Adhyaya 21

Verse 1

ध्रुव उवाच । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने

ధ్రువుడు పలికెను—హిరణ్యగర్భా, సమస్త సృష్టికి విధాతవైన నీకు నమస్కారం. హిరణ్యరేతసా, శుభసమృద్ధి మరియు ఉత్తమ స్వర్ణాన్ని ప్రసాదించువాడా, నీకు ప్రణామం।

Verse 2

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः

హరస్వరూపా, భూతసంహారకర్తా, నీకు నమస్కారం. మహాభూతాల ఆత్మస్వరూపుడా, సమస్త భూతాల ప్రభువా, నీకు ప్రణామం।

Verse 3

नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे । तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे

స్థితిని కలిగించువాడా విష్ణువా, సర్వప్రభావశాలి విష్ణువా, నీకు నమస్కారం. తృష్ణను హరించు కృష్ణా, మహాభారాన్ని సహనంతో భరించువాడా, నీకు ప్రణామం।

Verse 4

नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये

దైత్యమహారణ్యంలో దావాగ్నిస్వరూపుడా, నీకు నమస్కారం. దైత్యవృక్షాలను నరికే గొడ్డలివలె ఉన్నవాడా, హే శార్ఙ్గపాణి, నీకు ప్రణామం।

Verse 5

नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर । महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे

కౌమోదకీ గదను అగ్రహస్తంలో ఉద్ధృతంగా ధరించిన గదాధరునికి నమస్కారం. మహాదానవనాశకునికి నమస్కారం; నందక ఖడ్గధారికి నమస్కారం.

Verse 6

नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च । धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने

శ్రీపతియైన నీకు నమస్కారం; చక్రధారికి నమస్కారం. భూమిని उद्धరించిన వరాహరూప పరమాత్మకు నమస్కారం.

Verse 7

नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते । नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे

కమలహస్తుడవైన నీకు నమస్కారం; కమలా (లక్ష్మీ) ప్రియుడికి నమస్కారం. మత్స్యాది అవతారరూపుడికి నమస్కారం; కౌస్తుభమణి శోభిత వక్షస్థలుడికి నమస్కారం.

Verse 8

नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

వేదాంతముచే తెలిసే ప్రభువుకు నమస్కారం; శ్రీవత్సచిహ్నధారికి నమస్కారం. గుణస్వరూపునికి నమస్కారం, గుణాధీశునికి నమస్కారం—గుణాతీతునికీ నమస్కారం.

Verse 9

नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च । वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च

పద్మనాభునికి నమస్కారం; పాంచజన్య శంఖధారికి నమస్కారం. హే వాసుదేవా, నీకు నమస్కారం; దేవకీనందనునికి నమస్కారం.

Verse 10

प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः । नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने

ప్రద్యుమ్నునకు నమస్కారం, అనిరుద్ధునకు నమస్కారం. కంసవినాశకునకు నమస్కారం, చాణూరమర్దనునకు నమస్కారం॥

Verse 11

दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव । उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज

హే దామోదరా, హృషీకేశా, గోవిందా, అచ్యుతా, మాధవా; హే ఉపేంద్రా; కైటభశత్రువా; మధుహంతా; హే అధోక్షజా—నీకు నమస్కారం॥

Verse 12

नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः

నారాయణునకు నమస్కారం—నరకదుఃఖహారకునకు, పాపహారకునకు. వామనునకు నమస్కారం; హరికి నమస్కారం; శౌరికి నమస్కారం॥

Verse 13

अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च । रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च

అనంతునకు నమస్కారం, అనంతశయనునకు నమస్కారం. రుక్మిణీపతికి నమస్కారం, రుక్మీని దమనించినవానికి నమస్కారం॥

Verse 14

चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये । मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च

చైద్యహంతకు నమస్కారం; దానవశత్రువుకు, దేవవిరోధుల శత్రువుకు నమస్కారం. హే ముకుందా, పరమానందస్వరూపా, నందగోపప్రియుడా—నీకు నమస్కారం॥

Verse 15

नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने । नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे

పద్మనయన ప్రభూ, దానవేంద్రులను సంహరించువాడా, నీకు నమస్కారం. గోపాలరూపుడవై, మధుర వంశీనాదం చేయువాడా, నీకు ప్రణామం.

