Adhyaya 9

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज । तारकांतक षड्वक्त्र तारिणे भद्रकारिणे

అగస్త్యుడు పలికెను— హే సర్వజ్ఞా, హృదయానందా! గౌరీ చుంబిత శిరస్సు గలవాడా; హే తారకాంతకా, షడ్వక్త్ర ప్రభూ, తారిణీ, భద్రకారిణీ—నీకు నమస్కారం।

Verse 2

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे । सर्वथा जितमाराय कुमाराय महात्मने

హే సర్వజ్ఞాననిధీ! నీకు నమస్కారం; హే సర్వజ్ఞుని సుతా! నీకు నమస్కారం। హే మహాత్మ కుమారా, మారుని సర్వథా జయించినవాడా—నీకు ప్రణామం।

Verse 3

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल । यो जिगाय कुमारोपि मारं तस्मै नमोस्तु ते

కామశత్రువు అర్ధనారీశ్వరునిపై కూడా కామం చేసిన ప్రభావాన్ని చూచి, కుమారుడూ మారుని జయించాడు; ఆ విజేత నీకు నమస్కారం।

Verse 4

यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः । काश्यां पंचनदं तीर्थमध्यासातीव पावनम्

హే స్కందా! నీవు చెప్పినట్లుగా—మాయచేత బ్రాహ్మణరూపం ధరించిన హరి కాశీలో పంచనద తీర్థంలో నివసించాడు; అది అత్యంత పవిత్రం।

Verse 5

भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम् । तत्रापि हरिणाज्ञायि तीर्थं पंचनदं परम्

భూః, భువః, స్వః అనే సమస్త లోకప్రదేశాలలో కాశీ పరమపావనము; కాశీలోనూ హరి ఆజ్ఞచేత ‘పంచనద’ అనే పరమ తీర్థమే అత్యుత్తమము।

Verse 6

कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख । कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यस्तदासीत्पावनं परम्

హే షణ్ముఖా! ఆ తీర్థానికి ‘పంచనద’ అనే పేరు ఏ కారణంతో వచ్చింది? మరియు అది సమస్త తీర్థాలలో పరమ పావనమై నిలిచిన కారణం ఏమిటి?

Verse 7

कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः । सर्वेषां जगतां पाता कर्ता हर्ता च लीलया

మరియు భగవాన్ విష్ణువు—అంతరాత్మ, జగత్పతి, సమస్త లోకాల రక్షకుడు, లీలగా సృష్టి-కర్తా సంహార-కర్తా—ఈ తీర్థ మహిమతో ఎలా సంబంధించెను?

Verse 8

अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः । निराकारोपि साकारो निष्प्रपंचः प्रपंचभाक्

అరూపుడైయుండి రూపాన్ని ఎలా ధరించాడు? అవ్యక్తుడైయుండి వ్యక్తతను ఎలా పొందాడు? నిరాకారుడైయుండి సాకారుడెట్లయ్యాడు? ప్రపంచాతీతుడైయుండి ప్రపంచలీలను ఎలా స్వీకరించాడు?

Verse 9

अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत् । निरालंबोऽखिलालंबो निर्गुणोपि गुणास्पदम्

అజన్ముడైయుండి అనేక జన్మలవాడెట్లా? నామరహితుడైయుండి స్పష్టమైన అనంత నామాలను ధరించెట్లా? నిరాలంబుడైయుండి సమస్తానికి ఆధారమెట్లా? నిర్గుణుడైయుండి గుణాలకు ఆశ్రయస్థానమెట్లా?

Verse 10

अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः । उपसंहृत्य रूपं स्वं सर्वव्यापी जनार्दनः

ఇంద్రియరహితుడైయుండి కూడా ఆయన ‘హృషీకేశుడు’ ఎలా? పాదరహితుడైయుండి కూడా సర్వవ్యాపి ఎలా? సర్వత్ర వ్యాపించిన జనార్దనుడు తన ప్రదర్శిత రూపాన్ని ఎలా ఉపసంహరిస్తాడు?

Verse 11

आदौ धर्मनदः पुण्यो मिश्रितो धूतपापया । यया धूतानि पापानि सर्वतीर्थीकृतात्मना

మొదట పుణ్యమైన ధర్మనదా, ధూతపాపాతో కలిసింది—ఆమె ద్వారా పాపాలు కడుగబడతాయి; ఆమె స్వభావమే సారంగా ‘సర్వతీర్థమయ’మైనది.

Verse 12

ततोपि मिलितागत्य किरणा रविणैधिता । यन्नामस्मरणादेव महामोहोंधतां व्रजेत्

ఆపై సూర్యబలంతో వృద్ధి చెందిన కిరణా కూడా వచ్చి కలిసింది—ఆమె నామస్మరణ మాత్రంతోనే మహామోహం కూడా అంధత్వానికి వెళ్లి శక్తిహీనమవుతుంది.

