Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

స్కందుడు పలికెను: ఆనంద బాష్పములతో నిండిన కంఠము గల ఆ ధర్మరాజును చూసి, అమృత సాగరుడైన శివుడు తన చల్లని చేతులతో అతనిని స్పృశించెను.

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

అప్పుడు ఆ స్పర్శ వలన కలిగిన సుఖముతో, మహాతపస్వియైన ధర్మరాజు తపోగ్నిచే కాలిపోయిన తన శరీరమును మరల చిగురింపజేసెను (పునరుజ్జీవింపజేసెను).

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

అనంతరం ఆ తేజోవంతుడైన బ్రాధ్ని దేవదేవుడైన ఉమాపతిని ఉద్దేశించి పలికెను—ప్రసన్నవదనుడు, శాంతస్వరూపుడు, శాంతపార్షదులతో పరివృతుడు।

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

హే ఈశానా, సర్వజ్ఞా, కరుణానిధీ! నీవు ప్రసన్నుడైతే ఇక్కడ మరొక వరం ఎందుకు—నేను నిన్ను సాక్షాత్కరించుకున్నాను కదా।

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

వేదాలు కూడా సమ్యకంగా ఎవరిని తెలియవో, ‘వేదపురుషులు’ అని చెప్పబడే ఆ ఇద్దరూ కూడా తెలియనివాడిని—అయినా నేను వరం కోరుటకు యోగ్యుడను; కనుక హే నాథా, నేను ప్రార్థిస్తున్నాను।

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

శ్రీకంఠుని అండమున జన్మించిన ఈ పిల్లల—మధురంగా పలికేవారి—నా తపస్సుకు దీర్ఘకాల సాక్షులై, నా నగరంలో జన్మ పొందినవారి—

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

తల్లిదండ్రులేని, ఇతిహాసకథలలో నిపుణులైన, ఆహారవిహారాలను త్యజించిన ఈ కీరులకు (చిలుకలకు) వరదాతగా ఉండుము।

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

ప్రసవకాలంలో వ్యాధితో బాధపడిన ఆ శుకీ ప్రాణాలు విడిచింది; శుకశావకుడు శ్యేనుడు (గద్ద) చేత భక్షింపబడెను।

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

రక్షింపబడిన మేము అనాథులము, నిత్యం మీ ముఖదర్శనమే కోరువారము—హే అనాథనాథా! మీరు మా శేషాయుష్షు స్వరూపమే.

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

పరోపకారభావంతో నిర్మలమైన ధర్మవచనాన్ని విని, ఓ మునీ, శంభువు వినయంతో వంగిన ముఖముల వారిని పిలిచెను.

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

ప్రీతితో (శివుడు) ‘ధర్మ!’ అని పలికి శుకశావకులకు ఇలా చెప్పెను—“ఓ పత్రరథులారా, పలుకుడి; ఓ సాధువులారా, ధర్మసంగతులారా!”

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

“హే ధర్మేశ్వరా! మీ పరిచారకులకు ఏ వరం ఇవ్వవలెను—సాధుసంగముచేత జన్మజన్మాంతరాల మహాపాపాలు క్షీణించిన వారికి?”

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

మహేశుని వాక్యము విని ఆ పక్షులు దేవేశ్వరునికి నమస్కరించి పలికిరి—“హే భవనాశకా, నీకు నమస్కారం.”

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

పక్షులు పలికిరి—“హే అనాథనాథా, హే సర్వజ్ఞా! మేము ఏ వరం కోరగలం? హే త్ర్యక్షా, దీనికన్నా మించినది ఏముంది—మేము తిర్యగ్జాతులమై ఉన్నా నీవు మమ్మల్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించితివి.”

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

హే గిరీశా, ఇక్కడ జీవులకు వందల కొద్దీ లాభాలు కలుగుగాక; కాని వాటన్నిటికన్నా మించిన పరమ లాభం ఇదే—నీవు మా కన్నులకు గోచరమగుట.

