Adhyaya 31

Verse 1

श्रीराम उवाच । भगवन्यानि तीर्थानि सेवितानि त्वया विभो । एतेषां परमं तीर्थं तन्ममाचक्ष्व मानद

శ్రీరాముడు పలికెను— ఓ భగవన్, ఓ విభో! మీరు సేవించి ఆరాధించిన అనేక తీర్థాలలో పరమ తీర్థం ఏదో, ఓ మానద, నాకు చెప్పండి।

Verse 2

मया तु सीताहरणे निहता ब्रह्मराक्षसाः । तत्पापस्य विशुदयर्थं वद तीर्थोत्तमोत्तमम्

సీతాహరణ సమయంలో నేను బ్రహ్మరాక్షసులను సంహరించాను. ఆ పాపశుద్ధి కోసం తీర్థాలలో ఉత్తమోత్తమమైన తీర్థాన్ని చెప్పండి।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । गंगा च नर्मदा तापी यमुना च सरस्वती । गंडकी गोमती पूर्णा एता नद्यः सुपावनाः

వసిష్ఠుడు పలికెను— గంగా, నర్మదా, తాపీ, యమునా, సరస్వతీ; అలాగే గండకీ, గోమతీ, పూర్ణా— ఇవి అత్యంత పవిత్ర నదులు।

Verse 4

एतासां नर्मदा श्रेष्ठा गंगा त्रिपथगामिनी । दहते किल्बिषं सर्वं दर्शनादेव राघव

వాటిలో నర్మదా శ్రేష్ఠము; గంగా త్రిపథగామిని. ఓ రాఘవా, ఆమెను దర్శించడమే సమస్త పాపాలను దహింపజేస్తుంది।

Verse 5

दृष्ट्वा जन्मशतं पापं गत्वा जन्मशतत्रयम् । स्नात्वा जन्मसहस्रं च हंति रेवा कलौ युगे

కలియుగంలో రేవా (నర్మదా) దర్శనమాత్రంతో వంద జన్మల పాపాలు, ఆమె వద్దకు వెళ్లితే మూడు వందల జన్మల పాపాలు, స్నానం చేస్తే వెయ్యి జన్మల పాపాలు నశిస్తాయి।

Verse 6

नर्मदातीरमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटि भोजफलं लभेत

నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి, శాకమూలఫలముల వంటి సరళమైన ఆహారముతో కూడ—ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టినచో కోటి భోజనఫలము లభించును.

Verse 7

गंगा गंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

శత యోజనముల దూరమున నుండియైన “గంగా, గంగా” అని పలికినవాడు సమస్త పాపములనుండి విముక్తుడై విష్ణులోకమును పొందును.

Verse 8

फाल्गुनांते कुहूं प्राप्य तथा प्रौष्ठपदेऽसिते । पक्षे गंगामधि प्राप्य स्नानं च पितृतर्पणम्

ఫాల్గుణాంతంలో కుహూ (అమావాస్య) తిథిన, అలాగే ప్రౌష్ఠపద మాసపు కృష్ణపక్షంలోనూ—గంగానదిని చేరి స్నానం చేసి పితృతర్పణం చేయవలెను.

Verse 9

कुरुते पिंडदानानि सोऽक्षयं फलमश्नुते । शुचौ मासे च संप्राप्ते स्नानं वाप्यां करोति यः

పిండదానములు చేయువాడు అక్షయ ఫలమును అనుభవించును. మరియు శుచి మాసము వచ్చినప్పుడు పవిత్ర వాపీ (కుండ) యందు స్నానం చేయువాడు…

Verse 10

चतुरशीतिनरकान्न पश्यति नरो नृप । तपत्याः स्मरणे राम महापातकिनामपि

హే నృపా! హే రామా! తపతీ దేవిని స్మరించుట వలన మనిషి చతురశీతి నరకములను చూడడు—మహాపాతకుడైనను సరే.