Verse 16

गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च । रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः

గోపికలకు ప్రియుడా, కేశీ సంహారకుడా, గోవర్ధనధారకుడా—నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. రామా, రఘునాథా, రాఘవా—నీకు నమో నమః.

Verse 17

रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद । अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण

రావణశత్రువా, విభీషణునకు శరణ్యుడా, నీకు నమస్కారం. అజుడా, జయస్వరూపుడా, రణరంగంలో విచక్షణుడా, నీకు ప్రణామం.

Verse 18

क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे । गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने

క్షణాది నుండి కాలస్వరూపుడవై, నానారూపధారియై, శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. గదా-చక్రధారియై, దైత్యచక్రాలను మర్దించువాడా, నీకు ప్రణామం.

Verse 19

बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च । बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद

బలస్వరూపుడా, బలభద్రుడా, బలారాతికి ప్రియుడా—నీకు నమస్కారం. బలియజ్ఞాన్ని అణచివేసినవాడా, భక్తులకు వరప్రదాతవాడా, నీకు ప్రణామం.

Verse 20

हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च

హే హిరణ్యకశిపుని వక్షస్థలాన్ని చీల్చినవాడా, ధర్మయుద్ధప్రియుడా! బ్రాహ్మణ్యదేవునికి నమస్కారం; గో-బ్రాహ్మణ హితకారకునికి నమస్కారం।

Verse 21

नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च । नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च

ధర్మస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; శుద్ధ సత్త్వగుణస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం। సహస్రశిరస్సు పురుషునికి నమస్కారం; పరమ పరాత్పరునికీ నమస్కారం।

Verse 22

सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च । सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष

హే సహస్రాక్ష, సహస్రపాదా! హే సహస్రకిరణా! హే సహస్రమూర్తి, శ్రీకాంతా! యజ్ఞపురుషా, నీకు నమస్కారం।

Verse 23

वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च । वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने

వేదములచే వేద్యమైన స్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; వేదప్రియుడవైన నీకు నమస్కారం। నీవే వేదము, వేదాన్ని ప్రకటించువాడవు, సదాచార మార్గంలో నడిపించువాడవు—నీకు నమస్కారం।

Verse 24

वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने । विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने

హే వైకుంఠా, నీకు నమస్కారం; వైకుంఠధామవాసికి నమస్కారం। విశాలమైన యశస్సు కలవాడా, నీకు నమస్కారం; గరుడవాహనుడా, నీకు నమస్కారం।

Verse 25

विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन । त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च

హే విష్వక్సేన! జగన్మయ జనార్దన, నీకు నమస్కారం. త్రివిక్రముడైన సత్యస్వరూపునికి, సత్యప్రియునికీ నమః.

Verse 26

केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने । तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने

హే కేశవ! మాయాధారి, బ్రహ్మదేవుడు స్తుతించినవాడా, నీకు నమస్కారం. తపస్స్వరూపా! సమస్త తపస్సులకు ఫలదాతవైన నీకు నమః.

Verse 27

स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च । नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च

స్తుత్యుడవు, స్తుతిస్వరూపుడవు, భక్తుల స్తుతిలో రమించువాడవు—నీకు నమస్కారం. శ్రుతిస్వరూపా, శ్రుత్యాచారప్రియుడా—నీకు నమః.

Verse 28

अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते । जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे

అండజరూపుడవై నీకు నమస్కారం; స్వేదజరూపుడవై నీకు నమోऽస్తు తే. జరాయుజ స్వరూపుడా, ఉద్భిజ్జరూపిణా—నీకు నమః.

Verse 29

देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् । लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः

దేవులలో నీవు ఇంద్రరూపుడవు; గ్రహాలలో నీవు భానుమాన్ సూర్యుడవు. లోకాలలో నీవు సత్యలోకము; సముద్రాలలో నీవు క్షీరసాగరము.

Verse 30

सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः । हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्

నదులలో నీవు సురాపగా గంగా; సరస్సులలో మానస సరోవరం. పర్వతాలలో నీవు హిమవాన్; ఆవులలో నీవు కామధేను, కోరికలు నెరవేర్చేది.

