Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

స్కందుడు పలికెను—హే మహాభాగ అగస్త్యా! పాపనాశిని అయిన ఈ కథను వినుము; అవిముక్తము నైఃశ్రేయస శ్రీకి కారణమైన పరమాశ్రయము।

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

ఆమ్నాయములో ప్రకటింపబడిన పరబ్రహ్మము నిష్ప్రపంచము, నిరాత్మకము; నిర్వికల్పము, నిరాకారము, అవ్యక్తము—అయినా స్థూలసూక్ష్మములవలె వ్యాపించి ఉన్నది।

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

ఆ పరమతత్త్వము ఈ క్షేత్రమును నింపి ఇక్కడే నిలిచియున్నది, యదార్థంగా సర్వగామియే; అయితే ఇతరత్ర భవబంధమునుండి జీవులను విమోచించుటకు ఆయనకు శక్తి లేదునా?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

ఇది నిశ్చయంగా గ్రహించుము—భవుడు (శివుడు) ఇక్కడే తప్పక విమోచనమిచ్చును; ఇతరత్ర మహత్తర యోగసాధనచేత గాని, నిష్కామ మహాదానములచేత గాని ముక్తి లభించును।

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

ఇతరత్ర శివుడు అత్యంత మహత్తర తపస్సుల ద్వారానే మోక్షం ప్రసాదించును; కాని కాశీలో గొప్ప యోగసాధన గాని, విస్తార దానములు గాని అవసరం లేదు।

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

కాశీలో మోక్షార్థం శివుడు అతిదీర్ఘ తపస్సులను కోరడు; మహా ఉపద్రవములలోనూ కాశీ ఎవరినీ విడిచిపెట్టదు।

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

ఇక్కడ ఇదే పరమ ‘మహాయోగ’ము—నియమబద్ధ భక్తితో విశ్వేశ్వరునికి పుష్పం, పత్రం, ఫలం లేదా జలాన్ని సమర్పించుట।

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

ఇక్కడ శుద్ధమైన, ప్రసన్నమైన మనస్సుతో ఏది ఇచ్చినదైనా అదే నిజంగా ‘మహాదానం’; అలాగే ముక్తి-మండపికలో క్షణమాత్రం స్థిరంగా కూర్చోవడమూ ఫలప్రదం।

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

శుద్ధమైన అమృతస్వరూప గంగలో స్నానం చేసి, ఇక్కడి ఉత్తమ తపస్సు ఇదే—భిక్షువును సత్కరించి కాశీలో భిక్షాదానం చేయుట। ‘తులాపురుష’ పుణ్యమూ దీని పదహారవ భాగానికీ సమానం కాదు।

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

హృదయంలో విశ్వేశ్వరుని ధ్యానించి క్షణమాత్రం నేత్రాలు మూసుకోవడం—దేవుని దక్షిణ భాగమైన కాశీ పవిత్ర ప్రాంతంలో ఇదే ఉత్తమ మహాయోగము।

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

ఇదే అత్యుగ్ర తపస్సు—ఇంద్రియాల చంచలతను నియంత్రించి కాశీలో స్థిరంగా ఉండటం, ఆకలి, వేడి మొదలైనవాటిని లెక్కచేయకపోవటం।

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

ఇతరత్ర చాంద్రాయణ వ్రతంతో నెలనెలా లభించే ఫలం, ఇక్కడ భూతామాసం (భాద్రపదం)లో కేవలం రాత్రి భోజనం చేయడం వల్లనే లభిస్తుంది।

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ఇతరత్ర నెలరోజుల ఉపవాసంతో పొందే ఫలం, కాశీలో శ్రద్ధతో చేసిన ఒక్క ఉపవాసంతోనే నిస్సందేహంగా లభిస్తుంది।

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ఇతరత్ర చాతుర్మాస్య వ్రతం వల్ల చెప్పబడిన మహాఫలం, కాశీలో ఏకాదశీ ఉపవాసంతోనే నిస్సందేహంగా లభిస్తుంది।

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

ఇతరత్ర ఆరు నెలలు నియమాన్ని విడువక ఆచరించితే లభించే ఫలం, కాశీలో శివరాత్రి ఉపవాసం వలన నిశ్చయంగా కలుగుతుంది।