Verse 13

स्थितः सर्वात्मभावेन तीर्थे पंचनदे परे । एतदाख्याहि षड्वक्त्र पंचवक्त्राद्यथा श्रुतम्

ఆ పరమ తీర్థమైన పంచనదలో ఆయన సర్వాత్మభావంతో నిలిచియున్నాడు. ఓ షడ్వక్త్రా! పంచవక్త్రుడు (శివుడు) నుండి నీవు ఎలా విన్నావో అచ్చంగా అలాగే నాకు వివరించు.

Verse 14

प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः । पापिनां पापसंघातं प्रसह्य निजतेजसा

ప్రయాగం కూడా తీర్థాలలో అధీశ్వరము; అక్కడ ఆయన స్వయంగా సాక్షాత్తుగా నిలిచియున్నాడు. ఆయన తన స్వతేజస్సుతో పాపుల పాపసంచయాన్ని బలంగా నశింపజేస్తాడు.

Verse 15

हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि । तानि सर्वाणि तीर्थानि माघे मकरगे रवौ

ప్రయాగ మహాబలముచేత సమస్త తీర్థములు తమ పవిత్రీకరణ శక్తిని అక్కడికే ఆకర్షించుకొనుచున్నవి. మాఘమాసమున సూర్యుడు మకరరాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు, ఆ తీర్థములన్నియు అక్కడే సమాగమించునట్లు కనిపించును.

Verse 16

प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात् । प्रयागश्चापि तीर्थेंद्रः सर्वतीर्थार्पितं मलम्

తీర్థరాజుని సంగమమువలన అవి ప్రతి సంవత్సరము నిర్మలమగుచున్నవి. మరియు తీర్థములలో అధిపతి అయిన ప్రయాగము, సమస్త తీర్థములు అర్పించిన మల-కల్మషమును స్వయంగా గ్రహించును.

Verse 17

महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् । यं संचयति पापौघमावर्षं तीर्थनायकः । तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्

పంచనద బలముచేత మహాపాపుల మహాపాపమును కూడ తొలగించగలదు. తీర్థనాయకుడు (యాత్రికుడు) సంవత్సరమంతా కూడబెట్టిన పాపఘనమును, ఊర్జ (కార్త్తిక) మాసమున పంచనదలో ఒక్కసారి స్నానమాత్రముచేతనే నిశ్చయంగా విడిచిపెట్టును.

Verse 18

यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम् । निशामय महाभाग मित्रावरुणनंदन

పంచనద యొక్క ఉద్భవము యథావిధిగా జరిగినదో, అట్లే నేను నీకు చెప్పుచున్నాను. ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, మిత్ర-వరుణ నందనా, శ్రద్ధగా వినుము.

Verse 19

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश समुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः

పూర్వకాలమున వేదశిరః అనే మహాతపస్వి ముని ఉండెను. ఆయన భృగువంశమున జన్మించి, మరొక మూర్తిమంత వేదమువలె ప్రకాశించెను.

Verse 20

तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यशालिनी

ఆ ముని తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉండగా, అతని దృష్టిపథంలో అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలైన, రూపలావణ్యంతో ప్రకాశించే శుచి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 21

तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः । चस्कंद स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः

ఆమెను కేవలం చూడగానే ముని మనస్సు కలత చెందింది. ముని వెంటనే స్థైర్యం చలించగా, ఆ శ్రేష్ఠ అప్సరస కూడా భయపడింది.

Verse 22

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानांगी शुचिस्तच्छापभीतितः

దూరం నుంచే ఆమె ఆ ఋషికి నమస్కరించి మాట్లాడింది. శుచి, ఆయన శాపభయంతో, అతి వణికే అవయవాలతో పలికింది.

Verse 23

नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षंतव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः

‘ఓ మహాఘోర తపస్సు యొక్క నిధీ! నేను ఏ అపరాధమూ చేయలేదు. ఓ క్షమాధారుడా! నన్ను క్షమించండి; తపస్వులు క్షమాస్వరూపులే.’

Verse 24

मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु । स्त्रियः कठोरहृदयाः स्वरूपेणैव सत्तम

‘మునుల మనస్సు సాధారణంగా పద్మం కన్నా కూడా మృదువైనది; కానీ స్త్రీలు స్వభావతః కఠినహృదయులని అంటారు, ఓ సత్తమా!’

Verse 25

इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः । विवेकसेतुना स्तंभीन्महारोषनदीरयम्

శుచీ అనే అప్సరసి పలుకులు విని ముని, వివేకసేతువును అంతరంగంలో నిర్మించి, తన మహాక్రోధ ప్రవాహాన్ని ఆపివేశాడు।

Verse 26

उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम् । न मेऽल्पोपि हि दोषोत्र न ते दोषोस्ति सुंदरि

ప్రసన్నహృదయంతో ముని పలికాడు— “ఓ శుచీ, నీవు నిశ్చయంగా పవిత్రురాలివి. ఈ విషయంలో నాలో అణువంత దోషమూ లేదు; నీలో కూడా దోషం లేదు, ఓ సుందరి.”