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

హే నాథా, కనిపించేదంతా క్షణభంగురమే. నీవొక్కడివే అభంగుడవు; నీ సేవా-ఆరాధన కూడా అభంగమే.

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

ఇక్కడ మా అనేక విచిత్ర జన్మకోట్ల స్మృతి కూడా ఉద్భవించదు—తపస్వి స్థాపించిన ఈ లింగపూజను దర్శించుట వలన.

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

హే ఈశ్వరా! మేము దీర్ఘకాలం దేవయోనినికూడా పొందాము; అక్కడ మా క్రీడామయ కర్మవశాత్ వేలాది దివ్యాంగనలను అనుభవించాము।

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

మేము ఆసురీ, దానవీ, నాగీ, నైరృతీ, కిన్నరీ; అలాగే విద్యాధరీ మరియు గాంధర్వీ యోనులను కూడా సంపాదించాము.

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

మనుష్యజన్మలో మేము అనేకసార్లు రాజ్యాధికారాన్ని పొందాము; నీటిలో జలచరులమయ్యాము, భూమిపై స్థలచరులుగా సంచరించాము.

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

అడవుల్లో మేము వనవాసులమయ్యాము, గ్రామాల్లో గ్రామవాసులమయ్యాము; కొన్నిసార్లు దాతలుగా, కొన్నిసార్లు యాచకులుగా, కొన్నిసార్లు రక్షకులుగా, మరికొన్నిసార్లు ఘాతకులుగా కూడా ఉన్నాము.

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

మేము సుఖులుగా కూడా జన్మించాము, దుఃఖులుగా కూడా ఉన్నాము; మేము జేతలుగా కూడా అయ్యాము, పరాజితులుగా కూడా అయ్యాము.

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

మేము విద్యాభ్యాసం చేసినవారమైయుండి కూడా మూర్ఖులమయ్యాము; యజమానులమై, సేవకులమై కూడా ఉన్నాము. నాలుగు భూతసమూహాలలో ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ స్థితులుగా తిరిగాము.

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

ఓ శంభో! మేము అనేక విధాలుగా ఉన్నాము, అయినా ఎక్కడా స్థిరత్వం పొందలేదు. ఈ యోనిలోనుంచి ఆ యోనికి, అక్కడినుంచి మరొక యోనికి ఇలా జన్మజన్మాంతరాలు తిరిగాము.

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

ఓ పినాకీ! ఎక్కడా మాకు సుఖపు స్వల్ప లేశమూ లభించలేదు. కానీ ఇప్పుడు పుణ్యసంచయబలంతో, ధర్మేశ్వర దర్శనమువలన, మాలో కొత్త స్థితి ఉదయించింది.

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

అగ్నిజ్వాలలవలె మండే పాపాలచే దహించబడి మేము ఘోర తపస్సు చేసాము. ఓ త్రినేత్రా! నిన్ను ప్రత్యక్షంగా దర్శించి మేము కృతకృత్యులమయ్యాము—మా ప్రయోజనం సిద్ధించింది.

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

అయినప్పటికీ, ఓ ధూర్జటే! మేము తిర్యగ్‌గతిలో తిరిగే నీచులమై ఉన్నా, వరం ఇవ్వవలసి ఉంటే—ఈ దయనీయ, శోచనీయులకూ, ఓ సర్వజ్ఞా, మోక్షప్రదమైన ఆ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించు.

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

ఏ జ్ఞానము చేత మేము ఈ సంసార బంధనము నుండి విముక్తులమయ్యామో, మావంటి వారు ప్రకృతి సంబంధమైన పాశములచే బంధింపబడియున్నను.

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

ఓ శంభూ! మాకు ఇంద్ర పదవి వద్దు, చంద్ర పదవి వద్దు, మరే ఇతర దైవ పదవీ వద్దు. మాకు కాశీలో మరణం మాత్రమే కావాలి, తద్వారా పునర్జన్మ లేని స్థితి లభిస్తుంది.

