగుతుందో ఆ మార్గమున రథయాత్రను నిర్వహించువానికీ పుణ్యఫలం కలుగుతుంది।

Verse 48

ये च पश्यंति लोकास्ते धन्याः सर्वे न संशयः । पुत्रधान्यधनैर्युक्ता नीरुजस्तेजसाऽन्विताः

దానిని దర్శించు ప్రజలందరూ నిస్సందేహంగా ధన్యులు—పుత్రులు, ధాన్యము, ధనముతో సమృద్ధులు, నిరోగులు, తేజస్సుతో యుక్తులు।

Verse 49

भविष्यंति नरास्ते ये कारयंति रथोत्सवम् । गंगादिसर्वतीर्थेषु यत्फलं कीर्तितं बुधैः

రథోత్సవాన్ని నిర్వహింపజేసి ప్రాయోజకత్వం వహించే పురుషులు, గంగా మొదలైన సమస్త తీర్థాలలో స్నాన-పూజల వల్ల జ్ఞానులు కీర్తించిన ఫలమేదో, అదే ఫలాన్ని పొందుతారు।

Verse 50

भट्टादित्यस्य कुंडे च तत्फलं सप्तमीदिने । तत्र कुंडे च यः स्नात्वा सूर्यार्घ्यं प्रयच्छति । कपिला गोशतस्यासौ दत्तस्य फलमश्नुते

భట్టాదిత్యుని కుండంలో సప్తమీ దినమున అదే ఫలం లభిస్తుంది। అక్కడ కుండంలో స్నానమాచరించి సూర్యునికి అర్ఘ్యము సమర్పించేవాడు, వంద కపిల గోవులను దానం చేసిన ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 51

अर्जुर उवाच । वासुदेवादयः सर्वे वदंत्येवं महामुने

అర్జురుడు అన్నాడు—హే మహామునీ, వాసుదేవుడు మొదలైన వారందరూ ఇదే విధంగా చెబుతున్నారు।

Verse 52

भास्करार्घं विना पातः कृतं सर्वं च निष्फलम् । तस्याहं श्रोतुमिच्छामि विधिं विधिविदां वर

భాస్కరునికి అర్ఘ్యము అర్పించకపోతే చేసిన పాఠమూ, వ్రతాదులూ అన్నీ నిష్ఫలమవుతాయి। అందువల్ల, హే విధివిదాంవరా, దాని విధానాన్ని నేను వినదలచుకున్నాను।

Verse 53

नारद उवाच । यथा ब्रह्मादयो देवा यच्छंत्यर्घं महात्मने । भास्कराय श्रृणु त्वं तं विधिं सर्वाघनाशनम्

నారదుడు అన్నాడు—బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు మహాత్ముడైన భాస్కరునికి ఏ విధానంతో అర్ఘ్యము సమర్పిస్తారో, ఆ విధిని వినుము; అది సమస్త పాపనాశకము।

Verse 54

प्रथमं तावत्प्रत्युषे उदिते सूर्ये शुचिर्भूत्वा गोमयकृतमंडलस्योपरि रक्तचंदनेन मंडलकं कृत्वा ततस्ताम्रपात्रे रक्तचंदनोदकश्वेतचंदनादिद्रव्यैः प्रपूरणं कृत्वा तन्मध्ये हेमाक्षतदूर्वादधिसर्पीषि परिक्षिप्य स्थापयेत्

మొదట ప్రాతఃకాలంలో సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు శుచిగా అయి, గోమయంతో చేసిన మండలంపై ఎర్రచందనంతో చిన్న మండలకాన్ని గీయాలి. తరువాత తామ్రపాత్రంలో ఎర్రచందనజలం, శ్వేతచందనాది ద్రవ్యాలు కలిపి నింపి, అందులో స్వర్ణవర్ణ అక్షతలు, దూర్వా, పెరుగు, నెయ్యి చల్లి అక్కడ స్థాపించాలి.