Verse 11

उद्धरेत्सप्तगोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । यमुनायां नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

యమునానదిలో స్నానం చేసిన మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; అతడు ఏడు గోత్రాలను उद्धరిస్తాడు, తన కులంలోని నూట ఒక శాఖలను కూడా తరింపజేస్తాడు।

Verse 12

महापातकयुक्तोऽपि स गच्छेत्परमां गतिम् । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे सरस्वत्यां निमज्जयेत्

మహాపాతకాలతో కూడినవాడైనా—కార్త్తిక మాసంలో కృత్తికా-యోగ శుభసమయంలో సరస్వతీ నదిలో మునిగిస్నానం చేస్తే—పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 13

गच्छेत्स गरुडारूढः स्तूयमानः सुरोत्तमैः । स्नात्वा यः कार्तिके मासि यत्र प्राची सरस्वती

కార్త్తిక మాసంలో ప్రాచీ (తూర్పు దిశగా ప్రవహించే) సరస్వతీ ఉన్న చోట స్నానం చేసినవాడు, గరుడారూఢుడైనట్లుగా దేవోత్తముల స్తుతులతో ప్రయాణమవుతాడు।

Verse 14

प्राचीं माधवमास्तूय स गच्छेत्परमां गतिम् । गंडकीपुण्यतीर्थे हि स्नानं यः कुरुते नरः

ప్రాచీలో మాధవుని స్తుతించి అతడు పరమగతిని పొందుతాడు; గండకీ పుణ్యతీర్థంలో స్నానం చేసే మనిషి ఈ మహాఫలానికి పాత్రుడవుతాడు।

Verse 15

शालग्रामशिलामर्च्य न भूयः स्तनपो भवेत् । गोमतीजलकल्लोलैर्मज्जयेत्कृष्णसन्निधौ

శాలగ్రామశిలను ఆరాధించినవాడు మళ్లీ స్తనపానుడు (అంటే పునర్జన్మ) కాడు; గోమతీ జలతరంగాలలో శ్రీకృష్ణ సన్నిధిలో మునిగిస్నానం చేసే వాడు పునర్జన్మబంధం నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 16

चतुर्भुजो नरो भूत्वा वैकुण्ठे मोदते चिरम् । चर्मण्वतीं नमस्कृत्य अपः स्पृशति यो नरः

అతడు చతుర్భుజుడై వైకుంఠంలో దీర్ఘకాలం ఆనందిస్తాడు. చర్మణ్వతీ నదికి నమస్కరించి ఆమె జలాన్ని స్పర్శించే మనిషి ఈ ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 17

स तारयति पूर्वजान्दश पूर्वान्दशापरान् । द्वयोश्च संगमं दृष्ट्वा श्रुत्वा वा सागरध्वनिम्

అతడు పది తరాల పూర్వజులను, పది తరాల రాబోయే వారిని తరింపజేస్తాడు. రెండు జలధారల సంగమాన్ని దర్శించినా, లేదా సముద్ర గర్జనను విన్నా, మహాపుణ్యం కలుగుతుంది.

Verse 18

ब्रह्महत्यायुतो वापि पूतो गच्छेत्परां गतिम् । माघमासे प्रयागे तु मज्जनं कुरुते नरः

బ్రహ్మహత్య పాపంతో కూడినవాడైనా, మాఘమాసంలో ప్రయాగంలో మునక స్నానం చేస్తే శుద్ధుడై పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 19

इह लोके सुखं भुक्त्वा अन्ते विष्णुपदं व्रजेत् । प्रभासे ये नरा राम त्रिरात्रं ब्रह्मचारिणः

ఈ లోకంలో సుఖాన్ని అనుభవించి చివరికి విష్ణుపదాన్ని చేరుతాడు. ఓ రామా, ప్రభాసంలో మూడు రాత్రులు బ్రహ్మచర్యం ఆచరించే పురుషులు ఈ ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 20

यमलोकं न पश्येयुः कुंभीपाकादिकं तथा । नैमिषारण्यवासी यो नरो देवत्वमाप्नुयात्

వారు యమలోకాన్ని చూడరు; కుంభీపాకాది యాతనలూ వారికి ఉండవు. నైమిషారణ్యంలో నివసించే మనిషి దేవత్వాన్ని పొందుతాడు.

Verse 21

देवानामालयं यस्मात्तदेव भुवि दुर्लभम् । कुरुक्षेत्रे नरो राम ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः

హే రామా! ఇది దేవతల ఆలయమగుటచేత భూమిపై ఇలాంటి పుణ్యక్షేత్రం దుర్లభం. కురుక్షేత్రంలో, ముఖ్యంగా చంద్రగ్రహణం లేదా సూర్యగ్రహణ సమయమున, మనుష్యునికి మహాపుణ్యం కలుగును.

