Adhyaya 20

Verse 1

नारद उवाच । तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः

నారదుడు పలికెను—ఆయనను చూచి దానవులందరు కోపంతో ఉప్పొంగి, తమ తమ బలములతో చుట్టుముట్టబడి, ఆపై అన్ని వైపులా ఆయనను ముట్టడించిరి—తేనెటీగల గుంపు ఈగను చుట్టినట్లు।

Verse 2

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्दमे । सितचित्रपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे

పర్వతసమానమైన భయంకర గజంపై, మదరసం కార్చుతూ అదుపు చేయలేనివాడై, తెల్లని చిత్రపటాకను ధరించి, పగిలిన కపోలాల నుండి ధారలు జారగా అతడు ముందుకు దూసుకొచ్చెను।

Verse 3

स्वर्णवर्णांचिते यद्वन्नगे दावाग्निसंवृते । आरुह्यजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली

సువర్ణవర్ణ కాంతితో మెరిసే, అడవులతో కప్పబడిన పర్వతం దావాగ్నితో చుట్టుముట్టబడినట్లుగా—అలాగే బలవంతుడైన దైత్యుడు నిమి (తన వాహనాన్ని) అధిరోహించి హరిపై దాడికి బయలుదేరెను।

Verse 4

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य परिरक्षिणः । सप्तविंशतिकोट्यश्च किरीटकवचोज्जवलाः

ఆ గజానికి కాపలాదారులైన ఉగ్ర దానవ అనుచరులు ఇరవైఏడు కోట్లు; కిరీటాలు, కవచాలతో వారు ప్రకాశించుచుండిరి।

Verse 5

अश्वमारुह्य शैलाभं हरिमाद्रवत् । पंचयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय जंभकः

పర్వతసమానమైన అశ్వాన్ని అధిరోహించి (ఒకడు) హరిపై దూసుకొచ్చెను; జంభకుడు ఐదు యోజనాల పొడవైన మెడగల ఒంటెను ఆశ్రయించి (అతడూ) ముందుకు సాగెను।

Verse 6

शुम्भो मेषं समारुह्याव्रजद्द्वादशयोजनम् । अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रापाणयः

శుంభుడు మేషాన్ని అధిరోహించి పన్నెండు యోజనాలు ముందుకు సాగెను; ఇతర దానవేంద్రులు కూడా నానావిధ ఆయుధాలు చేతబట్టి, సిద్ధంగా, ముందుకు వచ్చిరి।

Verse 7

आजग्मुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् । परघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण च

యుద్ధంలో క్రోధంతో వారు అక్లిష్టకర్మకర్త అయిన విష్ణువుపై దూసుకొచ్చారు. దైత్యుడు నిమి ఇనుప గదతో, మథనుడు ముద్గరంతో దాడి చేశాడు।

Verse 8

शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा । चक्रेण क्रथनः क्रुद्धो जंभः शक्त्या महारणे

శుంభుడు పదునైన శూలంతో, గ్రసనుడు ప్రాసంతో దాడి చేశాడు. క్రథనుడు క్రోధంతో చక్రాన్ని విసిరాడు; మహారణంలో జంభుడు శక్తితో యుద్ధించాడు।

Verse 9

जघ्नुर्नारायणं शेषा विशिखैर्मर्मभेदिभिः । तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्

మిగిలిన యోధులు మర్మభేదక బాణాలతో నారాయణుని గాయపరిచారు. ప్రయోగించిన ఆ అస్త్రాలు పురుషోత్తమునిలోనికి చొచ్చుకుపోయాయి।

Verse 10

उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः । ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्

సద్శిష్యుడు గురువు ఉపదేశాన్ని పునఃపునః స్వీకరించినట్లే, అనేక దాడులు వరుసగా వచ్చాయి. అప్పుడు హరి క్రోధించి ధనుస్సును, విస్తారమైన బాణాలను పట్టుకున్నాడు।

Verse 11

ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा । निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः

అతడు దైత్యసేనను ధర్మానుగుణమైన అర్థవచనం అధర్మాన్ని అణచినట్లే చూర్ణం చేశాడు. నిమిని అగ్నివర్ణమైన ఇరవై బాణాలతో ఛేదించాడు।

Verse 12

मथनं दशभिश्चैव शुम्भं पंचभिरेव च । शतेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि माधवः