Verse 31

धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि । नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्

లోహాలలో నీవు హాటకము (సువర్ణం); రాళ్లలో స్ఫటికము. పుష్పాలలో నీలోత్పలం; వృక్షాలలో నీవు తులసి.

Verse 32

सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु

పూజ్య శిలలన్నిటిలో నీవు శాలగ్రామ శిల. ముక్తిక్షేత్రాలలో నీవు కాశీ; తీర్థపంక్తులలో నీవు ప్రయాగ.

Verse 33

वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् । गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्

వర్ణాలలో నీవు శ్వేతవర్ణం; ద్విపదులలో నీవు బ్రాహ్మణుడు. అండజులలో, ఓ ఈశ్వరా, నీవు గరుడుడు; వ్యవహారాలలో నీవే వాక్కు.

Verse 34

वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि । अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्

వేదాలలో నీవు ఉపనిషత్ స్వరూపం; మంత్రాలలో నీవే ప్రణవం ‘ఓం’. అక్షరాలలో నీవు ‘అ’; యజ్వులకు నీవు సోమరూపాన్ని ధరించేవాడవు.

Verse 35

प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् । दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि

ప్రతాపులకై నీవే అగ్ని; క్షమాశీలులకై నీవే క్షమ. దాతలకై నీవే పోషించే పర్జన్యమేఘం; పవిత్రులలో నీవే పరముడు—హే కాశీశ్వరా।

Verse 36

चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि । मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि

అన్ని శస్త్రాలలో నీవే ధనుస్సు; వేగవంతులలో నీవే వాయువు. మనస్సు మరియు ఇంద్రియవర్గంలో నీవే నిర్భయత కలిగించే శక్తి—హే ప్రభూ।

Verse 37

व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् । संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु

సర్వవ్యాపి వ్యోమవ్యాప్తిని ధ్యానించువారికి నీవే సమస్త ఆత్మలలోని పరమాత్మ. హే దేవా, నిత్యకర్మములన్నిటిలో నీవే సంధ్యోపాసనారూపంగా ప్రకాశించుచున్నావు।

Verse 38

क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् । लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो

యజ్ఞములలో నీవే అశ్వమేధం; దానములలో నీవే అభయదానం. లాభములలో నీవే పుత్రలాభం; ఋతువులలో—అహో!—నీవే వసంతం।

Verse 39

युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि । पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु

యుగములలో నీవే మొదటి యుగం; తిథులలో నీవే ‘కుహూ’ అని ప్రసిద్ధి. నక్షత్రగణంలో నీవే పుష్య; సమస్త పర్వదినాలలో నీవే సంక్రమరూపం।

Verse 40

योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् । उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो

యోగములలో నీవే వ్యతిపాతము, తృణములలో నీవే కుశము. ఓ ప్రభో, సాధనలో యత్నించువారందరికీ నీవే పరమ నిర్వాణము.

Verse 41

सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज । अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च

ఇక్కడి సమస్త బుద్ధులలో నీవే ధర్మబుద్ధి, ఓ అజా. సమస్త వృక్షములలో నీవే అశ్వత్థము, లతలలో నీవే సోమవల్లి.

Verse 42

प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो । सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्

సర్వ సాధనములలో నీవే ప్రాణాయామము—అహో, ఓ శుచీ. ప్రతి లింగములో నీవే సర్వదాత; నీవే శ్రీమాన్ విశ్వేశ్వరుడు.

Verse 43

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

మిత్రులకు నీవు కలత్రసమానంగా ప్రియుడవు; సమస్త బంధువులలో నీవే ధర్మము. ఓ నారాయణా, ఈ చరాచర జగత్తులో నీకు భిన్నమైనది ఏదీ లేదు.

Verse 44

त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् । त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः

నీవే తల్లి, నీవే తండ్రి; నీవే కుమారుడు, నీవే మహాధనం. నీవే సుఖసంపద; నీవే ఆయువు—జీవనేశ్వరుడవు.

Verse 45

सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् । तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः

నీ నామం పలికే కథయే పవిత్రకథ; నీకు అర్పితమైన మనసే నిజమైన మనస్సు. నీ కోసమే చేసిన కార్యమే కర్మ; నీ స్మరణయే తపస్సు.