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

ఓ మునీ! ఇతరత్ర వ్రతధారి ఒక సంవత్సరం ఉపవాసాలు చేసి పొందే ఫలం, కాశీలో కేవలం మూడు రాత్రుల ఉపవాసంతో సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

ఇతరత్ర నెలనెలకు కుశాగ్రస్పర్శిత జలాన్ని పానంచేయడం వల్ల లభించే ఫలం, కాశీలో ఉత్తరవాహినిలో ఒక్క చులుకుతోనే లభిస్తుంది।

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

కాశీ మహిమ అనంతం—దానిని వర్ణించగలవాడు ఎవరు? అక్కడ విపత్తు (మరణ) క్షణంలోనూ జీవి చెవిలో శివుని తారక-జపం ఉపదేశించబడుతుంది।

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

శంభువు మరణాసన్న జీవి చెవిలో ఒక పవిత్ర అక్షరాన్ని ఉచ్ఛరిస్తాడు; ఆ అక్షరాన్ని విని మరణించినవాడుకూడా అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు।

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

స్మరశత్రువు (శివుడు) యొక్క పురి కాశీని మళ్లీ మళ్లీ స్మరిస్తూ, నీవు కూడా శంకరునివలె ఆ పరమోత్తమ ధామాన్ని పొందుటకై అనేకసార్లు అక్కడికి వెళ్లితివి।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

అగస్త్యుడు పలికెను—హే స్వామీ! తమ కార్యసాధనలో నిపుణులైన, కాని అత్యంత కఠినులైన దేవతలు నన్ను కాశీపురిని విడిచిపెట్టమని బలవంతం చేశారు; అయితే పరమేశ్వరుడైన హరుడు దానిని ఎలా విడిచిపెడతాడు?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

నేను పరాధీనుడినై ఉన్నట్లే, దేవదేవుడైన పినాకధారి కూడా పరాధీనుడా? నిర్వాణమనే మణుల రాశివంటి కాశికను ఆయన ఎందుకు విడిచిపెడతాడు?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

స్కందుడు పలికెను—హే మిత్ర-వరుణసంభూతా! వింధ్య పర్వత అడ్డంకి కారణంగా స్థాణువు (శివుడు) కాశీని ఎలా ‘విడిచెను’ అనే కథను నేను చెప్పుదును।

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

హే మునీ! పరుల హితార్థం కోసం నిన్ను లేఖల ద్వారా ఎలా ప్రార్థించారో, అలాగే స్వక్షేత్రరక్షణలో నిపుణుడైన రుద్రుని ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) కూడా ప్రార్థించాడు।

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

అగస్త్యుడు అన్నాడు—కరుణాసముద్రుడైన భగవాన్ రుద్రుని ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) ఎలా ప్రార్థించాడు? ఏ ప్రయోజనార్థం? ఓ షడానన, అది నాకు చెప్పుము।

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

స్కందుడు అన్నాడు—ఓ విప్రా, ప్రాచీన కాలంలో పద్మకల్పంలో, స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, సమస్త జీవులను కంపింపజేసే అనావృష్టి ఏర్పడింది।

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

ఆ అరవై సంవత్సరాల అనావృష్టితో సమస్త ప్రాణులు బాధపడ్డారు. కొందరు సముద్రతీరాల్లో, మరికొందరు పర్వత లోయల్లో నివసించారు।

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

ప్రజలు లోతైన దిగువ ప్రాంతాలు, చిత్తడి కచ్చుల్లో మునివృత్తితో నివసించారు. భూమి అరణ్యమైంది; గ్రామాలు, హాట్లు (ఖర్వటాలు) విడిచిపెట్టబడ్డాయి।

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

అన్ని నగరాలు, పురాలలో క్రవ్యాదులు—మాంసాహార భయంకరులు—మాత్రమే మిగిలారు. భూమండలమంతటా చెట్లు మేఘాలను నాకుతున్నట్లుగా ఎత్తుగా, శుష్కంగా నిలిచాయి।

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

దొంగలే మహాదొంగలచేత అక్కడక్కడ దోచుకోబడుతున్నారు. ప్రాణాలను రక్షించుకునే ప్రాణులు మాంసాహారంతో జీవిస్తున్నారు.

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

లోకంలో అత్యంత హానికరమైన అరాచకం (రాజు లేని స్థితి) ఏర్పడినప్పుడు, సృష్టికర్త యొక్క సృష్టి ప్రయత్నం విఫలమైంది.