Verse 55

स्वशरीरमालभेत् अनेन मंत्रेण । ओंखखोल्काय नमः । सप्तवारानुच्चार्य स्थातव्यम् । तेन शुद्धिरुपसंजायते देहस्यार्चार्हता भवति । पश्चादासनस्थं देवं सवितारं मंडलमध्ये द्वादशात्मकं सुरादिभिः संपूज्यमानं ध्यात्वा पूर्वोक्तमर्घपात्रं शिरसि कृत्वा भूमौ जानुनी निपात्य सूर्याभिमुखस्तद्गतमनाभूत्वार्घमंत्रमुदाहरेत् । तदुच्यते सूर्यवक्त्राद्विनिर्गतमिति

ఈ మంత్రంతో తన శరీరాన్ని స్పర్శించి/లేపనం చేయాలి—“ఓం ఖఖోల్కాయ నమః।” దాన్ని ఏడు సార్లు జపించి స్థిరంగా ఉండాలి; అలా దేహశుద్ధి కలిగి, పూజార్హత కలుగుతుంది. తరువాత మండలమధ్యంలో ఆసనస్థుడైన ద్వాదశాత్మక దేవుడు సవితృను దేవతలు పూజిస్తున్నట్లు ధ్యానించి; ముందుగా సిద్ధం చేసిన అర్ఘ్యపాత్రాన్ని శిరస్సుపై ఉంచి, నేలపై రెండు మోకాళ్లు మోపి, సూర్యాభిముఖంగా, మనస్సును ఆయనలో లీనంచేసి అర్ఘ్యమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—అది సూర్యుని ముఖం నుండి వెలువడిందని చెప్పబడుతుంది.

Verse 56

यस्योच्चारणशब्देन रथं संस्थाप्य भास्करः । प्रतिगृह्णाति चैवार्घ्यं वरमिष्टं च यच्छति

దాని ఉచ్చారణ ధ్వనిమాత్రంతోనే భాస్కరుడు తన రథాన్ని స్థిరపరచి, అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించి, ఇష్టమైన వరాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 57

ओंयस्याहुः सप्त च्छंदांसि रथे तिष्ठंति वाजिनः । अरुणः सारथिर्यस्य रथवाहोऽग्रतः स्थितः

ఓం. ఆయన రథంలో ఏడు వైదిక ఛందస్సులే అశ్వరూపంగా నిలిచివుంటాయని చెబుతారు; అరుణుడు ఆయన సారథి, రథాన్ని నడిపేవాడిగా ముందుభాగంలో నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 58

जया च विजया चैव जयंती पापनाशनी । इडा च पिंगला चैव वहंतोऽश्वमुखास्तथा

జయా, విజయా, అలాగే పాపనాశిని జయంతీ; అలాగే ఇడా, పింగలా—ఇవీ వాహకులే, అశ్వముఖాలతో ఉన్నవారు.

Verse 59

डिंडिश्च शेषनागश्च गणाध्यक्षस्तथैव च । स्कंदरेवंततार्क्ष्याश्च तथा कल्माषपक्षिणौ

డిండి, శేషనాగుడు, గణాధ్యక్షుడు; అలాగే స్కందుడు, రేవంతుడు, తార్క్ష్యుడు; మరియు కల్మాష అనే రెండు పక్షులు—ఇవన్నీ ఈ పరివారంలో ఆహ్వానింపబడుతాయి।

Verse 60

राज्ञी च निक्षुभा देवी ललिता चैव संज्ञिका । तथा यज्ञभुजो देवा ये चान्ये परिकीर्तिताः

రాజ్ఞీ, నిక్షుభా దేవి, లలిత అనే పేరుతో ప్రసిద్ధురాలు; అలాగే యజ్ఞభోజక దేవతలు మరియు ఇతరంగా పేర్కొనబడినవారందరూ ఇక్కడ ఆహ్వానింపబడుతారు।