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

ఓ సర్వజ్ఞా! చందన వృక్ష సాంగత్యం వల్ల ఇతర వృక్షాలు సుగంధభరితమైనట్లు, నీ సామీప్యం వల్ల మేము సమస్తమును తెలుసుకుంటున్నాము.

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

సంసార బంధనాన్ని ఛేదించడానికి ఇదే పరమ జ్ఞానం మరియు కారణం: సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు నీ ఆనందవనంలో (కాశీలో) శరీరాన్ని విడిచిపెట్టడం.

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

సమస్త వాగ్జాలమును మథించి ఈ పరమ సారాంశమును వెలికితీసి పూర్వము బ్రహ్మదేవుడు పలికెను: కాశీలో శరీరాన్ని త్యజించువారికి ముక్తి లభిస్తుంది.

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

అనేక గ్రంథాలు చెప్పదలచిన సారాన్ని ఇక్కడ ఎనిమిది అక్షరాలలోనే చెప్పబడింది—రవిముందు హరి ప్రకటించాడు: ‘కాశీలో నివసించువానికి కైవల్యం లభిస్తుంది।’

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

మునుల సభలో మునిశ్రేష్ఠుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా ప్రకటించాడు—‘రవినుండి వేదాలను అధ్యయనం చేసి, అంత్యంలో కాశీలో పరమపదాన్ని పొందుతాడు।’

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

స్వామి కూడా జగద్ధాత్రి సమక్షంలో మందరాచలంపై పూర్వమే ఇదే ప్రకటించాడు—‘కాశీ నిర్వాణానికి జన్మభూమి.’

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

హే శంభో, కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) కూడా ఇదే విధంగా, వేరుగా కాదు అని చెబుతాడు—ఎక్కడ సాక్షాత్ విశ్వేశ్వరుడు ఉన్నాడో, అక్కడ అడుగడుగునా ముక్తి.

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

తీర్థసంన్యాసాలను స్థాపించిన లోమశాది ప్రాచీన మునులు కూడా ఇలా అంటారు—‘కాశికా యే ముక్తికాశికా, ముక్తిని ప్రసాదించే కాశీ.’

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

మేము కూడా ఇదే తెలుసుకొన్నాము—ఎక్కడ స్వర్గనది ప్రవహించునో; హే శంభూ, ఆనందకాననములోనే మోక్షము నిస్సందేహంగా నిశ్చితము.

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

గతము, వర్తమానము, భవిష్యత్తు—స్వర్గంలో, మర్త్యలోకంలో, రసాతలంలో—ఏది ఉన్నదో, అది అంతా ధర్మరాజుని పరమ అనుగ్రహముచేత మేము పూర్తిగా తెలుసుకొందుము.

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

అందుచేత హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) పలికినదీ, హరి (విష్ణు) పలికినదీ, మునులు ప్రకటించినదీ, అలాగే మీరు పలికిన సమస్తమూ—హే శంభూ—మేము పూర్తిగా తెలుసుకొందుము.

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

ఈ సమస్త బ్రహ్మాండగోళము మాకు చేతిలోని ఆమలకఫలంలా—మా వాక్కు, బోధ పరిధిలోనే—ధర్మపీఠ సేవచేతనే ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

ధర్మరాజుని తపస్సు బలముచేత—మేము పక్షులమే అయినా, హే ప్రభూ—నిస్సందేహంగా సర్వజ్ఞానానికి పాత్రలమయ్యాము.

