Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदुक्तं भवता सूत महदाख्यानमद्भुतम् । शम्भोर्माहात्म्यकथनमशेषाघहरं परम्

ఋషులు అన్నారు—హే సూతా! మీరు పలికిన మహత్తరమైన, అద్భుతమైన ఈ ఆఖ్యానం శంభువు మహాత్మ్యకథనం; ఇది పరమమైనది, ఎందుకంటే సమస్త పాపాలను అవశేషం లేకుండా హరిస్తుంది।

Verse 2

भूयोपि श्रोतुमिच्छामस्तदेव सुसमाहिताः । प्रदोषे भगवाञ्छंभुः पूजितस्तु महात्मभिः

మేము మళ్లీ అదే వినాలని కోరుతున్నాము, మనస్సును సుసమాధానంగా నిలిపి—ప్రదోషకాలంలో భగవాన్ శంభువు మహాత్ములైన భక్తులచే ఎలా పూజింపబడతాడో।

Verse 3

संप्रयच्छति कां सिद्धिमेतन्नो ब्रूहि सुव्रत । श्रुतमप्यसकृत्सूत भूयस्तृष्णा प्रवर्धते

హే సువ్రతా! ఇది (ప్రదోష పూజ) ఏ సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుందో మాకు చెప్పండి. హే సూతా! ఎన్నిసార్లు విన్నా, మళ్లీ వినాలనే తృష్ణ మరింత పెరుగుతోంది।

Verse 4

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाप्राज्ञा भवद्भिर्लोकविश्रुतैः । अतोऽहं संप्रवक्ष्यामि शिवपूजाफलं महत्

సూతుడు అన్నాడు—హే లోకవిశ్రుత మహాప్రాజ్ఞ ఋషులారా! మీరు మేలైన ప్రశ్న అడిగారు. అందువల్ల ఇప్పుడు శివపూజ యొక్క మహత్తర ఫలాన్ని నేను వివరిస్తాను।

Verse 5

त्रयोदश्यां तिथौ सायं प्रदोषः परिकीर्त्तितः । तत्र पूज्यो महादेवो नान्यो देवः फलार्थिभिः

త్రయోదశి తిథి సాయంకాలాన్ని ‘ప్రదోషం’ అని కీర్తిస్తారు. ఆ సమయంలో ఫలాన్ని కోరువారు మహాదేవునినే పూజించాలి; ఇతర దేవతలను కాదు।

Verse 6

प्रदोषपूजामाहात्म्यं को नु वर्णयितुं क्षमः । यत्र सर्वेऽपि विबुधास्तिष्ठंति गिरिशांतिके

ప్రదోష పూజ మహాత్మ్యాన్ని వర్ణించగలవాడు ఎవరు? అక్కడ సమస్త దేవతలూ గిరీశుడు (శివుడు) సమీపంలో సేవలో నిలుచుంటారు।

Verse 7

प्रदोषसमये देवः कैलासे रजतालये । करोति नृत्यं विबुधैरभिष्टुतगुणोदयः

ప్రదోష సమయంలో దేవాధిదేవుడు కైలాసంలోని రజతాలయంలో నృత్యం చేస్తాడు; దేవతలు ఆయన గుణమహిమోదయాన్ని స్తుతిస్తారు।

Verse 8

अतः पूजा जपो होमस्तत्कथास्तद्गुणस्तवः । कर्त्तव्यो नियतं मर्त्यैश्चतुर्वर्गफला र्थिभिः

కాబట్టి పూజ, జపం, హోమం, ఆయన కథలు మరియు ఆయన గుణస్తవం—చతుర్వర్గ ఫలాలను కోరే మానవులు నియమంగా తప్పక చేయాలి।

Verse 9

दारिद्यतिमिरांधानां मर्त्यानां भवभीरुणाम् । भवसागरमग्नानां प्लवोऽयं पारदर्शनः

దారిద్ర్య అంధకారంతో అంధులై, సంసారభయంతో వణికే, భవసాగరంలో మునిగిన మానవులకు ఇది (ప్రదోష భక్తి) అవతలి తీరం చూపించే తారక తేలికపలక.