క్రోధించిన మాధవుడు మథనుని పది బాణాలతో, శుంభుని ఐదు బాణాలతో, మహిషుని వక్షస్థలంలో వంద బాణాలతో ఛేదించాడు।

Verse 13

जंभं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैक शोऽष्टभिः । तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः

అతడు జంభుని పన్నెండు పదునైన బాణాలతో, మిగిలిన ప్రతి ఒక్కరిని ఎనిమిది బాణాలతో కొట్టాడు; అతని లాఘవాన్ని చూసి దానవులు క్రోధమూర్ఛితులయ్యారు।

Verse 14

चक्रुर्गाढतरं यत्नमावृण्वाना हरिं शरैः । चिच्छेदाथ धनुर्ज्यां च निमिर्भल्लेन दानवः

వారు బాణవర్షాలతో హరిని కప్పివేసి మరింత ఘోర ప్రయత్నం చేశారు; అప్పుడు దానవుడు నిమి భల్లంతో ధనుస్సు జ్యాను కోసేశాడు।

Verse 15

हस्ताच्चापं च संरंभाच्चिच्छेद महिषासुरः । षीडयामासा गरुडं जंभो बाणायुतैस्त्रिभिः

ఉగ్రక్రోధంతో మహిషాసురుడు హరి చేతిలోని ధనుస్సును కోసేశాడు; జంభుడు మూడు బాణాయుతాలతో (ముప్పై వేల బాణాలతో) గరుడుని బాధించాడు।

Verse 16

भुजावस्य च विव्याध शंभो बाणायुतेन वै । ततो विस्मितचित्तस्तु गदां जग्राह माधवः

శంభుడు పది వేల బాణాలతో అతని రెండు భుజాలను ఛేదించాడు; అప్పుడు ఆశ్చర్యచిత్తుడైన మాధవుడు గదను పట్టుకున్నాడు।

Verse 17

तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे । तामाप्राप्तां निमिर्बाणैर्मुशलाभैः सहस्रशः

ఆ మహాసమరంలో అతడు దానిని మహావేగంతో మథనునిపై విసిరెను; ఎదురుగా దూసుకొచ్చిన ఆ గదను నిమి ఇనుప ముసలులవంటి వేల బాణాలతో అడ్డుకొనెను।

Verse 18

आहत्य पातयामास विनदन्कालमेघवत् । ततोंऽतरिक्षे हाहेति भूतानां जज्ञिरे कथाः

అతడు దానిని బలంగా కొట్టి కింద పడవేసెను, కాలమేఘంలా గర్జించుచు; అప్పుడు ఆకాశంలో భూతగణముల మధ్య ‘హా హా’ అనే ఆర్తనాదాలు పుట్టెను।

Verse 19

नैतदस्ति बलं व्यक्तं यत्राशीर्यत सा गदा । तां हरिः पतितां दृष्ट्वा अस्थाने प्रार्थनामिव

‘ఆ గద చూర్ణమైన చోట స్పష్టమైన బలం నిలువదు.’ పడిపోయిన దానిని చూచి హరి దానిని అనుచితస్థానంలో చేసిన ప్రార్థనవలె భావించెను।

Verse 20

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । तं मुमोचातिवेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्

అతడు దివ్యరత్నాలతో అలంకరింపబడిన భయంకర ముద్గరాన్ని పట్టుకొనెను; దానవ నిమిని లక్ష్యంగా చేసుకొని దానిని అతివేగంతో విసిరెను।

Verse 21

तमायांतं वियत्येव त्रयो दैत्या ह्यवारयन् । गदया दंभदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

అతడు ఆకాశమార్గంలో ముందుకు సాగుచుండగా ముగ్గురు దైత్యులు అతనిని అడ్డుకొనిరి—దంభదైత్యుడు గదతో, గ్రసనుడు పట్టిశ (కుఱ్ఱాడివంటి ఆయుధం) తో।

Verse 22

शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदंतो महाररवम् । निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा

దైత్యుడు మహిషుడు శక్తిని పట్టుకొని మహా గర్జనతో దాడి చేశాడు. అతడు త్రోసివేయబడినదాన్ని చూచి, దుష్టులు సజ్జనుణ్ని తిరస్కరించినట్లే అనిపించింది.

Verse 23

जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघंटामहास्वनाम् । जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे

అతడు అత్యంత ఉగ్రభయంకరమైన, వంద గంటల మహానాదంతో మ్రోగే శక్తిని పట్టుకున్నాడు. జంభుని లక్ష్యంగా చేసి, ఆ భీషణ యుద్ధంలో దానిని విసిరాడు.

