Adhyaya 11

Verse 1

कूर्म उवाच । शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः । बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्

కూర్ముడు పలికెను—పూర్వకాలంలో నేను ‘శాండిల్య’ అని ప్రసిద్ధుడైన ద్విజ బ్రాహ్మణుడను. ఓ రాజా, బాల్యంలో ఆడుకుంటూ నా చేతులతోనే నేను ఒకటి నిర్మించితిని.

Verse 2

पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम् । जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्

పూర్వం వర్షాకాలంలో నేను మట్టి-ధూళితో చేసిన శివాలయాన్ని ఎత్తుగా నిర్మించితిని. అది నీటితో తడిసిన ఇసుకతో నిండినదై, ఎత్తైన ప్రాకారంతో శోభించెను.

Verse 3

पंचायतनविन्यासमनोहरतरं नृप । विनायकशिवासूर्यमधुसूदनमूर्तिमत्

ఓ నృపా, అది పంచాయతన విన్యాసంతో మరింత మనోహరమైయుండెను—వినాయకుడు, శివుడు, సూర్యుడు, మధుసూదనుడు (విష్ణువు) రూపములతో కూడినది.

Verse 4

पीतमृत्स्वर्णकलशं ध्वजमालाविभूषितम् । काष्ठतोरणविन्यस्तं दोलकेन विभूषितम्

అందులో పసుపు మట్టితో చేసిన స్వర్ణసమాన కలశం ఉండెను; ధ్వజమాలలతో అది విభూషితమైయుండెను. కఠినకాష్ఠ తೋರణం అమర్చబడెను, ఊయలతోనూ అలంకరింపబడెను.

Verse 5

दृढप्रांशुसमुद्भूतसोपानश्रेणिभासुरम् । सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं वयस्यैः संवृतेन मे

అది దృఢమై, ఎత్తుగా, వరుసగా పైకి లేచే సోపానశ్రేణితో ప్రకాశించెను. నా స్నేహితులు చుట్టూ ఉండగా, ఆ దివ్య చిన్న ఆలయం సర్వాశ్చర్యమయంగా అనిపించెను.

Verse 6

तत्र जागेश्वरं लिंगं गृत्वाथ विनिवेशितम् । बाल्यादुपलरूपं तद्वर्षावारिविशुद्विमत्

అక్కడ నేను ‘జాగేశ్వర’ నామక లింగాన్ని తీసుకొని విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించాను. అది నా బాల్యము నుంచే రాతిరూపమై, వర్షజల ప్రసాదిత పవిత్రతతో విశుద్ధమై ఉండెను.

Verse 7

बकपुष्पैस्तथान्यैश्च केदारोत्थैः समाहृतैः । कोमलैरपरैः पुष्पैर्वृतिवल्लीसमुद्भवैः

బకా పుష్పాలతోను, పొలాల నుండి సేకరించిన ఇతర పుష్పాలతోను, అలాగే వల్లి మొక్కల నుండి పుట్టిన కోమల పుష్పాలతోను నేను అక్కడ పూజ అర్పించాను.

Verse 8

कूष्मांडैश्चैव वर्णाद्यैरुन्मत्तकुसुमायुतैः । मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वाद्यैश्च नवांकुरैः

కూష్మాండ పుష్పాలతోను, ఇతర వర్ణవర్ణ పుష్పాలతోను, ఉన్మత్తక పుష్పగుచ్ఛాలతోను; మందార పుష్పాలు, బిల్వపత్రాలు, దూర్వా మొదలైన తాజా మొలకలతోను నేను పూజ చేసాను.

Verse 9

पूजा विरचिता रम्या शंभोरिति मया नृप । ततस्तांडवमारब्धमनपेक्षितसत्क्रियम्

ఓ రాజా! నేను ఒకసారి శంభువుకు రమ్యమైన పూజను నిర్వహించాను. ఆపై ఏ విధమైన ఆచారసత్కారాన్ని ఎదురుచూడకుండానే తాండవ నృత్యాన్ని ప్రారంభించాను.