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

పక్షుల సుభాషిత వాక్యాలు—మధురమైనవి, మృదువైనవి, సత్యమైనవి, స్వప్రామాణ్యమున్నవి, సుసంస్కృతమైనవి; హితకరమైనవి, మితమైనవి, సదృష్టాంతాలతో సమర్థితమైనవి—విని (అతడు) మనసులో కదిలిపోయెను।

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

అతివిస్మయంతో మునిగిపోయిన దేవుడు ఆ పవిత్ర పీఠమహిమను వర్ణించాడు; అలాగే ఇక్కడ, త్రిలోకనగరసమానమైన ఈ నగరంలో, కాశీలోని నా రాజగృహాన్ని కూడా చెప్పాడు।

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

అక్కడ కూడా అమూల్య మణులతో నిర్మితమైన ఒక భోగభవనం ఉండెను—‘మోక్షలక్ష్మీవిలాస’ అనే నా ప్రాసాదం, అది నాకు పరమానందకారణమైంది।

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

దాని ప్రదక్షిణం చేయుచుండగా పక్షులకూడా విముక్తి పొందుతారు; ఆకాశంలో సంచరించే ఖేచర దేవతలుకూడా అక్కడ స్వేచ్ఛగా విహరిస్తారు।

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

‘మోక్షలక్ష్మీవిలాస’ అనే ప్రాసాదాన్ని కేవలం దర్శించుటమాత్రంతోనే బ్రహ్మహత్యాపాపముకూడా శరీరమునుండి దూరంగా తొలగిపోతుంది—ఇదే ఫలం, ఇతరథా కాదు।

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

మోక్షలక్ష్మీ విహారభవనపు కలశశిఖరాన్ని దర్శించువారిని, సంపదనిధి-కలశములైన శ్రీలు ప్రతి అడుగునా ఎన్నడూ విడువవు।

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

దూరమునుండికూడా నా ప్రాసాదశిఖరంపై ఉన్న పతాకను నేత్రాతిథిగా చేసుకొనువారు, వారు నిత్యము నా అతిథులే అవుతారు।

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

ఇది భూమిని చీల్చుకొని స్వయంగా ఉద్భవించింది—ఆ ప్రాసాదమనే నెపంతోనే; ‘ఆనంద’నామక కందానికి ఇది పరమాంకురంలా ఉంది।

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

ఎక్కడ బ్రహ్మాది నుండి స్థావరాంతముల వరకు అనేక రూపములు నిత్యము నన్నే ఉపాసించుచున్నవో; ఆశ్చర్యం, అక్కడ చిత్రాలలోని రూపములుకూడా నన్నే అర్చించుచున్నవి।

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

ఈ పరివేష్టిత లోకములో ఆ సౌధము నా పరమ నిర్వృతి-ఆనందస్థానము; ఆ రమ్యశాల నా రతిశాల, అదే భక్తుల పట్ల నా అంతరంగ విశ్వాసభూమి।

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

నేను సర్వవ్యాపి అయినప్పటికీ ఈ ప్రాసాదమే నా పరమాసనం. ఉపనిషత్తుల పరమ వాక్యాలు ప్రకటించిన పరబ్రహ్మం నేనే; అమూర్తుడనైనా భక్తులపై కరుణవశాత్తు నేను మూర్తిగా అవతరిస్తాను.

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

దక్షిణ దిశలో నా కోసం ఒక మండపం ఉంది; అది నైశ్రేయస-శ్రీ యొక్క ధామం. అక్కడ నేను నిత్యం నిలిచియుంటాను; అదే నా సభామండపం.

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

అక్కడ అర్ధనిమేషకాలమైనా నిశ్చలంగా నిలిచేవాడు—అంత మాత్రాన అక్కడ చేసిన యోగాభ్యాసం ఇతరత్రా వంద సంవత్సరాల సాధనకు సమానం అవుతుంది.

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

భూమిపై ఆ స్థలం ‘నిర్వాణ మండపం’ అని ప్రసిద్ధి. అక్కడ దేవార్చామూర్తి సమక్షంలో ఒక్క మంత్రం జపించినా సమస్త శ్రుతుల ఫలం లభిస్తుంది.

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

‘ముక్తి మండపం’లో ఎవడు ఒక్క ప్రాణాయామమైనా చేస్తాడో, దానివల్ల అష్టాంగయోగాభ్యాసం ఇతరత్రా పదివేల సంవత్సరాల సాధనకు సమానమని భావించబడుతుంది.