Verse 27

वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान् । अनभिज्ञा वदंतीति विचारान्महदंतरम्

“స్త్రీ అగ్నిస్వరూపం, పురుషుడు వెన్నలాంటివాడు” అని అజ్ఞులు అంటారు; కాని విచారిస్తే సత్యం దీనికంటే భిన్నమై మరింత సూక్ష్మంగా ఉంటుంది।

Verse 28

स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै । चित्रं स्त्र्याख्या समादानात्पुमान्स्निह्यति दूरतः

“ఎంత శుద్ధంగా తీసిన వెన్నైనా అగ్ని స్పర్శతో కరుగుతుంది. కానీ ఆశ్చర్యం ఏమంటే— ‘స్త్రీ’ అనే పేరు, భావన మాత్రమే గ్రహించినా పురుషుని హృదయం దూరం నుంచే కరుగుతుంది.”

Verse 29

अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया

“కాబట్టి, ఓ శుచీ, భయపడవద్దు—ఓ పవిత్రురాలా, నీవు నా మనస్సులో ప్రవేశించినావు. నీ అనూహ్య ప్రత్యక్షత వల్ల నేనూ తడబడ్డాను.”

Verse 30

स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः । यथा क्षणांधीकरणाद्धानिः कोपरयादरेः

అకస్మాత్తుగా జరిగిన స్ఖలనంతో ముని యొక్క నిష్కామ తపస్సుకు అంత హాని కలగదు; క్షణమాత్రం కూడా బుద్ధిని అంధం చేసే ‘కోప’ అనే శత్రువుతో కలిగే నష్టం అంతకన్నా ఎక్కువ.

Verse 31

कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः

కోపం వల్ల ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన తపస్సు కూడా క్షయమవుతుంది; మేఘపటలం కమ్ముకున్నప్పుడు ప్రకాశం మసకబారినట్లే.

Verse 32

स्कंद उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघ प्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम्

స్కందుడు పలికెను—మహేశ్వరునికి నమస్కరించి ఈ కథను వివరిస్తాను; ఇది సమస్త పాపప్రవాహాన్ని శమింపజేసి, సర్వశ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 33

अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः । विधुंतुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी

అమర్షం మనసును లాగుతూ ఉంటే మనోభవుడు (కామదేవుడు) శుభంగా ఎలా ఉద్భవిస్తాడు? ‘విధుంతుద’ చంద్రుణ్ణి బలంగా బాధిస్తే, చందమామ జ్యోత్స్న యొక్క శీతల సౌందర్యం ఎక్కడ నిలుస్తుంది?

Verse 34

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात्कलभसुस्थता

కోపం అనే దావాగ్ని మండుతుంటే శాంతి అనే వృక్షం ఎక్కడ నిలుస్తుంది? సింహం పక్కన చిన్న ఏనుగు నిర్భయంగా ఉన్నదాన్ని ఎవరైనా ఎక్కడైనా చూశారా?

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः । चतुर्वर्गस्य देहस्य परिहेयो विपश्चिता

కాబట్టి జ్ఞాని సర్వప్రయత్నంతో ప్రతికూలుడై ప్రతిఘాతం చేసే, అడ్డుపడే వానిని దూరంగా వదలాలి; ఎందుకంటే అటువంటి వాడు ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్ష అనే చతుర్వర్గ సాధనను దేహధారికి నాశనం చేస్తాడు.

Verse 36

इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे । अमोघबीजा हि वयं तद्बीजमुररी कुरु

ఇప్పుడు విను, కల్యాణీ, ఓ శుచీ—నీవు చేయవలసినది ఇదే. మా బీజం అమోఘం; కాబట్టి, ఓ ఉరరీ, ఆ బీజాన్ని సక్రమంగా కాపాడు.

Verse 37

एतस्मिन्रक्षिते वीर्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् त्वया तव भवित्रेकं कन्यारत्नं महाशुचि

ఓ మహాశుచీ! ఈ వీర్యం రక్షింపబడి, నీ దృష్టిమాత్రంతో ఫలప్రదమైతే, నీకు ఒక్క కన్యారత్నం—అమూల్య కుమార్తె—జన్మిస్తుంది.

Verse 38

इत्युक्ता तेन मुनिना पुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रमजीगिलत्

ఆ ముని ఇలా చెప్పగానే ఆ అప్సరసు నూతన జన్మ పొందినట్టుగా అయింది. “ఇది మహాప్రసాదం” అని చెప్పి ముని శుక్రాన్ని ఆమె మింగింది.