Verse 10

शिवस्य पुरतो बाल्याद्गीतं च स्वस्वर्जितम् । अकार्षं सकृदेवाहं बाल्ये शिशुगणावृतः

బాల్యము నుంచే శివుని సన్నిధిలో నేను నా స్వరంతో ఒకసారి గీతం పాడాను; బాలుడిగా పిల్లల గుంపుతో చుట్టుముట్టబడి, అది నేను ఒక్కసారే చేశాను.

Verse 11

ततो मृतोऽहं जातश्च विप्रो जातिस्मरो नृप । वैदिशे नगरेऽकार्षं शिवपूजां विशेषतः

అనంతరం నేను మరణించి మళ్లీ జన్మించి బ్రాహ్మణుడనయ్యాను, ఓ రాజా; పూర్వజన్మస్మృతి నాలో నిలిచింది. విదిశా నగరంలో నేను విశేష భక్తితో శివపూజ చేశాను.

Verse 12

शिवदीक्षामुपागम्यानुगृहीतः शिवागमैः । शिवप्रासाद आधाय लिंगं श्रद्धासमन्वितः

శివదీక్షను స్వీకరించి, శైవ ఆగమాల అనుగ్రహంతో కృపాపాత్రుడనై, నేను శివప్రాసాదాన్ని నిర్మించి, శ్రద్ధతో లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాను.

Verse 13

कल्पकोटिं वसेत्स्वर्गेयः करोति शिवालयम् । यावंति परमाणूनि शिवस्यायतने नृप

శివాలయాన్ని నిర్మించే వాడు పది కోట్ల కల్పాల పాటు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు; ఓ రాజా, శివాయతనంలో ఎన్ని పరమాణువులున్నాయో అంతే సంవత్సరాలు.

Verse 14

भवंति तावद्वर्षाणि करकः शिवसद्मनि । इति पौराणवाक्यानि स्मरञ्छैलं शिवालयम्

అంత సంవత్సరాల పాటు ఆ నిర్మాత శివసదనంతో అనుబంధంగా ఉంటాడు. ఈ పురాణవాక్యాలను స్మరించి నేను రాతితో శివాలయాన్ని నిర్మించాను.

Verse 15

अकारिषमहं रम्यं विश्वकर्मविधानतः । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पाक्वेष्टं शैलमेव वा

విశ్వకర్మ విధానానుసారం నేను ఒక రమ్యమైన దేవాలయాన్ని చేయించాను—మట్టితోనో, చెక్కతోనో, కాల్చిన ఇటుకలతోనో, లేదా రాతితోనైనా.

Verse 16

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाद्दशगुणं फलम् । भस्मशायी त्रिषवणो भिक्षान्नकृतभोजनः

పూర్తిగా నిర్మితమైన ఆలయాన్ని దానం చేసినవానికి ఫలం క్రమంగా దశగుణంగా వృద్ధి చెందుతుంది. అతడు భస్మంపై శయనించి, త్రిసంధ్యా పూజ చేసి, భిక్షతో లభించిన అన్నమే భుజిస్తాడు.

Verse 17

जटाधरस्तपस्यंश्च शिवाराधनतत्परः । इत्थं मे कुर्वतो जातं पुनर्भूप प्रमापणम्

జటాధారిగా, తపస్సులో నిమగ్నుడై, శివారాధనలో పరమ తత్పరుడై ఉన్నప్పుడు—ఇలా నేను జీవించుచుండగా, ఓ రాజా, మరల నాకు మృతి సంభవించింది.

Verse 18

जातो जाति स्मरस्तत्र कारिता तृतीयेहं भवांतरे । सार्वभौमो महीपालः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे

అక్కడ నేను మళ్లీ జన్మించి, పూర్వజన్మస్మృతిని కలిగి ఉన్నాను. ఈ విధంగా మూడవ తదుపరి భవంలో, ఉత్తమ నగరమైన ప్రతిష్ఠానంలో నేను సార్వభౌమ రాజునయ్యాను.

