Adhyaya 26

Verse 1

अगस्तिरुवाच । प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा । तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्

అగస్త్యుడు పలికెను—హే స్కందా, నాపై నీవు ప్రసన్నుడవైతే, నాపై నీ ప్రీతి అనుత్తమమైతే, ఓ భగవాన్, దీర్ఘకాలంగా నా హృదయంలో నిలిచినదాన్ని చెప్పుము.

Verse 2

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले । परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्

భూమి మీద ఈ అవిముక్త పుణ్యక్షేత్రం ఎప్పటి నుంచీ పరమఖ్యాతిని పొందింది? ఇది మోక్షప్రదంగా ఎలా అయింది?

Verse 3

कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका । तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा

మణికర్ణికా త్రిలోకమంతటా ఖ్యాతిగా ఎలా కీర్తించబడుతుంది? ఓ స్వామీ, ఆ నది పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందినప్పుడు పురాతనకాలంలో అక్కడ ఏమి ఉండేది?

Verse 4

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो । अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी । आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्

ఓ ప్రభో, ఆ నగరానికి ‘వారణాసీ’, ‘కాశీ’, ‘రుద్రావాస’ అనే నామాలు ఎలా లభించాయి? అలాగే అది రమ్యమైన ‘ఆనందకాననం’గా, మరల ‘అవిముక్త’గా ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది?

Verse 5

महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय

మరియు ఓ శిఖిధ్వజా, ఇది ‘మహాశ్మశానం’గా ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది? నేను ఇది వినదలచుకున్నాను—నా సందేహాన్ని తొలగించండి.

Verse 6

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ కుంభయోనీ, నీవు ఉద్ఘాటించిన ప్రశ్నభారం నిజంగా అతులమైనది. ఇదే విషయాన్ని అంబికా పూర్వకాలంలో హరుని అడిగింది.

Verse 7

यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् । जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते

దేవదేవుడైన సర్వజ్ఞుడు జగన్మాత సమక్షంలో యథా నివేదించెనో, అలాగే నేను నీకు వివరిస్తున్నాను।

Verse 8

महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे । आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्

మహాప్రళయకాలంలో స్థావరజంగమ సృష్టి నశించినపుడు, అంతా తమోమయమైపోయెను—సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు ఏవీ లేవు।

Verse 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

చంద్రుడు లేదు, పగలు-రాత్రి లేదు; అగ్ని, వాయువు, భూతలం లేదు—ప్రకటమైన ప్రధానతత్త్వమూ లేదు; ఆకాశం శూన్యమై, అవిభక్త తేజస్సే వ్యాపించి నిలిచింది।

Verse 10

द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् । व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्

అది ద్రష్టృత్వాది భావాల్లేని స్థితి; శబ్ద-స్పర్శ రహితం; గంధ-రూపాలు లీనమైనవి; రసత్యక్తం—దిక్కుల భావమూ లేనిది।

Verse 11

इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे । तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते

ఇట్లా సత్యఘనమైన ఆ అంధకారంలో—నిరంతరమై సూచి భేద్యమని అనిపించునట్లు—శ్రుతి ‘తత్ సత్ బ్రహ్మ’ అని ఏక శాశ్వత సత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది।

Verse 12

अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन । अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्

అది మనస్సుకు అగోచరం; వాక్కులకు కూడా ఎప్పుడూ విషయమవదు. దానికి నామం లేదు, రూపం లేదు, వర్ణం లేదు—అది స్థూలమూ కాదు, సూక్ష్మమూ కాదు.

Verse 13

अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् । न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च

అది హ్రస్వమూ కాదు, దీర్ఘమూ కాదు; లఘువూ కాదు, గురువూ కాదు. అందులో వృద్ధి లేదు, క్షయమూ లేదు.

Verse 14

अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः । सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः

శ్రుతి కూడా ఆశ్చర్యంతో ‘అది ఉంది’ అని మాత్రమే ప్రకటిస్తుంది. ఆ పరమ తేజస్సే సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం—మరియు ఆనందస్వరూపం.

