Adhyaya 3
ఈ అధ్యాయం ప్రశ్నోత్తర రూపంలో ధర్మతత్త్వ చర్చగా సాగుతుంది. సూతుడు—దేవతలు కాశీకి చేరిన వెంటనే ఏమి చేశారు? అగస్త్యుని ఎలా సమీపించారు? అని అడుగుతాడు. పరాశరుడు—వారు ముందుగా మణికర్ణికలో విధివిధానంగా స్నానం చేసి, సంధ్యావందనం మొదలైన ఆచారాలు నిర్వహించి, పితృదేవతలకు తర్పణం సమర్పించారని వివరిస్తాడు. తదుపరి దానధర్మం విస్తృతంగా చెప్పబడుతుంది—అన్నం, ధాన్యాలు, వస్త్రాలు, లోహాలు, పాత్రలు, శయ్యలు, దీపాలు, గృహోపకరణాలు; అలాగే దేవాలయ సేవలో జీర్ణోద్ధారం, సంగీత-నృత్య అర్పణలు, పూజా సామగ్రి, ఋతువులకు తగిన ప్రజాహిత ఏర్పాట్లు. అనేక దినాల వ్రతానుష్ఠానాలు చేసి, పునఃపునః విశ్వనాథ దర్శనం అనంతరం దేవతలు అగస్త్యాశ్రమానికి వెళ్తారు. అక్కడ అగస్త్యుడు లింగ ప్రతిష్ఠ చేసి, శతరుద్రీయాది మంత్రజపాన్ని ఘోర తపస్సుతో ప్రకాశింపజేస్తాడు. తర్వాత కాశీక్షేత్ర ప్రభావం ప్రత్యేకంగా చూపబడుతుంది—ఆశ్రమ పరిసరాల్లో జంతు-పక్షుల సహజ వైరం శాంతించి, సమస్తం ప్రశాంతంగా మారుతుంది. నైతిక ఉపదేశంలో మాంసం, మద్యాసక్తి శివభక్తికి విరుద్ధమని స్పష్టంగా నిందించబడుతుంది. చివరగా విశ్వేశ్వర మహిమను ప్రకటిస్తూ—కాశీలో మరణకాలంలో దివ్య ఉపదేశం ద్వారా విముక్తి లభించవచ్చని, కాశీవాసం మరియు విశ్వేశ్వర దర్శనం ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్ష నాలుగు పురుషార్థాలకు అపూర్వ ఫలదాయకమని ప్రశంసించబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । भगवन्भूतभव्येश सर्वज्ञानमहानिधे । अवाप्य काशीं गीर्वाणैः किमकारि वदाच्युत
సూతుడు పలికెను—హే భగవన్, భూతభవ్యేశ్వరా, సర్వజ్ఞాన మహానిధీ! దేవులతో కలిసి కాశీకి చేరి అక్కడ ఏమి చేసితిరి? చెప్పుము, హే అచ్యుతా.
Verse 2
अधीत्येमां कथां दिव्यां न तृप्तिमधियाम्यहम् । शेवधिस्तपसां देवैरगस्तिः प्रार्थितः कथम्
ఈ దివ్యకథను అధ్యయనం చేసినా నాకు తృప్తి కలగదు. తపస్సుల నిధి అగస్త్యుని దేవతలు ఎలా ప్రార్థించారు?
Verse 3
कथं विंध्योप्यवाप स्वां प्रकृतिं तादृगुन्नतः । तववागमृतांभोधौ मनो मे स्नातुमुत्सुकम्
అంతగా ఎత్తెత్తిన వింధ్యుడు తన సహజ స్థితిని ఎలా తిరిగి పొందెను? మీ వాక్యామృత సముద్రంలో స్నానించుటకు నా మనస్సు ఉత్సుకముగా ఉంది.
Verse 4
इति कृत्स्नं समाकर्ण्य व्यासः पाराशरो मुनिः । श्रद्धावते स्वशिष्याय वक्तुं समुपचक्रमे
ఇట్లు సమస్త వృత్తాంతమును వినిన పరాశరనందన ముని వ్యాసుడు శ్రద్ధావంతుడైన తన శిష్యునికి చెప్పుటకు ఆరంభించెను।
Verse 5
पाराशर उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे भक्तिश्रद्धासमन्वितः । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वेते च बालकाः
పారాశరుడు పలికెను—హే మహాబుద్ధిమంతుడైన సూతా! భక్తి శ్రద్ధలతో వినుము. శుకుడు, వైశంపాయనుడు మొదలైనవారు మరియు ఈ బాల శిష్యులూ అందరూ వినుగాక।
Verse 6
ततो वाराणसीं प्राप्य गीर्वाणाः समहर्षयः । अविलंबं प्रथमतो म णिकर्ण्यां विधानतः
అనంతరం దేవతలు మహర్షులతో కూడి వారాణసిని చేరి, ఆలస్యం చేయక, విధివిధానముగా మొదట మణికర్ణికకు వెళ్లిరి।
Verse 7
सचैलमभिमज्ज्याथ कृतसंध्यादिसत्क्रियाः । संतर्प्य तर्प्यादिपितॄन्कुशगंधतिलोदकैः
అక్కడ వస్త్రాలతోనే స్నానమాచరించి, సంధ్యావందనాది సత్క్రియలను విధిగా నిర్వహించి, కుశ, సుగంధ ద్రవ్యాలు, తిలమిశ్రిత జలంతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి తృప్తిపరచిరి।
Verse 8
तीर्थवासार्थिनः सर्वान्संतर्प्य च पृथक्पृथक् । रत्नैर्हिरण्यवासोभिरश्वाभरणधेनुभिः
తీర్థవాసం కోరుకొని వచ్చిన వారందరినీ ఒక్కొక్కరిని వేర్వేరుగా తృప్తిపరచి, రత్నాలు, స్వర్ణం, వస్త్రాలు, అశ్వాలు, ఆభరణాలు, ధేనువులు దానముగా ఇచ్చిరి।
Verse 9
