Adhyaya 32

Verse 1

अगस्त्य उवाच । बर्हियान समाचक्ष्व हरिकेशसमुद्भवम् । कोसौ कस्य सुतः श्रीमान्कीदृगस्य तपो महत्

అగస్త్యుడు పలికెను—హే బర్హియానా! హరికేశుని నుండి జన్మించిన వానిని వివరించుము. ఆ శ్రీమంతుడు ఎవరు, ఎవరి కుమారుడు, అతని మహత్తర తపస్సు ఏ విధమైనది?

Verse 2

कथं च देवदेवस्य प्रियत्वं समुपेयिवान् । काशीवासिजनीनोभूत्कथं वा दंडनायकः

అతడు దేవదేవుని ప్రీతిని ఎలా పొందెను? కాశీవాసులలో జన్మించి, దండనాయకుడు—అధికారదండధారి—ఎలా అయ్యెను?

Verse 3

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रसादं कुरु मे विभो । अन्नदत्वं च संप्राप्तः कथमेष महामतिः

నేను ఇది వినదలచితిని; ఓ ప్రభూ, నాపై ప్రసన్నుడవు. ఈ మహామతి అన్నద—అన్నదాత—స్థితిని ఎలా పొందెను?

Verse 4

संभ्रमो विभ्रमश्चोभौ कथं तदनुगामिनौ । विभ्रांतिकारिणौ क्षेत्रवैरिणां सर्वदा नृणाम्

‘సంభ్రమ’ మరియు ‘విభ్రమ’—ఈ ఇద్దరూ అతని అనుచరులు ఎలా? క్షేత్రం (కాశీ)కు వైరిగా ఉన్న మనుష్యులను వారు ఎల్లప్పుడూ భ్రమింపజేసేవారిగా ఎలా ఉంటారు?

Verse 5

स्कंद उवाच । सम्यगापृच्छि भवता काशीवासिसमाहितम् । कुंभसंभव विप्रर्षे दंडपाणि कथानकम्

స్కందుడు పలికెను—హే కుంభసంభవ విప్రశ్రేష్ఠా! కాశీవాసిగా కాశీలో లీనమైన దండపాణి కథను నీవు సమ్యకంగా ప్రశ్నించితివి.

Verse 6

यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् । निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्

హే ప్రాజ్ఞా! కాశీవాస ఫలాన్ని వినినవాడు విశ్వభర్త అనుగ్రహంతో ఎటువంటి విఘ్నం లేకుండా ఆ పుణ్యాన్ని పొందును.

Verse 7

रत्नभद्र इति ख्यातः पर्वते गंधमादने । यक्षः सुकृतलक्षश्रीः पुरा परम धार्मिकः

పూర్వకాలంలో గంధమాదన పర్వతంపై రత్నభద్రుడని ఖ్యాతిగాంచిన ఒక యక్షుడు ఉండెను. అతడు అనేక సుకృతఫలమైన శ్రీసంపదతో సమృద్ధుడై పరమధార్మికుడై యుండెను.

Verse 8

पूर्णभद्रं सुतं प्राप्य सोऽभूत्पूर्णमनोरथः । वयश्चरममासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः

పూర్ణభద్రుడనే కుమారుని పొందిన తరువాత అతడు సంపూర్ణమనోరథుడయ్యెను. వయస్సు చివరి దశకు చేరి అనేక విధాల భోగాలను సమృద్ధిగా అనుభవించెను.

Verse 9

शांभवेनाथ योगेन देहमुत्सृज्य पार्थिवम् । आससादाशवं शांतं शांतसर्वेंद्रियार्थकः

అప్పుడు శాంభవయోగముచే భౌతిక దేహాన్ని విడిచి, అతడు శాంతస్థితిని పొందెను; ఇంద్రియములు మరియు వాటి విషయములు సంపూర్ణంగా శమించెను.

Verse 10

पितर्युपरतेसोऽथ पूर्णभद्रो महायशाः । सुकृतोपात्तविभव भवसंभोगभुक्तिभाक्

తండ్రి పరమపదించిన తరువాత మహాయశస్సుగల పూర్ణభద్రుడు—సుకృతముచే పొందిన వైభవంతో యుక్తుడై—సంసారసంభోగభోగాలను అనుభవించువాడయ్యెను.

Verse 11

सर्वान्मनोरथांल्लेभे विना स्वर्गैकसाधनम् । गार्हस्थ्याश्रम नेपथ्यं पथ्यं पैतामहं महत्

స్వర్గానికి ఏకైక సాధనాన్ని తప్ప అతడు తన మనోరథములన్నిటిని పొందెను. పితామహులచే ప్రసిద్ధమైన మహత్తరమైన, హితకరమైన గార్హస్థ్యాశ్రమ ఆచార-నియమాలను మరియు వేషధారణను స్వీకరించెను.

Verse 12

संसारतापसंतप्तावयवामृतसीकरम् । अपत्यं पततां पोतं बहुक्लेशमहार्णवे

సంసారతాపంతో దగ్ధమైన అవయవాలపై అమృతసిక్తి చల్లినట్లుగా సంతానం; అనేక కష్టాల మహాసముద్రంలో మునిగేవారికి అది పడవ వంటిది।

Verse 13

पूर्णभद्रोऽथ संवीक्ष्य मंदिरं सर्वसुंदरम् । तद्बालकोमलालाप विकलं त्यक्तमंगलम्

అప్పుడు పూర్ణభద్రుడు సర్వసుందరమైన ఆ మందిరాన్ని చూచి వ్యాకులుడయ్యాడు; ఎందుకంటే అక్కడ బాలుని কোমల మధుర ఆలాపం లేక, మంగళం విడిచినట్లుగా అనిపించింది।