Verse 46

तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् । स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे

ధనవంతుల ధనం నీ కోసమే వ్యయమైతే అదే శుద్ధధనం. ఓ జిష్ణూ, నిన్ను ఆరాధించే కాలమే సమస్తకాలముగా సార్థకం.

Verse 47

तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे । रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्

నీవు హృదయంలో నివసించేంతవరకే జీవితం శ్రేయస్కరం. నీ పాదోదకాన్ని సేవించుటవలన రోగాలు శాంతించి తొలగిపోతాయి.

Verse 48

महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि । सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्

ఓ గోవిందా, అనేక జన్మలలో కూడబెట్టిన మహాపాపాలైనా ‘వాసుదేవ’ నామకీర్తనతో వెంటనే లయమవుతాయి.

Verse 49

अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता । वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः

అయ్యో, మనుష్యులలో ఎంత మహామోహం, ఎంత నిర్లక్ష్యం! వాసుదేవుని ఆదరించక ఇతరత్రా వ్యర్థంగా శ్రమిస్తారు.

Verse 50

इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् । जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्

ఇదే నిజమైన మంగళం, ఇదే నిజమైన ధనార్జనం; జీవితం యొక్క ఫలమూ ఇదే—దామోదరుని కీర్తన, స్తోత్రం।

Verse 51

अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः । न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना

అధోక్షజుని భక్తికన్నా ఉన్నత ధర్మం లేదు; నారాయణునికన్నా పరమార్థం లేదు. కేశవునికన్నా శ్రేష్ఠమైన కోరిక లేదు; హరి లేక మోక్షం లేదు।

Verse 52

इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि । अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्

ఇదే పరమ నష్టం, ఇదే నిజమైన ఉపద్రవం; పరమ దురదృష్టం ఇదే—వాసుదేవుని స్మరించకపోవడం।

Verse 53

हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत । पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्

హరి ఆరాధన మనుష్యులకు ఏమేమి చేయదు? అది పుత్రుడు, మిత్రుడు, భార్య, సంపదను ఇస్తుంది; రాజ్యం, స్వర్గం, చివరకు మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 54

हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति । धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्

ఇది పాపాన్ని హరిస్తుంది, మూలంతో సహా నశింపజేస్తుంది, రోగాలు మరియు మానసిక బాధలను నియంత్రిస్తుంది. ఇది ధర్మాన్ని త్వరగా పెంచి, మనోరథాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 55

भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् । पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्

భగవంతుని పాదయుగళంపై అంతరద్వంద్వరహితమైన ధ్యానమే ఉత్తమ ధ్యానం. పాపియైనవాడుకూడా సత్సంగప్రసంగవశాత్ దానిలో నిమగ్నుడైతే తనకు పరమ శ్రేయస్సు పొందుతాడు.

Verse 56

पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि । सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्

పాపుల పాపాలెన్నైనా—మహాపతనానికి దారితీసేవైనా—స్థిరంగా లీనమైన ధ్యానంతో కూడిన హరినామోచ్చారణ వాటిని హరించును.

Verse 57

प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् । तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्

ఎలాగైతే అగ్నికణం అనుకోకుండా తాకినా దహించునో, అలాగే హరినామం—కేవలం పెదవులను తాకినంత మాత్రాన—పాపాన్ని దహించును.

Verse 58

नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः । संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला

ఎవడు మనస్సును అత్యంత శాంతంగా చేసి కమలాకాంతుని (లక్ష్మీపతి) యందు స్థాపించి క్షణమాత్రమైనా ఆ ధ్యానంలో నిలిచియుంటాడో—అక్కడ కమలా (లక్ష్మీ) నిశ్చలంగా నిలుస్తుంది.

Verse 59

अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत

ఇదే పరమధర్మం, ఇదే పరమతపస్సు; ఇదే పరమతీర్థం—విష్ణుపాదాంబు (చరణామృతం) పానము చేయుట.