विचित्रैश्च तथा पात्रैः स्वर्णरौप्यादि निर्मितैः । अमृतस्वादुपक्वान्नैः पायसै श्च सशर्करैः
వారు స్వర్ణ-రౌప్యాది ధాతువులతో నిర్మితమైన విచిత్ర పాత్రలను దానమిచ్చారు; అమృతసమాన మధురమైన పక్వాన్నమును, చక్కెర కలిపిన పాయసమును కూడా సమర్పించారు।
Verse 10
सगोरसैरन्नदानैर्धान्यदानैरनेकधा । गंधचंदनकर्पूरैस्तांबूलैश्चारुचामरैः
నెయ్యి-పాలరసములతో సమృద్ధమైన అన్నదానములు, అనేక విధాల ధాన్యదానములతో పాటు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, చందనం, కర్పూరం, తాంబూలం మరియు అందమైన చామరాలను కూడా సమర్పించారు।
Verse 11
सतूलैर्मृदुपर्यंकैर्दीपिकादर्पणासनैः । शिबिकादासदासीभिर्विमानैःपशुभिर्गृहैः
వారు దిండులతో కూడిన మృదువైన పరియంకాలు, దీపాలు, అద్దాలు, ఆసనాలు ఇచ్చారు; శిబికలు, దాస-దాసీలు, వాహనాలు, పశువులు, ఇళ్లను కూడా దానమిచ్చారు।
Verse 12
चित्रध्वजपताकाभिरुल्लोचैश्चंद्रचारुभिः । वर्षाशनप्रदानैश्च गृहोपस्करसंयुतैः
వర్ణవర్ణ ధ్వజ-పతాకాలతో, చంద్రసమాన మనోహర ఛత్రాలతో, వర్షాకాలానికి అవసరమైన వస్త్ర-ఆసనాది సామగ్రితో, గృహోపకరణాలు కలిపిన దానాలు కూడా ఇచ్చారు।
Verse 13
उपानत्पादुकाभिश्च यतिनश्च तपस्विनः । योग्यैः पट्टदुकूलैश्च विविधैश्चित्ररल्लकैः
యతులు, తపస్వులకు చెప్పులు-పాదుకలు, వారికి తగిన పట్టువస్త్రాలు, రేశమీ దుకూలాలు మరియు వివిధ చిత్రవర్ణ రల్లక వస్త్రాలు కూడా దానమిచ్చారు।
Verse 14
दंडैः कमंडलुयुतैरजिनैर्मृगसंभवैः । कौपीनैरुच्चमंचैश्च परिचारककांचनैः
దండాలు, కమండలులు, మృగాజినాలు, కౌపీనాలు, ఎత్తైన ఆసన-శయ్యలు, అలాగే పరిచారకులకు స్వర్ణవేతనం సమర్పించడం ద్వారా—కాశీలోని పవిత్ర ఆశ్రమధర్మ జీవనం పోషింపబడుతుంది।
Verse 15
मठैर्विद्यार्थिनामन्नैरतिथ्यर्थं महाधनैः । महापुस्तकसंभारैर्लेखकानां च जीवनैः
మఠాలను స్థాపించి, విద్యార్థులకు అన్నదానం చేసి, అతిథి-సత్కారార్థం మహాధనాన్ని సమర్పించి, విస్తారమైన గ్రంథసంపదను సమకూర్చి, లేఖకులకు జీవికను కల్పించడం ద్వారా—కాశీలో విద్యా ధర్మాలు నిలుస్తాయి।
Verse 16
बहुधौषधदानैश्च सत्रदानैरनेकशः । ग्रीष्मे प्रपार्थद्रविणैर्हेमंतेग्निष्टिकेंधनैः
వివిధ ఔషధదానాలతో, అనేక సత్రదానాలతో (ఉచిత అన్నశాలలతో); గ్రీష్మంలో ప్రపా/నీటి చత్రాలకు ధనం ఇచ్చి, హేమంతంలో అగ్నికి ఇంధనం సమర్పించి—కాశీలో ఋతువుకు తగిన దానధర్మం జరుగుతుంది।
Verse 17
छत्राच्छादनिकाद्यर्थे वर्षाकालोचितैर्बहु । रात्रौ पाठप्रदीपैश्च पादाभ्यंजनकादिभिः
వర్షాకాలానికి తగిన ఛత్రాలు, కప్పులు మొదలైన అనేక వస్తువులు దానం చేసి; రాత్రివేళ పఠనానికి దీపాలు, అలాగే పాదాభ్యంజనం వంటి సౌకర్యాలు కల్పించి—కాశీలో పూజా-అధ్యయనాలకు సౌలభ్యం ఏర్పడుతుంది।
Verse 18
पुराणपाठकांश्चापि प्रतिदेवालयं धनैः । देवालये नृत्यगीतकरणार्थैरनेकशः
ప్రతి దేవాలయంలో పురాణపాఠకులకు ధనం సమర్పించి; దేవాలయంలో నృత్య-గీతాలు మరియు వాటి నిర్వహణకు పునఃపునః సాధనాలు అందించి—కాశీలో ఆరాధన మహిమ వృద్ధి చెందుతుంది।
Verse 19
देवालय सुधाकार्यैर्जीर्णोद्धारैरनेकधा । चित्रलेखनमूल्यैश्च रंगमालादिमंडनैः
దేవాలయాలలో సుధాకార్యాలు చేసి, అనేక విధాల జీర్ణోద్ధారాలు నిర్వహించి, పవిత్ర చిత్రలేఖనానికి విలువ సమర్పించి, రంగురంగుల మాలలు మొదలైన అలంకారాలతో (కాశీ క్షేత్రంలోని మందిరసేవ జరుగుతుంది)।
Verse 20
नीराजनैर्गुग्गुलुभिर्दशां गादि सुधूपकैः । कर्पूरवर्तिकाद्यैश्च देवार्चार्थैरनेकशः
ఆరతి నైరాజనంతో, గుగ్గులు ధూపంతో, దశాంగాది ఉత్తమ ధూపాలతో, అలాగే కర్పూర వత్తులు మొదలైన దేవార్చన సామగ్రిని పునఃపునః సమర్పించుటవలన (కాశీలో మందిరసేవ పుణ్యం వృద్ధి చెందుతుంది)।
Verse 21
पंचामृतानां स्नपनैः सुगंध स्नपनैरपि । देवार्थं मुखवासैश्च देवोद्यानैरनेकशः