Verse 15

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

అది అప్రమేయం, ఆధారరహితం, వికారం లేనిది, ఆకృతిరహితం. నిర్గుణమైనా యోగులకు గమ్యం—సర్వవ్యాపి, ఏకకారణం.

Verse 16

निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् । यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै

అది నిర్వికల్పం, నిరారంభం, నిర్మాయ, నిరుపద్రవం. అయినా నామాతీతమైన ఆ పరతత్త్వానికి ఇలాంటి సంజ్ఞలు కల్పనచేత ఆపాదించబడతాయి.

Verse 17

तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल । अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया

ఆ ఏకైక పరతత్త్వము ఒంటరిగా సంచరించుచుండగా—అని చెప్పబడెను—ద్వితీయమును కోరిన ఇచ్ఛ కలిగెను. ఆ అమూర్తమే స్వలీలచే తన స్వమూర్తిని కల్పించెను.

Verse 18

सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा । सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी

ఆమె సమస్త ఐశ్వర్యగుణసంపన్న, సర్వజ్ఞానమయి, శుభస్వరూపిణి. ఆమె సర్వవ్యాపిని, సర్వరూపధారిణి, సర్వదర్శిని, సర్వకార్యసాధిని.

Verse 19

सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः । परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्

ఆమె అందరికీ ఏకైక వంద్య, ఆదిస్రోతస్సు, సదా ఉన్నది, సమస్త జగత్తు-వ్యవస్థను నడిపే శక్తి. ఇట్లు వారు ఆ శుద్ధస్వరూపిణి ఈశ్వరిని మూర్తిరూపంగా పరికల్పించెదరు.

Verse 20

अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्

అప్పుడు ‘పర’ అని పిలువబడే, సర్వవ్యాపి, అవ్యయ బ్రహ్మ అంతర్ధానమై అప్రకటమయ్యెను.

Verse 21

अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये । अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः

‘ప్రియే, “పర” అని పిలువబడే ఆ అమూర్త తత్త్వానికి మూర్తి నేనే. సమీపముగా కూడా దూరముగా కూడా ఉన్న నన్ను బుధులు ఈశ్వరుడని ప్రకటించెదరు.’

Verse 22

ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया । स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी

అప్పుడు నేను అక్కడ ఒంటరిగా స్వేచ్ఛగా విహరిస్తుండగా, ఆమె—నా దివ్య స్వరూపం నుండే స్వయంగా సృష్టింపబడి—తానే ప్రత్యక్షమైంది; తన శరీరాన్ని విడువని, నిత్య స్వయంసిద్ధ.

Verse 23

प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

వారు నిన్ను ప్రధానం, ప్రకృతి, గుణవతీ పరమ మాయ అని అంటారు; అలాగే నిన్నే బుద్ధి-తత్త్వానికి జనని, ఏ వికృతিও లేని శుద్ధ స్వరూపిణి అని ప్రకటిస్తారు.

Verse 24

युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा । मयाऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्

ఓ శక్తీ! నీతో కలిసి, కాలస్వరూపుడైన ఆ పరతత్త్వంతో కూడి, నేను—ఈ రోజు పురుషరూపంగా—ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని కూడా నిర్మించితిని.

Verse 25

सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः । ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव

ఆ శక్తి ‘ప్రకృతి’ అని చెప్పబడుతుంది; ఆ పురుషుడు పరమేశ్వరుడు. ఓ ఘటోద్భవా (అగస్త్యా)! ఆ క్షేత్రంలో ఆ ఇద్దరూ ఆనందంగా రమించుచుండగా…

Verse 26

परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी । पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते

పరమానందస్వరూపిణి అయిన ఆమె, పరమానందస్వరూపులైన ఆ ఇద్దరితో కలిసి, తన పాదతలంతోనే నిర్మితమైన పంచక్రోశ పరిమాణమున్న (ఈ) క్షేత్రంలో విరాజిల్లుచున్నది.