Verse 60

तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष । सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

హే యజ్ఞపురుషా! భక్తితో నీ ఉపహార-హవిస్సును సేవించి అర్పించువాడు, ఆ మహాధియచేత పురోడాశం నిశ్చయంగా విధివిధానంగా సేవింపబడినదగును।

Verse 61

स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः । विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः

శంఖంలో విష్ణుపాదోదకాన్ని సిద్ధం చేసి దానితో స్నానము చేయు మనవుడు, అవభృథస్నానము చేసినవాడిగా, గంగాజలంలో మునిగినవాడిగా భావింపబడును।

Verse 62

शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः । स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि

తులసీదళాలతో శాలగ్రామశిలను పూజించినవాడు, దేవలోకధామంలో పారిజాత పుష్పమాలలతో పూజింపబడును।

Verse 63

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः । विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः

బ్రాహ్మణుడైనా, క్షత్రియుడైనా, వైశ్యుడైనా, శూద్రుడైనా లేదా మరెవడైనా—విష్ణుభక్తితో యుక్తుడైనవాడే అందరిలో శ్రేష్ఠుడని తెలుసుకోవలెను।

Verse 64

शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः । गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः

శంఖచక్ర చిహ్నాలతో దేహం ముద్రితమై, శిరస్సుపై తులసీమంజరి ధరించి, అంగములపై గోపీచందనం లేపనమై ఉన్న భక్తుని దర్శిస్తే—అప్పుడు పాపం ఎక్కడ నిలుచును?

Verse 65

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

యెవడు ప్రతిదినం ద్వాదశ పవిత్ర శిలలతో కూడిన శాలగ్రామాన్ని, ద్వారవతీ-శిలతో సహా ఆరాధిస్తాడో, అతడు వైకుంఠంలో మహిమతో గౌరవింపబడును।

Verse 66

तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते । तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः

యెవరి ఇంటిలో తులసిని ప్రతిదినం భక్తితో పరిపూజిస్తారో, ఆ గృహానికి యమదూతలు ఎప్పటికీ సమీపించరు।

Verse 67

हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् । तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः

యెవరి నోట హరినామాక్షరాలు ఉండి, నుదుట గోపీచందన తిలకం ఉండి, వక్షస్థలంపై తులసీమాల అలంకరించి ఉంటుందో—అటువంటి భక్తుణ్ని యమానుచరులు తాకడానికి కూడా ధైర్యం చేయరు।

Verse 68

गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः । गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत

గోపీచందనం, తులసి, శంఖం, శాలగ్రామం, చక్రచిహ్నం—ఇవి ఐదూ ఎవరి ఇంటిలో ఉన్నాయో, అతనికి పాపభయం ఎక్కడ?

Verse 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

విష్ణుస్మరణం లేకుండా గడిచిన ముహూర్తాలు, క్షణాలు, కాష్ఠాలు, నిమేషాలు—ఆ వృథా కాలాల కారణంగా ఆ మనిషి యమునిచే పట్టుబడును।

Verse 70

क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत । महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च

ద్వయాక్షర హరినామం స్ఫులింగంలా జ్వలిస్తుంది; పాపాల మహారాశి మాత్రం పత్తి గుట్టులాంటిది—ఇద్దరికీ పోలిక ఎక్కడ? ఆ స్ఫులింగమే దానిని దహిస్తుంది।

Verse 71

गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम । त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न

గోవిందుడు—పరమానంద స్వరూపుడు; ముకుందుడు; మధుసూదనుడు—అన్నిటిని విడిచి నేను మరెవ్వరినీ ఎరుగను, మరెవ్వరినీ భజించను, మరెవ్వరినీ స్మరించను।

Verse 72

न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा । न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना

హరి లేకుండా నేను నమస్కరించను, స్తుతించను; కన్నులతో కూడా చూడను. తాకను, తిరగను, పాడను—హరి లేకుండా।

Verse 73

जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले । विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे

నీటిలో, నేలపై, పాతాళంలో కూడా; గాలిలో, అగ్నిలో, పర్వతాలలో—విద్యాధరులు, అసురులు, దేవతలలో—మనుష్యులు, వానరులలో ఏమి చెప్పాలి: నేను ఆయనను సర్వత్ర దర్శిస్తాను।

Verse 74

तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च । सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्

గడ్డి-చెత్తలో, రాళ్లలో, చెట్లు-పొదలు-లతలలో కూడా—సర్వత్ర శ్యామల దేహుడైన, వక్షస్థలంపై శ్రీవత్సం ధరించిన ప్రభువును నేను దర్శిస్తాను।

Verse 75

सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि । बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्

మీరు సమస్తుల హృదయాలలో నివసిస్తారు; ప్రత్యక్ష సాక్షి మీరు మాత్రమే. మీను విడిచి అంతరంగములోనూ బాహ్యములోనూ నేను మరొక సర్వవ్యాపి పరమ ప్రభువును ఎరుగను.