పంచామృతంతో దేవస్నానం చేయించి, సుగంధ స్నపన విధులతో కూడ, దేవునికి ముఖవాసం (ముఖసుగంధం) సమర్పించి, దేవోద్యానాలను స్థాపించి—పునఃపునః—(కాశీలో దేవసేవ నెరవేరుతుంది)।
Verse 22
महापूजार्थमाल्यादि गुंफनार्थैस्त्रिकालतः । शंखभेरीमृदंगादिवाद्यनादैः शिवालये
మహాపూజార్థం త్రికాలములలో మాలలు మొదలైనవి గుంఫించి సిద్ధం చేయుటవలన, అలాగే శివాలయంలో శంఖం, భేరి, మృదంగం మొదలైన వాద్యనాదాల గంభీర ధ్వనితో (కాశీ పూజ వైభవం ప్రకాశిస్తుంది)।
Verse 23
घंटागुडुककुंभादि स्नानोपस्करभाजनैः । श्वेतैर्मार्जनवस्त्रैश्च सुगंधैर्यक्षकर्दमैः
ఘంట, గుడుక (చిన్న కలశం), కుంభం మొదలైన స్నానోపస్కర పాత్రలతో; తెల్లని మార్జన వస్త్రాలతో; మరియు సుగంధ లేపనాలు, చందనాది సుగంధ కర్దమాలతో (కాశీ మందిరంలో శుద్ధ పూజాసామగ్రి సమృద్ధమవుతుంది)।
Verse 24
जपहोमैः स्तोत्रपाठैः शिवनामोच्चभाषणैः । रासक्रीडादिसंयुक्तैश्चलनैः सप्रदक्षिणैः
జపము, హోమము, స్తోత్రపాఠము, శివనామములను గట్టిగా ఉచ్చరించుటచే, రాసక్రీడాది యుక్తమైన పవిత్ర నృత్యచలనములతో ప్రదక్షిణ సహితంగా—వారు కాశీలో భక్తితో ఆరాధన చేసిరి।
Verse 25
एवमादिभिरुद्दंडैः क्रियाकांडैरनेकशः । पंचरात्रमुषित्वा तु कृत्वा तीर्थान्यनेकशः
ఇట్లు అనేక కఠిన క్రియాకాండములతో, విధికర్మలను పునఃపునః ఆచరించి, వారు ఐదు రాత్రులు నివసించి అనేక తీర్థములను, పుణ్యస్థలములను దర్శించిరి।
Verse 26
दीनानाथांश्च संतर्प्य नत्वा विश्वेश्वरं विभुम् । ब्रह्मचर्यादिनियमैस्तीर्थमेवं प्रसाध्य च
దీనులు, అనాథులను సంతృప్తిపరచి, సర్వవిభువైన విశ్వేశ్వరునికి నమస్కరించి, బ్రహ్మచర్యాది నియమములతో వారు ఆ తీర్థవ్రతాన్ని విధివిధానంగా సమ్యక్గా నిర్వహించిరి।
Verse 27
पुनः पुनर्विश्वनाथं दृष्ट्वा स्तुत्वा प्रणम्य च । जग्मुः परोपकारार्थमगस्तिर्यत्र तिष्ठति
పునఃపునః విశ్వనాథుని దర్శించి, స్తుతించి, నమస్కరించి, పరహితార్థముగా వారు అగస్త్యముని నివసించు స్థలమునకు వెళ్లిరి।
Verse 28
स्वनाम्ना लिंगमास्थाप्य कुंडं कृत्वा तदग्रतः । शतरुद्रियसूक्तेन जपन्निश्चलमानसः
తన నామముతో లింగాన్ని స్థాపించి, దాని ముందర కుండాన్ని నిర్మించి, నిశ్చల మనస్సుతో శతరుద్రీయ సూక్తాన్ని జపించెను।
Verse 29
तं दृष्ट्वा दूरतो देवा द्वितीयमिव भास्करम् । ज्वलज्ज्वलनसंकाशैरंगैः सर्वत्रसोज्ज्वलम्
దూరం నుండే ఆయనను చూచి దేవతలు ఆయనను రెండవ సూర్యుడివలె భావించారు. ఆయన అవయవాలు జ్వలించే అగ్నివలె ఉండి, ఆయన సర్వత్రా తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు।
Verse 30
साक्षात्किंवाडवाग्निर्वा मूर्त्या वै तप्यते तपः । स्थाणुवन्निश्चलतरं निर्मलं सन्मनो यथा
అతడు సాక్షాత్తు వాడవాగ్నియే మూర్తిమంతుడై తపస్సు చేస్తున్నాడా? స్థంభంలా అతిశయంగా నిశ్చలుడు—సజ్జనుల మనస్సులా నిర్మలుడు।
Verse 31
अथवा सर्व तेजांसि श्रित्वेमां ब्राह्मणीं तनुम् । शीलयंति परं धाम शातंशांत पदाप्तये
లేదా సమస్త తేజస్సులు ఈ బ్రాహ్మణ శరీరాన్ని ఆశ్రయించి పరమ ధామంలో నివసిస్తున్నాయి—అతిశాంతమైన స్థితి పొందుటకై।
Verse 32
तपनस्तप्यतेऽत्यर्थं दहनोपि हि दह्यते । यत्तीव्रतपसाद्यापि चपलाऽचपलाभवत्
సూర్యుడు కూడా అతిశయంగా దగ్ధమవుతున్నట్లూ, అగ్ని సైతం కాలిపోతున్నట్లూ అనిపించింది; ఎందుకంటే ఘోర తపస్సుతో స్వభావతః చంచలమైనదీ స్థిరమైంది।
Verse 33
यस्याश्रमे ऽत्र दृश्यंते हिंस्रा अपि समंततः । सत्त्वरूपा अमी सत्त्वास्त्यक्त्वा वैरं स्वभावजम्
ఆయన ఆశ్రమంలో చుట్టూ హింసక జంతువులు కూడా సౌమ్య స్వరూపంగా కనిపిస్తాయి; అవి స్వభావజమైన వైరం విడిచి సత్త్వమయంగా మారాయి।
Verse 34
शुंडादंडेन करटिः सिंहं कंडूयतेऽभयः । अष्टापदांके स्वपिति केसरी केसरोद्भटः