Verse 24

तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात् । आप्लुत्य लीलया गृह्णन्कामिनीं कामुको यथा

అది తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి జంభుడు మరో రథం నుంచి వేగంగా దూకాడు. ఆపై లీలగా దానిని పట్టుకున్నాడు—ప్రేమికుడు ప్రేయసిని పట్టుకున్నట్లుగా.

Verse 25

तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन्बली । ततो भूयो रथं प्राप्य घनुर्गृह्यभ्ययोजयत्

అదే శక్తితో ఆ బలవంతుడు నవ్వుతూ గరుడుని తలపై కొట్టాడు. తరువాత మళ్లీ రథాన్ని చేరి, ధనుస్సు పట్టుకొని బాణప్రయోగానికి సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 26

विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः । ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधुसाध्विति भारत

యుద్ధంలో శక్తి బాధతో గరుడుడు స్పృహతప్పాడు. అప్పుడు విష్ణువు నవ్వుతూ అతనితో—“సాధు, సాధు” అని పలికాడు, ఓ భారతా.

Verse 27

करस्पर्शेन कृतवान्विमोहं विनतात्मजम् । समाश्वास्य च तं वाग्भिः शक्तिं दृष्ट्वा च निष्फलाम्

తన చేతి స్పర్శతో వినతాపుత్రుని మోహాన్ని తొలగించి, వాక్యాలతో అతనికి ధైర్యం చెప్పి, శక్తి ఆయుధం నిష్ఫలమైందని చూచెను।

Verse 28

कुभार्यस्य यथा पुंसः सर्वंस्याच्चिंतितं वृथा । दृठसारमहामौर्वीमन्यां संयोजयत्ततः

దుష్ట భార్య కలిగిన పురుషుని యోచనలు అన్నీ వృథా అయినట్లే, ఆ ప్రయత్నం విఫలమని చూసి అతడు మరొక దృఢమైన, బలమైన మహామౌర్వీ ధనుర్జ్యను బిగించాడు।

Verse 29

कृत्वा च तलनिर्घोषं रौद्रमस्त्रं मुमोच सः । ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं नैव दृश्यते

తాళనాదంలా ఘోర ధ్వని చేసి అతడు రౌద్రాస్త్రాన్ని విడిచెను; ఆ అస్త్రతేజస్సుతో సమస్త ఆకాశం కనబడకుండెను।

Verse 30

भूमिर्दिशश्च विदिशो बामजालमया बुभुः । दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेनानीर्ग्रसनोऽसुरः

భూమి, దిక్కులు, విదిక్కులు వామావర్త జాలంలాంటి పాశంతో నిండిపోయెను; ఆ అస్త్ర మహిమను చూసి అసురసేనాని గ్రసనుడు ఆశ్చర్యభీతుడయ్యెను।

Verse 31

ब्राह्ममस्त्रं चकाराशु सर्वास्त्रविनिवारणम् । तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकभीषणम्

అతడు వెంటనే సమస్తాస్త్ర నివారకమైన బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను; దానివల్ల లోకభీషణమైన రౌద్రాస్త్రం శాంతించెను।

Verse 32

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । कालदंडास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम्

ఆ అస్త్రం ప్రతిహతమైనప్పుడు, దానవసూదనుడైన విష్ణువు సర్వలోకభయంకరమైన కాలదండాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

Verse 33

संधीयमानेस्त्रे तस्मिन्मारुतः परुषो ववौ । चकंपे च मही देवी भिन्नाश्चांबुधयोऽभवन्

ఆ అస్త్రం సంధానమవుతుండగానే కఠినమైన గాలి వీచింది; దేవీ భూమి కంపించింది, సముద్రాలు కూడా చీలిపోయాయి.

Verse 34

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे

ఆ ఉగ్ర అస్త్రాన్ని చూసి యుద్ధోన్మత్తులైన దానవులు సమరంలో నానారూపాలైన దివ్యాస్త్రాలను సిద్ధం చేసి ప్రయోగించారు.

Verse 35

नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय

గ్రసనుడు నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; నిమి శ్రేష్ఠమైన త్వాష్ట్రమిసైల్‌ను విడిచాడు; జంభుడు యుద్ధంలో కాలదండాస్త్ర నివారణార్థం ఐషీకాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేశాడు.