Verse 76

इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा । देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्

ఇట్లు చెప్పి శివశర్మ అనే ధ్రువుడు అప్పుడు మౌనమయ్యాడు. అప్పుడు ప్రసన్న ముఖముతో దేవాధిదేవుడు భగవాన్ విష్ణువు అతనితో పలికెను.

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ । परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ బాలా, విశాలాక్ష ధ్రువా! ధృఢమతిగల నిర్దోషీ! నీ హృదయంలోనున్న కోరికను నేను సమ్యకంగా తెలిసికొన్నాను.

Verse 78

अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः । तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः

అన్నమునుండి భూతములు పుడుతాయి; వర్షమునుండి అన్నము పుడుతుంది. ఆ వర్షానికి కారణము సూర్యుడు; కాబట్టి ఓ ధ్రువా, సూర్యునికి ఆధారమవు.

Verse 79

ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः । गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि

ఆకాశములో నిత్యం పరిభ్రమించే గ్రహ-నక్షత్రాది సమస్త జ్యోతిచక్రమునకు అన్ని దిశలలో నీవే ఆధారమవుతావు.

Verse 80

मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् । आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्

నీవు ధురంలా స్థిరమై, వాయుపాశములతో సమస్తాన్ని నియంత్రించు; ఆ కల్పాంతం ఆ పదమున నిలిచి, జ్యోతిష్కగణములను పరిభ్రమింపజేయు।

Verse 81

आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया । आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्

పూర్వము నేను శ్రీమహాదేవుని ఆరాధించి ఈ పదమును పొందితిని; నీ తపస్సుచే స్థాపితమైన అదే పదము ఇప్పుడు నీకు ప్రసాదించబడెను।

Verse 82

केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव । तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि

హే ధ్రువా! కొందరు చతుర్యుగమువరకు, కొందరు మన్వంతరమువరకు నిలిచెదరు; కాని నీవు ఈ పదమును సంపూర్ణ కల్పకాలము పాలించెదవు।

Verse 83

मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव । तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्

హే ధ్రువా! మనువుకూడా పొందని ఆ పదమును ఇతర మానవులు ఎలా పొందగలరు? ఆ పదము నీకోసం విధింపబడినది; ఇంద్రాది దేవులకు కూడ దుర్లభము।

Verse 84

अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः । सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति

ఈ స్తవముచే సంతుష్టుడనై నేను నీకు ఇతర వరములనూ ప్రసాదించుచున్నాను; నీ తల్లి సునీతియు నీ సమీపమున నివసించును।

Verse 85

इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः । त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्

ఏ మనిషి సమాహితమనస్సుతో ప్రాతః, మధ్యాహ్నం, సాయంకాలం—త్రిసంధ్యలలో ఈ ఉత్తమ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తాడో, అతని పాపం క్రమంగా క్షయమై చివరకు నశిస్తుంది।

Verse 86

न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् । न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः

నిస్సందేహంగా అతని గృహాన్ని లక్ష్మీ విడిచిపెట్టదు; తల్లితో వియోగం కలగదు, బంధువుల మధ్య కలహం కూడా ఉద్భవించదు।

Verse 87

ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी । ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्

ఈ ధ్రువస్తుతి పుణ్యమయమైనది, మహాపాతకాలను నశింపజేసేది. దీని వల్ల బ్రహ్మహత్యాపాపి కూడా శుద్ధి పొందగలడు—ఇతర పాపుల సంగతి ఏమనాలి!