నిర్భయ కాశీలో ఏనుగు తన శుండదండంతో సింహాన్ని గోకుతుంది; ఘనకేశరంతో ప్రకాశించే పరాక్రమి కేసరి ఏనుగు ఒడిలో నిశ్చింతగా నిద్రిస్తాడు।
Verse 35
सूकरः स्तब्धरोमापि विहाय निजयूथकम् । चरेद्वनशुनां मध्ये मुस्तान्यस्तेक्षणोबली
కఠినరోమాలున్న వరాహమూ తన గుంపును విడిచి అడవి కుక్కల మధ్య సంచరిస్తాడు—బలవంతుడైనా చూపును వినయంగా వంచి—కాశీ యొక్క నిర్భయ పరిధిలో।
Verse 36
भूदारोपि न भूदारं तथाकुर्याद्यथाऽन्यतः । सर्वा लिंगमयी काशी यतस्तद्भीतियंत्रितः
స్వభావతః ఉగ్రుడైనవాడైనా ఇక్కడ ఇతరత్రా లాగ ఉగ్రంగా ప్రవర్తించడు; ఎందుకంటే సమస్త కాశీ లింగమయీ, ఆ పరతత్త్వ పట్ల భయభక్తితో సర్వులు నియంత్రితులవుతారు।
Verse 37
क्रोडीकृत्य क्रोडपोतं तरक्षुः क्रीडयत्यहो । शार्दूलबालानुत्सार्य शार्दूलीमेणपोतकः
అహో ఆశ్చర్యం! తరక్షు (హైనా) చిన్న వరాహశిశువును ఒడిలో పెట్టుకొని ఆడుకుంటుంది; శార్దూలీ (పులి) తన పిల్లలను తొలగించి జింకశిశువుతో క్రీడిస్తుంది।
Verse 38
चलत्पुच्छोथ पिबति फेनिलेनाननेन वै । स्वपंतं लोमशं भल्लं वानरश्चलदंगुलिः
అప్పుడు తోక ఊపుతూ, వేళ్లు ఎప్పుడూ చలించే వానరం నురగల నోటితో త్రాగుతుంది; పక్కనే రోమశమైన ఎలుగు నిద్రిస్తుంది।
Verse 39
यूका संवीक्ष्यवीक्ष्यैव भक्षयेद्दंतकोटिभिः । गोलांगूलारक्तमुखानीलां गा यूथथनायकाः
మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలిస్తే జూకూడా పళ్ల కొనలతో కరిస్తుంది; గుంపు నాయకులు—నీలదేహులు, ఎర్రముఖులు, గుండ్రని తోకలవారు—భయంలేక సంచరిస్తారు।
Verse 40
जातिस्वभावमात्सर्यं त्यक्त्वैकत्र रमंति च । शशाः क्रीडंति च वृकैस्तैः पृष्ठलुंठनैर्मुहुः
జాతి-స్వభావజన్యమైన అసూయను విడిచి అందరూ ఒకచోట కలిసి ఆనందిస్తారు; కుందేళ్లు కూడా తోడేళ్లతో మళ్లీ మళ్లీ వెనుకకు ఒరిగి గిరగిరా తిరుగుతూ ఆడుతాయి।
Verse 41
आखुश्चाखुभुजः कर्णं कंडूयेत चलाननः । मयूरपुच्छपुटगो निद्रात्योतुः सुखाधिकम्
చలించే ముఖమున్న ఎలుక, ఎలుకభక్షకుని (పిల్లి మొదలైన) చెవిని గోకుతుంది; నెమలి తోక కవచంలో ఉన్నవాడు మరింత సుఖంగా నిద్రిస్తాడు।
Verse 42
स्वकंठं घर्षयत्येव केकिकंठे भुजंगमः । भुजंगमफणापृष्ठे नकुलः स्वकुलोचितम्
సర్పం నెమలి కంఠంపై తన కంఠాన్ని రుద్దుతుంది; ఫణధారి సర్పపు వెన్నుపై ముంగిస తన జాతికి తగినట్లు నడుస్తుంది—కానీ కాశీలో వైరం ఉండదు।
Verse 43
वैरं परित्यज्य लुठेदुत्प्लुत्योत्प्लुत्य लीलया । आलोक्य मूषकं सर्पश्चरंतं वदनाग्रतः
సర్పం వైరం విడిచి, లీలగా మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి ఎగిరి ఒరిగి గిరగిరా తిరుగుతుంది; తన నోటి అగ్రం ముందే కదిలే ఎలుకను చూసినా (హాని చేయదు)।
Verse 44
क्षुधांधोपि न गृह्णाति सोपि तस्माद्बिभेति नो । प्रसूयमानां हरिणीं दृष्ट्वा कारुण्यपूर्णदृक्
ఆకలితో అంధుడైనవాడైనా ఆమెను పట్టుకోడు; ఆమె కూడా అతనిని భయపడదు. ప్రసవవేదనలో ఉన్న హరిణిని చూచి అతని చూపు కరుణతో నిండిపోతుంది.
Verse 45
तद्दृष्टिपातं मुंचन्वै व्याघ्रो दूरं व्रजत्यहो । व्याघ्री व्याघ्रस्य चरितं मृगी मृगविचेष्टितम् । उभे कथयतो ऽन्योन्यं सख्याविवमुदान्विते
ఆ కరుణాభరిత దృష్టిని విడిచి పులి—ఆశ్చర్యంగా—దూరంగా వెళ్లిపోతుంది. పులిపిల్లి పులి ప్రవర్తనను, హరిణి మృగాల చలనం-స్వభావాన్ని చెబుతుంది; ఇద్దరూ ఆనందంతో స్నేహితుల్లా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటారు.
Verse 46
दृष्ट्वाप्युद्दंडकोदंडं शबरं शंबरोमृगः । धृष्टो न वर्त्म त्यजति सोपि कंडूयतेपि तम्
దండం, కోదండం ఎత్తి ఉన్న వేటగాడిని చూసినా ధైర్యమైన శంబరమృగం దారిని వదలదు. వేటగాడూ అతనికి హాని చేయడు; కేవలం తనను తాను గోక్కుంటాడు.