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

ప్రజలు నశించిపోతుండటంతో జగత్కారణుడైన బ్రహ్మకు గొప్ప చింత కలిగింది. ప్రజలు క్షీణిస్తుండగా యజ్ఞాది క్రియలు కూడా క్షీణించిపోయాయి.

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

ఆ క్రియలు క్షీణించడంతో యజ్ఞభోక్తలైన దేవతలందరూ బలహీనులయ్యారు. అప్పుడు ఆలోచిస్తున్న సృష్టికర్తకు ఒక శ్రేష్ఠుడైన రాజర్షి కనిపించాడు.

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో (కాశీలో), మనువు వంశంలో పుట్టిన ఒక వీరుడు, సాక్షాత్తు క్షాత్రధర్మమే ఉదయించినట్లుగా, నిశ్చలమైన ఇంద్రియాలతో తపస్సు చేస్తున్నాడు.

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

రిపుంజయుడని ఖ్యాతిగాంచిన ఆ రాజు శత్రు నగరాలను జయించువాడు. అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు మహాగౌరవంతో, భక్తి-వినయాలతో అతనిని సమీపించాడు.

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

ఆయన ఇలా పలికెను—“ఓ రాజా రిపుంజయ మహామతీ! ఓ భూపాలా! సముద్రాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలతో కూడిన ఈ భూమిని పాలించి రక్షించుము.”

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

“నాగరాజుడు నీకు భార్యార్థంగా ఒక నాగకన్యను ఇస్తాడు. వాసుకి ‘అనంగమోహిని’ అనే పేరుగల, శీలమే ఆభరణమైన కన్యను నీకు ప్రసాదిస్తాడు.”

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

“ఓ మహారాజా, ప్రజలను పాలించి రక్షించుటచేత సంతుష్టులైన స్వర్గదేవతలు కూడా ప్రతి క్షణం నీకు రత్నాలు, పుష్పాలు ప్రసాదిస్తారు.”

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

“అందువల్ల నీవు ‘దివోదాస’ అనే ప్రసిద్ధ నామాన్ని పొందుతావు. ఓ నృపతీ, నా ప్రభావముచేత నీకు దివ్య సామర్థ్యము కలుగుగాక.”

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) వచనములు విని ఆ రాజసత్తముడు వేదసు (సృష్టికర్త)ను పునఃపునః స్తుతించి అనంతరం ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

రాజు పలికెను— ఓ పితామహా, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! జనసమూహాలతో, ఇతర రాజులతో నిండిన ఈ భూమిపై, నన్నే మీరు ఎందుకు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావిస్తున్నారు?

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

బ్రహ్మ పలికెను— నీవు రాజధర్మముతో రాజ్యకార్యము నిర్వహిస్తే దేవుడు (వర్షదేవుడు) వర్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు; పాపనిష్ఠుడైన రాజుని కాలంలో దేవుడు మళ్లీ వర్షించడు।

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

రాజు పలికెను— ఓ పితామహా, ఓ మహామాన్యా, త్రిలోక వ్యవస్థను నిర్వహించగల సమర్థుడా! మీ ఆజ్ఞ మహాప్రసాదము— అని చెప్పి మీ ఆజ్ఞను శిరసా వహించెను।

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

నాకు ఒక చిన్న వినతి ఉంది; అది మీరు నా కొరకు చేయగలిగితే, నేను భూమిపై నా రాజ్యాన్ని ప్రత్యర్థిలేని అసపత్నముగా స్థాపించెదను।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ రాజా, ఆలస్యం లేక చెప్పుము; అది సిద్ధమైనదిగా భావించుము. ఓ మహాబాహో, నీ హృదయంలో ఉన్నదానిలో నీకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు.

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

రాజు పలికెను—ఓ సర్వలోక పితామహా, నేను భూమినాథుడనైతే, ఆదినుండి దివిలో నివసించే దేవతలు స్వర్గంలోనే ఉండుగాక, భూమిపై కాదు.

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

దేవతలు దివిలో నిలిచియుండగా, నేను భూతలంలో నిలిచియుండగా, ప్రత్యర్థులేని రాజ్యముచేత ప్రజలు సుఖాన్ని పొందుదురు.