Verse 14

शून्यं दरिद्रहृदिव जीर्णारण्यमिवाथवा । पांथवत्प्रांतरमिव खिन्नोऽतीवानपत्यवान्

సంతానం లేనివాడు అతిగా ఖిన్నుడయ్యాడు; అతనికి అన్నీ శూన్యంలా అనిపించాయి—దరిద్రుని హృదయంలా, జీర్ణ అరణ్యంలా, ప్రయాణికునికి ఒంటరి ప్రాంతరంలా।

Verse 15

आहूय गृहिणी सोऽथ यक्षः कनककुंडलाम् । उवाच यक्षिणीं श्रेष्ठां पूर्णभद्रो घटोद्भव

అప్పుడు ఘటోద్భవుడైన యక్షుడు పూర్ణభద్రుడు, కనక కుండలాలు ధరించిన తన గృహిణి అయిన శ్రేష్ఠ యక్షిణిని పిలిపించి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు।

Verse 16

न हर्म्यं सुखदं कांते दर्पणोदरसुंदरम् । मुक्ता गवाक्षसुभगं चंद्रकांतशिलाजिरम्

ప్రియతమా! అద్దంలాంటి అంతఃకక్ష్యాల సౌందర్యంతో మనోహరంగా, ముత్యాల వంటి గవాక్షాలతో శోభించి, చంద్రకాంత శిలలతో జడితమైన ఈ ప్రాసాదం కూడా నిజంగా సుఖదాయకం కాదు।

Verse 17

पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् । विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्

దాని ఎత్తైన అట్టాలకాలు పద్మరాగ–ఇంద్రనీల కాంతులతో మెరిసి మ్రోగుతాయి; విద్రుమస్తంభాల శోభతో సమృద్ధమై, గోడలు స్ఫటికంలా మెరుస్తూ ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 18

प्रेंखत्पताकानिकरं मणिमाणिक्यमालितम् । कृष्णागुरुमहाधूप बहुलामोदमोदितम्

అక్కడ ఊగే పతాకల సమూహం శోభిస్తుంది; మణి–మాణిక్య మాలలతో అలంకృతమై ఉంది; కృష్ణాగురు మహాధూపపు ఘన సువాసనతో అది ఆనందోల్లాసంతో నిండివుంటుంది।

Verse 19

अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् । रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्

అది అమూల్య ఆసనాలతో సమన్వితమై, సుందర పరియంకాలతో అలంకృతమై ఉంది; రమ్యమైన అర్గళలతో కూడిన కపాటాలతో సమృద్ధమై, దాని మండపాలు సన్నని దుకూలంతో కప్పబడ్డాయి।

Verse 20

सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् । दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्

అది అత్యంత సురమ్యమైన రతిశాలలతో సమృద్ధమై, గుర్రాల వరుసలతో విరాజిల్లుతుంది; వందలాది దాసదాసీలతో నిండివుండి, కింకిణీల మ్రోగుడితో ప్రతిధ్వనిస్తుంది।

Verse 21

नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् । कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्

అది నూపురాల మ్రోగుడిని కోరినట్లుగా ఉత్సుకతతో ఉంటుంది; నెమళ్ల కేకారవాలతో నిండిపోతుంది; అక్కడ కూయే పావురాల గుంపులు, అలాగే శారికల గంభీరమైన మధుర సంభాషణ వినిపిస్తుంది।

Verse 22

खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् । माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्

అక్కడ హంసల జంటలు క్రీడించుచుండెను; జీవకవంటి కాంతిగల జీవపక్షులు కూడా శోభించుచుండెను. పుష్పమాలలచే ఆకర్షితమైన భ్రమరుల మధుర గుంజారవము అంతటా వ్యాపించెను.

Verse 23

कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् । क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्

కర్పూరము మరియు మధుమదసువాసనతో నిండిన స్నిగ్ధ గాలులు ఆ స్థలమును వీచుచుండెను. దానిమ్మఫలములు క్రీడించు కోతుల పదునైన దంతాగ్రాలతో మాణిక్యములవలె చెక్కబడినట్లుగా కనబడెను.

Verse 24

दाडिमीबीजसंभ्रांतशुकतुंडात्तमौक्तिकम् । धनधान्यसमृद्धं च पद्मालयमिवापरम्

దానిమ్మ గింజలకై సంభ్రమముగా తిరుగుచున్న చిలుకల ముక్కుల నుండి ముత్యములు తీసినట్లుగా అనిపించెను. ధనధాన్యసమృద్ధితో ఆ స్థలం మరొక పద్మాలయము, లక్ష్మీధామమువలె ప్రకాశించెను.

Verse 25

कमलामोदगर्भं च गर्भरूपं विना प्रिये । गर्भरूपमुखं प्रेक्ष्ये कथं कनककुडले

ప్రియే! కమలసువాసనతో నిండిన ‘గర్భరూప’ ముఖమును నేను దర్శించుచున్నాను; కాని ఆ బాలరూపము లేదు. ఓ కనకకుండలే! ఆ బాలరూప దర్శనం నాకు ఎలా కలుగును?

Verse 26

यद्युपायोऽस्ति तद्ब्रूहि धिगपुत्रस्य जीवितम् । सर्वशून्यमिवाभाति गृहमेतदनंगजम्

ఏదైనా ఉపాయం ఉంటే చెప్పుము. పుత్రహీనుని జీవితం ధిక్కారయోగ్యం! ఈ గృహము బాలకరహితమై నాకు సర్వశూన్యమువలె కనిపించుచున్నది.