Verse 19

जयदत्त इति ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो मया बहुविधाः प्रासादाः कारिता नृप

నేను ‘జయదత్త’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను, సూర్యవంశంలో జన్మించినవాడను. ఆ తరువాత, ఓ నృపా, నేను అనేక విధాల ప్రాసాదసమాన ఆలయాలను నిర్మింపజేశాను.

Verse 20

तस्मिन्भवांतरे शंभोराराधनपरेण च । ततो निरूपिता जाता बकपुष्पपुरस्सराः

ఆ పూర్వభవంలో, శంభువును ఆరాధించడంలో తత్పరుడైన నావలన, బక పుష్పాలను ముందుంచి పూజోపచారాల ఏర్పాట్లు విధివిధానంగా చేయబడ్డాయి.

Verse 21

सौवर्णै राजतै रत्ननिर्मितैः कुसुमैर्नृप । तथाविधेऽन्नदानादि करोमि नृपसत्तम

హే రాజా, నృపశ్రేష్ఠా! స్వర్ణం, రజతం, రత్నాలతో నిర్మితమైన పుష్పాలతో నేను అదే విధంగా అన్నదానాది దానధర్మాలను నిర్వహించాను।

Verse 22

केवलं शिवलिंगानां पूजां पुष्पैः करोम्यहम् । ततो मे भगवाञ्छंभुः संतुष्टोऽथ वरं ददौ

నేను కేవలం పుష్పాలతో శివలింగాల పూజనే చేసేవాడిని; అప్పుడు ప్రసన్నుడైన భగవాన్ శంభువు నాకు వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 23

अजरामरतां राजंस्तेनैव वपुषावृतः । ततस्तथाविधं प्राप्यानन्यसाधारणं वरम्

హే రాజా, అదే శరీరంతో ఆవృతుడై నేను జరా-మరణరహితత్వాన్ని పొందాను; ఆపై అటువంటి అసమానమైన, అపూర్వమైన వరాన్ని పొందిన తరువాత—

Verse 24

विचरामि महीमेतां मदांध इव वारणः । शिवभक्तिं विहायाथ नृपोऽहं मदनातुरः

నేను మదంతో అంధుడైన ఏనుగులా ఈ భూమిపై సంచరించాను; శివభక్తిని విడిచి, రాజుడైనప్పటికీ కామవేదనతో బాధపడ్డాను।

Verse 25

प्रधर्षयितुमारब्धः स्त्रियः परपरिग्रहाः । आयुषस्तपसः कीर्तेस्तेजसो यशसः श्रियः

నేను ఇతరుల భార్యలను అవమానించుటకు ప్రారంభించాను; దాంతో ఆయుష్షు, తపస్సు, కీర్తి, తేజస్సు, యశస్సు, శ్రీ—అన్నీ క్షీణించసాగాయి।

Verse 26

विनाशकारणं मुख्यं परदारप्रधर्षणम् । सकर्णः श्रुतिहीनोऽसौ पश्यन्नंधो वदञ्जडः

వినాశానికి ప్రధాన కారణం పరస్త్రీపై దౌర్జన్యము. అతడు చెవులు ఉన్నా విననివాడివలె, చూచినా అంధుడివలె, పలికినా జడమూర్ఖుడివలె అవుతాడు.

Verse 27

अचेतनश्चेतनावान्मूर्खो विद्वानपि स्फुटम् । तदा भवति भूपाल पुरुषः क्षणमात्रतः

ఓ భూపాలా! అప్పుడు మనిషి క్షణమాత్రంలోనే—చేతనుడైనా అచేతనుడివలె, విద్యావంతుడైనా స్పష్టంగా మూర్ఖుడివలె అవుతాడు.

Verse 28

यदैव हरिणाक्षीणां गोचरं याति चक्षुषाम् । मृतस्य निरये वासो जीवतश्चेश्वराद्भयम्

అతడు హరিণాక్షులైన స్త్రీల చూపు పరిధిలోకి వచ్చిన క్షణమే—మృతునికి నరకవాసం, జీవించువానికి ఈశ్వరభయం కలుగుతుంది.