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

సృష్టికర్త ‘తథేతి’ అని పలికిన తరువాత, నరేశ్వరుడు దివోదాసుడు డంకా మోగించి ప్రకటింపజేసెను—“దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్ళుగాక!”

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

“నాగులు ఇక్కడినుండి వెళ్లకూడదు; మనుష్యులు ఇక్కడే క్షేమంగా ఉండుగాక. నేను భూమిని పాలించుచుండగా, సురులు తమ తమ లోకమందు క్షేమంగా ఉండుగాక.”

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

అంతలో బ్రహ్మ విశ్వేశ్వరునికి నమస్కరించాడు. ఆయన వినతి చెప్పబోతుండగానే, విధాతైన బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ప్రభువు ముందుగా పలికెను.

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

“హే లోకేశ్వరా, దయచేసి రమ్ము. కుశద్వీపం నుండి ‘మందర’ అనే పర్వతం ఇక్కడికి వచ్చి దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.”

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

“అతనికి వరం ప్రసాదించుటకై అతడు చాలా కాలంగా తపస్సు చేస్తున్నాడు.” అని చెప్పి, పార్వతీనాథుడు నంది, భృంగి ముందుండగా బయలుదేరెను.

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

వృషభమును అధిరోహించి మందరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లెను. అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన వృషధ్వజ దేవదేవుడు పలికెను.

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“లేచెను, లేచెను—నీకు మంగళం కలుగుగాక. హే ధరోత్తమా, నీ వరం చెప్పుము.” అని దేవదేవుడైన త్రిలోచన మహేశ్వరుని వాక్యము విని (మందరుడు స్పందించెను).

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

భూమిపై ఎన్నిసార్లు నమస్కరించి పర్వతం వినయంగా ఇలా విన్నవించింది— “లీలావిగ్రహధారి శంభో! శరణు వంచినవారికి ఏకైక కృపానిధీ! నా ప్రార్థన వినుము।”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“సర్వజ్ఞుడవైన నీవు నా కోరికను ఎలా తెలియకపోవు? శరణాగత సంరక్షకా! సమస్త వృత్తాంతకోవిదా!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“సర్వహృదయానందా! శర్వా, సర్వవ్యాపీ, సర్వకర్తా! నాకు వరం ఇవ్వదలచితే—రాయిలా జడస్వభావమున్న నాకే…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“నేను యాచకుడను, అత్యంత దయనీయుడను; నమస్కరించినవారి దుఃఖాన్ని తొలగించువాడా! అందుకే అవిముక్త అనే పవిత్రక్షేత్రంతో సమానత్వాన్ని నేను కోరుతున్నాను।”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

“ఈ రోజు నాథుడు ఉమాతో కూడి, సమస్త పరివారంతో కుశద్వీపానికి ప్రయాణించుగాక; నా శిఖరంపై నివాసం స్థాపించుగాక—ఇదే నా వరం।”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

అందరికీ అన్నీ ప్రసాదించే శంభువు క్షణమాత్రం విచారించాడు. సందర్భం గ్రహించిన బ్రహ్మ శంభువును వినయంగా సంభోదించాడు—నమస్కరించి ముందుకు వచ్చి, శిరస్సుపై అంజలి బంధించి.

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే విశ్వేశా, హే జగన్నాథా! ప్రభువు (శివుడు) ఆజ్ఞచే నేను కార్యంలో నియమితుడనయ్యాను. హే విభో, నీ ప్రసాదంతో నేను చతుర్విధ సృష్టిని చేయవలసి ఉంది.

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

నీ అనుమతితో నేను శ్రమించి సృష్టిని నిర్మించాను. కానీ అరవై సంవత్సరాలు వర్షం లేకపోవడంతో భూమిపై ప్రాణులు నశించి, లోకం ప్రజలులేని స్థితికి చేరింది.

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

అప్పుడు మహా అराजకత ఏర్పడి, జగత్తు దురవస్థకు చేరింది. తదనంతరం మనువంశజుడైన ‘రిపుంజయ’ అనే రాజర్షి అవతరించాడు.

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

ప్రజలను కాపాడుటకు ఆ రాజర్షిని నేను రాజుగా అభిషేకించాను. అతడు మహావీరుడూ మహాతపస్వీ కూడా; అతడు ధర్మమర్యాదలు, నియమశాసనాలను స్థాపించాడు.