Verse 27

मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः

ఓ మునీ! ప్రళయకాలంలో కూడా ఆ పుణ్యక్షేత్రం ఎప్పటికీ విడువబడదు. శివుడు మరియు శివా దానిని విడిచిపెట్టలేదు గనుక, జ్ఞానులు దానిని ‘అవిముక్తం’—ఎప్పుడూ వదలబడనిది—అని తెలుసుకొంటారు.

Verse 28

न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः । तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्

భూమివలయం లేనప్పుడు, జలాల ఉద్భవం కూడా లేనప్పుడు, అప్పుడు ఈశ్వరుడు లీలగా విహరించుటకు ఈ పుణ్యక్షేత్రం నిర్మించబడింది.

Verse 29

इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज । नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे

ఓ కుంభజా! ఈ క్షేత్ర రహస్యాన్ని ఎవరో కొద్దిమందే తెలుసుకుంటారు. నాస్తికునికి ఇది ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు; అలాగే కేవలం బాహ్య దృష్టి—‘చర్మచక్షు’—తోనే చూసేవాడికీ కాదు.

Verse 30

श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे । शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे

కానీ ఇది శ్రద్ధగలవాడికి, వినయశీలుడికి, త్రికాలజ్ఞానంతో ప్రకాశించిన దృష్టి కలవాడికి, శివభక్తుడికి, శాంత స్వభావుడికి, మోక్షాకాంక్షి ముముక్షువుకు చెప్పవలెను.

Verse 31

अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते । पर्यंक भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्

ఆ క్షణం నుంచే ఈ క్షేత్రం ‘అవిముక్తం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది—శివశివల పర్యంకమై, నిరంతర ఆనందానికి ఆశ్రయస్థానమైంది.

Verse 32

अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः । क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः

మూఢులు ఇక్కడ శివుడూ ఆయన శక్తియూ ‘లేరు’ అని కల్పించినప్పుడు, మోక్షప్రదమైన ఈ పవిత్ర క్షేత్రం కూడా లేనట్టే కల్పించవలసి వస్తుంది।

Verse 33

अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् । योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्

మహేశ్వరుని ఆరాధించక, కాశికా (కాశీ)ని పొందక, యోగాది ఉపాయాలలో నిపుణుడైనా పరమ మోక్షాన్ని పొందడు।

Verse 34

अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्

పూర్వకాలంలో పినాకి (శివుడు) ఈ స్థలాన్ని ‘ఆనందవనం’ అని నామకరణం చేశాడు. ఈ క్షేత్రం ఆనందానికి ప్రత్యక్ష కారణమై ఉండటంతో అది వెంటనే ‘అవిముక్త’గా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 35

आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने

ఆ ఆనందకాననంలో ఉన్న సమస్త లింగాలు, దివ్యానందరూప కంద-బీజాల నుండి ఎక్కడికక్కడ మొలిచిన అంకురాలవలె తెలుసుకోవలెను।

Verse 36

अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव । तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका

ఇలా, ఓ ఘటోద్భవ (అగస్త్య), ఇది ‘అవిముక్త’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక, ఓ మునీ, మణికర్ణిక ఎలా ఉద్భవించిందో వివరిస్తాను।

Verse 37

प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः । इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल

పూర్వం ఆనందవనంలో శివశక్తులు ఆనందంగా విహరిస్తుండగా, హే కలశజ (అగస్త్య)! ‘ఇంకొకటి సృష్టించబడాలి’ అనే మాత్ర సంకల్పం అక్కడ కలిగింది.

Verse 38

यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ । निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्

ఆ మహాభారం తొలగినప్పుడు, మేమిద్దరం మా స్వర్గంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించాము; కేవలం కాశీలో నివసించువారికే నిర్వాణమోక్షదానం చేసాము.

Verse 39

स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च । स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च

ఆయనే సమస్తాన్ని చేయువాడు, ఆయనే రక్షించువాడు; చివరికి ఆయనే అన్నిటినీ సమాహరించువాడు—ఆయనే సర్వైశ్వర్య నిధి.