Verse 47
रोहितोऽरण्यमहिषमुद्धर्षति निराकुलः । चमरीशबरीकेशैः संमिमीते स्ववालधिम्
‘రోహిత’ మృగం కలతలేకుండా అడవి మహిషంతో నిర్భయంగా క్రీడిస్తుంది. అలాగే చమరీ, శబరీ రోమాలతో తన తోకను పోల్చి/కొలిచి చూస్తుంది.
Verse 49
हुंडौ च मुंड युद्धाय न सज्जेते जयैषिणौ । एणशावं सृगालोपि मृदुस्पृशति पाणिना
విజయాన్ని కోరే హుండ, ముండ కూడా యుద్ధానికి సిద్ధపడరు. నక్క కూడా ఏణమృగపు పిల్లను తన పంజాతో మృదువుగా తాకుతుంది.
Verse 50
तृण्वंति तृणगुल्मादीन्श्वापदास्त्वापदास्पदम् । लोकद्वये दुःखहंहि धिक्तन्मांसस्य भक्षणम्
అడవి మృగాలు గడ్డి, పొదలు మొదలైనవి తిని ఆకలి తీర్చుకుంటాయి; కాని మాంసం మాత్రం విపత్తులకు ఆసనం అవుతుంది. అది ఇహలోక-పరలోకాలలో రెండింటిలోనూ దుఃఖం కలిగిస్తుంది—ఆ మాంసభక్షణానికి ధిక్కారం.
Verse 51
यः स्वार्थं मांसपचनं कुरुते पापमोहितः । यावंत्यस्य तु रोमाणि तावत्स नरके वसेत्
పాపమోహంతో తన స్వార్థం కోసం మాంసం వండేవాడు, తన శరీరంలో ఉన్న రోమాలెన్ని ఉంటాయో అంత సంవత్సరాలు నరకంలో నివసిస్తాడు.
Verse 52
परप्राणैस्तु ये प्राणान्स्वान्पुष्णं ति हि दुर्धियः । आकल्पं नरकान्भुक्त्वा ते भुज्यंतेत्र तैः पुनः
దుర్బుద్ధులు ఇతరుల ప్రాణాలు తీసి తమ ప్రాణాలను పోషించుకుంటే, వారు ఒక కల్పం నరకాలను అనుభవించి, తరువాత ఇక్కడ అదే జీవుల చేత మళ్లీ భక్షింపబడతారు.
Verse 53
जातुमांसं न भोक्तव्यं प्राणैः कंठगतैरपि । भोक्तव्यं तर्हि भोक्तव्यं स्वमांसं नेतरस्य च
ఎప్పటికీ మాంసం తినకూడదు—ప్రాణం గొంతులో నిలిచినా సరే. ఏదైనా తినాల్సి వస్తే, ఇతరులది కాదు; తన మాంసమే తినాలి.
Verse 54
वरमेतेश्वापदा वै मैत्रावरुणि सेवया । येषां न हिंसने बुद्धिर्नतु हिंसापरा नराः
ఓ మైత్రావరుణీ! సేవించదగినవారు ఈ అడవి మృగాలే మేలె, వీరి బుద్ధి హింసలో నిలవదు; హింసాపరులైన మనుషులు కాదు.
Verse 55
बकोपि पल्वले मत्स्यान्नाश्नात्यग्रेचरानपि । न महांतोप्यमहतो मत्स्या मत्स्यानदंति वै
చెరువులోనూ బకము ముందున్న చేపలను తినదు; పెద్ద చేపలూ చిన్న చేపలను మింగవు.
Verse 56
एकतः सर्वमांसानि मत्स्यमांसं तथकैतः । स्मृतिः स्मृतेति किंत्वेभिरतोमत्स्याञ्जहत्यमी
ఒక వైపు అన్ని రకాల మాంసాలు—చేప మాంసమూ; కానీ ‘స్మృతి, స్మృతి’ అని పలకడం మాత్రమే ఏ ప్రయోజనం? అందుకే వీరు చేపభక్షణాన్ని విడిచిపెడతారు.
Verse 57
श्येनोपि वर्तिकां दृष्ट्वा भवत्येष पराङ्मुखः । चित्रमत्रापि मधुपा भ्रमंति मलिनाशयाः
గద్ద కూడా పిట్టను చూసి దాని వైపు తిరగదు; కానీ ఆశ్చర్యం, ఇక్కడ మలినాశయులైన తేనెటీగలు ఇంకా తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
Verse 58
सुचिरं नरकान्भुक्त्वा मदिरापानलंपटाः । मधुपा एव गायंते भ्रांतिभाजः पुनः पुनः
మద్యం త్రాగడంలో లంపటులైన వారు దీర్ఘకాలం నరకాలను అనుభవించి తేనెటీగలుగా పుడతారు; భ్రాంతికి పాత్రులై మళ్లీ మళ్లీ మ్రోగుతారు.
Verse 59
अतएव पुराणेषु गाथेति परिगीयते । स्फुटार्थात्र पुराणज्ञैर्ज्ञात्वा तत्त्वं पिनाकिनः
అందుకే పురాణాలలో దీనిని ‘గాథా’ అని కీర్తిస్తారు. ఇక్కడ అర్థం స్పష్టం—పురాణజ్ఞులు పినాకి (శివ) తత్త్వాన్ని గ్రహించి నిర్ధారించారు.