Verse 29

एवं लोकद्वयं हंत्री परदारप्रधर्षणा । जरामरणहीनोहमिति निश्चयमास्थितः

ఇలా పరస్త్రీపై దౌర్జన్యంతో రెండు లోకాలకూ హంతకుడై, ‘నేను జరామరణరహితుడను’ అనే మోహంలో దృఢంగా నిలిచాడు.

Verse 30

ऐहिकामुष्मिकभयं विहायांह ततः परम् । प्रधर्षयितुमारब्धस्तदा भूप परस्त्रियः

ఇహలోక-పరలోక భయాన్ని విసర్జించి, ఓ రాజా, అతడు అప్పటినుంచి పరస్త్రీలను అవమానించుటకు/దౌర్జన్యము చేయుటకు ఆరంభించాడు.

Verse 31

अथ मां संपरिज्ञाय मर्यादारहितं यमः । वरप्रदानादीशस्य तदंतिकसुपाययौ । व्यजिज्ञपन्मदीयं च शंभोर्धर्मव्यतिक्रमम्

అప్పుడు యముడు నన్ను మర్యాదలను అతిక్రమించినవాడిగా గుర్తించి, వరప్రదాత అయిన ఈశ్వరుని సమీపానికి వెళ్లి, శంభువుకు నా స్థితిని మరియు ధర్మలంఘనను నివేదించాడు।

Verse 32

यम उवाच । नाहं तवानुभावेन गुप्तस्यास्य विनिग्रहम्

యముడు అన్నాడు—ప్రభూ! నీ మహిమచేత రక్షింపబడిన ఈ వానిని నేను నియంత్రించలేను, శిక్షించలేను।

Verse 33

शक्रोमि पापिनो देव मन्नियोगेऽन्यमादिश । जगदाधारूपा हि त्वयेशोक्ताः पतिव्रताः

దేవా! ఈ పాపిని నా అధికారంలోనూ నేను నియంత్రించలేను; మరొకరిని ఆజ్ఞాపించు. ఎందుకంటే, ప్రభూ, నీవు ప్రకటించిన పతివ్రత స్త్రీలే జగత్తుకు ఆధారం।

Verse 34

गावो विप्राः सनिगमा अलुब्धा दानशीलिनः । सत्यनिष्ठा इति स्वामिंस्तेषां मुख्यतमा सती

గోవులు, బ్రాహ్మణులు, నిగమాలతో కూడిన వేదాలు, లోభరహితులు, దానశీలులు, సత్యనిష్ఠులు—స్వామీ! వీరిలో పతివ్రత సతీనే అత్యుత్తమం.

Verse 35

तास्तेन धर्षिता लुप्तं मदीयं धर्मशासनम् । वरदानप्रमत्तेन तवैव परिभूय माम्

అతడు ఆ స్త్రీలను అవమానించి హింసించాడు; నా ధర్మశాసనం మసకబారిపోయింది. నీ వరదానంతో మత్తుడై నన్ను కూడా తృణీకరించాడు।

Verse 36

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

హే దేవేశా! ప్రతిష్ఠాన నివాసి జయదత్తుని ద్వారా ధర్మవాక్యమును భగవాన్ విని కోపించెను; నన్ను పిలిపించి—వణుకుతూ అంజలి పెట్టిన నన్ను—శపించెను।

Verse 37

ईश्वर उवाच । यस्माद्दुष्टसमाचार धर्षितास्ते पतिव्रताः

ఈశ్వరుడు పలికెను—“దుష్టాచారుడా! నీవు ఆ పతివ్రత స్త్రీలను ధర్షించి అవమానించినందున—”

Verse 38

कामार्तेन मया शप्तस्तस्मात्कूर्मः क्षणाद्भव । ततः प्रणम्य विज्ञप्तः शापतापहरो मया