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

నిర్వాణమండపంలో ఎవడు షడక్షర మంత్రాన్ని ఒక్కసారి అయినా జపిస్తాడో, అతనికి కోటిరుద్రజపంతో లభించే ఫలమే కలుగుతుంది.

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

శుద్ధుడై గంగాజలంలో స్నానం చేసి శతరుద్రీయాన్ని జపించేవాడిని, నిర్వాణమండపంలో ద్విజవేషధారిగా ఉన్న రుద్రుడే అని తెలుసుకోండి.

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

నా దక్షిణమండపంలో బ్రహ్మయజ్ఞాన్ని ఒక్కసారి చేసినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు; అనంతరం పరబ్రహ్మాన్ని సాక్షాత్కరిస్తాడు.

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

అక్కడ ఎవడు కోరికలేక ధర్మశాస్త్రాలు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలను పఠిస్తాడో, వాడు నా స్వగృహంలోనే నివసిస్తాడు.

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

నిర్వాణమండపంలో సమర్థుడు క్షణమైనా ఇంద్రియాల చపలత్వాన్ని నియంత్రించి నిలిచితే, అతడు మహత్తపస్సు ఆచరించినవాడవుతాడు.

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

ఇతరత్ర వాయుభక్షణం (అతికఠిన ఉపవాసం) చేసి వంద శరదృతువులలో లభించే పుణ్యం, దక్షిణ మండపంలో అర్ధ ఘటిక మౌనం వహిస్తే అదే పుణ్యం లభిస్తుంది।

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

ముక్తి మండపంలో కొలిచి కేవలం ఒక కృష్ణలకమాత్రమైనా స్వర్ణదానం చేసినవాడు, సువర్ణయానంలో స్వర్గలోకంలో సంచరిస్తాడు।

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

అక్కడ ఎవడు ఏ దినమైనా ఒక రాత్రి జాగరణ చేసి, ఉపవాసంతో లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడో, అతడు సమస్త వ్రతపుణ్యానికి భాగస్వామి అవుతాడు।

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

అక్కడ మహాదానం ఇచ్చి, అక్కడ మహావ్రతం ఆచరించి, అక్కడే సమస్త వేదాలను అధ్యయనం చేసిన మనిషి స్వర్గం నుండి పడిపోడు।

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

ఎవరి ప్రాణాలు నా ముక్తి మండపంలో ప్రయాణం చేస్తాయో, వారి వెంట నేను స్వయంగా అక్కడ ప్రవేశించి, నేను కోరినంతకాలం అక్కడే నిలిచి ఉంటాను।

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

నేను ఉమతో కలిసి జ్ఞానవాపీలో నిత్యం జలక్రీడ చేస్తాను. ఆ నీటిని మాత్రమె త్రాగితేనే నిర్మల జ్ఞానం జనిస్తుంది.

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

ఆ జలక్రీడాస్థలమే నాకు మహా ప్రీతికరం. ఆ రాజసదనంలో హృదయ జడత్వాన్ని తొలగించే నీరు నిండివుంటుంది.

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

ఆ ప్రాసాదపు ముందుభాగంలో నా శుభ శ్రీ-శృంగారమండపం ఉంది. అది పవిత్ర పీఠం; అదృష్టహీనునికీ శ్రీని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

ఎవడు అక్కడ నా నిమిత్తం శుభ్రమైన వస్త్రాలు సమర్పిస్తాడో, అలాగే విశేషమైన పుష్పమాలలు మరియు యక్షులకు తగిన సుగంధ లేపనములు అర్పిస్తాడో.

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

వివిధ అలంకార వస్తువులు మరియు ఇతర పూజా ఉపకరణాలు కూడా అర్పిస్తే, ఆ సత్తముడు ఎక్కడ ఉన్నా శ్రీతో అలంకృతుడై నిలుస్తాడు.