Verse 60
क्व मांसं क्व शिवे भक्तिः क्व मद्यं क्व शिवार्चनम् । मद्यमांसरतानां च दूरे तिष्ठति शंकरः
మాంసానికి శివభక్తితో ఏమి సంబంధం? మద్యానికి శివార్చనతో ఏమి సంబంధం? మద్యమాంసాసక్తుల నుండి శంకరుడు దూరంగా నిలుచును।
Verse 61
विना शिवप्रसादं हि भ्रांतिः क्वापि न नश्यति । अतएव भ्रमंत्येते भ्रमराः शिववर्जिताः
శివప్రసాదం లేకుండా భ్రాంతి ఎక్కడా నశించదు. అందుకే శివవర్జితులైన ఈ ‘భ్రమరులు’ నిరంతరం తిరుగుతారు।
Verse 62
इत्याश्रमचरान्दृष्ट्वा तिर्यञ्चोपि मुनीनिव । अबोधिविबुधैरित्थं प्रभावः क्षेत्रजस्त्वयम्
ఇలా ఆశ్రమవాసి మునులవలె ప్రవర్తించే జంతువులనూ చూసి, పండితులు గ్రహించారు—ఇది క్షేత్రజ ప్రభావమే।
Verse 63
यतो विश्वेश्वरेणैते तिर्यञ्चोप्यत्रवासिनः । निधनावसरे मोच्यास्तारक स्योपदेशतः
ఎందుకంటే విశ్వేశ్వరుడు ఇలా నియమించాడు—ఇక్కడ నివసించే ఈ జంతువులు కూడా మరణసమయంలో తారకోపదేశం ద్వారా విముక్తి పొందుతారు।
Verse 64
ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं यो वसेत्कृतनिश्चयः । तं तारयति विश्वेशो जीवंतमथवा मृतम्
ఈ క్షేత్ర మహిమను తెలుసుకొని దృఢనిశ్చయంతో ఇక్కడ నివసించేవానిని విశ్వేశ్వరుడు—జీవించి ఉన్నా మరణించినా—తరింపజేస్తాడు।
Verse 65
अविमुक्तरहस्यज्ञा मुच्यंते ज्ञानि नो नराः । अज्ञानिनोपि तिर्यञ्चो मुच्यंते गतकिल्बिषाः
అవిముక్త (కాశీ) రహస్యాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు ముక్తి పొందుతారు. అజ్ఞానులైనా—జంతువులైనా—పాపాలు క్షయమై విముక్తి పొందుతారు.
Verse 66
इत्याश्चर्यपरा देवा यावद्यांत्याश्रमं मुनेः । तावत्पक्षिकुलं दृष्ट्वा भृशं मुमुदिरे पुनः
ఇలా ఆశ్చర్యంతో నిండిన దేవతలు ముని ఆశ్రమం వైపు సాగారు. మార్గంలో పక్షుల గుంపును చూసి వారు మరల ఎంతో ఆనందించారు.
Verse 67
सारसो लक्ष्मणाकंठे कंठमाधाय निश्चलः । मन्यामहे न निद्रातिध्यायेद्विश्वेश्वरं किल
ఒక సారస పక్షి లక్ష్మణా కంఠంపై తన కంఠాన్ని ఆనించి నిశ్చలంగా నిలిచింది. అది నిద్రపోవడం కాదు—నిశ్చయంగా విశ్వేశ్వరుడు (శివుడు)ను ధ్యానిస్తోంది అని మేము భావిస్తున్నాం.
Verse 68
कंडूयमाना वरटा स्वचंचुपुटकोटिभिः । हंसं कामयमानं तु वारयेत्पक्षधूननैः
ఒక ఆడ పక్షి తన ముక్కు చివరలతో గోక్కుంటూ, కామంతో ఉవ్విళ్లూరే హంసను రెక్కలు ఝళిపిస్తూ ఆపుతుంది.
Verse 69
निरुद्ध्यमान चक्रेण चक्रीक्रेंकितभाषणैः । वदतीति किमत्रापि कामिता कामिनां वर
చక్రంతో నిరోధింపబడినప్పటికీ చక్రీ (చక్రవాక) కఠినమైన క్రెంక్ ధ్వనులతో పలుకుతుంది. మరి, ఓ ప్రియులలో శ్రేష్ఠుడా, స్వయంగా కోరబడే ఆమె గురించి ఇక్కడ ఇంకేమి చెప్పాలి?
Verse 70
कलकंठः किलोत्कंठं मंजुगुंजति कुंजगः । ध्यानस्थः श्रोष्यति मुनिः पारावत्येति वार्यते
ఉత్కంఠతో కూయే కోకిల కుంజవనంలో మధురంగా గుంజుతుంది. ‘ముని ధ్యానస్థుడు; ఆయన వింటాడు’ అని చెప్పి పావురిణిని పిలుపు నుండి ఆపుతారు.
Verse 71
केकीकेकां परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात् । चकोरश्चंद्रिका भोक्ता नक्तव्रतमिवास्थितः
‘కేకీ-కేకీ’ కూకను విడిచి నెమలి, మునికి భంగం కలుగుతుందనే భయంతో మౌనంగా నిలుస్తుంది. చంద్రికను పానమాడే చకోరుడు నక్తవ్రతం ఆచరిస్తున్నట్టుగా ఉంటాడు.
Verse 72
पठंती सारिकासारं शुकंसंबोधयत्यहो । अपारावारसंसारसिंधुपारप्रदः शिवः
సారిక సారాన్ని పఠిస్తూ చిలుకను మేల్కొలుపుతుంది—అహో, ఎంత ఆశ్చర్యం! అపారమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటించేవాడు శివుడే.
Verse 73
कोकिलः कोमलालापैः कलयन्किलकाकलीम् । कलिकालौ कलयतः काशीस्थान्नेतिभाषते
కోకిల మృదువైన ఆలాపాలతో తన కూయింపును మలచి, కలియుగ కఠినతనే లెక్కించే వారికి ‘కాశీలో నివసించేవారికి అలా కాదు’ అని చెప్పినట్టుంది.
Verse 74
मृगाणां पक्षिणामित्थं दृष्ट्वा चेष्टां त्रिविष्टपम् । अकांडपातसंकष्टं निनिंदुस्त्रिदशा बहु
జింకలు, పక్షుల ఇలాంటి ప్రవర్తనను చూసి దేవతలు స్వర్గాన్నికూడా బాగా నిందించారు—అకస్మాత్తు పతన దుఃఖంతో కలతచెంది.
Verse 75
वरमेतेपक्षिमृगाः पशवः काशिवासिनः । येषां न पुनरावृत्तिर्नदेवानपुनर्भवाः
కాశీలో నివసించే పక్షులు, మృగాలు, పశువులు కూడా ధన్యులు; ఎందుకంటే వారికి మళ్లీ సంసారానికి తిరిగివచ్చుట లేదు. అటువంటి పునర్జన్మరహిత ముక్తి దేవులకు కూడా సులభం కాదు.
Verse 76
काशीस्थैः पतितैस्तुल्या न वयं स्वर्गिणः क्वचित् । काश्यां पाताद्भयं नास्ति स्वर्गेपाताद्भयं महत्
మేము ఎప్పుడూ స్వర్గగమనాన్ని కోరము; కాశీలో ఉన్న పతితులతో సమానంగా ఉండటమే మాకు శ్రేయస్కరం. కాశీలో పతనభయం లేదు, కాని స్వర్గంలో పుణ్యక్షయంతో పడిపోవు భయం మహత్తరం.