Verse 39

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

తరువాత కాలక్రమంలో ఆ దివ్యస్త్రీ ఒక కన్యారత్నాన్ని ప్రసవించింది—అది కన్నులకు అపార ఆనందం కలిగించేది, రూపసంపదల నిధిలాంటిది.

Verse 40

तस्यैव वेदशिरस आश्रमे तां निधाय सा । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा जगाम च यथेप्सितम्

అదే ముని వేదశిరసుని ఆశ్రమంలో ఆమెను ఉంచి, శుచిత్వముగల అప్సరల్లో శ్రేష్ఠురాలైన ఆమె తన ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లిపోయింది।

Verse 41

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

వేదశిరసుడు ఆ కన్యను అపార స్నేహంతో పెంచాడు—తన ఆశ్రమంలో ఉన్న జింక పాలతో జింకకళ్ల బాలికను పోషించాడు।

Verse 42

मुनिर्नाम ददौ तस्यै धूतपापेति चार्थवत् । यन्नामोच्चारणेनापि कंपते पातकावली

ముని ఆమెకు అర్థవంతమైన పేరు పెట్టాడు—‘ధూతాపాపా’। ఆ నామోచ్చారణ మాత్రముతోనే పాపసమూహం కంపిస్తుంది।

Verse 43

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयव सुंदरीम् । मुनिस्तत्याज नोत्संगात्क्षणमात्रमपि क्वचित्

సర్వ శుభలక్షణాల కాంతితో అలంకృతమై, ప్రతి అవయవంలో సుందరమైన ఆ బాలికను ముని తన ఒడిలోనుండి ఎప్పుడూ విడువలేదు—ఏ సమయంలోనూ క్షణమాత్రమూ కాదు।

Verse 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

ఆమె రోజురోజుకు పెరుగుతుండటం చూసి ముని ఎంతో ఆనందించాడు—రాత్రివేళ క్షీరనీరంలా ప్రకాశించే, రమ్యమైన చంద్రకళను చూసినట్లుగా।

Verse 45

अथाष्टवार्षिकीं दृष्ट्वा तां कन्यां स मुनीश्वरः । कस्मै देयेति संचित्य तामेव समपृच्छत

అప్పుడు ఎనిమిదేళ్ల ఆ కన్యను చూచి మునీశ్వరుడు—“ఎవరికి ఇవ్వాలి?” అని మనసులో ఆలోచించి, ఆ కన్యనే ప్రశ్నించాడు।

Verse 46

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यावराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम्

వేదశిరుడు అన్నాడు—“ఓ పుత్రికా, మహాభాగ్యవతీ ధూతపాపా, శుభదృష్టి కలదానా! నిన్ను ఏ ఉత్తమ వరునికి ఇవ్వాలి? నీవే ఆ వరుని పేరును చెప్పు।”

Verse 47

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनेतुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना

అతిస్నేహంతో కరిగిన హృదయమున్న తండ్రి మాటలు విని, ధూతపాపా—లజ్జతో ముఖం వంచి—ప్రత్యుత్తరం చెప్పడం ప్రారంభించింది।

Verse 48

धूतपापोवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुंदराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते

ధూతపాపా చెప్పింది—“నాన్నా, నన్ను మీరు అందమైన ఉత్తమ వరునికి ఇవ్వదలచితే, నేను ఇప్పుడు చెప్పబోయే వాడికే నన్ను ఇవ్వండి।”

Verse 49

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः

“నాన్నా, ఇది మీకూ నచ్చుతుంది—శ్రద్ధగా వినండి. ఆయన అందరిలోకెల్లా పరమ పవిత్రుడు, అందరూ నమస్కరించే వాడు।”

Verse 50

सर्वे यमभिलष्यंति यस्मात्सर्वसुखोदयः । कदाचिद्यो न नश्येत यः सदैवानुवर्तते

అందరూ ఆయననే కోరుతారు; ఎందుకంటే ఆయన నుండే సమస్త సుఖాల ఉదయం. ఆయన ఎప్పుడూ నశించడు, నిత్యం అనుసరించి సన్నిహితంగా ఉంటాడు।

Verse 51

इहामुत्रापि यो रक्षेन्महापदुदयाद्ध्रुवम् । सर्वे मनोरथा यस्मात्परिपूर्णा भवंति हि

ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ఆయన నిశ్చయంగా మహా విపత్తుల ఉద్భవం నుండి రక్షిస్తాడు. ఆయన వల్లనే అన్ని మనోరథాలు నిజంగా పరిపూర్ణమవుతాయి.

Verse 52

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ । नैरंतर्येण यत्सेवां कुर्वतो न भयं क्वचित्

ఆయన సన్నిధిలో రోజు రోజుకీ సౌభాగ్యం వృద్ధి చెందుతుంది; మరియు నిరంతరం ఆయన సేవ చేసే వానికి ఎక్కడా భయం కలగదు.