Verse 36

यावच्च संधानवशं प्रयांति नारायणादीनि निवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटींदैत्येश्वराणां किल कालदंडः

నారాయణాది అస్త్రాలు నివారణార్థం సంధానస్థితిలో ఉండగానే, అదే క్షణంలోనే—అని చెబుతారు—కాలదండం దైత్యాధిపతుల కోటిని సంహరించింది.

Verse 37

अनंतरं शांतभयं तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेन च कालदण्डम् । शांतं तदालोक्य हरिः स्वमस्त्रं कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः

అనంతరం దైత్యాస్త్రప్రయోగంతో ఆ అస్త్రం మరియు కాలదండమూ శాంతించాయి. అది శాంతమైనదని చూసి, ప్రళయాగ్నిసమ క్రోధమూర్తి హరి తన అస్త్రాన్ని గ్రహించాడు.

Verse 38

जग्राह चक्रं तपना युतप्रभमुग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । चिक्षेप सेनापतये ज्वलंतं चतुर्भूजः संयति संप्रगृह्य

చతుర్భుజుడైన ప్రభువు సూర్యప్రభతో ప్రకాశించే, ఉగ్రమైన—తన రెండవ స్వరూపంలా—చక్రాన్ని గ్రహించాడు. యుద్ధంలో దృఢంగా పట్టుకొని జ్వలించే చక్రాన్ని సేనాపతిపై విసిరాడు.

Verse 39

तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यात् । नाशक्नुन्वारयितुं प्रचंडं दैवं यथा पूर्वमिवोपपन्नम्

ఆ చక్రం వేగంగా దూసుకొస్తున్నదని చూసి, శ్రేష్ఠ దైత్యులు తమ వీర్యంపై పూర్తిగా ఆధారపడి నిలిచారు; కానీ మునుపటిలాగే ఆ ప్రచండ దైవబలాన్ని ఆపలేకపోయారు.

Verse 40

तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । तद्रक्तधारा रुणघोरनाभि जगाम भूयोपि करं मुरारेः

ఆ అప్రతర్క్యమైన, కొత్తగా పదును పెట్టిన ఆయుధంలాంటి చక్రం గ్రసనుని కంఠంపై పడింది. అతని రక్తధారలతో తడిసి, ఘోరనాభియైన సుదర్శనం మళ్లీ మురారి చేతికి చేరింది.

Verse 41

चक्राहतः संयति दानवश्च पपात भूमौ प्रममार चापि । दैत्याश्च शेषा भृशशौकमापुः क्रोधं च केचित्पिपिषुर्भुजांश्च

యుద్ధంలో చక్రాఘాతంతో ఆ దానవుడు నేలపై పడిపోయి మరణించాడు. మిగిలిన దైత్యులు తీవ్రమైన శోకంలో మునిగారు; కొందరు కోపంతో తమ భుజాలనే కొరికారు.

Verse 42

ततो विनिहते दैत्ये ग्रसने बलनायके । निर्मर्यादमयुध्यंत हरिणा सह दानवाः

అప్పుడు బలాధిపతి గ్రసన అనే దైత్యుడు హతుడైన తరువాత, దానవులు నియమమర్యాదలు విడిచి హరితో నిర్బంధం లేని యుద్ధం చేయసాగారు।

Verse 43

पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैग्नि दाभिः कणपैरपि । तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च

వారు పట్టిశాలు, ముసలాలు, ప్రాసాలు, అగ్నిదండాలు, కణపాలు; అలాగే తీక్ష్ణముఖ నారాచాలు, చక్రాలు, శక్తులతో అతనిపై దాడి చేశారు।

Verse 44

तदस्त्रजालं तैर्मुक्तं लब्धलक्षो जनार्दनः । एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्नि शिखोपमैः

వారు విడిచిన ఆ అస్త్రజాలాన్ని చూసి లక్ష్యాన్ని ఖచ్చితంగా పట్టిన జనార్దనుడు అగ్నిశిఖల వంటి బాణాలతో ఒక్కొక్కదాన్ని శతధా చీల్చివేశాడు।

Verse 45

जघान तेषां संक्रुद्धः कोटिकोटिं जनार्दनः । ततस्ते सहसा भूत्वा न्यपतन्केशवोपरि

కోపోద్రిక్తుడైన జనార్దనుడు వారి కోటి కోట్లు మందిని సంహరించాడు; ఆపై వారు అకస్మాత్తుగా గుంపుగా మారి కేశవునిపై పడిపోయారు।