Verse 77
वरं काशीपुरी वासो मासोपवसनादिभिः । विचित्रच्छत्रसंछायं राज्यं नान्यत्र नीरिपु
హే నిరరిపు రాజా! నెలనెలా ఉపవాసాదితపస్సులతో కూడ కాశీపురిలో నివసించుటే శ్రేయస్కరం; ఇతరత్ర అద్భుత ఛత్రఛాయలతో కూడిన రాజ్యమూ అంత శ్రేష్ఠం కాదు.
Verse 78
शशकैर्मशकैः काश्यां यत्पदं हेलयाप्यते । तत्पदं नाप्यतेऽन्यत्र योगयुक्त्यापि योगिभिः
కాశీలో కుందేళ్లు, దోమలు వంటి అల్పజీవులు కూడా తేలికగా పొందే పరమపదాన్ని, ఇతరత్ర యోగులు యోగయుక్తులతో కూడ పొందలేరు.
Verse 79
वरं वाराणसीरंको निःशंकोयो यमादपि । न वयं त्रिदशायेषां गिरितोपीदृशी दशा
వారణాసిలో దరిద్రుడై ఉన్నా యమునికీ భయపడకుండా నిశ్శంకంగా జీవించుట శ్రేయస్కరం; ఇతరత్ర పర్వతంపై దేవాధిపతిగా ఉన్నా అలాంటి స్థితి—అలాంటి సౌఖ్యం—లభించదు.
Verse 80
ब्रह्मणो दिवसाष्टांशेषपदमैंद्रं विनश्यति । सलोकपाल सार्कं च सचंद्रग्रहतारकम्
బ్రహ్మదినంలో కేవలం అష్టమభాగం మిగిలినప్పుడు ఇంద్రపదం నశిస్తుంది—లోకపాలులతో పాటు సూర్యుడు, అలాగే చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలూ లయమవుతాయి।
Verse 81
परार्धद्वयनाशेपि काशीस्थो यो न नश्यति । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काश्यां श्रेयः समाचरेत्
రెండు పరార్ధాలు నశించిన మహాప్రళయంలోనూ కాశీలో నివసించేవాడు నశించడు. అందువల్ల సమస్త ప్రయత్నంతో కాశీలో పరమశ్రేయస్సును ఆచరించాలి।
Verse 82
यत्सुखं काशिवासेत्र न तद्ब्रह्मांडमंडपे । अस्ति चेत्तत्कथं सर्वे काशीवासाभिलाषुकाः
ఇక్కడ కాశీవాసంలో లభించే సుఖం బ్రహ్మాండమండపంలో (ఉన్నత లోకంలో) కూడా లేదు. అది అక్కడ ఉంటే, అందరూ కాశీవాసాన్ని ఎందుకు కోరుకుంటారు?
Verse 83
जन्मांतरसहस्रेषु यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्पुण्यपरिवर्तेन काश्यां वासोऽत्र लभ्यते
వేల జన్మల్లో సంపాదించిన పుణ్యం—ఆ పుణ్యపు ‘పరివర్తన’ (వినిమయం) వలననే ఇక్కడ కాశీలో నివాసం లభిస్తుంది।
Verse 84
लब्धोपि सिद्धिं नो यायाद्यदि कुद्ध्येत्त्रिलोचनः । तस्माद्विश्वेश्वरं नित्यं शरण्यं शरणं व्रजेत्
సిద్ధులు పొందినప్పటికీ త్రిలోచనుడు అసంతుష్టుడైతే పరిపూర్ణత చేరదు. కాబట్టి నిత్యం శరణదాత అయిన విశ్వేశ్వరుని శరణు వేడాలి।
Verse 85
धर्मार्थकाममोक्षाख्यं पुरुषार्थचतुष्टयम् । अखंडं हि यथा काश्यां न तथा न्यत्र कुत्रचित्
ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షమనే నాలుగు పురుషార్థాలు కాశీలో అఖండంగా లభిస్తాయి; మరెక్కడా ఏ స్థలంలోనూ అలా కాదు।
Verse 86
आलस्येनापि यो यायाद्गृहाद्विश्वेश्वरालयम् । अश्वमेधाधिको धर्मस्तस्य स्याच्च पदेपदे
ఆలస్యంతోనైనా ఎవడు ఇంటి నుండి విశ్వేశ్వరాలయానికి వెళ్తాడో, అతనికి ప్రతి అడుగులో అశ్వమేధ యాగఫలానికన్నా అధికమైన ధర్మఫలం కలుగుతుంది।
Verse 87
यः स्नात्वोत्तरवाहिन्यां याति विश्वे शदर्शने । श्रद्धया परया तस्य श्रेयसोंतो न विद्यते
ఉత్తరవాహినిలో స్నానం చేసి పరమ శ్రద్ధతో విశ్వేశ దర్శనానికి వెళ్లేవానికి శ్రేయస్సుకు అంతం ఉండదు।
Verse 88
स्वर्धुनी दर्शनात्स्पर्शात्स्नानादाचमनादपि । संध्योपासनतो जप्यात्तर्पणाद्देवपूजनात्
స్వర్ధుని దర్శనం, స్పర్శ, స్నానం, ఆచమనం మాత్రముచేత; సంధ్యోపాసన, జపం, తర్పణం, దేవపూజచేత—(కాశీలో) పుణ్యం నిరంతరం వృద్ధి చెందుతుంది।
Verse 89
पंचतीर्थावलोकाच्च ततो विश्वेश्वरेक्षणात् । श्रद्धास्पर्शनपूजाभ्यां धूपदीपादिदानतः
పంచతీర్థాల దర్శనం చేసి, అనంతరం విశ్వేశ్వర దర్శనం చేయుటవలన; శ్రద్ధతో స్పర్శించి పూజించుటవలన, ధూపదీపాదుల దానమువలన—(కాశీలో) పుణ్యం మరింత మరింతగా వృద్ధి చెందుతుంది।
Verse 90
प्रदक्षिणैः स्तोत्रजपैर्नमस्कारैस्तु नर्त्तनैः । देवदेवमहादेव शंभो शिवशिवेति च