Verse 22

हेमदानाच्च राजेंद्र न भूयः स्तनपो भवेत् । श्रीस्थले दर्शनं कृत्वा नरः पापात्प्रमुच्यते

హే రాజేంద్రా! హేమదానం చేయుటవలన మనుష్యుడు మళ్లీ పాలుతాగే శిశువుగా (పరాధీనుడిగా) జన్మించడు. శ్రీస్థలంలో దర్శనం చేసినవాడు పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 23

सर्वदुःखविनाशे च विष्णुलोके महीयते । काश्यपीं स्पर्शयेद्यो गां मानवो भुवि राघव

హే రాఘవా! భూమిపై ‘కాశ్యపీ’ అనే గోవును స్పర్శించువాడు సమస్త దుఃఖములను నశింపజేసి విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడును.

Verse 24

सर्वकामदुघावासमृषिलोकं स गच्छति । उज्जयिन्यां तु वैशाखे शिप्रायां स्नानमाचरेत्

అతడు సమస్త కామ్యఫలములను ప్రసాదించే నివాసమైన ఋషిలోకమును పొందును. వైశాఖ మాసమున ఉజ్జయినీలోని శిప్రా నదిలో స్నానం ఆచరించవలెను.

Verse 25

मोचयेद्रौरवाद्घोरात्पूर्वजांश्च सहस्रशः । सिंधुस्नानं नरो राम प्रकरोति दिनत्रयम्

హే రామా! మూడు దినములు సింధునదిలో స్నానం చేయువాడు భయంకరమైన రౌరవ నరకమునుండి తన సహస్ర సంఖ్యలో పూర్వజులను కూడా విమోచించును.

Verse 26

सर्वपापविशुद्धात्मा कैलासे मोदते नरः । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं शिवम्

సర్వపాపాల నుండి శుద్ధాత్ముడైన మనిషి కైలాసంలో ఆనందిస్తాడు. కోటితీర్థంలో స్నానం చేసి, కోటీశ్వర శివుని దర్శించి, ఆ పరమస్థితిని పొందుతాడు.

Verse 27

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्लिप्यते न च स क्वचित् । अज्ञानामपि जंतूनां महाऽमेध्ये तु गच्छताम्

బ్రహ్మహత్యాది పాపాలతో అతడు ఎక్కడా లిప్తుడవడు. అజ్ఞాన జీవులు కూడా ఈ మహాశుద్ధికర తీర్థానికి వెళితే పవిత్రులవుతారు.

Verse 28

पादोद्भूतं पयः पीत्वा सर्वपापं प्रणश्यति । वेदवत्यां नरो यस्तु स्नाति सूर्योदये शुभे

పాదప్రక్షాళన నుండి ఉద్భవించిన చరణామృతాన్ని పానంచేస్తే సర్వపాపాలు నశిస్తాయి. అలాగే శుభ సూర్యోదయంలో వేదవతీ నదిలో స్నానం చేసే మనిషి కూడా శుద్ధి పొందుతాడు.

Verse 29

सर्वरोगात्प्रमुच्येत परं सुखमवाप्नुयात् । तीर्थानि राम सर्वत्र स्नानपानावगाहनैः

హే రామా! మనిషి అన్ని రోగాల నుండి విముక్తుడై పరమ సుఖాన్ని పొందుతాడు; ఎందుకంటే సర్వత్ర ఉన్న తీర్థాలు స్నానం, పానం, అవగాహన ద్వారా ఇలాంటి ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 30

नाशयंति मनुष्याणां सर्वपापानि लीलया । तीर्थानां परमं तीर्थं धर्मारण्यं प्रचक्षते

అవి మనుష్యుల సర్వపాపాలను లీలామాత్రంగా నశింపజేస్తాయి. అన్ని తీర్థాలలో ధర్మారణ్యమే పరమ తీర్థమని ప్రకటించబడింది.

Verse 31

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैर्यदादौ संस्थापितं पुरा । अरण्यानां च सर्वेषां तीर्थानां च विशेषतः

ప్రాచీనకాలంలో ఆదిలో బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ మొదలైన దేవతలు స్థాపించిన ఈ ధర్మారణ్యం—అన్ని అరణ్యాలలోను, ముఖ్యంగా అన్ని తీర్థాలలోను శ్రేష్ఠమైనది.