Verse 46

गरुडं जगृहुः केचित्पादयोः शतशोऽसुराः । ललंबिरे च पक्षाभ्यां मुखे चान्ये ललंबिरे

కొంతమంది అసురులు వందల సంఖ్యలో గరుడుని పాదాలను పట్టుకున్నారు; మరికొందరు అతని రెక్కలపై వేలాడారు, ఇంకొందరు ముక్కుపై కూడా వేలాడారు।

Verse 47

केशवस्यापि धनुषि भुजयोः शीर्ष एव च । ललंबिरे महादैत्या निनदंतो मुहुर्मुहुः

మహాదైత్యులు కేశవుని ధనుస్సుపై, భుజాలపై, అంతేకాదు శిరస్సుపై కూడా వేలాడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఘోరంగా నినదించారు।

Verse 48

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः । हाहेति मुमुचुर्नादसंबरे चास्तुवन्हरिम्

ఆ మహద్భుతాన్ని చూచి సిద్ధులు, చారణులు, దివ్య వార్తికులు ‘హా! హా!’ అని కేకలు వేశారు; శబ్దకోలాహల మధ్య హరిని స్తుతించారు।

Verse 49

ततो हरिर्विनिर्धूय पातयामास तान्भुवि । यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान्संसारसंभवान्

అప్పుడు హరి వారిని ఝట్కున వదిలి భూమిపై పడవేశాడు—ఎలా జాగృతుడైన పురుషుడు సంసారజన్య దోషాలను విసర్జిస్తాడో అలా।

Verse 50

विकोशं च ततः नंदकं खड्गमुत्तमम् । चर्म चाप्यमलं विष्णुः पदातिस्तानधावत

అప్పుడు విష్ణువు పరమోత్తమ నందక ఖడ్గాన్ని కోశం నుంచి విప్పి; నిర్మలమైన కవచఢాలును కూడా ధరించి, ఆ పదాతి యోధులపై కాలినడకనే దూసుకెళ్లాడు।

Verse 51

ततो मुहूर्तमात्रेण पद्मानि दश केशवः । चकर्त्त मार्गे बहुभिर्विचरन्दैत्यसत्तमान्

తర్వాత కేవలం ఒక ముహూర్తంలోనే కేశవుడు యుద్ధమార్గంలో ‘పద్మ’ అనే పది విభాగాలను నరికివేశాడు; అనేక దైత్యశ్రేష్ఠుల మధ్య సంచరిస్తూ వారిని ఛేదించాడు।

Verse 52

ततो निमिप्रभृतयो विनद्यासुरसत्तमाः । अधावंत महेष्वासाः केशवं पादचारिणम्

అప్పుడు నిమి మొదలైన అసురశ్రేష్ఠులు గర్జిస్తూ, మహాధనుర్ధరులై, పాదచారిగా యుద్ధం చేస్తున్న కేశవునిపై దూసుకొచ్చారు।

Verse 53

गरुत्मांश्चाभ्ययात्तूर्णमारुरोह च तं हरिः । उवाच च गरुत्मंतं तस्मिंश्च तुमुले रणे

గరుత్మాన్ వేగంగా వచ్చాడు; హరి అతనిపై అధిరోహించాడు. ఆ ఘోర సంగ్రామంలో ఆయన గరుడునితో పలికాడు।

Verse 54

अश्रांतो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज । श्रांतश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव

ఓ తార్క్ష్యా, నీవు అలసిపోలేదంటే మథనుని వైపు వెళ్లు; అలసిపోయినట్లయితే క్షణకాలం యుద్ధం నుంచి తప్పుకో।

Verse 55

तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः

తార్క్ష్యుడు అన్నాడు—హే లోకేశా, నాకు ఏమాత్రం అలసట లేదు; తారకుడు నా కుమారులను వాహనస్థితికి నెట్టిన దాన్ని స్మరించినప్పుడు మరింతగా లేదు।

Verse 56

इति ब्रवन्रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् । दैत्यस्तवभिमुखं दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम्

ఇలా చెప్పి అతడు యుద్ధంలో దైత్య మథనుని వైపు వెళ్లాడు. దైత్యుడు నిన్ను ఎదురుగా చూశాడు—శంఖచక్రగదాధారిగా।

Verse 57

जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि । तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे

పదునైన అంచు గల భిందిపాలముతో అతడు విష్ణువు వక్షస్థలంపై కొట్టెను. ఆ మహాయుద్ధంలో విష్ణువు ఆ దెబ్బను లెక్కచేయలేదు.