Verse 27

पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया । मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा

ఓ దేవేశ్వరీ! పుణ్యాత్ముడైనా లేక ఇతరుడైనా సరే, నా క్షేత్ర సేవ వలన ముక్తిని పొందుతాడు. ఈ విషయంలో ఎటువంటి సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 28

प्रलपंतमिव प्रोच्चैः प्रियं कनककुंडला । बभाषेंऽतर्विनिःश्वस्य यक्षिणी सा पतिव्रता

బిగ్గరగా విలపిస్తున్న తన ప్రియ భర్తతో, ఆ పతివ్రతయైన యక్షిణి కనకకుండల నిట్టూర్పు విడుస్తూ ఇట్లు పలికెను.

Verse 29

कनककुंडलोवाच । किमर्थं खिद्यसे कांत ज्ञानवानसि यद्भवान् । अत्रोपायोऽस्त्यपत्याप्त्यै विस्रब्धमवधारय

కనకకుండల పలికెను: 'ఓ కాంతా! నీవు జ్ఞానివి కదా, ఎందుకు దుఃఖిస్తున్నావు? ఇక్కడ సంతాన ప్రాప్తికి ఉపాయం ఉంది, నమ్మకంతో వినుము.

Verse 30

किमुद्यमवतां पुंसां दुर्लभं हि चराचरे । ईश्वरार्पितबुद्धीनां स्फुंरंत्यग्रे मनोरथाः

ఈ చరాచర జగత్తులో ప్రయత్నం చేసేవారికి ఏది దుర్లభం? తమ బుద్ధిని ఈశ్వరునికి అర్పించిన వారి కోరికలు వారి కళ్ల ముందే నెరవేరుతాయి.

Verse 31

दैवं हेतुं वदंत्येवं भृशं कापुरुषाः पते । स्वयं पुराकृतं कर्म दैवं तच्च न हीतरत्

ఓ నాథా! పిరికివారే 'దైవమే కారణం' అని పదే పదే చెబుతుంటారు. స్వయంగా పూర్వజన్మలో చేసిన కర్మయే దైవం, అంతకు మించి వేరేమీ కాదు.

Verse 32

ततः पौरुषमालंब्य तत्कर्म परिशांतये । ईश्वरं शरणं यायात्सर्वकारणकारणम्

అతః స్వపురుషార్థాన్ని ఆశ్రయించి, ఆ కర్మఫల శాంతికై, సర్వకారణకారణుడైన పరమేశ్వరుని శరణు పొందవలెను।

Verse 33

अपत्यं द्रविणं दारा हारा हर्म्य हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे शिवभक्तितः

సంతానం, ధనం, భార్య, హారాలు-ఆభరణాలు, భవనాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు—సుఖసంపదలు, స్వర్గమోక్షములు కూడ—శివభక్తికి దూరం కావు।

Verse 34

विधातुः शांभवीं भक्तिं प्रिय सर्वे मनोरथाः । सिद्धयोष्टौ गृहद्वारं सेवंते नात्र संशयः

ప్రియమా, శంభుభక్తిని ఆశ్రయించుటవలన విధాత (బ్రహ్మ)కూడా సమస్త మనోరథములు సిద్ధించును; అష్టసిద్ధులు గృహద్వారమున సేవచేయుదురు—సందేహమే లేదు।

Verse 35

नारायणोपि भगवानंतरात्मा जगत्पतिः । चराचराणामविता जातः श्रीकंठसेवया

అంతరాత్మ, జగత్పతి, చరాచర రక్షకుడైన భగవాన్ నారాయణుడు కూడ శ్రీకంఠుడు (శివుడు) సేవచేతనే పరమపదాన్ని పొందెను।

Verse 36

ब्रह्मणः सृष्टिकर्त्तृत्वं दत्तं तेनैव शंभुना । इंद्रादयो लोकपाला जाता शंभोरनुग्रहात्

బ్రహ్మకు సృష్టికర్తత్వం ఆ శంభువే ప్రసాదించెను; ఇంద్రాది లోకపాలకులు శంభువు అనుగ్రహముచేతనే ఉద్భవించిరి।

Verse 37

मृत्युंजयं सुतं लेभे शिलादोप्यनपत्यवान् । श्वेतकेतुरपि प्राप जीवितं कालपाशतः

సంతానంలేని శిలాదుడుకూడా మృత్యుంజయుడు అనే కుమారుని పొందెను; శ్వేతకేతువూ కాలపాశమునుండి విముక్తుడై మళ్లీ జీవితం పొందెను।

Verse 38

क्षीरार्णवाधिपतितामुपमन्युरवाप्तवान् । अंधकोप्यभवद्भृंगी गाणपत्यपदोर्जितः

ఉపమన్యుడు క్షీరసాగరాధిపత్యాన్ని పొందెను; అంధకుడుకూడా భృంగీగా మారి శివగణములలో గణపత్యమనే ఉన్నత పదవిని సంపాదించెను।

Verse 39

जिगाय शार्ङ्गिणं संख्ये दधीचिः शंभुसेवया । प्राजापत्यपदं प्राप दक्षः संशील्य शंकरम्

శంభుసేవచేత దధీచి యుద్ధంలో శార్ఙ్గిణి (విష్ణువు)ని జయించెను; దక్షుడు శంకరుని భక్తితో సేవించి ప్రజాపతి పదవిని పొందెను।

Verse 40

मनोरथपथातीतं यच्च वाचामगोचरम् । गोचरो गोचरीकुर्यात्तत्पदं क्षणतो मृडः

మనోరథమార్గాతీతమై వాక్కులకు అగోచరమైన ఆ స్థితిని కరుణామయుడు మృడుడు క్షణమాత్రంలోనే ప్రత్యక్షంగా గోచరముగా చేయును।

Verse 41

अनाराध्य महेशानं सर्वदं सर्वदेहिनाम् । कोपि क्वापि किमप्यत्र न लभेतेति निश्चितम्

సర్వదేహులకు సమస్తాన్ని ప్రసాదించే మహేశానుని ఆరాధించకపోతే, ఇక్కడ ఎవ్వరూ ఎక్కడా ఏదీ పొందరు—ఇది నిశ్చయం।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शंकरं शरणं व्रज । यदिच्छसि प्रियं पुत्रं प्रियसर्वजनीनकम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో శంకరుని శరణు పొందుము. అందరికీ ప్రియమైన ప్రియపుత్రుని కోరితే, ఆయననే ఆశ్రయించుము.