“కామార్తుడై నీవు నా చేత శపింపబడితివి; అందుచేత క్షణములోనే కూర్మముగా మారుము.” తరువాత అతడు నమస్కరించి వినతిచేయగా, ఆ శాపదాహాన్ని తొలగించువాడనై నేను నిలిచితిని।

Verse 39

प्राह षष्टितमे कल्पे विशापो भविता गणः । मदीय इति संप्रोच्य जगामादर्शनं शिवः

శివుడు పలికెను—“షష్టితమ కల్పములో ఈ గణుడు శాపముక్తుడగును.” “ఇతడు నాదే” అని చెప్పి శివుడు అదృశ్యమయ్యెను।

Verse 40

अहं कूर्मस्तदा जातो दशयोजनविस्तृतः । समुद्रसलिले नीतस्त्वयाहं यज्ञसाधने

అప్పుడు నేను కూర్మముగా జన్మించితిని, దశయోజన విస్తారముతో; యజ్ఞసాధనార్థము నన్ను నీవు సముద్రజలములోనికి నడిపించితివి।

Verse 41

पुरस्ताद्यायजूकेन स्मरंस्तच्च बिभेमि ते । दग्धस्त्वयाहं पृष्ठेत्र व्रणान्येतानि पश्य मे

నీవు పూర్వం చేసిన ఆ యజ్ఞకర్మను స్మరించగానే నేను ఇప్పటికీ భయపడుతున్నాను. నీవు నా వెన్నుపై నన్ను దహించావు—ఈ గాయాలను చూడు.

Verse 42

चयनानि बहून्यत्र कल्पसूत्रविधानतः । पृष्ठोपरि कृतान्यासन्निंद्रद्युम्न तदा त्वया

ఇక్కడ కల్పసూత్ర విధానానుసారం అనేక చయనాలు (వేదిక నిర్మాణాలు) చేయబడ్డాయి; ఓ ఇంద్రద్యుమ్నా, అప్పుడు అవి నీవే నా వెన్నుపై నిర్మించావు.

Verse 43

भूयः संतापिता यज्ञैः पृथिवी पृथिवीपते । सुस्राव सर्वतीर्थानां सारं साऽभून्महीनदी

ఓ భూపతీ, యజ్ఞాల తాపంతో భూమి మళ్లీ దహించబడింది. అప్పుడు ఆమె సమస్త తీర్థాల సారాన్ని ప్రవహింపజేసి ‘మహీనది’ అనే నదిగా మారింది.

Verse 44

तस्यां च स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो नैमित्तिके कस्मिन्नपि प्रलय आगतः

ఆ నదిలో కేవలం స్నానం చేసినంత మాత్రాన అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి లభిస్తుంది. ఆ తరువాత ఒక నైమిత్తిక సందర్భంలో ప్రళయం సంభవించింది.

Verse 45

प्लवमानमिदं राजन्मानसं शतयोजनम् । षट्पंचाशत्प्रमाणेन कल्पा मम पुरा नृप

ఓ రాజా, ఈ మానస (సరోవరం/ప్రాంతం) నూరు యోజనాల పరిమాణంతో తేలుతూ సంచరిస్తుంది. ఓ నృపా, పూర్వం నా కల్పాలు యాభై ఆరు ప్రమాణంగా లెక్కించబడేవి.

Verse 46

व्यतीता इह चत्वारः शेषे मोक्षस्ततः परम् । एवमायुरिदं दीर्घमेवं शापाच्च कूर्मता

ఇక్కడ నాలుగు కాలాలు గడిచిపోయాయి; మిగిలిన భాగంలో ఆ తరువాత మోక్షం లభిస్తుంది. ఈ విధంగా నా ఆయువు దీర్ఘమైంది—శాపం వల్లనే ఈ కూర్మస్థితి వచ్చింది.