Verse 58

जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः । आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे

పర్వతాలను సైతం ఛేదించగల ఐదు బాణములతో అతడు కొట్టెను; మరల చెవి వరకు లాగబడిన పది బాణములతో రొమ్ముల మధ్య గుచ్చెను.

Verse 59

विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः । गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्

క్షణకాలము మూర్ఛిల్లి, మథనుడు తిరిగి కోలుకొనెను; పిమ్మట పరిఘాయుధమును తీసుకొని జనార్దనుని తలపై కొట్టెను.

Verse 60

विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् । ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः

ఆ దెబ్బకు విష్ణువు కొంచెం చలించిపోయెను. అప్పుడు కోపముతో ఎర్రబడిన కన్నులు గల మాధవుడు గదను చేబూనెను.

Verse 61

तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् । स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च

ఆ గదతో అతడు మథనుని హృదయముపై గట్టిగా కొట్టెను. అతడు నేలకూలెను మరియు అవయవములు నుజ్జునుజ్జు కాగా మరణించెను.

Verse 62

तस्मिन्निपतिते भूमौ मथने मथिते भृशम् । अवसादं युयुर्दैत्याः सर्वे ते युद्धमण्डले

మథనుడు భూమిపై పడిపోయి ఘోరంగా నలిగినప్పుడు, యుద్ధమండలంలో ఉన్న ఆ దైత్యులందరూ విషాదంలో మునిగిపోయారు।

Verse 63

ततस्तेषु विषण्णेषु दानवेष्वतिमानिषु । चुकोप रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः

ఆ అతిమానులైన దానవులు విషణ్ణులైనప్పుడు, దానవేశ్వరుడు మహిషుడు రక్తనేత్రాలతో కోపంతో ఉవ్వెత్తున లేచాడు।

Verse 64

प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमाश्रितः । रीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन्

రౌద్రుడైన మహిషుడు తన భుజబలాన్ని ఆశ్రయించి హరిపై దూసుకెళ్లి, తీక్ష్ణధార శూలంతో హరిని కొట్టసాగాడు।

Verse 65

शक्त्या च गरुडं वीरो हृदयेऽभ्यहनद्दृढम् । ततो विवृत्य वदनं महामलगुहानिभम्

ఆ వీరుడు శక్తితో గరుడుని హృదయంలో బలంగా కొట్టాడు; ఆపై మహా మలిన గుహలా నోరు విప్పి।

Verse 66

ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् । अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्

యుద్ధంలో ఆ దైత్యుడు గరుడుతో కూడిన అచ్యుతుని మింగాలని కోరాడు; అప్పుడు అచ్యుతుడు దానవుని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 67

वदनं पूरयामास दिव्यैस्त्रैर्महाबलः । स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः

మహాబలుడు మూడు దివ్య బాణాలతో తన ముఖాన్ని నింపుకున్నాడు. ఆ బాణాల దెబ్బకు పర్వతసమానుడైన మహిషుడు గాయపడ్డాడు.

Verse 68

परिवर्तितकायार्धः पपाताथ ममार च । महिषं पतितं दृष्ट्वा जीवयित्वा पुनर्हरिः

శరీరార్ధం తలక్రిందులై అతడు పడిపోయి మరణించాడు. పడిపోయిన మహిషుణ్ని చూసి హరి అతడిని మళ్లీ జీవింపజేశాడు.

Verse 69

महिषं प्राह मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव । योषिद्वध्यः पुरोक्तस्त्वं साक्षात्कमलयोनिना

హరి మహిషునితో అన్నాడు—“ఓ దానవా, నా చేతులవల్ల నీకు వధ యోగ్యం కాదు. కమలయోని బ్రహ్మ స్వయంగా పూర్వమే ‘నీవు స్త్రీచేత వధింపబడతావు’ అని చెప్పాడు.”

Verse 70

उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात् । इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः

“లేచి వెళ్లి పో—నా చేత విడుదలైనవాడా—ఈ మహా యుద్ధభూమి నుండి త్వరగా దూరమవు.” అని హరి చెప్పగా ఆ అసురుడు ఆ స్థలాన్ని విడిచిపోయాడు.