Verse 43

इति श्रुत्वा वचः पत्न्याः पूर्णभद्रः स यक्षराट् । आराध्य श्रीमहादेवं गीतज्ञो गीतविद्यया

భార్య మాటలు విని యక్షరాజు పూర్ణభద్రుడు, స్తోత్రవిద్యలో నిపుణుడై, శ్రీమహాదేవుని ఆరాధించాడు.

Verse 44

दिनैः कतिपयैरेव परिपूर्णमनोरथः । पुत्रकाममवापोच्चैस्तस्यां पत्न्यां दृढव्रतः

కొద్ది రోజులలోనే అతని మనోరథం నెరవేరింది. దృఢవ్రతుడై, ఆ భార్య ద్వారా పుత్రకామ్య ఫలాన్ని పొందాడు.

Verse 45

नादेश्वरं समभ्यर्च्य कैः कैर्नापि स्वचिंतितम् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन सेव्यो नादेश्वरो नृभिः

నాదేశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధించకపోతే ఎవరి స్వకాంక్షిత కార్యమూ సిద్ధించదు. కాబట్టి కాశీలో మనుష్యులు ప్రయత్నంతో నాదేశ్వరుని సేవించి పూజించాలి.

Verse 46

अंतर्वत्न्यथ कालने तत्पत्नी सुषुवे सुतम् । तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज

కాలక్రమేణ గర్భవతైన అతని భార్య ఒక కుమారుని ప్రసవించింది. అప్పుడు తండ్రి అతనికి ‘హరికేశ’ అని నామకరణం చేశాడు, ఓ ద్విజా.

Verse 47

प्रीतिदायं ददौ चाथ भूरिपुत्राननेक्षणात् । पूर्णभद्रस्तथागस्त्य हृष्टा कनककुंडला

అప్పుడు తన అనేక కుమారుల ముఖదర్శనంతో ఆనందించిన పూర్ణభద్రుడు ప్రీతిదాయక దానమును ఇచ్చెను; ఓ అగస్త్యా, కనకకుండలా కూడా హర్షించింది।

Verse 48

बालोऽपि पूर्णचंद्राभ वदनो मदनोपमः । वृद्धिं प्रतिक्षणं प्राप शुक्लपक्ष इवोडुराट्

బాలుడైనా అతని ముఖము పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించెను, మదనునివలె మనోహరుడై యుండెను. అతడు ప్రతి క్షణం వృద్ధి పొందెను—శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరుగునట్లు।

Verse 49

यदाष्टवर्षदेशीयो हरिकेशोऽभवच्छिशुः । नित्यं तदाप्रभृत्येवं शिवमेकममन्यत

హరికేశుడు సుమారు ఎనిమిదేళ్ల వయస్సు చేరినప్పుడు, అప్పటినుంచి అతడు నిత్యం శివునే ఏకైక శరణముగా, పరమ సత్యముగా భావించెను।

Verse 50

पांसुक्रीडनसक्तोपि कुर्याल्लिंगं रजोमयम् । शाद्वलैः कोमलतृणैः पूजयेच्च स कौतुकम्

ఇసుకతో ఆడుకుంటూనే అతడు ధూళితో లింగాన్ని తయారు చేసి, কোমలమైన పచ్చిక గడ్డితో ఆనందోత్సాహంతో పూజించెను।

Verse 51

आकारयति मित्राणि शिवनाम्नाऽखिलानि सः । चंद्रशेखरभूतेश मृत्युंजय मृडेश्वरः

అతడు తన మిత్రులను కూడా శివుని నామాలతోనే పిలిచెను—‘చంద్రశేఖర’, ‘భూతేశ’, ‘మృత్యుంజయ’, ‘మృడేశ్వర’ మొదలైనవి।

Verse 52

धूर्जटे खंडपरशो मृडानीश त्रिलोचन । भर्गशंभोपशुपते पिनाकिन्नुग्रशंकर

ఓ ధూర్జటా, ఓ ఖండపరశుధారీ, ఓ మృడానీశా, ఓ త్రిలోచనా! ఓ భర్గ, ఓ శంభూ, ఓ పశుపతీ, ఓ పినాకధారీ—ఓ ఉగ్రమంగళ శంకరా!

Verse 53

त्वमंत्यभूषां कुरु काशिवासिनां गले सुनीलां भुजगेंद्र कंकणाम् । भालेसु नेत्रां करिकृत्तिवाससं वामेक्षणालक्षित वामभागाम्

మీరు కాశీవాసులకు పరమమైన చివరి అలంకారమవండి—మీ కంఠం గాఢ నీలం, మీ భుజాలపై భుజగేంద్ర కంకణం, మీ లలాటంలో నేత్రం, మీరు గజచర్మవస్త్రధారి, మరియు మీ వామభాగం దేవి వామదృష్టిచే గుర్తింపబడినది।

Verse 54

अजिनांबरदिग्वासः स्वर्धुनी क्लिन्नमौलिज । विरूपाक्षाहिनेपथ्य गृणन्नामावलीमिमाम्

అజినవస్త్రధారి, దిశలనే వస్త్రంగా ధరించినవాడు, స్వర్ధుని జలంతో తడిసిన జటామౌళి కలవాడు, విరూపాక్షుడు, సర్పాలంకృతుడు—ఇలా ఈ నామావళిని జపించాలి.