Verse 47

ममाभूदीश्वरस्यैव सतीधर्मद्रुहो नृप । ब्रूहि किं क्रियतां शत्रोरपि ते गृहगामिनः

ఓ రాజా, నేను ఈశ్వరునికే చెందినవాడినైనా సత్పురుషుల ధర్మానికి ద్రోహిగా అయ్యాను. చెప్పండి—మీ ఇంటికి వచ్చిన శత్రువుకైనా ఏమి చేయాలి?

Verse 48

मम पृष्ठिश्चिरं भूप त्वया दग्धाग्निनाऽपुरा । अहं ज्वलंतीमिव तां पश्याम्यद्यापि सत्रिणा

ఓ భూపా, పూర్వం నీవు అగ్నితో నా వెన్నును కాల్చావు. యజ్ఞకర్మలో నిమగ్నుడనైనా, నేటికీ దానిని మండుతున్నట్లే చూస్తున్నాను.

Verse 49

इदं विमानमायातं त्वया कस्मान्निराकृतम् । देवदूतसमायुक्तं भुंक्ष्व भोगान्निजार्जितान्

నీ కోసం వచ్చిన ఈ విమానాన్ని నీవెందుకు తిరస్కరించావు? దేవదూతలతో కూడిన దీనిలో నీ పుణ్యఫలంగా సంపాదించిన భోగాలను అనుభవించు.

Verse 50

इंद्रद्युम्न उवाच । चतुर्मुखेन तेनाहं स्वर्गान्निर्वासितः स्वयम् । विलक्ष्योन प्रयास्यामि पाताधिक्यादिदूषिते

ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—ఆ చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మ) నన్ను స్వయంగా స్వర్గం నుండి వెలివేశాడు. అవమానితుడనై, పతనప్రాధాన్యాది దోషాలతో కలుషితమైన ఆ స్థలానికి నేను వెళ్లను.

Verse 51

तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम् । आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये

అందుచేత అవిద్యా పాపాలను నశింపజేసే వివేకం, వైరాగ్యాన్ని ఆలింగనం చేసి, మోక్షార్థం బోధను పొందుటకు నేను యత్నించెదను।

Verse 52

तन्मे गृहगतस्याद्य यथातिथ्यकरो भवान् । तदादिश यथाऽपारपारदः कोपि मे गुरुः

ఈ రోజు మీరు నా గృహానికి వచ్చి అతిథి సత్కారాన్ని స్వీకరించారు; కాబట్టి ఇప్పుడు నాకు ఉపదేశించండి, అపారమైన సంసారసాగరాన్ని దాటించగల గురువు నాకు లభించునట్లు।

Verse 53

कूर्म उवाच । लोमशोनाम दीर्घायुर्मत्तोऽप्यस्ति महामुनिः । मया कलापग्रामे स पूर्वं दृष्टः क्वचिन्नृप

కూర్ముడు అన్నాడు—‘లోమశుడు అనే మహాముని ఉన్నాడు; అతడు దీర్ఘాయువు—నాకన్నా కూడా ఎక్కువ. ఓ రాజా, నేను ఒకప్పుడు కలాప గ్రామంలో అతనిని చూచితిని.’

Verse 54

इंद्रद्युम्न उवाच । तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम् । प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः

ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—‘అయితే రండి, మనం ఇద్దరం కలిసి ఆయన వద్దకే వెళ్లుదాం. పండితులు సత్సంగం తీర్థం కన్నా కూడా అధికంగా పవిత్రం చేస్తుందని చెబుతారు.’

Verse 55

इत्थं निशम्य नृपतेर्वचनं तदानीं सर्वेऽपि ते षडथ तं मुनिमुख्यमाशु । चित्ते विधाय मुदिताः प्रययुर्द्विजेंद्रं जिज्ञासवः सुचिरजीवितहेतुमस्य

ఆ సమయంలో రాజు మాటలు విని ఆ ఆరుగురూ త్వరగా ఆ మునిశ్రేష్ఠుని వద్దకు బయలుదేరారు. హృదయంలో ఆనందం నిలిపి, అతని అత్యంత దీర్ఘజీవితానికి కారణం తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసతో ద్విజేంద్రుని చేరారు.