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

నిర్వాణ-లక్ష్మి మోక్షపదప్రాప్తి కొరకు ఆ భక్తుని వరిస్తుంది. అతడు ఎక్కడైనా మరణాన్ని పొందినప్పటికీ, అతనికి విముక్తి గతి నిశ్చయంగా స్థిరమై ఉంటుంది.

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

నా ‘మోక్ష-లక్ష్మీ-విలాస’ అనే ప్రాసాదానికి ఉత్తరంగా రమ్యమైన ‘ఐశ్వర్య-మండపం’ ఉంది. అక్కడ నేను భక్తులకు ఐశ్వర్యం—సంపద, ప్రభుత్వం—ప్రదానం చేస్తాను.

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

నా ప్రాసాదపు తూర్పు దిక్భాగంలో ‘జ్ఞాన-మండపం’ ఉంది. అక్కడ నన్ను ధ్యానించే సజ్జనులకు నేను నిరంతరం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

హే భవానీ, రాజసదనంలో నా మహా వంటశాల నిజంగా ఉంది. అక్కడ సమర్పించబడే పుణ్య నైవేద్యాన్ని నేను ఆనందంతో స్వీకరిస్తాను.

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

విశాలాక్షి మహాప్రాసాదంలో నా విశ్రాంతి స్థలం ఉంది. అక్కడ సంసారయాత్రతో అలసిన వారికి నేను విశ్రాంతిని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

ఇది నా నియమస్నాన తీర్థం—చక్రపుష్కరిణి. అక్కడ స్నానం చేసే జనులకు నేను స్వయంగా నిర్మలత్వం, నిష్కలంక పవిత్రతను ప్రసాదిస్తాను.

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

వారు పరమ తత్త్వమని, పరమోత్తమ బ్రహ్మమని, స్వసంవేద్యమని (తానే తాను తెలిసేది) చెప్పిన దానిని—అదే నేను అక్కడ పరమాంతంలో ప్రకాశింపజేస్తాను.

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

వారు ‘తారక’ జ్ఞానమని, అత్యంత నిర్మలమని, స్వాత్మారామమని (ఆత్మలోనే ఆనందించేది) చెప్పిన దానిని—అదే నేను అక్కడ పరమాంతంలో వెల్లడిచేస్తాను.

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

జగత్తుకు మంగళకరమైన పరమ యాత్రాతీర్థం—ఈ మణికర్ణిక. అక్కడ నేను కర్మపాశాలతో బంధింపబడిన జీవులను విడిపించి విముక్తి కలిగిస్తాను.

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

‘నిర్వాణ-శ్రాణన’లో, అక్కడ నేను పాత్రాపాత్ర విచారణ చేయను; ఆ ఆనందకాననంలో నా దానస్థానం దివానిశలు నిలిచియుంటుంది.

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

అగాధమైన ఈ భవసాగరంలో ప్రాణులు మునిగిపోతున్నప్పుడు, అంతిమ క్షణంలో నేనే వారి కర్ణధారుడై వారిని అవతలికి చేర్చుతాను.

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

సౌభాగ్య-భాగ్యాల మహాభూమిగా ప్రసిద్ధమైన మణికర్ణికలో నేను సర్వస్వాన్ని ప్రసాదిస్తాను—శ్రేష్ఠునికైనా, త్యజింపబడినవాడికైనా.

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

ఇతరత్ర మహాసమాధి సంపన్నులకూ వేదాంతార్థ సేవకులకూ దుర్లభమైన మోక్షం, ఇక్కడ దయనీయులకూ పతితులకూ సైతం లభిస్తుంది.

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

దీక్షితుడైనా, పగటి వెలుగులా ప్రసిద్ధుడైనా, పండితుడైనా లేదా అపండితుడైనా—మణికర్ణికను చేరగానే నా మోక్షదీక్షలో అందరూ సమానమే.