Verse 55

सवयस्कानिति मुहुः समाह्वयति लालयन् । शब्दग्रहौ न गृह्णीतस्तस्यान्याख्यां हरादृते

లాలిస్తూ అతడు మళ్లీ మళ్లీ పిలుస్తాడు—“ఓ నా సమవయస్క మిత్రులారా!” కానీ అతని రెండు ‘శబ్దగ్రాహకాలు’ (చెవులు) ‘హర’ తప్ప మరే పేరునూ అతనికి స్వీకరించవు.

Verse 56

पद्भ्यां न पद्यते चान्यदृते भूतेश्वराजिरात् । द्रष्टुं रूपांतरं तस्य वीक्षणेन विचक्षणे

అతడు తన పాదాలతో మరెక్కడికీ అడుగుపెట్టడు—భూతేశ్వరుని ఆవరణం తప్ప; అలాగే అతని వివేకదృష్టి మరే ఇతర రూపాన్ని చూడటాన్ని సహించదు.

Verse 57

रसयेत्तस्य रसना हरनामाक्षरामृतम् । शिवांघ्रिकमलामोदाद्घ्राणं नैव जिघृक्षति

అతని నాలుక హరనామాక్షరామృతాన్ని ఆస్వాదిస్తుంది; శివుని పాదపద్మసౌరభ్యముతో మత్తమైన అతని ఘ్రాణం ఇక ఇతర సువాసనను కోరదు।

Verse 58

करौ तत्कौतुककरौ मनो मनति नापरम् । शिवसात्कृत्यपेयानि पीयते तेन सद्धिया

అతని చేతులు ఆ సేవలోనే ఆనందిస్తాయి; మనస్సు మరేదీ ఆలోచించదు. సద్బుద్ధితో శివునికి ముందుగా సమర్పితమై ప్రసాదమైనదానినే అతడు పానముచేస్తాడు।

Verse 59

भक्ष्यते सर्वभक्ष्याणि त्र्यक्षप्रत्यक्षगान्यपि । सर्वावस्थासु सर्वत्र न स पश्येच्छिवं विना

అతడు అన్ని రకాల భక్ష్యాలను—త్రినేత్రుడి ప్రత్యక్ష సన్నిధిలో లభించినవాటినీ—తినగలడు; అయినా ప్రతి స్థితిలో, ఎక్కడైనా, శివుని తప్ప మరేదీ చూడడు।

Verse 60

गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि । परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः

నడుస్తూ, పాడుతూ, నిద్రిస్తూ, నిలుచుని, పడుకొని, తింటూ లేదా త్రాగుతూ కూడా—అతడు చుట్టూ త్రినేత్రుడినే దర్శిస్తాడు; మరొక భావాన్ని అతడు గుర్తించడు।

Verse 61

क्षणदासु प्रसुप्तोपि क्व यासीति वदन्मुहुः । क्षणं त्र्यक्ष प्रतीक्षस्व बुध्यतीति स बालकः

రాత్రి నిద్రలో ఉన్నప్పటికీ అతడు మళ్లీ మళ్లీ అంటాడు—“ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఓ త్ర్యక్షా, క్షణం ఆగు!”—అలా ఆ బాలుడు మేల్కొనేది కూడా శివునికే।

Verse 62

स्पष्टां चेष्टां विलोक्येति हरिकेशस्य तत्पिता । अशिक्षयत्सुतं सोऽथ गृहकर्मरतो भव

తన కుమారుడు హరికేశుని స్పష్టమైన ప్రవర్తనను చూచి, అతని తండ్రి ఉపదేశించాడు— “గృహధర్మకార్యాలలో నిబద్ధుడవు.”

Verse 63

एते तुरंगमा वत्स तवैतेऽश्वकिशो रकाः । चित्राणीमानि वासांसि सुदुकूलान्यमूनि च

“వత్సా, ఇవి నీ గుర్రాలు— అందమైన యువ అశ్వాలు; ఇవి రంగురంగుల వస్త్రాలు, ఇంకా ఇవి ఉత్తమ పట్టు వస్త్రాలూ.”

Verse 64

रत्नान्याकरशुद्धानि नानाजातीन्यनेकशः । कुप्यं बहुविधं चैतद्गोधनानि महांति च

“ఇవి గనుల నుండి శుద్ధి చేసిన అనేక రకాల రత్నాలు విరివిగా ఉన్నాయి; ఇంకా ఎన్నో విధాల విలువైన సంపద, మహత్తర గోసంపద కూడా ఉంది.”

Verse 65

अमत्राणि महार्हाणि रौप्य कांस्यमयानि च । पणनीयानि वस्तूनि नानादेशोद्भवान्यपि

“ఇక్కడ వెండి, కంచుతో చేసిన అత్యంత విలువైన పాత్రలు ఉన్నాయి; అలాగే అనేక దేశాల నుండి వచ్చిన వ్యాపారయోగ్య వస్తువులూ ఉన్నాయి.”

Verse 66

चामराणि विचित्राणि गंधद्रव्याण्यनेकशः । एतान्यन्यानि बहुशस्त्वनेके धान्यराशयः

“విచిత్ర చామరాలు ఉన్నాయి, అనేక రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలు ఉన్నాయి; ఇంకా ఎన్నో వస్తువులు ఉన్నాయి— అలాగే ధాన్యరాశులు విరివిగా ఉన్నాయి.”