Verse 32

धर्मारण्यात्परं नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः

భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించడంలో ధర్మారణ్యానికి మించినది లేదు. స్వర్గంలోనూ దేవతలు ధర్మారణ్య నివాసులను ప్రశంసిస్తారు.

Verse 33

ते पुण्यास्ते पुण्यकृतो ये वसंति कलौ नराः । धर्मारण्ये रामदेव सर्वकिल्बिषनाशने

హే రామదేవా! కలియుగంలో సర్వపాపనాశకమైన ధర్మారణ్యంలో నివసించే మనుష్యులు ధన్యులు; వారే పుణ్యకర్తలు.

Verse 34

ब्रह्महत्यादिपापानि सर्वस्तेयकृतानि च । परदारप्रसंगादि अभक्ष्यभक्षणादि वै

బ్రహ్మహత్య మొదలైన పాపాలు, అన్ని విధాల దొంగతనాలు, పరస్త్రీ/పరదార సంబంధ దోషాలు, అలాగే అభక్ష్య భక్షణం వంటి అపరాధాలు…

Verse 35

अगम्यागमना यानि अस्पर्शस्पर्शनादि च । भस्मीभवंति लोकानां धर्मारण्यावगाहनात्

అగమ్యగమన పాపాలు, అస్పృశ్యస్పర్శ మొదలైనవి—ధర్మారణ్యంలో అవగాహన (స్నానం) చేయడం వల్ల ప్రజల పాపాలు భస్మమవుతాయి.

Verse 36

ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च बालघ्नोऽनृतभाषणः । स्त्रीगोघ्नश्चैव ग्रामघ्रो धर्मारण्ये विमुच्यते

బ్రాహ్మణహంతకుడు, కృతఘ్నుడు, బాలహంతకుడు, అసత్యభాషి; స్త్రీహంతకుడు, గోహంతకుడు, గ్రామనాశకుడైనవాడుకూడా—ధర్మారణ్యంలో పాపమునుండి విముక్తి పొందును.

Verse 37

नातः परं पावनं हि पापिनां प्राणिनां भुवि । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वांछितार्थप्रदं शुभम्

భూమిపై పాపులైన ప్రాణులకు దీనికన్నా మించిన పవిత్రకరం లేదు. ఇది స్వర్గం, యశస్సు, దీర్ఘాయువు, వాంఛితార్థసిద్ధి మరియు శుభమును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 38

कामिनां कामदं क्षेत्रं यतीनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं युगेयुगे

యుగయుగాలుగా ధర్మారణ్యం—కాములకు కామ్యఫలప్రదమైన క్షేత్రం, యతులకు ముక్తిదాయకం, సిద్ధులకు సిద్ధిప్రదమని ప్రకటించబడింది.

Verse 39

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो धर्मभृतां वरः । परं हर्षमनुप्राप्य हृदयानंदकारकम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—వసిష్ఠుని వచనములు విని, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు హృదయానందకరమైన పరమ హర్షమును పొందెను.

Verse 40

प्रोत्फुल्लहृदयो रामो रोमाचिंततनूरुहः । गमनाय मतिं चक्रे धर्मारण्ये शुभव्रतः

హృదయం వికసించి, దేహంలో రోమాంచము కలిగిన శుభవ్రతుడైన రాముడు ధర్మారణ్యానికి వెళ్లుటకు సంకల్పించెను.

Verse 41

यस्मिन्कीटपतंगादिमानुषाः पशवस्तथा । त्रिरात्रसेवनेनैव मुच्यन्ते सर्वपातकैः

ఆ పుణ్యస్థలంలో కీటపతంగాలు, పక్షులు, మనుష్యులు, పశువులు కూడా కేవలం త్రిరాత్ర వ్రతసేవనంతో సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు।

Verse 42

कुशस्थली यथा काशी शूलपाणिश्च भैरवः । यथा वै मुक्तिदो राम धर्मारण्यं तथोत्तमम्

కుశస్థలి యథా కాశీ వంటిదో, శూలపాణి యథా భైరవరూపంగా అక్కడ విరాజిల్లునో; అలాగే ఆ తీర్థం నిజంగా ముక్తిదాయకమై యున్నట్లు—హే రామా, ధర్మారణ్యం కూడా పరమోత్తమం।