Verse 61

एभिः परिवृतो योऽसावधरोत्तरवासिभिः । तमहं लोककर्तारमाह्वयामि तमोपहम्

అధోలోక-ఊర్ధ్వలోక వాసులైన వీరందరిచే పరివృతుడైన ఆ లోకకర్తను, తమోనాశకుడైన ప్రభువును నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను।

Verse 62

अम्मयो भगवान्भानुरमुं यज्ञं प्रवर्तयन् । इदमर्घ्यं च पाद्यं च प्रगृहाण नमोनमः

హే అమృతమయుడైన భగవాన్ భాను! ఈ యజ్ఞాన్ని ప్రవర్తింపజేసేవాడా—ఈ అర్ఘ్యమును, ఈ పాద్యమును స్వీకరించుము. నీకు నమో నమః।

Verse 63

आवाहनम् । सहस्रकिरण वरद जीवनरूप ते नमः । इति सांनिध्यकरणम् ओंवषट् इत्युच्चार्य सूर्यस्य चरणयुगलं पश्यन् भुवि पद्म्यां पात्रीं निर्वापयेत् पाद्यं तदुच्यते । एवं पाद्यं दत्त्वा बद्धांजलिः सुस्वागतमिति कुर्यात् । स्वागतं भगवन्नेहि मम प्रसादं विधाय आस्यताम् । इह गृहाण पूजां च प्रसादं च धिया कुरु । तिष्ठ त्वं तावदत्रैव यावत्पूजां करोम्यहम्

ఆవాహనం—“సహస్రకిరణా, వరదా, జీవనరూపా! నీకు నమస్కారం.” అని సాన్నిధ్యాన్ని కలిగించాలి. తరువాత “ఓం వషట్” అని ఉచ్చరించి, సూర్యుని చరణయుగలాన్ని ధ్యానిస్తూ, భూమిపై ఉంచిన పద్మచిహ్నిత పాత్రలో నీటిని పోయాలి—దీనినే పాద్యము అంటారు. పాద్యమిచ్చి అంజలి బద్ధంగా “సుస్వాగతం” అని చెప్పాలి—“స్వాగతం భగవన్! రమ్ము; నాపై ప్రసన్నుడై ఆసనం అధిష్ఠించుము. ఇక్కడ ఈ పూజను, ప్రసాదాన్ని స్వీకరించుము; శుభబుద్ధితో అనుగ్రహించుము. నేను పూజ చేయు వరకు ఇక్కడే నిలిచియుండుము.”

Verse 64

एवं विज्ञापनं दद्यादनेन मंत्रेण कमलासनम् । तत्कमलासनं कमलनंदन उपाविशति । आसन उपविष्टस्य शेषां पूजां नियोजयेत् अनेन विधानेन । ओंसोममूर्तिक्षीरोदपतये नमः । इति क्षीरादिस्नपनम् । ओंभास्कराय नीरव सिने नमः । इति जलस्नानम् ततो वासोयुगं शुभ्रं दद्यात् अनेन मंत्रेण । इदं वासोयुगं सूर्य गृहाण कृपया मम । कटिभूषणमेकं ते द्वितीयं चांगप्रावरणम्

ఇలా వినయవిన్నపం చేసి ఈ మంత్రంతో కమలాసనం సమర్పించాలి. కమలనందనుడైన సూర్యభగవాన్ ఆ కమలాసనంపై ఉపవేశిస్తాడు. ఆయన ఆసనస్థుడైన తరువాత ఈ విధానానుసారం మిగతా పూజను నిర్వహించాలి. ‘ఓం సోమమూర్తి క్షీరోదపతయే నమః’—ఇది క్షీరాది స్నపనం. ‘ఓం భాస్కరాయ నీరవశాంతయే నమః’—ఇది జలస్నానం. తరువాత శుభ్రమైన తెల్లని వస్త్రయుగాన్ని ఇవ్వాలి—‘హే సూర్యా! కృపచేసి నా నుండి ఈ వస్త్రయుగాన్ని స్వీకరించు; ఒకటి కటిభూషణంగా, రెండవది అంగావరణంగా।’