Verse 53

यन्नामग्रहणादेव केपि वाधां न कुर्वते । यदाधारेण तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश

ఆయన నామస్మరణ మాత్రంతో ఏ అడ్డంకీ కలగదు; మరియు ఆయన ఆధారంతోనే పద్నాలుగు భువనాలు నిలిచి ఉన్నాయి.

Verse 54

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम् । तस्मै प्रयच्छ मां तात मम तेपीहशर्मणे

ఇలాంటి మొదలైన గుణాలు ఆ శ్రేష్ఠ వరునివి; ఆయన ఆచరణ కూడా ఆదర్శమే. తండ్రీ, ఈ లోకంలో నా క్షేమసుఖార్థం నన్ను ఆయనకే ప్రసాదించండి.

Verse 55

एतच्छ्रुत्वापि ता तस्या भृशं मुदमवाप ह । धन्योस्मि धन्या मे पूर्वे येषामैषा सुतान्वये

ఇది విని ఆమె అత్యంత ఆనందంతో ఉల్లసించింది. “నేను ధన్యురాలిని; నా పూర్వికులూ ధన్యులు—వారి వంశంలో ఇలాంటి కుమార్తె జన్మించింది” అని చెప్పింది.

Verse 56

ध्रुवा हि धूतपापासौ यस्या ईदृग्विधा मतिः । ईदृग्विधैर्गुणगणैर्गरिम्णा कोत्र वै भवेत्

నిశ్చయంగా, ఇలాంటి మనస్సు ఉన్న ఆమె పాపాలు కడిగివేయబడ్డాయి. ఇలాంటి గుణసమూహం ఉన్నచోట దోషభారం ఎక్కడ నిలుస్తుంది?

Verse 57

अथवा स कथं लभ्यो विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं समाधाय मनः स मुनिपुंगवः

“లేదా, మహాపుణ్యసంచయం ఉదయించకుండా ఇలాంటి వాడు ఎలా లభిస్తాడు?” అని ఆలోచించి, మునిశ్రేష్ఠుడు క్షణమాత్రం మనస్సును సమాధానపరచుకున్నాడు.

Verse 58

ज्ञानेन तं समालोच्य वरमीदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषेथ शृणु वत्से शुभैषिणि

జ్ఞానంతో పరిశీలించి, ఇలాంటి గుణోదయంతో కూడిన వరుడని గ్రహించి, అతడు ఆ ధన్య కన్యతో ఇలా అన్నాడు—“వత్సే, శుభాన్ని కోరుకునే బాలికా, విను.”

Verse 59

पितोवाच । वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते विचक्षणे । एषां गुणानामाधारो वरोस्तीति विनिश्चितम्

తండ్రి అన్నాడు—“ఓ విచక్షణా, వరుడిలో నీవు చెప్పిన గుణాలకు ఆధారభూతుడైన, అవే గుణాలు మూర్తీభవించిన వరుడు తప్పక ఉన్నాడు—ఇది నిశ్చయం.”

Verse 60

परं स सुखलभ्यो न नितरां सुभगाकृतिः । तपः पणेन स क्रय्यः सुतीर्थविपणौ क्वचित्

ఆ పరముడు సులభంగా లభించడు, అయినా ఆయన రూపం అత్యంత మంగళకరం. తపస్సనే ధరగా పెట్టినప్పుడే ఆయన ‘కొనబడతాడు’—ఎక్కడో ఎక్కడో ఉత్తమ తీర్థాల విపణిలో.

Verse 61

तीर्थभारैः स सुलभो न कौलीन्येन कन्यके । न वेदशास्त्राभ्यसनैर्न चैश्वर्यबलेन वै

ఓ కన్యకా! తీర్థయాత్రల భారంతో కూడా ఆయన సులభంగా లభించడు; కులీనత వల్ల కాదు, వేదశాస్త్రాల అధ్యయనం వల్ల కాదు, ధన-ఐశ్వర్య బలంతో కూడా కాదు.

Verse 62

न सौंदर्येण वपुषा न बुद्ध्या न पराक्रमैः । एकयैव मनः शुद्ध्या करणानां जयेन च

శరీర సౌందర్యంతో కాదు, బుద్ధితో కాదు, పరాక్రమ కార్యాలతో కాదు—కేవలం మనశ్శుద్ధితోనే, ఇంద్రియజయంతోనే ఆయన లభిస్తాడు.

Verse 63

महातपः सहायेन दमदानदयायुजा । लभ्यते स महाप्राज्ञो नान्यथा सदृशः पतिः

మహాతపస్సును సహాయకంగా చేసుకొని, దమం, దానం, దయతో యుక్తులై ఉంటే ఆ మహాప్రాజ్ఞ భర్త లభిస్తాడు; లేకపోతే అతనితో సమానుడైన భర్త దొరకడు.