Verse 71

तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः । संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः

ఆ దైత్యుడు మహిషుడు వెనుదిరిగిన వేళ శుంభ దానవుడు కోపంతో పెదవులు కొరికుతూ, భ్రూకుటి ముడిచుకొని, ముఖం వంకరగా మారి రోషంతో ఉప్పొంగాడు.

Verse 72

निर्मध्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । सज्जीकृत्य महाघोरान्मुमोच शतशः शरान्

అతడు చేతితో చేతిని బిగించి భైరవమనే భయంకర ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు; దానిని జ్యా కట్టి సిద్ధం చేసి, మహాఘోరమైన వందల బాణాలను విడిచెను।

Verse 73

स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततश्व विष्णुं च दैत्यः । बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः

ఆ దైత్యుడు విచిత్ర యోధుడు, దృఢమైన ముష్టిపాతములతో కూడినవాడు; ఆపై విష్ణువుపై కూడా అగ్నిశిఖల వలె జ్వలించే, అసంఖ్యాకమైన, నిరంతర ఘాతక బాణాలను విసిరెను।

Verse 74

विष्णुश्च दैत्येंद्रशरार्दितो भृशं भुशुंडिमादाय कृतांततुल्याम् । तया मुखं चास्य पिपेष संख्ये शुंभस्य जत्रुं च धराधराभम्

దైత్యేంద్ర బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపడిన విష్ణువు కృతాంతసమానమైన భుశుండీ గదను పట్టుకున్నాడు; యుద్ధంలో దానితో అతని ముఖాన్ని నూరి, శుంభుని పర్వతసమాన జత్రువులను కూడా విరిచెను।

Verse 75

ततस्त्रिभिः शंभुभुजं द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं दशक्षिश्च केतुम् । विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य बाणैर्ज्वलनार्कवर्णैः

తదుపరి విష్ణువు ధనుస్సును బిగించి, అగ్ని-సూర్యవర్ణమైన దైత్యబాణాలతో—మూడు బాణాలతో శంభువు భుజాన్ని, అరవై రెండుతో సారథి శిరస్సును, పది బాణాలతో ధ్వజకేతువును కోసివేశాడు।

Verse 76

स तैश्च विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः । ततोऽस्य किंचिच्चलितस्य धैर्यादुवाच शंखांबुजसार्ङ्गपाणिः

ఆ బాణాలతో గాయపడిన దైత్యేశ్వరుడు వ్యథితుడై, కారుతున్న రక్తంతో తడిసిపోయెను; అప్పుడు అతని ధైర్యం కొద్దిగా కదిలినదని చూసి, శంఖ-పద్మ-శార్ఙ్గధారి విష్ణువు అతనితో పలికెను।

Verse 77

योषित्सुवध्योऽसि रणं विभुंच शुंभाऽशुभ स्वल्पतरैरहोभिः । मत्तोर्हसि त्वं न वृथैव मूढ ततोऽपयातः स च शंभदानवः

హే అశుభ శుంభా! నీవు స్త్రీచేత వధింపదగినవాడవు; యుద్ధంలో నీ పరాక్రమం కొద్దిపాటి దినాలలోనే క్షీణించిపోతుంది. నీవు నాతో సరిపోడు; ఓ మూఢా, వృథాగా ప్రయత్నించకు. అని చెప్పి ఆ దానవుడు శుంభుడు వెనుదిరిగెను।

Verse 78

जम्भोऽथ तद्विष्णुमुखान्निशम्य जगर्ज चोच्चैः कृतसिंहनादः । प्रोवाच वाक्यं च सलीलमाजौ महाट्टहासेन जगद्विकंप्य

విష్ణుముఖం నుండి ఆ మాటలు విని జంభుడు సింహనాదంలా గొప్పగా గర్జించాడు. ఆపై యుద్ధరంగంలో క్రీడాభావంతో పలికి, మహాట్టహాసంతో లోకాలను కంపింపజేశాడు।

Verse 79

किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः । मामासादय युद्धेऽस्मिन्यदि ते पौरुषं क्वचित्

హే జలవాసీ! ఈ హీనపరాక్రమ దైత్యులతో నీకు ఏమి ప్రయోజనం? నీలో ఎక్కడైనా పౌరుషం ఉంటే, ఈ యుద్ధంలో నన్ను ఎదుర్కొని రా।

Verse 80

यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल । जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्

నీవు పూర్వం సంహరించిన దైత్యులు—హిరణ్యాక్ష మొదలైనవారు—జంభుడు కారు. నన్ను నేడు ఇక్కడ నిలిచినవాడిగా చూడు!