Verse 67

एतत्त्वदीयं सकलंवस्तुजातं समंततः । अर्थोपार्जनविद्याश्च सर्वाः शिक्षस्व पुत्रक

ఈ సమస్త వస్తుసమూహము సర్వథా నీదే. కుమారా, ధర్మసమ్మతంగా ధనార్జనకు ఉపకరించే అన్ని విద్యలు, శిక్షణలు నేర్చుకో।

Verse 68

चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः । अभ्यस्यविद्याः सकला भोगान्निर्विश्य चोत्तमान्

ధూళితో మసకబారిన దరిద్రుల నీచ ప్రవర్తనలను విడిచిపెట్టు. సమస్త విద్యలను అభ్యసించి, ఆపై ఉత్తమ భోగాలను అనుభవించు.

Verse 69

तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर । असकृच्छिक्षितः पित्रेत्यवमन्य गुरोर्गिरम्

చివరి దశను పొందిన తరువాత భక్తియోగాన్ని ఆచరించు. అయినా అతడు తండ్రి పదేపదే బోధించినప్పటికీ గురువుల వాక్యాన్ని నిర్లక్ష్యము చేశాడు.

Verse 70

रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः । निर्जगाम गृहाद्भीतो हरिकेश उदारधीः

ఒకసారి తండ్రి కోపదృష్టిని చూసి, ఉదారబుద్ధి హరికేశుడు భయపడి ఇంటి నుండి బయటికి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 71

ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान् । अहो बालिशबुद्धित्वात्कुतस्त्यक्तं गृहं मया

అప్పుడు అతడు తీవ్రమైన చింతలో పడి దిక్కుతెలియక అయిపోయాడు. ‘అయ్యో! బాలిషబుద్ధితో నేను ఇంటిని ఎందుకు వదిలాను?’

Verse 72

क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति । पित्रा निर्वासितश्चाहं न च वेद्म्यथ किंचन

నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి, ఎక్కడ నిలవాలి, ఓ శంభూ? నా శ్రేయస్సు ఎలా కలుగుతుంది? తండ్రి నన్ను ఇంటి నుంచి వెలివేశాడు; ఇక ఏమి చేయాలో నాకు ఏమీ తెలియదు।

Verse 73

इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना । गदतस्तातपुरतः कस्यचिद्वचनं स्फुटम्

మునుపు, తండ్రి ఒడిలో కూర్చుని ఉన్నప్పుడు, తండ్రి ఎదుట ఎవరో పలికిన ఈ మాటలను నేను స్పష్టంగా విన్నాను।

Verse 74

मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

తల్లి తండ్రులచే విడిచిపెట్టబడినవారు, తమ బంధువులచే త్యజింపబడినవారు, ఎక్కడా ఆశ్రయం లేనివారు—వారికి వారాణసీనే గతి.

Verse 75

जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

వృద్ధాప్యంతో నలిగిపోయినవారు, వ్యాధులతో బలహీనులై వికలమైనవారు, ఎక్కడా గతి లేనివారు—వారికి వారాణసీనే గతి.

Verse 76

पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम् । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषांवाराणसी गतिः

పగలు రాత్రి ప్రతి అడుగునా విపత్తులతో దాడికి గురయ్యేవారు, ఎక్కడా గతి లేనివారు—వారికి వారాణసీనే గతి.

Verse 77

पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

పాపరాశులతో ఆవరించబడినవారు, దారిద్ర్యంతో ఓడిపోయినవారు, ఎక్కడా ఆశ్రయం లేనివారికి—వారాణసీయే పరమ గతి.

Verse 78

संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

సంసారభయంతో భీతులైనవారు, కర్మబంధనాలతో బద్ధులైనవారు, ఎక్కడా గతి లేనివారికి—వారాణసీయే పరమ గతి.

Verse 79

श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

శ్రుతి-స్మృతి మార్గదర్శనం లేనివారు, శౌచం సదాచారం లేనివారు, ఎక్కడా గతి లేనివారికి—వారాణసీయే పరమ గతి.

Verse 80

ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

యోగమార్గం నుండి తప్పిపోయినవారు, తపస్సు దానం లేనివారు, ఎక్కడా గతి లేనివారికి—వారాణసీయే పరమ గతి.

Verse 81

मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे । तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्

స్వబంధువుల మధ్యనే అడుగడుగునా అవమానం పొందేవారికి—ఆనందాన్ని ప్రసాదించేది ఒక్కటే: శంభువు యొక్క ఆనందకాననం (కాశీ).

Verse 82

आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम् । विश्वेशानुगृहीतानां तेषामानंदजोदयः

ఆనందకాననంలో నివసించుటయందు సద్గుణులైన వారికి నిజమైన రుచి కలిగి, విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహం పొందినవారిలో ఆధ్యాత్మిక ఆనందోదయం నిరంతరం వర్ధిల్లుతుంది।

Verse 83

भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना । अतो महाश्मशानं तदगतीनां परा गतिः

ఎక్కడ విశ్వేశ్వరుని అగ్నిచేత కర్మబీజాలు కాల్చబడి నశిస్తాయో, అందుకే ఆ స్థలం ‘మహాశ్మశానం’ అని పిలువబడుతుంది—ఆశ్రయంలేనివారికి పరమ గతి।

Verse 84

हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् । यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्

ఇలా ఆలోచించిన హరికేశుడు వారాణసీ—అవిముక్త—పురికి బయలుదేరెను; అక్కడ జీవులు భౌతిక దేహాన్ని విడిచినప్పుడు క్షేత్రపు మోక్షదాయక నియమం ప్రవర్తిస్తుంది।