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

కృపణుడు ఇతరత్ర మహాత్యాగంతోనే విడిచేది ఏదో, మణికర్ణికను చేరగానే నేను ప్రతి జీవమాత్రునికి దీర్ఘకాలంగా సంచితమైన సర్వస్వాన్ని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

దైవయోగవశాత్ ఇక్కడ ఈ అత్యంత దుర్లభమైన ‘త్రిసంయోగం’ లభిస్తే, ఆలోచన లేకుండా దీర్ఘకాలంగా కూడబెట్టిన సమస్త ధనమును కూడా దానముగా ఇవ్వవలెను।

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

మానవ శరీరం, భౌతిక సంపద, మరియు ఆ మణికర్ణికా—ఈ ‘త్రిసంయోగం’ ఇంద్రాది దేవతలకు కూడా లభించనిది।

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

కాబట్టి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి—సర్వ జీవులకై—నేను నిర్వాణలక్ష్మిని ప్రసాదిస్తున్నాను; ఎందుకంటే మణికర్ణికా సదా పరమోన్నతం।

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

వారణాసిలో నా ఆ భూమి కేవలం ‘మట్టి’ కాదు; అది ముక్తిని ప్రసాదించే మహత్తరమైనది. ఆ భూమి ధూళితో సమానతను త్రిలోకములు కూడా పొందలేవు।

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

అవిముక్తేశ్వరుడు లింగార్చనకు పరమ స్థానము. అక్కడ ఒక్కసారి పూజ చేసినా మనిషి కృతకృత్యుడగును।

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

సాయంకాలం పశుపతీశ్వరుని వద్ద పాశుపతీ సంధ్యను ఆచరించాలి. అక్కడ విభూతి ధారణచేత జీవులను బంధించే పశుపాశబంధం కలగదు.

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

ప్రాతఃకాలం నేను సదా ఓంకారనికేతనంలో సంధ్యను ఆచరిస్తాను. అక్కడ చేసిన ఒక్క సంధ్య కూడా సమస్త పాపాలను ఛేదిస్తుంది.

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

రత్నేశ్వరుని ఆరాధనలో భక్తితో మహారత్నాలను సమర్పించాలి. ఆ లింగాన్ని రత్నాలతో సమర్చించినవాడు ఉత్తమ భార్య-రత్నం మొదలైన అమూల్య వరాలను పొందుతాడు.

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

త్రివిష్టపం (త్రిలోకం) లో నివసిస్తున్నప్పటికీ, భక్తుని హృదయకామనలు సంపూర్ణంగా వికసించేందుకు నేను ఈ లింగంలో నిరంతరం నిలిచియుంటాను.

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

‘విరజస్క’ అనే మహాపీఠాన్ని సేవించినవాడు నిశ్చయంగా మలినరహితుడవుతాడు. అక్కడ నాలుగు నదుల జలంతో ఉదకకర్మ చేసినవాడు నిజంగా శుద్ధుడవుతాడు.

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

నేను ఇక్కడ కృత్తివాసంలో ప్రతి చతుర్దశినాడు నిత్యం నివసిస్తాను. ఆ చతుర్దశినాడు ఇక్కడ జాగరణం చేసినవాడు మళ్లీ గర్భజన్మ పొందడు.

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

ఈ పుణ్యపీఠం ‘వృషభధ్వజ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి; ఇది పితృదేవతలకు ప్రీతిని ప్రసాదిస్తుంది. అక్కడ పితృతర్పణం చేసినవాడు క్షణంలోనే పితృలను తరింపజేస్తాడు.

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

హే రవిసుతా! నా అనుగ్రహంతో ఈ చిలుకలను చూడు. ఇవి దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించి నా మహత్తర ధామానికి వెళ్లును.

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

ఆ పక్షులు ఉత్తమ దివ్యరూపంతో శుద్ధులై, ఏ యానమూ ఎక్కవలసిన అవసరం లేకుండా పోయాయి. ధర్మాన్ని అడగుటకు వారు కైలాసానికి వెళ్లారు.