Verse 65

ततो यज्ञोपवीतं दद्यात् अनेन मंत्रेण । सूत्रतंतुमयं शुद्धं पवित्रमिदमुत्तमम् । यज्ञोपवीतं देवेश प्रगृहाण नमोऽस्तु ते

తర్వాత ఈ మంత్రంతో యజ్ఞోపవీతాన్ని సమర్పించాలి—‘శుద్ధమైన సూత్రతంతువులతో చేసిన ఈ ఉత్తమ పవిత్ర యజ్ఞోపవీతం; హే దేవేశా! స్వీకరించు, నీకు నమస్కారం.’

Verse 66

ततो यथाशक्ति श्वेतमुकुटमुद्रिकादिभूषणानि दद्यात् अनेन मंत्रेण । मुकुटो रत्ननद्धोऽयं मुद्रिकां भूषणानि च । अलंकारं गृहणेमं मया भक्त्या समर्पितम्

తర్వాత యథాశక్తి తెల్లని మకుటం, ఉంగరాలు మొదలైన ఆభరణాలను ఈ మంత్రంతో సమర్పించాలి—‘ఈ మకుటం రత్నాలతో అలంకరించబడింది; ఉంగరాలు ఇతర భూషణాలతో కూడిన ఈ అలంకారాన్ని నా భక్తితో సమర్పిస్తున్నాను, స్వీకరించు.’

Verse 67

एवमलंकारं निवेद्य पश्चात्केशरकुंकुमकर्पूररक्तचंदनमिश्रमनुलेपनं दद्यात्

ఇలా ఆభరణాలను సమర్పించిన తరువాత, కేశరం, కుంకుమ, కర్పూరం, ఎర్రచందనం కలిపిన సుగంధ అనులేపనాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 68

ओंतवातिप्रिय वृक्षाणां रसोऽयं तिग्मदीधिते । स तवैवोचितः स्वामिन्गृहाण कृपया मम

ఓం। హే తిగ్మదీధితే, తీక్ష్ణకిరణ ప్రభూ! నీకు అత్యంత ప్రియమైన వృక్షాల నుండి పొందిన ఈ రసం; ఇది నిజంగా నీకే తగినది. హే స్వామీ! కృపచేసి నా నుండి దీనిని స్వీకరించు।

Verse 69

ततश्चंपकजपाकरवीरकर्णककेसरकोकनदादिभिः पूजां कुर्यात्

తదనంతరం చంపక, జపా, కరవీర, కర్ణికా, కేశర, కోకనదాది పుష్పాలతో పూజ చేయవలెను।

Verse 70

ओंवनस्पतिरसो दिव्यो गंधाढ्यो गंध उत्तमः । आहारः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्

ॐ ఈ ధూపము వనస్పతుల దివ్యరసము, సుగంధసంపన్నము, ఉత్తమ సువాసనగలది; ఇది సమస్త దేవతలకు ఆహారసమం—ఈ ధూపాన్ని స్వీకరించండి।

Verse 71

शल्लकीधूपमंत्रः । ततः पायसादिनिष्पन्नं नैवेद्यं निवेदयेदनेन मंत्रेण । नैवेद्यममृतं सर्वभूतानां प्राणवर्धनम् । पूर्णपात्रे मया दत्तं प्रतिगृह्ण प्रसीद मे

ఇది శల్లకీ-ధూప మంత్రం. అనంతరం పాయసం మొదలైన వాటితో సిద్ధమైన నైవేద్యాన్ని ఈ మంత్రంతో నివేదించాలి—“ఈ నైవేద్యం అమృతసమం, సమస్త భూతాల ప్రాణవర్ధకం. పూర్ణ పాత్రలో నేను సమర్పించినదాన్ని స్వీకరించి నాపై ప్రసన్నుడవు.”