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

మీ ఆజ్ఞచేత సమస్త దేవగణులు స్వర్గంలోనే నిలిచియుండి, అలాగే నాగలోకంలో నాగులు నిలిచియుంటే, అప్పుడు నేను దానికి అనుగుణంగా రాజ్యాన్ని నిర్వహిస్తాను।

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

నేను “తథాస్తు” అని పలికితిని; అది సత్యమని స్థిరపరచబడుగాక. ఓ కృపానిధీ, మందరునకు వరం దత్తమైంది—అదే విధంగా జరుగుగాక।

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

ఆ రాజుని ప్రజలను రక్షించుట అతని మరొక కోరికగా కలుగుగాక. నా ‘రెండు నాడులు’ రూప రాజ్యం—అతనికీ, శతక్రతు (ఇంద్రుడు)కీ కూడ రాజ్యమగుగాక।

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

ఇక్కడ మానవుల లెక్క ఎక్కడ, అర్ధనిమేషంలో కనురెప్ప వేయు దేవులే అపారమైనప్పుడు? దేవుడుకూడా సుందర గుహలుగల మందరును నిర్మలమని భావించి గౌరవించాడు।

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

విధి (బ్రహ్మ) యొక్క గౌరవాన్ని కాపాడుతూ హరుడు (శివుడు) అలాగే అంగీకరించాడు. జంబూద్వీపంలో కాశీ ఎల్లప్పుడూ నిర్వాణపదాన్ని ప్రసాదించునట్లు।

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

ఇలా ఎంతో దీర్ఘకాలం ఆ మందరమూ ద్వీపంలా అయింది. బయలుదేరదలచిన దేవుడు విచిత్ర గుహలతో కూడిన మందరాన్ని దర్శించి దాని వైపు సాగెను.

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

తన స్వస్వరూపమయమైన ఆ లింగం—విధి (బ్రహ్మ)కూ తెలియనిది—స్థాపించబడింది; సమస్త సిద్ధులకు ఆధారముగా దానిని స్థాపక పూజారులకు సమర్పించుటకై.

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

విపత్తులో ఉన్న జీవులకు నైఃశ్రేయసీ శ్రీ—మోక్షప్రదమైన శుభసంపద—నివ్వుటకును, ఇక్కడ నివసించే అందరి కోసం ఈ క్షేత్రాన్ని రక్షించుటకును.

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

మందర పర్వతానికి వెళ్లినప్పటికీ పినాకి (శివుడు) ఈ క్షేత్రాన్ని విడువలేదు. లింగరూపంలో ఇది విడువబడనందున, అందుకే ఇది ‘అవిముక్త’—ఎప్పుడూ విడువనిది—అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

పూర్వకాలంలో ఈ క్షేత్రం ‘నందవనం’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఆ కాలం నుంచే దీని పేరు ‘అవిముక్త’ భూమిపై విఖ్యాతమైంది.

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

క్షేత్రము మరియు లింగము—ఇవిరండింటికీ ‘అవిముక్త’ అనే నామము కలిగింది. ఈ ద్వయాన్ని (అవిముక్త-క్షేత్రం, అవిముక్తేశ్వర-లింగం) పొందినవాడు మళ్లీ గర్భభాగి కాడు, అనగా పునర్జన్మ పొందడు.

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

అవిముక్త-క్షేత్రంలో అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని దర్శించినవాడు సమస్త కర్మబంధనాల నుండి నిశ్చయంగా విముక్తుడవుతాడు.

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

విశ్వదేవులు విశ్వేశ్వరుని అర్చిస్తారు; విశ్వకర్త అయిన విశ్వేశ్వరుడే (మళ్లీ) అర్చన చేస్తాడు. అవిముక్తేశ్వర లింగం భూమిపైనే ముక్తిని ప్రసాదించేది.

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

పూర్వకాలంలో ఈ లింగం ఎవరచేతనూ, ఎక్కడనూ స్థాపించబడలేదు. ఈ లింగానికి నిజమైన ఆకృతి ఏమిటో—అది ఎవరికీ తెలియదు.