Verse 64

इति श्रुत्वाथ सा कन्या पितरं प्रणिपत्य च । अनुज्ञां प्रार्थयामास तपसे कृतनिश्चया

ఇది విని ఆ కన్య తండ్రికి సాష్టాంగ నమస్కరించి, తపస్సుకు దృఢనిశ్చయంతో అనుమతి కోరింది.

Verse 65

स्कंद उवाच । कृतानुज्ञा जनेत्रा सा क्षेत्रे परमपावने । तपस्तताप परमं यदसाध्यं तपस्विभिः

స్కందుడు పలికెను—తల్లి అనుమతి పొందిన ఆ కన్య ఈ పరమపావన క్షేత్రంలో పరమ తపస్సు ఆచరించింది; అది సిద్ధ తపస్వులకైనా దుర్లభమైన తపస్సు.

Verse 66

क्व सा बालातिमृद्वंगी क्व च तत्तादृशं तपः । कठोरवर्ष्मसंसाध्यमहो सच्चेतसो धृतिः

ఎక్కడ ఆ అతి కోమలాంగి బాలిక, ఎక్కడ ఇంతటి తపస్సు? అది కఠినదేహులతోనే సాధ్యము; ఆహా, ఆమె శుద్ధచిత్త ధైర్యం ఆశ్చర్యకరం.

Verse 67

धारासारा सुवर्षासु महावातवतीष्वलम् । शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः

ధారాపాత వర్షాలలో, మహా గాలులతో కూడిన తుఫాన్లలో, తెరిచిన ఆకాశం కింద బండరాళ్లపై ఆమె అనేక రాత్రులు గడిపింది.

Verse 68

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः । आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकंपे मनाक्च सा

భయంకరమైన ఉరుము ధ్వని విని, మెరుపుల అద్భుత కాంతిని చూసి, వాన చినుకులతో తడిసినా ఆమె క్షణమాత్రం కూడా కంపించలేదు.

Verse 69

तडित्स्फुरंतीत्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने । यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्

తపోవనంలోని ఘోర అంధకారంలో మెరుపు మళ్లీ మళ్లీ మెరుస్తూ, ఆమె తపస్సు స్థితిని చూడటానికి ఇటూ అటూ సంచరిస్తున్నట్లుగా అనిపించింది.

Verse 70

तपर्तुरेव साक्षाच्च कुमारी कैतवात्किल । पंचाग्नीन्परिधायात्र तपस्यति तपोवने

తపస్సు ఋతువే ప్రత్యక్షంగా మూర్తిమంతమైనట్లుగా, ఆ నిష్కపట కుమారి తపోవనంలో పంచాగ్నులను చుట్టూ పెట్టుకొని అక్కడ తపస్సు చేసింది।

Verse 71

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

నీటిని కోరుకునే ఆ బాలిక కూడా కాస్తైనా తాగలేదు; పంచాగ్నుల తాపంతో దహించబడుతూ, కుశాగ్రంపై నిలిచిన నీటి బొట్టంత మాత్రమే స్వీకరించింది।

Verse 72

रोमांच कंचुकवती वेपमानतनुच्छदा । पर्यक्षिपत्क्षपाः क्षामा तपसा हैमनीश्च सा

రోమాంచమే ఆమెకు కంచుకంలా, క్షీణదేహం వణికేది; తపస్సుతో కృశించి ఆమె రాత్రులను గడిపి, హేమంత-శిశిర ఋతువును కూడా తపస్సుగా సహించింది।

Verse 73

निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी

మధ్యరాత్రి శిశిరచలిలో ఆమె పద్మసారరసాన్ని ఆశ్రయించి ఉండేది; సారసపక్షులకు ఆమె నేడు నీటిలోనుండి పైకి లేచిన పద్మినీ కన్యలా అనిపించింది।

Verse 74

मनस्विनामपि मनोरागतां सृजते मधौ । तदोष्ठपल्लवाद्रागो जह्रे माकंदपल्लवैः

వసంతంలో మనస్వుల మనసులోనూ రాగం పుడుతుంది; అయినా ఆమె అధరపల్లవాల ఎరుపును మామిడి పల్లవాల కోమలతే నెగ్గి, దానిని హరించినట్లైంది।

Verse 75

वसंते निवसंती सा वने बालाचलंमनः । चक्रे तपस्यपि श्रुत्वा कोकिला काकलीरवम्

వసంతకాలంలో అరణ్యంలో నివసిస్తున్న ఆ బాలిక మనస్సు చలించెను; అయినా కోకిలల మధుర కూయుట వినినప్పటికీ ఆమె తపస్సును విడువలేదు।

Verse 76

बंधुजीवेऽधररुचिं कलहंसे कलागतीः । निक्षेपमिव सा क्षिप्त्वा शरद्यासीत्तपोरता

బంధూకపుష్పంలాంటి అధరరక్తిమను, కలహంసంలాంటి కళాగతులను నిక్షేపంలా విసర్జించి, ఆమె శరదృతువులో సంపూర్ణ తపోనిష్ఠగా నిలిచెను।