Verse 40

चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् । सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्

చింత తరంగాలతో ఊగిసలాడే మనస్సు-సముద్రాన్ని నియంత్రించు; అందులో సత్త్వం రత్నంలా, తమస్సు గ్రాహంలా, రజస్సు ప్రవాళంలా చిక్కించును.

Verse 41

यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने । परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्

ఆయన కృపవల్ల మేము ఆనందకాననంలో సుఖంగా నిలిచియున్నాము. మనోవృత్తులు చెల్లాచెదురైతే, చింతతో బాధపడేవానికి సుఖం ఎక్కడ?

Verse 42

संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया । तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः

ఇట్లు సంకల్పించి, సర్వవ్యాపి ప్రభువు ధూర్జటి—జగద్ధాత—సర్వత్ర చిత్స్వరూపిణి జగద్ధాత్రితో కలిసి సృష్టి-వ్యవస్థాపనార్థం ప్రవృత్తుడయ్యాడు।

Verse 43

सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् । ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः

ఆయన వామభాగంలో అమృతాన్ని కురిపించే దృష్టిని ప్రవర్తింపజేశాడు; దానినుండి త్రైలోక్యసుందరుడైన ఏక పురుషుడు అవిర్భవించాడు।

Verse 44

शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः । तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्

అతడు శాంతుడు, సత్త్వగుణోద్భవంతో సమృద్ధుడు; గాంభీర్యంలో సముద్రాన్నికూడా జయించినవాడు; క్షమతో యుక్తుడై—ఓ మునీ—అతుల్యుడయ్యాడు।

Verse 45

इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः । सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः

అతడు ఇంద్రనీలమణి కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, శ్రీమంతుడు, ఉత్తమ పుండరీకనేత్రుడు; స్వర్ణాకృతితో శుభ్రకాంతియుతుడై, సన్నని దుకూలయుగలంతో ఆవరించబడ్డాడు।

Verse 46

लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः । उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः

అతడు మెరిసే ప్రచండ భుజదండాల రెండు జంటలతో విరాజిల్లాడు; అతని నాభి-హ్రదంలో పరమ సౌరభానందంతో వికసించిన కమలం ప్రకాశించింది।

Verse 47

एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः । एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः

ఆయనే సమస్త గుణముల నివాసము, ఆయనే సమస్త కళలూ శక్తులూ నిధి. ఆయన సర్వోత్తమ పరముడైనందున ‘పురుషోత్తముడు’ అని పిలువబడును.

Verse 48

ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् । महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत

అప్పుడు అపార మహిమతో అలంకృతుడైన ఆ మహానుభావుని దర్శించి మహాదేవుడు ఇలా పలికెను— “హే అచ్యుతా, మహావిష్ణువుగా భవించు।”

Verse 49

तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि । वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्

వేదాలు నీ నిశ్వాసమే; వాటి ద్వారా నీవు సమస్తమును తెలుసుకొందువు. వేదము చూపిన మార్గమున నడిచి, సమస్త కార్యములను యథోచితముగా చేయుము।

Verse 50

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

ఇట్లు పలికి, బుద్ధితత్త్వస్వరూపుడైన ఆయనను ఉద్దేశించి మహేశాన రుద్రుడు శివతో సహా ఆనందకాననములో ప్రవేశించెను।

Verse 51

ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ

అనంతరం భగవాన్ విష్ణువు ఆ ఆజ్ఞను భక్తితో శిరస్సుపై ధరించి, క్షణమాత్రం ధ్యాననిష్ఠుడై, మనసును తపస్సులాగా స్థిరపరచెను।

Verse 52

खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्

అక్కడ హరి తన చక్రంతో త్రవ్వి రమ్యమైన పుష్కరిణిని నిర్మించాడు; తన దేహం నుండి ప్రవహించిన స్వేదధారల జలంతో దానిని నింపాడు।