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

అవిముక్తుని దివ్య స్వరూపాన్ని దర్శించి బ్రహ్మ, అచ్యుతుడు (విష్ణువు) మొదలైనవారు లింగాన్ని స్థాపించారు; అలాగే వసిష్ఠాది ఋషులు కూడా (స్థాపించారు).

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

ఈ మహా అవిముక్తేశ్వరమే ఆదిలింగమని ప్రకటించబడింది. దానినుండే ఈ భూమండలంలో ఇక్కడ ఇతర లింగాలు ఉద్భవించాయి.

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

‘అవిముక్తేశ’ అనే నామం మాత్రమే వినగానే, జన్మజన్మాంతరాల్లో కూడిన పాపం నుండి మానవుడు క్షణంలోనే విముక్తుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

దూరంగా ఉన్నవాడైనా అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని స్మరించితే, రెండు జన్మల్లో చేసిన పాపాల నుండీ క్షణంలోనే విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో అవిముక్తుని దర్శించగానే, మూడు జన్మల పాపాన్ని విడిచి పుణ్యమయుడవుతాడు.

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

జ్ఞానవిభ్రాంతి వల్ల ఐదు జన్మల్లో చేసిన ఏ పాపమైనా, అవిముక్తేశుని స్పర్శతో తప్పక నశిస్తుంది; వేరేలా కాదు.

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

అవిముక్తేశ్వర మహాలింగాన్ని అర్చించినవాడు ఇక్కడే కృతకృత్యుడవుతాడు; అతడు మళ్లీ జన్మభాగి ఎలా అవుతాడు?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

తన శక్తి, బుద్ధి మేరకు స్తుతి చేసి, నమస్కరించి, అర్చించి—అవిముక్తంలో విముక్తేశుని స్తుతించాలి, నమస్కరించాలి, పూజించాలి।

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

ఈ లింగం అనాది; స్వయంగా విశ్వేశ్వరునిచే ఆరాధింపబడినది. విముక్తి కోసం కాశీలో అవిముక్తాన్ని శ్రద్ధగా సేవించాలి.

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

పుణ్యక్షేత్రాలలో అనేక లింగాలు ఉన్నాయి; మాఘమాస చతుర్దశి వచ్చినప్పుడు ఆ లింగాలు (ఇక్కడికి) వచ్చుచున్నవి.

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

మాఘ కృష్ణపక్ష చతుర్దశీనాడు అవిముక్తేశునికై జాగరణం చేస్తే, నిత్యం నిద్రలేని యోగి పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

అనేక ఆలయాల లింగములు—చతుర్వర్గ ఫలప్రదములైనవీ—మాఘ కృష్ణ చతుర్దశిన అవిముక్తాన్ని భక్తితో ఉపాసిస్తాయి।

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

తాను చేసిన పాపాల పర్వతసమూహాన్ని ధీరుడు ఎందుకు భయపడాలి? అవిముక్తేశ లింగంపై వజ్రసమ అచంచల భక్తి అతనికి ఉంటే చాలు।

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

చతుర్వర్గ ఫలోదయమైన అవిముక్త మహాలింగం ఎక్కడ, పాపి యొక్క చిన్న పాపపర్వతం ఎక్కడ? అది కేవలం నామస్మరణతోనే క్షీణిస్తుంది।

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

విశ్వేశుడు అధిష్ఠించిన అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో ఉత్తమ అవిముక్త లింగ దర్శనం చేయని వారు నిజంగా మోహితులే।

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

అవిముక్త దర్శనం చేసినవానిని చూచి దండధారి యముడుకూడా దూరం నుంచే చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తాడు।

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

ధన్యము ఆ నేత్రాల నిర్మాణము, కృతకృత్యులైనవి ఆ రెండు చేతులు—వాటితో అవిముక్తేశ్వరుని దర్శించగలరు, వాటితోనే ఆయనను స్పర్శించగలరు।

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

నియమశీలుడై శుచిగా త్రిసంధ్యలలో అవిముక్తేశుని జపించువాడు, దూరదేశంలో అపదలో ఉన్నా కాశీలో మరణఫలాన్ని పొందును।

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

అవిముక్త మహాలింగాన్ని దర్శించి తరువాత మరొక గ్రామానికి వెళ్లవచ్చు; అతడు శీఘ్రంగా కార్యసిద్ధి పొందీ క్షేమంగా ఇంటికి చేరును।