Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

Transliteration

nirvāṇamaṃḍapaṃ nāma tatsthānaṃ jagatītale | tatrarcaṃ saṃjapannekāṃ labhetsarvaśruteḥ phalam

Translation

భూమిపై ఆ స్థలం ‘నిర్వాణ మండపం’ అని ప్రసిద్ధి. అక్కడ దేవార్చామూర్తి సమక్షంలో ఒక్క మంత్రం జపించినా సమస్త శ్రుతుల ఫలం లభిస్తుంది.

Word by Word

• निर्वाणमण्डपम्: the Nirvāṇa-pavilion
• निर्वाणमण्डपम्: Karta (Subject/predicate name)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (निर्वाणस्य मण्डपः)

• नाम: named / called
• नाम: Sambandha (Naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक (particle meaning 'called')

• तत्स्थानम्: that place
• तत्स्थानम्: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: तत् + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तस्य स्थानम्)

• जगतीतले: on the surface of the earth
• जगतीतले: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: जगती + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जगत्याः तलम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अर्चम्: the image (for worship) / worship
• अर्चम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अर्चा/अर्च् (प्रातिपदिक; अर्चा = पूजा/देवप्रतिमा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संजपन्: reciting / muttering
• संजपन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + √जप् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एकाम्: one (single)
• एकाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of arcam)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सर्वश्रुतेः: of all the Vedas/scriptures
• सर्वश्रुतेः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व + श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वा श्रुतिः)

• फलम्: fruit / result
• फलम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context, addressing Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nirvāṇa-maṇḍapa (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ‘Nirvāṇa Pavilion’ is shown as a sanctified hall on earth; a devotee chants a single mantra before the deity-image, while symbolic Vedic scriptures dissolve into light, indicating attainment of all śruti fruit.

Characters & Entities

• Nirvāṇa-maṇḍapa
• Kāśī
• Śruti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as a concentrated field of revelation: sincere japa there can equal the cumulative merit of scriptural study.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nirvāṇa-maṇḍapa, a named sacred pavilion within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform japa of a single mantra before the arca (deity-image) at the Nirvāṇa-maṇḍapa.