Verse 43

ततो रामो महेष्वासो मुदा परमया युतः । प्रस्थितस्तीर्थयात्रायां सीतया भ्रातृभिः सह

అనంతరం మహాధనుర్ధరుడైన రాముడు పరమానందంతో నిండిపోయి సీతతోను తన సోదరులతోను కలిసి తీర్థయాత్రకు బయలుదేరెను।

Verse 44

अनुजग्मुस्तदा रामं हनुमांश्च कपीश्वरः । कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी च मुदान्विता

అప్పుడు రాముని అనుసరించి కపీశ్వరుడైన హనుమంతుడు, అలాగే కౌశల్య, సుమిత్ర, కైకేయి—అందరూ ఆనందంతో కలిసి నడిచిరి।

Verse 45

लक्ष्मणो लक्षणोपेतो भरतश्च महामतिः । शत्रुघ्नः सैन्यसहितोप्ययोध्यावासिनस्तथा

ఉత్తమ లక్షణాలతో కూడిన లక్ష్మణుడు, మహామేధావి భరతుడు, సైన్యంతో కూడిన శత్రుఘ్నుడు, అలాగే అయోధ్యావాసులందరూ కూడా కలిసి వెళ్లిరి।

Verse 46

प्रकृतयो नरव्याघ्र धर्मारण्ये विनिर्ययुः । अनुजग्मुस्तदा रामं मुदा परमया युताः

హే నరవ్యాఘ్రా! ప్రజలు ధర్మారణ్యానికి బయలుదేరిరి; పరమానందంతో యుక్తులై అప్పుడు శ్రీరాముని అనుసరించిరి।

Verse 47

तीर्थयात्राविधिं कर्तुं गृहात्प्रचलितो नृपः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यमिदमाह महीपते

తీర్థయాత్రావిధిని చేయుటకై రాజు గృహమునుండి బయలుదేరెను; హే మహీపతే, అప్పుడు స్వకులాచార్యుడైన వసిష్ఠునితో ఇలా పలికెను।

Verse 48

श्रीराम उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं किमादि द्वारकाभवत् । कियत्कालसमुत्पन्ना वसिष्ठेदं वदस्व मे

శ్రీరాముడు పలికెను—ఈ అతుల్య ఆశ్చర్యము! ద్వారకా ఆది ఏ విధంగా ఏర్పడెను, ఏ మూలమునుండి? ఎంత కాలానంతరం అది ఉద్భవించెను? హే వసిష్ఠా, నాకు ఇది చెప్పుము।

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । न जानामि महाराज कियत्कालादभूदिदम् । लोमशो जांबवांश्चैव जानातीति च कारणम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—హే మహారాజా, ఇది ఎంత కాలానంతరం జరిగినదో నాకు తెలియదు; కాని లోమశుడు మరియు జాంబవంతుడు కారణముతో కూడి దీనిని తెలుసుదురు।

Verse 50

शरीरे यत्कृतं पापं नानाजन्मांतरेष्वपि । प्रायश्चितं हि सर्वेषामेतत्क्षेत्र परं स्मृतम्

శరీరముచేత చేయబడిన పాపము—అనేక జన్మాంతరాలలోనైనా—అవి అన్నిటికీ ప్రాయశ్చిత్తముగా ఈ క్షేత్రమే పరమమని స్మరింపబడెను।

Verse 51

श्रुत्वेति वचनं तस्य रामं ज्ञानवतां वरः । गन्तुं कृतमतिस्तीर्थं यात्राविधिमथाचरत्

ఆయన వాక్యము విని జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు ఆ తీర్థానికి వెళ్లాలని నిశ్చయించి, యాత్రారంభ విధిని యథావిధిగా ఆచరించాడు।

Verse 52

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा महामांडलिकैर्नृपैः । पुनश्चरविधिं कृत्वा प्रस्थितश्चोत्तरां दिशम्

వసిష్ఠుని ముందుగా ఉంచి, మహామాండలిక రాజులతో కలిసి, పునశ్చరణ విధిని నిర్వహించి, ఆయన ఉత్తర దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు।

Verse 53

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा प्रतस्थे पश्चिमां दिशम् । ग्रामाद्ग्राममतिक्रम्य देशाद्देशं वनाद्वनम्