Verse 53

समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः । चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः

అతడు చక్ర-పుష్కరిణీ తీరంలో స్థంభంలా నిశ్చలంగా నిలిచి, వెయ్యి యాభై సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేశాడు।

Verse 54

ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः । दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्

అనంతరం భగవాన్ ఈశుడు—కరుణామయ శివుడు—మృడానితో కలిసి వచ్చి, తపస్సుతో జ్వలిస్తూ నిశ్చలంగా, సమాధిలో కన్నులు మూసిన అతనిని చూశాడు।

Verse 55

तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः । अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः

అప్పుడు ఆయన హృషీకేశునితో, మళ్లీ మళ్లీ శిరస్సు ఊపుతూ ఇలా అన్నాడు—“అహో! తపస్సు మహిమ ఎంత గొప్పది; మనస్సు ధైర్యం కూడా ఎంత విశిష్టం!”

Verse 56

अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् । अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम

“అహో! ఇంధనం లేకుండానే ఈ అగ్ని నిరంతరం మండుతోంది. హే మహావిష్ణో, తపస్సు చాలును—హే సత్తమా, వరం కోరుకో।”

Verse 57

मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् । उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः

మృడుడు (శివుడు) పలికిన ఈ వాక్యాలను గుర్తించిన చతుర్భుజ ప్రభువు కమలసమ నేత్రాలను విప్పి లేచి నిలిచెను।

Verse 58

श्रीविष्णुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर । भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा

శ్రీ విష్ణువు పలికెను—హే దేవేశ, దేవదేవ, మహేశ్వర! మీరు ప్రసన్నులైతే, భవానీతో కూడిన మీ దర్శనం నాకు సదా కావలెను।

Verse 59

सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर । पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा

హే శశిశేఖరా! ప్రతి కార్యంలో, ప్రతి చోట నేను నిన్నే దర్శించాలి—నీవే నా ముందుగా ముందుగా సాగుతూ ఉండాలి; ఇదే నాకు వరమగును.

Verse 60

त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः । मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः

మీ పాదపద్మాల పరాగమకరంద మధువును ఆస్వాదించేందుకు ఉత్సుకుడైన నా చిత్తభ్రమరుడు సమస్త భ్రమణాన్ని విడిచి సంపూర్ణంగా స్థిరమగునుగాక।

Verse 61

श्रीशिव उवाच । एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन । अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत

శ్రీశివుడు పలికెను—హే హృషీకేశా, హే జనార్దనా! నీవు చెప్పినట్లే జరుగుగాక. హే సువ్రతా! నేను నీకు మరొక వరమును ప్రసాదించుచున్నాను; దానిని వినుము।

Verse 62

त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् । यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः

నీ తపస్సు వల్ల కూడిన మహాపుణ్యసంచయాన్ని చూచి నేను భావవిహ్వలుడనయ్యాను; సర్పరూప కర్ణాభరణాలతో అలంకృతమైన నా శిరస్సు తానుగా ఊగింది।

Verse 63

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

ఆ ఊగుడువల్ల నా చెవిలోనుండి మణులతో ఖచితమైన అతి రమ్యమైన మణికర్ణిక పడిపోయింది; అందుకే అది ‘మణికర్ణిక’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుగాక।

Verse 64

चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर

ఈ శుభ తీర్థం పురాతనకాలం నుంచే ‘చక్రపుష్కరిణీ’గా ప్రసిద్ధి; ఓ శంఖచక్రగదాధరా, నీవు చక్రంతో తవ్వి వెలికి తీసినందున ఈ నామం కలిగింది।

Verse 65

मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका । तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका

నా చెవిలోనుండి ఈ మణికర్ణిక పడినప్పటి నుంచే, ఈ లోకంలో అది ‘మణికర్ణిక’ అనే పేరుతో ఖ్యాతి పొందింది।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय । तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै

శ్రీ విష్ణువు పలికెను—ఓ అద్రితనయాప్రియుడా, నీ ముత్యపు కుండలము పడిన కారణంగా ఇది తీర్థాలలో పరమ తీర్థమగును; ఇక్కడే ముక్తిక్షేత్రముగా నిలుచుగాక।

Verse 67

काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः । अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो

హే ప్రభూ! ఇక్కడ అవర్ణనీయమైన దివ్య జ్యోతి ప్రకాశిస్తుంది; అందువల్ల, హే విభో, దీనికి ‘కాశీ’ అనే మరో నామం ప్రసిద్ధి చెందుగాక.