Verse 85

पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः । आनंदवनमासाद्य स तपः शरणं गतः

‘తనుద్వేషి’ అయిన శివుని కృపవలన నాకు మళ్లీ దేహబంధం కలగకూడదు. ఆనందవనాన్ని చేరి అతడు తపస్సునే తన శరణంగా స్వీకరించాడు।

Verse 86

अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम् । पार्वत्यै दर्शयामास निजमाक्रीडकाननम्

తర్వాత కొంతకాలానికి శంభువు ఆ పరమానందమయమైన ఆనందకాననంలో ప్రవేశించి, పార్వతీదేవికి తన స్వకీయ క్రీడావనం—దివ్య విహారవనం—చూపించాడు।

Verse 87

अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम् । चारुचंपकचूताढ्यं प्रोत्फुल्लनवमल्लिकम्

ఆ స్థలం నిరంతర సువాసన వెదజల్లే మందార వృక్షాలతో నిండిపోయి, కోవిదార పుష్పాలతో అలంకృతమై, మనోహర చంపకములు మరియు మామిడి వృక్షాలతో సమృద్ధిగా, కొత్తగా వికసించిన మల్లిక (మల్లె) పుష్పాలతో ప్రకాశించెను।

Verse 88

विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम् । प्रस्फुटत्केतकिवनं प्रोद्यत्कुरबकोर्जितम्

అక్కడ వికసించిన మాలతీ లతల జాలాలు విస్తరించి, కరవీర పుష్పాలతో అది విరాజిల్లెను; కెతకీ వనాలు ప్రస్ఫుటించి వికసించెను, మరియు పూర్తిగా ఉప్పొంగి పూసిన కురబక పుష్పాలు ఆ స్థలాన్ని మరింత ఉల్లాసపరిచెను।

Verse 89

जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम् । नवमल्लीपरिमलाकृष्टषट्पदनादितम्

అది వికసించుచున్న అశోక (విచకిలా) పుష్పసువాసనతో సురభితమై, కొత్త కంకేలి పల్లవాలతో మెరిసి, కొత్తగా వికసించిన మల్లిక పరిమళానికి ఆకర్షితమైన తేనెటీగల గుంజారవంతో నినదించెను।

Verse 90

पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् । मेदस्विपाटलामोद सदामोदित दिङ्मुखम्

అది వికసించిన పున్నాగ పుష్పగుచ్ఛాలతో సమృద్ధిగా, బకుల సువాసనతో హర్షితమై; పాటలా పుష్పాల ఘన పరిమళంతో దిక్కుల ముఖములు కూడ నిత్యానందితమై ఉన్నట్లుగా కనిపించెను।

Verse 91

बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम् । चलच्चंदनशाखाग्र रममाणपि काकुलम्

అనేక ఊగిసలాడే వేలాడే మాలల సమూహాలతో దాని భూతలం ఆవరించబడెను; చందన శాఖల అగ్రభాగాలు కదలుచుండగా, ఆ స్థలం ఆనందముతో రమించుచున్నట్లుగా, చలాకీగా గలగలలాడుతూ జీవంతో కనిపించెను।

Verse 92

गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम् । नागकेसरशाखास्थ शालभंजि विनोदितम्

గురు ఆ మనోహర ఉపవనాన్ని చూపెను; అక్కడ మధుర సువాసనతో మత్తులైన శుభ పక్షులు క్రీడించుచుండగా, నాగకేసర వృక్షశాఖపై నిలిచిన శాలభంజికా యువతి లీలగా దృశ్యాన్ని మోహింపజేసెను।

Verse 93

मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम् । किंनरीमिथुनोद्गीतं गानवच्छुककिंशुकम्

అక్కడ మేరు సమానమైన ఎత్తైన శిఖరాల శీతల ఛాయలో కిన్నరులు క్రీడించుచుండిరి; కిన్నరీ జంటల మధుర గానానికి ప్రతిధ్వనిగా కింశుక/అశోక వృక్షాలు కూడా పాడుతున్నట్లుగా కనిపించెను।

Verse 94

कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम् । जितसौवर्णवर्णोच्च कर्णिकारविराजितम्

కదంబ వృక్షాల మధ్య గుంజుకొను భ్రమర జంటలు గుచ్ఛాలవలె వేలాడుతున్నట్లు కనిపించెను; కర్ణికార పుష్పాల ప్రకాశమయ స్వర్ణవర్ణం బంగారాన్నికూడా మించిపోయి ఉపవనాన్ని విరాజిల్లజేసెను।

Verse 95

शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् । लसत्सप्तच्छदामोदं खर्जूरीराजिराजितम् । नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्

ఆ ఉపవనం శాల, తాల, తమాల, హింతాల, లకుచ వృక్షపంక్తులతో ఆవరించబడెను; వికసించిన సప్తచ్ఛద పరిమళంతో సువాసితమై, ఖర్జూరి వరుసలతో అలంకృతమై; కొబ్బరి చెట్ల ఛాయతో కప్పబడి, నారింజ తోటల ఎర్రని కాంతితో మరింత రంజిల్లెను।

Verse 96

फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम् । शाल्मली शीतलच्छायं पिचुमंद महावनम्

ఆయన ఆ మహావనాన్ని చూపెను—ఫలభరిత జంబీర వృక్షసమూహాలతో ఘనమై, మధూక పుష్పమధువుకు ఆకర్షితమైన తేనెటీగలతో కిటకిటలాడుతూ; శాల్మలీ చెట్ల శీతల ఛాయతో సుఖదమై; పిచుమంద వనసమూహాలతో విస్తరించి ఉన్నది।

Verse 97

मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम् । लवलीलोललीलाभृन्मंदमारुतलोलितम्

అది దమన లతలతో కప్పబడి, మధుర సువాసనతో నిండిపోయింది. ఎడారి ఉపవనం జీవం పొందినట్లుగా వికసించింది; లవలీ వల్లి మృదువాయువుతో ఊగుతూ లీలగా కదిలింది.