ప్రదక్షిణలు, స్తోత్రపఠనం-జపం, నమస్కారాలు, నర్తనం చేస్తూ—“దేవదేవ మహాదేవ! శంభో! శివ శివ!” అని కీర్తించితే కాశీలో భక్తి మహాపుణ్యకారణమవుతుంది।
Verse 91
धूर्जटे नीलकंठेश पिनाकिञ्शशिशेखर । त्रिशूलपाणे विश्वेश रक्षरक्षेतिभाषणैः
“ధూర్జటే! నీలకంఠేశ! పినాకీ! శశిశేఖర! త్రిశూలపాణి విశ్వేశ! రక్ష రక్ష!” అని ప్రార్థిస్తే కాశీలో శివరక్షతో కూడిన శుభపుణ్యం లభిస్తుంది।
Verse 92
मुक्तिमंडपिकायां च निमेषार्धो पवेशनात् । तत्र धर्मकथालापात्पुराणश्रवणादपि
ముక్తి-మండపికలో క్షణార్ధమైనా ప్రవేశించినా, అక్కడ ధర్మకథా సంభాషణ చేసి పురాణశ్రవణం చేసినా—కాశీలో మహాపుణ్యం లభిస్తుంది।
Verse 93
नित्यादिकर्मकरणात्तथातिथिसमर्चनैः । परोपकरणाद्यैश्च धर्मस्स्यादुत्तरोत्तरः
నిత్య-నైమిత్తిక కర్మలను ఆచరించడం, అతిథులను యథావిధిగా సత్కరించడం, పరోపకారాది సేవలు చేయడం వలన—కాశీలో నివసించేవారి ధర్మం క్రమక్రమంగా వృద్ధి చెందుతుంది।
Verse 94
शुक्लपक्षे यथा चंद्रः कलया कलयैधते । एवं काश्यां निवसतां धर्मराशिः पदेपदे
శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు కళకళగా వృద్ధి చెందునట్లే, కాశీలో నివసించేవారి ధర్మసంచయం అడుగడుగునా పెరుగుతుంది।
Verse 95
श्रद्धाबीजो विप्रपादांबुसिक्तः शाखाविद्यास्ताश्चतस्रो दशापि । पुष्पाण्यर्था द्वे फले स्थूलसूक्ष्मे मोक्षःकामो धर्मवृक्षोयमीड्यः
శ్రద్ధ విత్తనంగా, బ్రాహ్మణుల పాదప్రక్షాళన జలంతో సేద్యమైన ఈ ధర్మవృక్షం పూజనీయం. దీని శాఖలు విద్యలు—నాలుగు మరియు పది; పుష్పాలు అర్థసిద్ధులు; రెండు ఫలాలు స్థూల-సూక్ష్మ—కామము మరియు మోక్షము.
Verse 96
सर्वार्थानामत्रदात्री भवानी सर्वान्कामान्पूरयेदत्र ढुंढिः । सर्वाञ्जंतून्मोचयेदंतकाले विश्वेशोत्रश्रोत्रमंत्रोपदेशात्
ఇక్కడ భవానీ సమస్త అర్థసంపదలను ప్రసాదిస్తుంది; ఇక్కడ ఢుంఢి అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుతుంది. అలాగే ఇక్కడ అంత్యకాలంలో విశ్వేశ్వరుడు చెవిలో తారకమంత్రాన్ని ఉపదేశించి సమస్త జీవులను విముక్తి చేస్తాడు.
Verse 97
काश्यां धर्मस्तच्चतुष्पादरूपः काश्यामर्थः सोप्यने कप्रकारः । काश्यां कामः सर्वसौख्यैकभूमिः काश्यां श्रेयस्तत्तु किंनात्र यच्च
కాశీలో ధర్మం చతుష్పాదరూపంగా స్థిరంగా నిలిచింది; కాశీలో అర్థం కూడా అనేక విధాలుగా లభిస్తుంది. కాశీలో కామం సమస్త సుఖాలకు ఏకైక భూమి; కాశీలో పరమ శ్రేయస్సు కూడా ఉంది—ఇక్కడ లేనిది ఏముంది?
Verse 98
विश्वेश्वरो यत्र न तत्र चित्रं धर्मार्थकामामृतरूपरूपः । स्वरूपरूपः स हि विश्वरूपस्तस्मान्न काशी सदृशी त्रिलोकी
ఎక్కడ విశ్వేశ్వరుడు ఉన్నాడో అక్కడ ఆశ్చర్యం ఏముంది—ధర్మం, అర్థం, కామం మరియు అమృతసమమైన మోక్షప్రదానం తమ తమ స్వరూపాలతోనే ఉంటాయి. ఆయన స్వరూపరూపుడు, విశ్వరూపుడు; అందువల్ల త్రిలోకాల్లో కాశీకి సమానమైన నగరం లేదు.
Verse 99
इति ब्रुवाणा गीर्वाणा ददृशुस्तूटजं मुनेः । होमधूमसुगंधाढ्यं बटुभिर्बहुभिर्वृतम्
ఇలా పలుకుచుండగా దేవగణాలు ముని యొక్క పర్ణకుటీరాన్ని చూశారు—హోమధూమ సువాసనతో నిండినదిగా, అనేక బటువులతో చుట్టుముట్టబడినదిగా.
Verse 100
श्यामाकांजलियाञ्चार्थमृषिकन्यानुयायिभिः । धृतोपग्रहदर्भास्यैर्मृगशावैरलंकृतम्
భిక్షార్థం శ్యామా ధాన్యాన్ని అంజలిలో పట్టుకొని వచ్చిన ఋషికన్యలు అనుసరించగా, ముఖంలో ఉపగ్రహరూప దర్భా కుశం ధరించిన మృగశావకులతో అది అలంకృతమైయుండెను।
Verse 107
विधूय सर्व पापानि ज्ञात्वाऽज्ञात्वा कृतान्यपि । हंसवर्णेन यानेन गच्छेच्छिवपुरं ध्रुवम्
తెలిసి తెలియక చేసినవాటితో సహా సమస్త పాపాలను విదూయించి, హంసవర్ణమైన దివ్యయానంపై అధిరోహించి, నిశ్చయంగా శివపురానికి చేరును।