Verse 81

पश्य तालप्रती काशौ भुजावेतौ हरे मम । वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्

హే హరీ! నా ఈ భుజాలను చూడు—తాళవృక్షాలవలె మహత్తరమైనవి; నా వక్షస్థలం వజ్రంలా కఠినం. నాపై ప్రహరించు—నీకు సంతోషమైతే అలాగే!

Verse 82

इत्युक्तः केशवस्तेन सृक्किणी संलिहन्रुषा । मुमोच परिघंघोरं विरीणामपि दारणम्

అతడు అలా పలికిన వెంటనే కేశవుడు కోపంతో పెదవుల మూలలను నాకుతూ, బలవంతులైన వీరులనైనా చీల్చగల భయంకరమైన ఇనుప పరీఘాన్ని విసిరెను।

Verse 83

ततस्तस्याप्यनुपदं कालायसमयं दृढम् । मुमोच मुद्गरं विष्णुर्द्वितीयं पर्वतं यथा

అనంతరం వెంటనే విష్ణువు నల్ల ఇనుపతో చేసిన దృఢమైన రెండవ ముద్గరాన్ని విసిరెను—రెండవ పర్వతం పడినట్లుగా।

Verse 84

तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो न्यस्य रथे धनुः । आप्लुत्य परिघं गृह्य गरुडं तेन जघ्निवान्

ఆ రెండు ఆయుధాలను చూసి జంభుడు రథంలో ధనుస్సును ఉంచి, దూకి ముందుకు వెళ్లి పరీఘాన్ని పట్టుకొని దానితో గరుడుని కొట్టెను।

Verse 85

द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा विनदन्रणे । सर्वप्राणेन गोविंदं तेन मूर्ध्नि जघान सः

తరువాత రెండవ ముద్గరాన్ని కూడా పట్టుకొని, యుద్ధరంగంలో గర్జిస్తూ, సమస్త బలంతో గోవిందుని తలపై కొట్టెను।

Verse 86

ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ । मोहाविष्टौ विचेतस्कौ मृतकल्पाविवासताम्

ఆ రెండు ఘోర ప్రహారాల వల్ల గరుడుడు, కేశవుడు ఇద్దరూ మోహావిష్టులై స్పృహ కోల్పోయి, మృతులవలె పడి ఉండిరి।

Verse 87

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा जगर्जुर्दैत्यसत्तमाः । नैतान्हर्षमदोद्धूतानिदं सेहे जगत्तदा

ఆ మహాద్భుతాన్ని చూచి దైత్యశ్రేష్ఠులు ఘోరంగా గర్జించారు. హర్షం, మదం, గర్వంతో ఉన్మత్తులై తమను తాము ఆపుకోలేకపోయారు; ఆ క్షణంలో వారి ఉల్లాసాన్ని జగత్తే తట్టలేనంతగా అయింది.

Verse 88

सिंहनादैस्तलोन्नाहैर्धनुर्नादैश्च बाणजैः । जंभं ते हर्षयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ते

సింహనాదాలు, ఘోషలు, ధనుస్సు టంకారాలు, బాణాల శబ్దాలతో వారు జంభుని హర్షింపజేశారు; ఉల్లాసంతో తమ వస్త్రాలను ఊపుతూ కదిలించారు.

Verse 89

शंखांश्च पूरयामासुश्चिक्षिपुर्देवता भृशम्

దేవతలు ఘోర ధ్వనితో శంఖాలను పూరించి ఊదారు; మహాబలంతో తమ అస్త్రాలను విసిరారు.

Verse 90

संज्ञामवाप्याथ महारणे हरिः सवैनतेयः परिरभ्य जंभम् । पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यात्पलायनं वेगपरश्चकार

అప్పుడు మహారణంలో స్పృహ పొందిన హరి (విష్ణువు) వైనతేయుడు గరుడుతో కలిసి జంభుని పట్టుకొని—యుద్ధం నుండి ముఖం తిప్పి, అక్కడ అప్రధృష్యుడైనప్పటికీ—అత్యంత వేగంగా వెనుదిరిగి వెళ్లాడు.