Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

Devanagari script

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

Transliteration

niśamyeti vaco dharmo bhāvinorthasya gauravāt | punarnibaṃdhayāṃcakre 'padhṛtirdhṛtiśālinīm

Translation

ఆ మాటలు విని ధర్ముడు, రాబోయే ఫలితపు గౌరవాన్ని భావించి, ధైర్యశాలినీ దృఢనిశ్చయినీ అయిన ఆమెపై మళ్లీ పట్టుబట్టి వరం కోరాడు.

Word by Word

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (धातु) + नि (उपसर्ग) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययीभाव-प्रयोग (gerund), अव्यय; ‘श्रुत्वा/निशम्य’

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• धर्मः: Dharma (personified)/righteousness
• धर्मः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भाविनः: of the future/impending
• भाविनः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; ‘भाविनः’ = ‘भविष्यतः/आगामिनः’

• अर्थस्य: of the matter/purpose
• अर्थस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• गौरवात्: because of the importance/weight
• गौरवात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: गौरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; हेतौ (ablative of cause)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-वाचक अव्यय (adverb)

• निबन्धयाम्: caused to be bound/pressed (insisted)
• निबन्धयाम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु) + नि (उपसर्ग) + णिच् (causative)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिजन्त-धातु (causative)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• अपधृतिः: Apadhṛti (name)/the girl Apadhṛti
• अपधृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपधृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धृतिशालिनीम्: the steadfast/fortitude-possessing (girl)
• धृतिशालिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धृति + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धृतिः अस्ति यस्याः’ इत्यर्थे (possessing fortitude)

Speaker

Narrator (Kāśīkhaṇḍa narrative voice; traditionally Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The personified Dharma, thoughtful and intent, renews his proposal; the maiden stands composed, embodying dhṛti; the air holds tension between resolve and desire.

Characters & Entities

• Dharma
• Maiden (described as steadfast)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Firmness (dhṛti) is a virtue; Purāṇic narratives often contrast steadfastness with agitation driven by desire.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it remains within the Kāśī-khaṇḍa’s sacred storytelling context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates persistence and resolve.