Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

Devanagari script

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

Transliteration

nāmāvimuktamabhavadubhayoḥ kṣetraliṃgayoḥ | etaddvayaṃ samāsādya na bhūyo garbhabhāgbhavet

Translation

క్షేత్రము మరియు లింగము—ఇవిరండింటికీ ‘అవిముక్త’ అనే నామము కలిగింది. ఈ ద్వయాన్ని (అవిముక్త-క్షేత్రం, అవిముక్తేశ్వర-లింగం) పొందినవాడు మళ్లీ గర్భభాగి కాడు, అనగా పునర్జన్మ పొందడు.

Word by Word

• नाम: (as) the name
• नाम: Sambandha/Avyaya-bhāva (Naming/quotative)
• Type: Noun
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (नाम = ‘as/namely’)

• अविमुक्तम्: Avimukta (the name)
• अविमुक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: a-vimukta (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण ‘नाम’ इत्यस्य

• अभवत्: was/became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• उभयोः: of both
• उभयोः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: ubhaya (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; ‘क्षेत्रलिङ्गयोः’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्षेत्रलिङ्गयोः: of the field and the liṅga
• क्षेत्रलिङ्गयोः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक) + liṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः (क्षेत्रं च लिङ्गं च)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘द्वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्वयम्: pair/both (two)
• द्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: dvaya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मपदम्

• समासाद्य: having approached/attained
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: bhūyas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; पुनरर्थे (adverb ‘again/further’)

• गर्भभाग्: one who shares the womb (i.e., is reborn)
• गर्भभाग्: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: garbha (प्रातिपदिक) + bhāj (प्रातिपदिक; √भज्-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (गर्भस्य भागः यस्य/गर्भं भजते)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-kṣetra; Avimukteśvara-liṅga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A luminous sacred city-field labeled Avimukta, with a central ancient liṅga also named Avimukta; pilgrims approach, and a symbolic ‘wheel of rebirth’ dissolves behind them.

Characters & Entities

• Avimukta
• Avimukteśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Union with Avimukta-kṣetra and Avimukteśvara is presented as a direct cause of mokṣa—freedom from further rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī), especially the Avimukteśvara Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on attaining/approaching the kṣetra and the liṅga as the liberating means.