Verse 68

अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् । स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव

హే దేవశ్రేష్ఠా! సంకోచం లేకుండా మరో వరమును దయచేయుము—అది పరహితార్థమై ఉండాలి, హే శివా, జగద్రక్షకా.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

బ్రహ్ముని నుండి గడ్డి తునక వరకు—‘జీవి’ అని పిలువబడే ఏదైనా, నాలుగు భూతవర్గాలలో—అది కాశీలో ముక్తిని పొందును.

Verse 70

अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे । संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् । तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्

హే శంభో! ఈ శ్రేష్ఠ తీర్థమైన మణిశ్రవణ-భూషణంలో—సంధ్యావిధులు, స్నానం, జపం, హోమం, ఉత్తమ వేదాధ్యయనం, తర్పణం, పిండదానం మరియు దేవతాపూజ (చేయాలి).

Verse 71

गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् । कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः

గోవులు, భూమి, నువ్వులు, స్వర్ణం, అశ్వాలు, దీపాలు, అన్నం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు దానముగా ఇవ్వాలి; అలాగే శ్రమతో కన్యాదానం మరియు అనేక విధాలుగా సప్తతంతు వస్త్రాదులను (దానం) చేయాలి.

Verse 72

व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा । करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्

ఆయువు క్షణమాత్రంలో వేగంగా గడిచిపోతుందని తెలిసి, మహాప్రాజ్ఞుడు ఇక్కడ వ్రతోత్సర్గం, వృషోత్సర్గం మరియు శివలింగాది ప్రతిష్ఠను చేస్తాడు।

Verse 73

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

విపులమైన విపత్తు వచ్చినా, లేదా అత్యంత భంగురమైన సంపద వచ్చినా—ఆ కర్మకు ఏకైక శాశ్వత ఫలం అక్షయ ముక్తియే।

Verse 74

अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् । विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्

ఇక్కడ శ్రద్ధతో చేయబడే ఏ ఇతర శుభకర్మయైనా—ఆత్మహానిలేకుండా, ఓ ఈశానా, ప్రాయోపవేశనం (మరణ ఉపవాసం) విడిచి—ఫలప్రదమవుతుంది।

Verse 75

नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर । नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्

ఓ జగదీశ్వరా, అదే పరమ శ్రేయస్సు మరియు నిజమైన శ్రీకి కారణమగుగాక—ఏ కర్మను చేసి కాలాంతరంలోనూ పశ్చాత్తాపం రాక, చెప్పి గొప్పపడాలనిపించదు।

Verse 76

तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् । तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्

కాబట్టి ఓ ఈశా, నీ అనుగ్రహంతో అతని పుణ్యం ఇక్కడ అక్షయమగుగాక। ఓ ప్రభూ, నీ ప్రసాదంతో అతనికి సంబంధించిన సమస్తమూ అవ్యయమగుగాక।

Verse 77

यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव । तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्

హే సదాశివా! ఉన్నది, రాబోయేది, గతమైనది—అన్నీ నీవే. అందువల్ల ఈ పుణ్యక్షేత్రం సమస్త క్షేత్రాలకన్నా శ్రేష్ఠమై, శుభోదయాన్ని ప్రసాదించుగాక.

Verse 78

यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् । तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्

హే సదాశివా, హే శివా! నిన్ను మించినది ఏదీ లేనట్లే, ఈ ఆనందవనాన్ని మించినది ఎక్కడా ఏదీ ఉండకూడదు.