Verse 10

दुःखशोकभयार्त्तानां क्लेशनिर्वाणमिच्छताम् । प्रदोषे पार्वतीशस्य पूजनं मंगलायनम्

దుఃఖం, శోకం, భయం వల్ల బాధపడేవారికి, క్లేశనివృత్తిని కోరేవారికి—ప్రదోషంలో పార్వతీశుడు (శివుడు) పూజ మంగళానికి ఆశ్రయమూ మూలమూ.

Verse 11

दुर्बुद्धिरपि नीचोपि मन्दभाग्यः शठोऽपि वा । प्रदोषे पूज्य देवेशं विपद्भ्यः स प्रमुच्यते

దుర్బుద్ధి గలవాడైనా, నీచుడైనా, దురదృష్టుడైనా, కపటుడైనా—ప్రదోషకాలంలో దేవేశ్వరుని పూజిస్తే అతడు విపత్తుల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 12

शत्रुभिर्हन्यमानोऽपि दश्यमानोपि पन्नगैः । शैलैराक्रम्यमाणोऽपि पतितोऽपि महांबुधौ

శత్రువుల చేత కొట్టబడుతున్నా, పాముల కాటుకు గురైనా; రాళ్లచేత నలిగిపోతున్నా, మహాసముద్రంలో పడిపోయినా—

Verse 13

आविद्धकालदण्डोऽपि नानारोगहतोऽपि वा । न विनश्यति मर्त्योऽसौ प्रदोषे गिरिशार्चनात्

కాలదండం చేత పట్టుబడినా, అనేక రోగాలతో బాధపడినా—ప్రదోషంలో గిరీశుని అర్చనచేత ఆ మానవుడు నశించడు.

Verse 14

दारिद्र्यं मरणं दुःखमृणभारं नगोपमम् । सद्यो विधूय संपद्भिः पूज्यते शिवपूजनात्

దారిద్ర్యం, మరణభయం, దుఃఖం, పర్వతసమానమైన ఋణభారం—ఇవన్నీ వెంటనే తొలగించి, శివపూజచేత సంపదతో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 15

अत्र वक्ष्ये महापुण्यमितिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा मनुजाः सर्वे प्रयांति कृतकृत्यताम्

ఇక్కడ నేను మహాపుణ్యప్రదమైన ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును; దానిని విని సమస్త మనుష్యులు కృతకృత్యతను పొందుతారు.

Verse 16

आसीद्विदर्भविषये नाम्ना सत्यरथो नृपः । सर्वधर्मरतो धीरः सुशीलः सत्यसंगरः

విదర్భ దేశంలో ఒకప్పుడు సత్యరథుడు అనే రాజు ఉండెను. అతడు సర్వధర్మనిష్ఠుడు, ధీరుడు, సుశీలుడు, సత్యసంకల్పంలో అచంచలుడు.

Verse 17

तस्य पालयतो भूमिं धर्मेण मुनिपुंगवाः । व्यतीयाय महान्कालः सुखेनैव महामतेः

ఓ మునిపుంగవులారా! అతడు ధర్మమార్గంలో భూమిని పాలించుచుండగా, ఆ మహామతి రాజునకు దీర్ఘకాలము సుఖశాంతులతోనే గడిచెను.

Verse 18

अथ तस्य महीभर्तुर्बभूवुः शाल्वभूभुजः । शत्रवश्चोद्धतबला दुर्मर्षणपुरोगमाः

అనంతరం ఆ భూపతికి శాల్వ రాజులు శత్రువులయ్యిరి—బలగర్వంతో ఉద్ధతులు, దుర్మర్షణుడు ముందుండగా.

Verse 19

कदाचिदथ ते शाल्वाः संनद्धबहुसैनिकाः । विदर्भनगरीं प्राप्य रुरुधुर्विजिगीषवः

ఒక సమయంలో ఆ శాల్వులు అనేక సన్నద్ధ సైన్యాలతో విదర్భనగరానికి చేరి, విజయాకాంక్షతో దానిని ముట్టడించిరి.