Verse 77

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता । क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी

సర్వ భోగసంబంధాలను విడిచి, తపస్వుల కఠిన వ్రతాచారాన్ని ఆశ్రయించి, తపస్విని ధూతపాపా ఆకలిచలనం కూడా నియంత్రించుటకు యత్నించెను।

Verse 78

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

శాణపట్టుతో మెరిపించిన మణివల్లిలా, కృశమైనా ఆమె అమూల్యత్వాన్ని పొందెను; తపస్సుతో క్షీణించినప్పటికీ ఆమె దేహకాంతి మరింత ప్రకాశించెను।

Verse 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

శుద్ధమైన మనస్సుతో తపస్సు చేస్తున్న ఆమెను చూచి విధి (బ్రహ్మ) సమీపించి పలికెను—“హే సుప్రజ్ఞే! నేను ప్రసన్నుడను; వరం కోరుము।”

Verse 80

सा चतुर्वक्त्रमालोक्य हंसयानोपरिस्थितम् । प्रणम्य प्रांजलिः प्रीता प्रोवाचाथ प्रजापतिम्

హంసవాహనంపై ఆసీనుడైన చతుర్ముఖ ప్రభువును దర్శించి ఆమె నమస్కరించింది; అంజలి ఘటించి ఆనందంతో అనంతరం ప్రజాపతి (బ్రహ్మ)ను సంభోదించింది।

Verse 81

धूतपापोवाच । पितामह वरो मह्यं यदि देयो वरप्रद । सर्वेभ्यः पावनेभ्योपि कुरु मामतिपावनीम्

ధూతపాపా పలికింది— ఓ పితామహా, ఓ వరప్రదా! నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, సమస్త పావనాలకన్నా మించిన అతిపావనిగా నన్ను చేయుము।

Verse 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

ఆమె కోరిన అభీష్టాన్ని విని స్రష్టా హృదయం అత్యంత సంతోషించింది; మరియు పవిత్రురాలై పవిత్రతను కోరే ఆ బాలికకు ఆయన ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । धूतपापे पवित्राणि यानि संत्यत्र सर्वतः । तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि वरतो मम

బ్రహ్మ పలికాడు— ఓ ధూతపాపే! ఇక్కడ అన్ని దిక్కులలో ఉన్న పావనశక్తులన్నిటికన్నా, నా వరబలంతో నీవు అతులమైన పావనకారిణిగా అవు।

Verse 84

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च संति तीर्थानि कन्यके । दिवि भुव्यंतरिक्षे च पावनान्युत्तरोत्तरम्

ఓ కన్యకా! దివిలో, భువిలో, అంతరిక్షంలో మూడు కోట్లు మరియు అర్ధకోటి తీర్థాలు ఉన్నాయి; అవి ఒక్కొక్కటి ముందటిదానికన్నా మరింత పావనమైనవి।

Verse 85

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोम वै । वसंतु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी

ఆ సమస్త తీర్థములు నిశ్చయంగా నీ దేహమందు ప్రతిలోమక్రమముగా నివసించుగాక; నా వాక్యబలముచేత నీవు సర్వాతిపావనమగు.

Verse 86

इत्युक्त्वांतर्दधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ताथो वेदशिरसः पितुः

ఇట్లు పలికి వేద్హా (బ్రహ్మ) అంతర్ధానమయ్యెను. ఆమె కూడా కల్మషమును తొలగించుకొని, పాపరహితమై కుటీరాశ్రమమునకు చేరి వేదశిరసు అనే తండ్రి సమీపమునకు వెళ్లెను.

Verse 87

कदाचित्तां समालोक्य खेलंतीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसाकृष्टः प्रार्थयामास कन्यकाम्

ఒకసారి ఆమెను ఆశ్రమ ప్రాంగణమందు ఆడుకుంటూ చూచి, ఆమె తపోబలముచేత ఆకర్షితుడైన ధర్ముడు ఆ కన్యను వివాహార్థముగా ప్రార్థించెను.

Verse 88

धर्म उवाच । पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने । क्रीतः स्वरूपसंपत्त्या त्वयाहं देहि मे रहः

ధర్ముడు పలికెను—హే పృథుశ్రోణీ, విశాలాక్షీ, క్షామోదరీ, శుభాననే! నీ రూపసంపదచేత నేను కొనబడినవాడినివలె ఉన్నాను; నాకు రహస్యముగా ఏకాంత దర్శనము దయచేయుము.

Verse 89

नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने । अज्ञातनाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्ग्रहः

హే సులోచనే, నీ కారణముగా కామము నన్ను అత్యంతముగా బాధించుచున్నది. ఆమె పేరు ఇంకా తెలియనప్పటికీ, అతడు ఆమెను పునఃపునః ప్రార్థించి గట్టిగా పట్టుబట్టెను.