Verse 72

ततः शौचोदकतांबूलदीपारार्तिकशीतलिकापुनः पूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्वेति प्रोच्य विसर्जयेत् । ततो भूयो नमस्य हेमवस्त्रोपवीतालंकारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्यांभसि निक्षिपेत्

తదుపరి శౌచోదకం, తాంబూలం, దీపం, ఆరతి, శీతలికా మరియు పునఃపూజాది సమర్పించి, యథాశక్తి స్తుతించి “నేను చేసిన సుకృతమో దుష్కృతమో క్షమించండి” అని చెప్పి విసర్జన చేయాలి. తరువాత మళ్లీ నమస్కరించి బ్రాహ్మణునికి స్వర్ణం, వస్త్రం, ఉపవీతం, ఆభరణాలు నివేదించి, నిర్మాల్యాన్ని సేకరించి నీటిలో నిమజ్జనం చేయాలి।

Verse 73

इत्यर्घ्यदानविधिः य एवं भास्करायार्घ्यं मूर्तौ मंडलकेऽपि वा । नित्यं निवेदयेत्प्रातः स्याद्रवेरात्मवत्प्रियः

ఇదే అర్ఘ్యదాన విధి. ఈ విధంగా భాస్కరునికి—మూర్తిలో గానీ మండలంలో గానీ—ప్రతిదినం ప్రాతఃకాలంలో అర్ఘ్యాన్ని నివేదించువాడు, రవికి తన ఆత్మవలె ప్రియుడగును।

Verse 74

अनेन विधिना कर्णो भास्करार्घ्यं प्रयच्छति । ततः सूर्यस्य पार्थासावात्मवद्वल्लभो मतः

ఈ విధానంతోనే కర్ణుడు భాస్కరునికి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పిస్తాడు. అందువల్ల పృథాపుత్రుడైన అతడు సూర్యదేవునికి స్వయంఆత్మవలె ప్రియుడిగా భావించబడెను.

Verse 75

अशक्तश्चेन्नित्यमेकमर्घ्यं दद्याद्दिवाकृते । ततोऽत्र रथसप्तम्यां कुंडे देयः प्रयत्नतः

ఎవరైనా అసమర్థుడైతే నిత్యం దివాకరునికి కనీసం ఒక అర్ఘ్యాన్ని ఇవ్వాలి. అయితే ఈ వ్రతంలో రథసప్తమి నాడు కుండంలో విశేష ప్రయత్నంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 76

अश्वमेधफलं प्राप्य सूर्यलोक मवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्योऽर्घोऽत्र भारत

అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందినవాడు సూర్యలోకాన్ని చేరుతాడు. కాబట్టి, ఓ భారతా, ఇక్కడ సమస్త ప్రయత్నంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించవలెను.

Verse 77

एवंविधस्त्वसौ देवो भट्टादित्योऽत्र तिष्ठति । भूयानतोऽपि बहुशः पापहा धर्मवर्धनः

ఇలాంటి దేవుడు—భట్టాదిత్యుడు—ఇక్కడ నివసిస్తున్నాడు. అతనిని పునఃపునః ఆరాధిస్తే మరింత మహత్తర ఫలమిచ్చి, పాపాలను హరించి ధర్మాన్ని వర్ధింపజేస్తాడు.

Verse 78

दिव्यमष्टविधं चात्र सद्यः प्रत्ययकारकम् । पापानां चोपभुक्तं हि यथा पार्थ हलाहलम्

ఇక్కడ ‘దివ్య’మనే ఎనిమిది విధాల పరీక్షలు ఉన్నాయి; అవి తక్షణమే సత్యనిశ్చయాన్ని కలిగిస్తాయి. అవి పాపాలను కూడా గ్రసిస్తాయి—హే పార్థా, హలాహల విషం సేవించి నిర్విషమైందట్లుగా.