Verse 20

दृष्ट्वा निरुद्ध्यमानां तां विदर्भाधिपतिः पुरीम् । योद्धुमभ्याययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

తన నగరం ముట్టడిలో ఉందని చూచి, విదర్భాధిపతి మహాసేనతో పరివృతుడై యుద్ధానికి వేగంగా బయలుదేరెను.

Verse 21

तस्य तैरभवयुद्धं शाल्वैरपि बलोद्धतैः । पाताले पन्नगेन्द्रस्य गन्धर्वैरिव दुर्मदैः

అప్పుడు బలగర్వంతో ఉద్ధతులైన ఆ శాల్వులతో అతనికి ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది—పాతాళంలో నాగేంద్రునితో దుర్మద గంధర్వులు యుద్ధం చేసినట్లుగా।

Verse 22

विदर्भनृपतिः सोऽथ कृत्वा युद्धं सुदारुणम् । प्रनष्टोरुबलैः शाल्वैर्निहतो रणमूर्धनि

ఆపై విదర్భ రాజు అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చేసి కూడా, మహాబలం చెదరని శాల్వులు యుద్ధం పరాకాష్ఠలో అతనిని సంహరించారు।

Verse 23

तस्मिन्महारथे वीरे निहते मंत्रिभिः सह । दुद्रुवुः समरे भग्ना हतशेषाश्च सैनिकाः

ఆ వీర మహారథి మంత్రులతో సహా హతుడైనప్పుడు, యుద్ధంలో భగ్నమైన మిగిలిన సైనికులు రణభూమి నుంచి పారిపోయారు।

Verse 24

अथ युद्धेभिविरते नदत्सु रिपुमंत्रिषु । नगर्यां युद्ध्यमानायां जाते कोलाहले रवे

ఆపై యుద్ధం కొంత విరామం పొందగా, శత్రు మంత్రులు గర్జించగా, నగరంలో కలకలం చెలరేగి మహా కోలాహలధ్వని లేచింది।

Verse 25

तस्य सत्यरथस्यैका विदर्भाधिपतेः सती । भूरिशोकसमाविष्टा क्वचिद्यत्नाद्विनिर्ययौ

అప్పుడు విదర్భాధిపతి సత్యరథుని పతివ్రత రాణి, అపార శోకంలో మునిగి, ఏదో విధంగా గొప్ప ప్రయత్నంతో బయటికి వచ్చింది।

Verse 26

सा निशासमये यत्नादंतर्वत्नी नृपांगना । निर्गता शोक संतप्ता प्रतीचीं प्रययौ दिशम्

సంధ్యాసమయంలో గర్భవతియైన రాజపత్నీ ఎంతో యత్నంతో బయటికి బయలుదేరింది; శోకసంతాపాలతో దగ్ధమై పశ్చిమదిశ వైపు ప్రయాణించింది।

Verse 27

अथ प्रभाते मार्गेण गच्छन्ती शनकैः सती । अतीत्य दूरमध्वानं ददर्श विमलं सरः

తర్వాత ఉదయాన్నే ఆ సతి మార్గమున నెమ్మదిగా నడుచుచూ, దీర్ఘమైన దారిని దాటి ఒక నిర్మలమైన సరస్సును దర్శించింది।

Verse 28

तत्रागत्य वरारोहा तप्ता तापेन भूयसा । विलसंतं सरस्तीरे छायावृक्षं समाश्रयत्

అక్కడికి చేరిన ఆ వరారోహా తీవ్రమైన వేడితో బాగా బాధపడింది; సరస్సు తీరాన విరాజిల్లే నీడచెట్టు ఆశ్రయించింది।

Verse 29

तत्र दैववशाद्राज्ञी विजने तरुकुट्टिमे । असूत तनयं साध्वी मूहूर्ते सद्गुणान्विते

అక్కడ దైవవశాత్ ఆ నిర్జన వృక్షకుంజంలో సాధ్వియైన రాణి శుభముహూర్తంలో సద్గుణసంపన్నుడైన కుమారుని ప్రసవించింది।