వసిష్ఠుని ముందుగా ఉంచి ఆయన పశ్చిమ దిశగా బయలుదేరాడు; గ్రామం నుంచి గ్రామం, దేశం నుంచి దేశం, అడవి నుంచి అడవి దాటుతూ సాగాడు।

Verse 54

विमुच्य निर्ययौ रामः ससैन्यः सपरिच्छदः । गजवाजिसहस्रौघै रथैर्यानैश्च कोटिभिः

అనంతరం రాముడు సైన్యంతోను, సమస్త రాజోపకరణాలతోను బయలుదేరాడు; వేలాది ఏనుగులు-గుర్రాల ప్రవాహాలు, కోటిసంఖ్యలో రథాలు మరియు వాహనాలు తోడయ్యాయి।

Verse 55

शिबिकाभिश्चासंख्याभिः प्रययौ राघवस्तदा । गजारूढः प्रपश्यंश्च देशान्विविधसौहृदान्

అప్పుడు రాఘవుడు లెక్కలేనన్ని శిబికలతో ముందుకు సాగాడు; ఏనుగుపై ఆరూఢుడై, వివిధ సౌహార్ద బంధాలతో కూడిన అనేక దేశాలను దర్శించాడు।

Verse 56

श्वेतातपत्रं विधृत्य चामरेण शुभेन च । वीजितश्च जनौघेन रामस्तत्र समभ्यगात्

శ్వేత రాజఛత్రాన్ని ధరించి, శుభమైన చామరంతో వీజింపబడుతూ, జనసమూహంతో కూడిన రాముడు అక్కడికి యథాక్రమంగా చేరెను।

Verse 57

वादित्राणां स्वनैघोरैर्नृत्यगीतपुरःसरैः । स्तूयमानोपि सूतैश्च ययौ रामो मुदान्वितः

వాద్యాల ఘోర స్వరాల మధ్య, నృత్యగీతాలు ముందుగా సాగుతుండగా, సూతుల స్తుతులతో రాముడు ఆనందభరితుడై ముందుకు సాగెను।

Verse 58

दशमेऽहनि संप्राप्तं धर्मारण्यमनुत्तमम् । अदूरे हि ततो रामो दृष्ट्वा मांडलिकं पुरम्

పదవ రోజున అతడు అనుత్తమ ధర్మారణ్యానికి చేరెను; ఆపై సమీపంలోని మాండలిక నగరాన్ని చూసి రాముడు (అదివైపు) సాగెను।

Verse 59

तत्र स्थित्वा ससैन्यस्तु उवास निशि तां पुरीम् । श्रुत्वा तु निर्जनं क्षेत्रमुद्वसं च भयानकम्

అక్కడ సైన్యంతో నిలిచి, ఆ రాత్రి ఆ నగరంలో నివసించెను; అయితే ఆ క్షేత్రం నిర్జనమై, జనశూన్యమై, భయంకరమని విన్నాడు।

Verse 60

व्याघ्रसिंहाकुलं तत्र यक्षराक्षससेवितम् । श्रुत्वा जनमुखाद्रामो धर्मारण्यमरण्यकम् । तच्छ्रुत्वा रामदेवस्तु न चिंता क्रियतामिति

ప్రజల మాటల ద్వారా ధర్మారణ్యం నిజమైన అరణ్యమే—వ్యాఘ్రసింహాలతో నిండినది, యక్షరాక్షసులు సంచరించేది—అని విని రామదేవుడు అన్నాడు: “చింత చేయవద్దు।”

Verse 61

तत्रस्थान्वणिजः शूरान्दक्षान्स्वव्यवसायके

అప్పుడు అక్కడ ఉన్న వీరులైన, దక్షులైన, తమ వ్యాపారంలో నిపుణులైన వణిజులను రాముడు సంభోదించాడు।

Verse 62

समर्थान्हि महाकायान्महाबलपराक्रमान् । समाहूय तदा काले वाक्यमेतदथाब्रवीत्

అప్పుడు సమర్థులైన, మహాకాయులైన, మహాబల-పరాక్రమాలు కలవారిని పిలిపించి అతడు ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 63

शिबिकां सुसुवणां मे शीघ्रं वाहयताचिरम् । यथा क्षणेन चैकेन धर्मरण्यं व्रजाम्यहम्

“నా సువర్ణశోభిత శిబికను త్వరగా, ఆలస్యం లేకుండా మోసుకెళ్లండి; నేను ఒక్క క్షణంలోనే ధర్మారణ్యానికి చేరునట్లు.”