Verse 90

उवाच सा पिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते । पितृप्रदेया यत्कन्या श्रुतिरेषा सनातनी

ఆమె చెప్పింది—తండ్రియే దాత; ఓ సుదుర్మతీ, వెళ్లి ఆయననే ప్రార్థించు. కన్య తండ్రిచేతనే దానమవుతుంది—ఇది శ్రుతి యొక్క సనాతన విధి.

Verse 91

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

ఆ మాటలు విని ధర్ముడు, రాబోయే ఫలితపు గౌరవాన్ని భావించి, ధైర్యశాలినీ దృఢనిశ్చయినీ అయిన ఆమెపై మళ్లీ పట్టుబట్టి వరం కోరాడు.

Verse 92

धर्म उवाच । न प्रार्थयेहं सुभगे पितरं तव सुंदरि । गांधर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्

ధర్ముడు అన్నాడు—ఓ సుభగే సుందరీ, నీ తండ్రిని నేను ప్రార్థించను. గాంధర్వ వివాహముచే నా అభీష్టాన్ని నీవు నెరవేర్చు.

Verse 93

इति निर्बंधवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुः कन्याफलंदित्सुः पुनराहेति तं द्विजम्

అతని పట్టుదలగల మాటలు విని ఆ కుమారిక, తండ్రికి కన్యాదాన ఫలాన్ని ఇవ్వదలచి, ఆ ద్విజసమాన వరయాచకునితో మళ్లీ పలికింది.

Verse 94

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः

“ఓ జడబుద్ధీ! మళ్లీ మాటాడకు; ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపో.” అని కుమారిక చెప్పినా, మదనజ్వరంతో బాధపడుతున్న వాడు అక్కడి నుంచి కదలలేదు.

Verse 95

ततः शशाप तं बाला प्रबला तपसो बलात् । जडोसि नितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव

అప్పుడు తపోబల ప్రభావంతో మహాబలవతైన ఆ బాలిక అతనిని శపించింది—“నీవు అత్యంత జడుడవు; కనుక కేవలం జలధారకమైన నదిగా మారుము।”

Verse 96

इति शप्तस्तया सोथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोरहृदये त्वं तु शिला भव सुदुर्मते

ఆమె శాపంతో శపింపబడిన అతడు కోపంతో నిండిపోయి ఆమెను కూడా శపించాడు—“ఓ కఠోరహృదయా! ఓ దుర్మతీ! నీవు శిలగా మారుము।”

Verse 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ! పరస్పర శాపాల వల్ల ధర్ముడు నదిగా అయ్యాడు. అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో అతడు ‘మహా ధర్మనద’గా ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 98

साप्याह पितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मं विज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत्

ఆమె కూడా భయపడుతూ తన శిలాత్వానికి కారణాన్ని తండ్రికి తెలిపింది. ముని ధ్యానంతో ధర్మసత్యాన్ని గ్రహించి ఆ కన్యతో ఇలా అన్నాడు।

Verse 99

मा भैः पुत्रि करिष्यामि तव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चंद्रकांतशिला भव

“భయపడకు, కుమార్తె; నీకు సమస్త శుభోదయాన్ని నేను కలిగిస్తాను. అయితే ఆ శాపం మారదు—నీవు చంద్రకాంత శిలగా అవు।”

Verse 100

चंद्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूततनुस्ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता

చంద్రోదయం వచ్చినపుడు నీ దేహము ద్రవమగును; అప్పుడు, ఓ సాధ్వీ కుమార్తె, ప్రవహించే నదిగా అవు—‘ధూతపాపా’ అని, పాపాలను కడిగివేసే దానిగా ప్రసిద్ధి పొందుదువు।

Verse 110

महापापांधतमसं किरणाख्या तरंगिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया

తరంగములతో నిండిన ‘కిరణా’ అనే నది ధూతపాపాతో కలిసినపుడు, కేవలం స్నానమాత్రముచేతనే మహాపాపాల అంధతమస్సును నశింపజేస్తుంది।

Verse 120

स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिंदुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत्

పంచనద తీర్థంలో స్నానము చేసి, పితృతర్పణము నిర్వహించి, బిందుమాధవుని ఆరాధించినవాడు, మరల జన్మభాగ్యుడగడు।

Verse 130

पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिंदुं पांचनदांभसः

ఇక్కడ పంచకూర్చము పానము చేయుటవలన శుద్ధి కలుగుతుందని చెప్పబడింది; ఆ శుద్ధి, శ్రద్ధతో పంచనద జలంలోని ఒక బిందువును ఆచమనం చేసినపుడు సిద్ధమగును।

Verse 140

बिंदुतीर्थे नरो दत्त्वा कांचनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते

బిందు-తీర్థంలో కృష్ణల పరిమాణమున్న స్వర్ణాన్ని దానం చేసిన నరుడు, ఎక్కడా దరిద్రుడగడు; స్వర్ణసంపద నుండి వేరుపడడు।