Verse 98

भिल्ली हल्लीसकप्रीति झिल्लीरावविराविणम् । क्वचित्सरः परिसरक्रीडत्क्रोडकदंबकम्

అది భిల్లీ, హల్లీసక వల్లులకు ప్రీతికరంగా, జిల్లీ (చిలుకురాళ్ల/చీడల) కిలకిలారవంతో మార్మోగేది. కొన్ని చోట్ల సరస్సులు ఉండి, వాటి చుట్టూ కదంబ వృక్షగుంపుల మధ్య వరాహగుంపులు క్రీడించేవి.

Verse 99

मरालीगलनालीस्थ बिसासक्तसितच्छदम् । विशोककोकमिथुनक्रीडाक्रेंकारसुंदरम्

అక్కడ హంసల సమీపంలో కమల నాళాలపై తెల్లని పక్షులు బిసానికి ఆసక్తితో అంటుకొని ఉండేవి. విషాదరహిత కోక పక్షుల జంటలు క్రీడిస్తూ మధుర కూయింపులతో సరస్సును శోభింపజేశాయి.

Verse 100

बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्

అది బక శావకుల సంచారంతో చైతన్యంగా, జంటపై మమకారమున్న సారసాలతో నిండిగా, మత్తుగా కేకలేసే నెమళ్ల గోలతో మార్మోగి, కపింజల పక్షుల గుంపులతో కిటకిటలాడేది.

Verse 110

चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् । तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् । दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्

చంద్రకాంత శిలలపై నల్ల జింకలు నిద్రిస్తున్నట్లుగా, పచ్చని నక్షత్రకాంతిలా అది మెరిసింది. వృక్షాలు ఎక్కడికక్కడ పుష్పాలను చల్లుతూ, స్వర్గలోక తారలను కూడా మించిపోయే ప్రకాశంతో ఉన్నవి. ఈ విధంగా దేవుడు దేవికి ఆ నిర్మలమైన పవిత్ర వనక్రీడాస్థలాన్ని చూపించాడు.

Verse 120

ब्रह्मज्ञानं न विंदंति योगैरेकेन जन्मना । जन्मनैकेन मुच्यंते काश्यामंतकृतो जनाः

ఒకే జన్మలో యోగసాధనలతో కూడ బ్రహ్మజ్ఞానం లభించదు; కాని కాశీలో అంత్యము పొందినవారు ఆ జన్మలోనే ముక్తిని పొందుతారు।

Verse 130

विधाय क्षेत्रसंन्यासं ये वसंतीह मानवाः । जीवन्मुक्तास्तु ते देवि तेषां विघ्नं हराम्यहम्

హే దేవీ, ఈ క్షేత్రసంబంధ సన్యాసాన్ని స్వీకరించి ఇక్కడ నివసించేవారు జీవన్ముక్తులు అవుతారు; వారి విఘ్నాలను నేనే తొలగిస్తాను।

Verse 140

सत्वावलंबितप्राणमायुःशेषेणरक्षितम् । निःश्वासोच्छासपवनवृत्तिसूचितजीवितम्

అంతఃస్థ సత్త్వాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న ప్రాణంతో జీవితం కేవలం మిగిలిన ఆయుష్షు మేరకే నిలుస్తుంది; దాని స్థితి నిశ్వాసోచ్ఛ్వాస వాయుగతితోనే తెలిసుతుంది।

Verse 150

श्रुत्वोदितां तस्य महेश्वरो गिरं मृद्वीकया साम्यमुपेयुषीं मृदु । भक्तस्य धीरस्य महातपोनिधे ददौ वराणां निकर तदा मुदा

ద్రాక్షలవలె మధురమూ మృదువూ అయిన అతని వాక్యాన్ని విని మహేశ్వరుడు ఆనందించి, ఆ ధీరభక్తుడైన మహాతపోనిధికి వరాల సమూహాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 160

मद्भक्तियुक्तोपि विना त्वदीयां भक्तिं न काशी वसतिं लभेत । गणेषु देवेषु हि मानवेषु तदग्रमान्यो भव दंडपाणे

నా భక్తితో యుక్తుడైనా, నీ భక్తి లేకుండా కాశీ నివాసం పొందలేడు. కాబట్టి, హే దండపాణీ, నా గణాలలోను దేవులలోను మనుష్యులలోను నీవే అగ్రగణ్యుడై సర్వమాన్యుడవు కావాలి।

Verse 170

धन्यो यक्षः पूर्णभद्रो धन्या कांचनकुंडला । ययोर्जठरपीठेभूर्दंडपाणे महामते

ధన్యుడు యక్షుడు పూర్ణభద్రుడు, ధన్యురాలు కాంచనకుండలా. ఓ మహామతీ దండపాణీ! వారి ఉదరపీఠముపై భూమియే స్థితమై ఉన్నది.

Verse 217

धिगेतत्सौधसौंदर्यं धिगेतद्धनसंचयम् । विनापत्यं प्रियतमे जीवितं च धिगावयोः

ధిక్ ఈ సౌధసౌందర్యానికి, ధిక్ ఈ ధనసంచయానికి. ఓ ప్రియతమా! సంతానం లేకపోతే—మన జీవితం కూడా ధిక్కారయోగ్యమే.