Verse 64

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापात्प्रमुच्यते । एवं ते वणिजः सर्वै रामेण प्रेरितास्तदा

“అక్కడ స్నానం చేసి, (పవిత్ర జలాన్ని) పానంచేస్తే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.” ఇలా అప్పుడు రాముడు ఆ వణిజులందరినీ ప్రేరేపించాడు।

Verse 65

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे ऊहुस्तच्छिबिकां तदा । क्षेत्रमध्ये यदा रामः प्रविष्टः सहसैनिकः

“అలాగే” అని చెప్పి వారు అందరూ అప్పుడు ఆ శిబికను మోసారు. రాముడు సైన్యంతో కలిసి క్షేత్రమధ్యంలో ప్రవేశించినప్పుడు…

Verse 66

तद्यानस्य गतिर्मंदा संजाता किल भारत । मंदशब्दानि वाद्यानि मातंगा मंदगामिनः

హే భారతా! ఆ యానத்தின் గతి నిజంగా మందమైంది. వాద్యాల ధ్వనులు మృదువుగా మారాయి, ఏనుగులూ మందగమనంతో నడిచాయి।

Verse 67

हयाश्च तादृशा जाता रामो विस्मय मागतः । गुरुं पप्रच्छ विनयाद्वशिष्ठं मुनिपुंगवम्

గుర్రాలూ అలాగే మందంగా, శిథిలంగా అయ్యాయి. ఆశ్చర్యంతో నిండిన రాముడు వినయంతో తన గురువు, మునిశ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుని ప్రశ్నించాడు।

Verse 68

किमेतन्मंदगतयश्चित्रं हृदि मुनीश्वर । त्रिकालज्ञो मुनिः प्राह धर्मक्षेत्रमुपागतम्

రాముడు అన్నాడు—“హే మునీశ్వరా! నా హృదయంలో ఈ విచిత్రం ఏమిటి? అందరూ ఎందుకు మందగతిలో ఉన్నారు?” త్రికాలజ్ఞ ముని పలికాడు—“నీవు ధర్మక్షేత్రానికి వచ్చావు.”

Verse 69

तीर्थे पुरातने राम पादचारेण गम्यते । एवं कृते ततः पश्चात्सैन्यसौख्यं भविष्यति

“హే రామా! ఈ ప్రాచీన తీర్థానికి పాదచారిగా వెళ్లాలి. అలా చేసిన తరువాత సైన్యానికి సౌఖ్యమూ క్షేమమూ కలుగుతాయి.”

Verse 70

पादचारी ततौ रामः सैन्येन सह संयुतः । मधुवासनके ग्रामे प्राप्तः परमभावनः

అప్పుడు పరమ పవిత్రుడైన రాముడు సైన్యంతో కలిసి పాదచారిగా బయలుదేరి మధువాసనక అనే గ్రామానికి చేరుకున్నాడు।

Verse 72

ततो रामो हरिक्षेत्रं सुवर्णादक्षिणे तटे । निरीक्ष्य यज्ञयोग्याश्च भूमीर्वै बहुशस्तथा

అనంతరం రాముడు సువర్ణా నది దక్షిణ తీరంలో హరిక్షేత్రాన్ని దర్శించి, యజ్ఞానికి యోగ్యమైన అనేక భూమి ప్రాంతాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు।

Verse 73

गुरुणा चोक्तमार्गेण मातॄणां पूजनं कृतम् । नानोपहारैर्विविधैः प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

గురువు ఉపదేశించిన మార్గానుసారం మాతృకల పూజ నిర్వహించబడింది; ప్రతిష్ఠావిధి ప్రకారం నానావిధమైన ఉపహారాలు సమర్పించబడ్డాయి।

Verse 74

सैन्यसंघं समुत्तीर्य्य बभ्राम क्षेत्रमध्यतः । तत्र तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च

సైన్యసమూహాన్ని అవతలికి దాటించి, అతడు క్షేత్ర మధ్యభాగంలో సంచరించాడు; అక్కడి సమస్త తీర్థాలకూ, దేవతాలయాలకూ వెళ్లాడు।

Verse 75

यथोक्तानि च कर्माणि रामश्चक्रे विधानतः । श्राद्धानि विधिवच्चक्रे श्रद्धया परया युतः