Verse 30

अथ सा राजमहिषी पिपासाभिहता भृशम् । सरोऽवतीर्णा चार्वंगी ग्रस्ता ग्राहेण भूयसा

అప్పుడు ఆ రాజమహిషి తీవ్రమైన దాహంతో బాగా బాధపడుతూ సరస్సులోకి దిగింది; సుందరాంగి అయిన ఆమెను బలమైన గ్రాహము బలంగా పట్టుకుంది।

Verse 31

जातमात्रः कुमारोऽपि विनष्टपितृमातृकः । रुरोदोच्चैः सरस्तीरे क्षुत्पिपासार्दितोऽबलः

అప్పుడే పుట్టిన ఆ కుమారుడు తల్లిదండ్రులను కోల్పోయి, సరస్సు తీరంలో ఆకలి దాహాలతో బాధపడి బలహీనుడై గట్టిగా ఏడ్చెను।

Verse 32

तस्मिन्नेवं क्रन्दमाने जातमात्रे कुमारके । काचिदभ्याययौ शीघ्रं दिष्ट्या विप्रवरांगना

ఆ সদ్యోజాత బాలుడు అలా విలపించుచుండగా, దైవానుగ్రహంతో ఒక ఉత్తమ బ్రాహ్మణ స్త్రీ త్వరగా అతని వైపు వచ్చెను।

Verse 33

साप्येकहायनं बालमुद्वहन्ती निजात्मजम् । अधना भर्तृरहिता याचमाना गृहेगृहे

ఆమె కూడా తన ఒక ఏండ్ల కుమారుణ్ణి మోసుకుంటూ, దరిద్రురాలై భర్తలేక ఇంటింటా భిక్ష అడుగుచుండెను।

Verse 34

एकात्मजा बंधुहीना याञ्चामार्गवशंगता । उमानाम द्विजसतीददर्श नृपनंदनम्

ఒకే సంతానం కలిగి బంధువుల్లేని ఆమె, భిక్షామార్గానికి వశమై—ఉమా అనే సతీ బ్రాహ్మణ స్త్రీ రాజకుమారుణ్ణి చూచెను।

Verse 35

सा दृष्ट्वा राजतनयं सूर्यबिंवमिव च्युतम् । अनाथमेनं क्रंदंतं चिंतयामास भूरिशः

ఆమె రాజకుమారుణ్ణి సూర్యబింబంలా పడిపోయినవానిగా చూచి, అనాథుడై విలపించుట విని, ఎంతోసేపు లోతుగా ఆలోచించెను।

Verse 36

अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं मयाधुना । अच्छिन्ननाभिसूत्रोऽयं शिशुर्माता क्व वा गता

అహో! ఇప్పుడే నేను ఎంత మహా ఆశ్చర్యాన్ని చూశాను. ఈ శిశువుకు నాభినాళం ఇంకా తెగలేదు; తల్లి నిజంగా ఎక్కడికి వెళ్లింది?

Verse 37

पिता नास्ति न चान्योस्ति नास्ति बंधुजनोऽपि वा । अनाथः कृपणो बालः शेते केवल भूतले

ఇతనికి తండ్రి లేడు, మరెవ్వరూ లేరు; బంధువులు కూడా లేరు. ఈ దయనీయ అనాథ బాలుడు కేవలం నేలమీదే పడి ఉన్నాడు.

Verse 38

एष चांडालजो वापि शूद्रजो वैश्यजोपि वा । विप्रात्मजो वा नृपजो ज्ञायते कथमर्भकः

ఈ చిన్నవాడు చాండాలుని వాడా, శూద్రుని వాడా, వైశ్యుని వాడా; బ్రాహ్మణుని వాడా, రాజుని వాడా—ఇతని వంశం ఎలా తెలిసేది?

Verse 39

शिशुमेनं समुद्धृत्य पुष्णाम्यौरसवद्ध्रुवम् । किं त्वविज्ञातकुलजं नोत्सहे स्प्रष्टुमुत्तमम्

ఈ శిశువును ఎత్తుకొని నిశ్చయంగా నా స్వంత కుమారుడిలా పోషిస్తాను. కానీ తెలియని కులంలో పుట్టిన ఈ ఉత్తమ బాలుణ్ని తాకడానికి నాకు ధైర్యం రావడం లేదు.