Verse 79

विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् । विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह

ఇక్కడ ప్రాణులు సాంఖ్యము లేకుండానే, యోగము లేకుండానే, అంతర్ముఖ స్వాత్మావలోకనం లేకుండానే, వ్రత-తప-దానాలు లేకుండానే పరమ శ్రేయస్సు పొందుగాక.

Verse 80

शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः । पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः

కాశీలో పంచక్రోశీ పరిధిలో కుందేళ్లు, దోమలు, కీటకాలు, పక్షులు, గుర్రాలు, సర్పాలు మరణించినా—వారు అందరూ నిర్వాణదీక్ష పొందినవారిలా కావుగాక.

Verse 81

नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः

కాశీ నామాన్ని మాత్రమేగానీ గ్రహించే (ఉచ్చరించే/స్మరించే) వారికీ పాపక్షయం ఎల్లప్పుడూ కలుగుగాక.

Verse 82

सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् । सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्

కాశీలో నివసించే సజ్జనులకు ఎల్లప్పుడూ కృతయుగమే కలుగుగాక; ఎల్లప్పుడూ శుభ ఉత్తరాయణమే ఉండుగాక; వారికి నిత్యం మహోదయ పుణ్యసంయోగం కలుగుగాక।

Verse 83

यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव । तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन

హే సదాశివా! శ్రుతుల్లో చెప్పబడిన ఏఏ పవిత్రకరమైన విషయాలున్నాయో, వాటన్నిటికన్నా అధికంగా పవిత్రమై ఈ క్షేత్రము ఉండుగాక, హే త్రిలోచనా।

Verse 84

चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् । तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः

నాలుగు వేదాల అధ్యయనంతో కలిగే పుణ్యం ఏదైతే ఉందో, అదే పుణ్యం కాశీలో గాయత్రీ లక్షజపం చేయుటవలన కలుగుగాక।

Verse 85

अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः । तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्

అష్టాంగయోగాభ్యాసంతో కలిగే పుణ్యం ఏదైతే ఉందో, అది శ్రద్ధతో కాశీని సేవించి అక్కడ నివసించుటవలన మరింత అధికమగుగాక।

Verse 86

कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने

కృచ్ఛ్ర, చాంద్రాయణాది కఠిన వ్రతాల ద్వారా లభించే శ్రేయస్సు ఏదైతే ఉందో, అది ఆనందకాననంలో ఒక్క ఉపవాసంతోనే సిద్ధించుగాక।

Verse 87

अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् । तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि

ఇతరత్ర శత శరదృతువులు తపస్సు చేసి లభించే శ్రేయస్సు, కాశీలో భూమిశయ్యా వ్రతంతో ఒక్క సంవత్సరంలోనే లభించుగాక।

Verse 88

आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् । तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्

ఇతరత్ర జన్మాంతం మౌనవ్రతం వల్ల కలిగే ఫలం, కాశీలో పక్షాహం పాటు సత్యవాక్యమే పలకడం వల్ల సిద్ధించుగాక।

Verse 89

अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् । सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्

ఇతరత్ర సర్వస్వం దానం చేయడం వల్ల కలిగే పుణ్యం, కాశీలో వెయ్యిమందికి భోజనం పెట్టడం ద్వారా దశవేలమేరకు అధికంగా వృద్ధి చెందుగాక।

Verse 90

मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् । पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्

సర్వ ముక్తిక్షేత్రాలను సేవించిన ఫలమని ప్రకటించబడినది, ఇక్కడ మణికర్ణికను భక్తితో ఆశ్రయిస్తే ఐదు రాత్రుల్లోనే లభించుగాక।

Verse 91

प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह

ప్రయాగస్నాన పుణ్యంతో కలిగే శివప్రద పుణ్యం, ఇక్కడ శ్రద్ధతో కాశీని కేవలం దర్శించడమేనూ లభించుగాక।

Verse 92

यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः । काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी

అశ్వమేధ యాగముతో లభించే పుణ్యమూ, రాజసూయ యాగముతో లభించే పుణ్యమూ—అదే పుణ్యాన్ని నియమశీలుడు కాశీలో మూడు రాత్రులు శయనవ్రతం ఆచరించి పొందును.