Verse 88

महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी । महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी

ఇది మహాపుణ్యానికి జనని, మహాసంపదను ప్రసాదించేది; మహా ఉపద్రవాలను శమింపజేసి, తీవ్రమైన వ్యాధులను నశింపజేస్తుంది।

Verse 89

यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः । ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी

నిర్మలమనస్సుతో నాపై పరమభక్తి ఉన్నవాడు ఈ ధ్రువస్తుతిని జపరూపంగా చేయాలి; ఇది నాకు ప్రీతికరమైనది।

Verse 90

समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः । तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा

సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేయడం వల్ల మనిషికి ఏ ఫలం లభిస్తుందో, ఈ స్తోత్రాన్ని ఆనందంతో జపిస్తే అదే ఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 91

संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च । ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्

నన్ను ఆనందింపజేసే అనేక స్తోత్రాలు ఉన్నా, అవి ఈ ధ్రువ-స్తుతి యొక్క పదహారవ భాగానికైనా సమానమవు।

Verse 92

श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा । पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ఈ స్తుతిని పరమ శ్రద్ధతో, ఆనందంతో కేవలం వినినప్పటికీ మనిషి వెంటనే పాపాల నుండి విముక్తుడై మహా పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 93

अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् । अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः

ధ్రువ-స్తుతిని కీర్తించడం వల్ల సంతానం లేనివాడు కుమారుణ్ని పొందుతాడు, దరిద్రుడు ధనాన్ని పొందుతాడు, భక్తి లేనివాడుకూడా భక్తిని పొందుతాడు।

Verse 94

दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च । यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः

అనేక దానాలు ఇచ్చి, వివిధ వ్రతాలు ఆచరించి ఎలా ఫలము లభిస్తుందో, అలాగే ఈ స్తుతి ద్వారా కూడా మనిషి ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 95

त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः । ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी

సర్వ కార్యాలను విడిచి, అనేక ఇతర జపాలను కూడా వదలి, ఈ ధ్రువ-స్తుతినే నిత్యం జపించవలెను; ఇది సమస్త కోరికలను ప్రసాదించును.

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते । येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే ధ్రువా, శ్రద్ధగా వినుము. హే మహామతీ, నీ హితమైన మాటను చెప్పుదును; దానివలన ఈ పరమ నిశ్చల పదము నీకు సమ్యకంగా లభించును.

Verse 97

अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् । साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्

నేను ఆ శుభమైన వారాణసీ నగరానికి వెళ్లదలచితిని; అక్కడ సాక్షాత్తు విశ్వేశ్వరుడు స్వయంగా నివసించుచున్నాడు—మోక్షకారణుడై.

Verse 98

विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्

అక్కడ దుఃఖిత జీవుల కొరకు విశ్వేశ్వరుడు స్వయంగా చెవిలో మంత్రజపము (ఉపదేశము) చేయును; అది కర్మమూలాన్ని నిర్మూలించగలదు.

Verse 99

अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः । उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका

ఈ సంసారదుఃఖానికి, సమస్త ఉపద్రవాలను కలిగించునదానికి, ఒక్కటే ఉపాయం ఉంది—కాశీ యొక్క ఆనందభూమి.

Verse 100

इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः । तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः

“ఇది రమ్యం, ఇది కాదు” అనే గ్రహణ‑త్యాగమే దుఃఖమహావృక్షానికి బీజం. ఆ బీజం కాశీ అగ్నిచే దగ్ధమైతే దుఃఖానికి ఆసరా ఎక్కడ?

Verse 110

कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् । स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः

కార్తిక చతుర్దశినాడు ఎవడు విశ్వేశ్వరుని దర్శించునో, ఉత్తరవాహినీ గంగలో స్నానము చేయునో, అతనికి మరల రాక (పునర్జన్మ) లేదు.

Verse 120

अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति । वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु

ఇక్కడ ఎవడు ‘బ్రహ్మపురీ’ని సిద్ధం చేసి బ్రాహ్మణులకు దానం చేసి, వర్షాకాల భోజనంతో కూడ అర్పించునో—అతని పుణ్యఫలాన్ని వినుము.

Verse 130

नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि । न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्

మనిషి సంభాషణలోనైనా ధ్రువుని చరిత్రను స్మరించినా, అతడు పాపాలచే జయింపబడడు; మహాపుణ్యాన్ని పొందును.