రాముడు యథోక్త కర్మాలను విధివిధానంగా నిర్వహించాడు; పరమ శ్రద్ధతో విధివత్గా శ్రాద్ధాలను కూడా చేశాడు।

Verse 76

स्थापयामास रामेशं तथा कामेश्वरं पुनः । स्थानाद्वायुप्रदेशे तु सुवर्णो भयतस्तटे

అతడు రామేశ్వరుని, అలాగే మళ్లీ కామేశ్వరుని కూడా ప్రతిష్ఠించాడు—సువర్ణా నది ‘భయత’ తీరంలోని ‘వాయుప్రదేశ’ అనే స్థలంలో।

Verse 77

कृत्वैवं कृतकृत्योऽभूद्रामो दशरथात्मजः । कृत्वा सर्वविधिं चैव सभायां समुपाविशत्

ఇలా చేసి దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు కృతకృత్యుడయ్యాడు. సమస్త విధి-విధానాలను పూర్తిచేసి సభామండపంలో ఉపవేశించాడు.

Verse 78

तां निशां स नदीतीरे सुष्वाप रघुनंदनः । ततोऽर्द्धरात्रे संजाते रामो राजीवलोचनः

ఆ రాత్రి రఘునందనుడు శ్రీరాముడు నదీ తీరంలో నిద్రించాడు. తరువాత అర్ధరాత్రి సమయం వచ్చినప్పుడు, కమలనేత్రుడు రాముడు—

Verse 79

जागृतस्तु तदा काल एकाकी धर्मवत्सलः । अश्रौषीच्च क्षणे तस्मिन्रामो नारीविरोदनम्

ఆ సమయంలో ధర్మవత్సలుడు రాముడు ఒంటరిగా జాగరూకుడై ఉన్నాడు. అదే క్షణంలో ఒక స్త్రీ యొక్క కరుణ విలాపాన్ని విన్నాడు.

Verse 80

निशायां करुणैर्वाक्यै रुदंतीं कुररीमिव । चारैर्विलोकयामास रामस्तामतिसंभ्रमात्

రాత్రివేళ కురరీ పక్షి వలె కరుణ వాక్యాలతో ఏడుస్తున్న ఆమెను విని, అత్యంత కలవరంతో రాముడు గూఢచారులతో చుట్టూ వెదకింపజేశాడు.

Verse 81

दृष्ट्वातिविह्वलां नारीं क्रंदन्तीं करुणैः स्वरैः । पृष्टा सा दुःखिता नारी रामदूतैस्तदानघ

అత్యంత వ్యాకులంగా కరుణ స్వరాలతో విలపిస్తున్న ఆ స్త్రీని చూసి, ఓ నిర్దోషీ! రామదూతలు ఆ దుఃఖిత స్త్రీని ఆమె బాధ ఏమిటో అడిగారు.

Verse 82

दूता ऊचुः । कासि त्वं सुभगे नारि देवी वा दानवी नु किम् । केन वा त्रासितासि त्वं मुष्टं केन धनं तव

దూతలు పలికిరి—హే సుభగే నారీ, నీవెవరు? దేవివా దానవివా? నిన్నెవరు భయపెట్టిరి? నీ ధనమును ఎవరు బలాత్కారంగా లాక్కొనిరి?

Verse 83

विकला दारुणाञ्छब्दानुद्गिरंती मुहुर्मुहुः । कथयस्व यथातथ्यं रामो राजाभिपृच्छति

వికలమై, మళ్లీ మళ్లీ కఠిన శబ్దాలు పలుకుచూ—యథార్థముగా ఉన్నదే చెప్పుము; రాజా రాముడు నిన్ను ప్రశ్నించుచున్నాడు.

Verse 84

तयोक्तं स्वामिनं दूताः प्रेषयध्वं ममांतिकम् । यथाहं मानसं दुःखं शांत्यै तस्मै निवेदये

ఆమె దూతలతో పలికెను—నా స్వామిని నా సమీపమునకు పంపుడి; నా మనసు దుఃఖమును ఆయనకు నివేదించి శాంతి పొందుదును.

Verse 85

तथेत्युक्त्वा ततो दूता राममागत्य चाब्रुवन्

“తథాస్తు” అని చెప్పి దూతలు తరువాత రాముని వద్దకు వెళ్లి ఆయనతో పలికిరి.