Verse 93

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै

తులాపురుష దానంతో యథావిధిగా లభించే పుణ్యం, శ్రద్ధతో కేవలం కాశీ దర్శనమాత్రంతోనే నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.

Verse 94

इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः । उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन

విష్ణువు పలికిన వరాన్ని విని దేవదేవుడు, జగత్పతి, ప్రసన్నహృదయుడై ఇలా అన్నాడు—“తథాస్తు, ఓ మధుసూదన।”

Verse 95

श्रीमहादेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय । विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्

శ్రీమహాదేవుడు పలికెను—హే విష్ణూ, మహాబాహో! జగత్తుకు ఉద్భవమూ లయమూ నీవే. వేదాలలో చెప్పినట్లుగా యథావిధిగా నానావిధ సృష్టిని ఏర్పాటు చేయుము.

Verse 96

पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव । विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः

తండ్రివలె ధర్మమార్గంలో సమస్త భూతాలకు పరిరక్షకుడవై ఉండుము; మరియు ధర్మనాశం కలిగించువారైన నానావిధ దుష్టులను సంహరించుము.

Verse 97

धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे । हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते

హే హరి! ధర్మేతర మార్గాలలో నిలిచినవారి ఉపసంహారానికి నీవు కేవలం నిమిత్తమాత్రుడవు; వారు తమ స్వకర్మఫలముచేతనే నిజంగా నిహతులవుతారు।

Verse 98

यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् । ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्

పండిన ధాన్యం కంకి బంధనంనుండి ఎలా తానే జారిపడుతుందో, అలాగే పాపం పరిపక్వమైనవారు స్వయంగా పడిపోతారు।

Verse 99

ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः । तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे

తమ తపోబల గర్వంతో మదించినవై నిన్ను అవమానించే వారు ఎవరైతే ఉన్నారో—వారిని కూడా ఉపసంహరించుటకు, హే హరి, నేను అవతరిస్తాను।

Verse 100

उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये । तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः

ఉపపాతకులు అయినవారూ, మహాపాతకులు అయినవారూ—వారు కూడా కాశీని చేరి పాపరహితులవుతారు।

Verse 110

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

హే విష్ణో! అవిముక్తలో నివాసము కర్మమూలాన్ని నిర్మూలించగలదు; ఇక్కడ పవిత్రులకు రెండు మూడు (దినరాత్రుల)లోనే నిర్వాణం కలుగుతుంది।

Verse 120

अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः । सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्

శ్రద్ధ లేకపోయినా విధివిధానంగా మణికర్ణికలో స్నానం చేసినవాడు కూడా పుణ్యాన్ని పొందుతాడు—స్వర్గప్రాప్తికి కారణమయ్యే పరమ పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 130

योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः । लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्

హే ఉమా! కాశీపురిలో నివసించే ఆ విశ్వేశ్వర దేవుడు, సాక్షాత్తుగా లింగరూపాన్ని ధరించినవాడు—అదే నిజంగా నా శ్రేయస్సుకు ఆధారమైన స్థానం।

Verse 140

बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् । योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः

ఈ యోగసాధన అనేక ఉపసర్గాలతో నిండింది; తపస్సు కూడా కష్టంతోనే సిద్ధిస్తుంది. యోగం నుండి లేదా తపస్సు నుండి భ్రష్టుడైనవాడు మళ్లీ గర్భవేదనల కష్టాన్ని (పునర్జన్మను) అనుభవించాలి।

Verse 150

व्यास उवाच । अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् । सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह

వ్యాసుడు అన్నాడు—హే సూతా! అగస్త్యుని సమక్షంలో సర్వపాపశమనీ అయిన ఈ కథను చెప్పిన తరువాత, స్కందుడు మళ్లీ పలికాడు।