Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

इंद्रद्युम्न उवाच । तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम् । प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः

Transliteration

iṃdradyumna uvāca | tasmādāgaccha gacchāmastameva sahitāvayam | prāhuḥ pūtatamāṃ tīrthādapi satsaṃgatiṃ budhāḥ

Translation

ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—‘అయితే రండి, మనం ఇద్దరం కలిసి ఆయన వద్దకే వెళ్లుదాం. పండితులు సత్సంగం తీర్థం కన్నా కూడా అధికంగా పవిత్రం చేస్తుందని చెబుతారు.’

Word by Word

• इंद्रद्युम्नः: Indradyumna
• इंद्रद्युम्नः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: इंद्र (प्रातिपदिक) + द्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (इंद्रस्य द्युम्नः/इंद्र-समः द्युम्नः) — नाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तस्मात्-प्रयोगः), हेत्वर्थे (‘therefore’)

• आगच्छ: come
• आगच्छ: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्

• गच्छामः: we go
• गच्छामः: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन; परस्मैपदम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एव: indeed; precisely
• एव: Nipata (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• सहिताः: together
• सहिताः: Visheshana (Qualifier of vayam)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √सह्/सह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त — ‘accompanied/together’

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), बहुवचन

• प्राहुः: they have said
• प्राहुः: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• पूततमाम्: most purifying
• पूततमाम्: Visheshana (Qualifier of satsaṃgatiṃ)
• Type: Adjective
• Root: पूत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √पू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative) — ‘most purifying’

• तीर्थात्: than (a) sacred ford/place of pilgrimage
• तीर्थात्: Apadana (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th, ablative), एकवचन; तुलना-प्रयोगः (‘than a pilgrimage place’)

• अपि: even
• अपि: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — ‘even’

• सत्संगतिम्: company of the good
• सत्संगतिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + संगति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (सतां संगतिः)

• बुधाः: the wise (people)
• बुधाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Indradyumna

Skanda Dialogue

Listener: Kūrma (and companions)

Visual Art Cues

Scene: Indradyumna urges companions to journey together toward Lomaśa; the path is shown as a luminous road where saintly figures appear like tīrthas, with a riverbank tīrtha in the distance rendered secondary.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Lomaśa
• Satsaṅga
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with the saintly (satsaṅga) is presented as the highest purifier, surpassing even sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is praised by name; rather, the verse elevates satsaṅga above tīrtha in purifying power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it recommends seeking saintly company and approaching a realized sage.