Verse 40

इति मीमांसमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम्

ఇలా విచారిస్తూ ఉన్న ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణ స్త్రీలో…

Verse 42

रक्षैनं बालकं सुभ्रुर्विसृज्य हृदि संशयम् । अनेन परमं श्रेयः प्राप्स्यसे ह्यचिरादेिह

ఓ సుభ్రూ! ఈ బాలకుని రక్షించు; హృదయంలోని సందేహాన్ని విడిచిపెట్టు. ఇతని ద్వారా నీవు ఈ లోకంలోనే త్వరలో పరమ శ్రేయస్సును పొందుతావు.

Verse 43

एतावदुक्त्वा त्वरितो भिक्षुः कारुणिको ययौ । अथ तस्मिन्गते भिक्षौ विश्रब्धा विप्रभामिनी

ఇంత చెప్పి కరుణామయ భిక్షువు త్వరగా వెళ్లిపోయాడు. ఆ భిక్షువు వెళ్లిన తరువాత బ్రాహ్మణస్త్రీ ధైర్యం పొందింది.

Verse 44

तमर्भकं समादाय निजमेव गृहं ययौ । भिक्षुवाक्येन विश्रब्धा सा राज तनयं सती

ఆ చిన్నబాలకుని తీసుకొని ఆమె తన ఇంటికే వెళ్లింది. భిక్షువు వాక్యాలతో ధైర్యం పొందిన ఆ సతి, రాజకుమార్తె (నిశ్చింతగా నిలిచింది).

Verse 47

ब्राह्मणैः कृतसंस्कारौ ववृधाते सुपूजितौ कृतोपनयनौ काले बालकौ नियमे स्थितौ

బ్రాహ్మణులు సంస్కారాలు నిర్వహించగా ఆ ఇద్దరు బాలురు మహాపూజ్యులై పెరిగారు. కాలానుగుణంగా వారి ఉపనయనం జరిగింది; వారు నియమ-సంయమాలలో స్థిరంగా ఉన్నారు.

Verse 48

भिक्षार्थं चेरतुस्तत्र मात्रा सह दिनेदिने । ताभ्यां कदाचिद्बालाभ्यां सा विप्रवनिता सह

రోజురోజుకు వారు తల్లితో కలిసి అక్కడ భిక్షార్థం తిరుగుతుండేవారు. ఒకసారి ఆ బ్రాహ్మణస్త్రీ ఆ ఇద్దరు బాలురతో కలిసి (వెళ్లింది).

Verse 49

आत्मपुत्रेण सदृशं कृपया पर्यपोषयत् । एकचक्राह्वये रम्ये ग्रामे कृतनिकेतना

ఆమె కరుణతో అతనిని తన స్వపుత్రునితో సమానంగా పోషించింది; ఏకచక్రా అనే रम్య గ్రామంలో నివాసం ఏర్పరచుకుంది।

Verse 50

तौ दृष्ट्वा बालकौ धीमाञ्छांडिल्यो मुनिरब्रवीत् । अहो दैवबलं चित्रमहो कर्म दुरत्ययम्

ఆ ఇద్దరు బాలకులను చూసి ధీమంతుడైన ముని శాండిల్యుడు పలికెను—“అహో! దైవబలం ఎంత విచిత్రం; అహో! కర్మ ఎంత దురత్యయం!”

Verse 51

एष बालोऽन्यजननीं श्रितो भैक्ष्येण जीवति । इमामेव द्विजवधूं प्राप्य मातरमुत्तमाम्

ఈ బాలుడు ఇతర జననిని ఆశ్రయించి భిక్షతో జీవిస్తున్నాడు; మరియు ఈ ద్విజవధువునే ఉత్తమ మాతగా పొందుకొని…।

Verse 52

सहैव द्विजपुत्रेण द्विजभावं समाश्रितः । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं शांडिल्यस्य द्विजांगना

“ద్విజపుత్రునితో పాటు ఇతడు ద్విజభావం, ఆచారాన్ని కూడా ఆశ్రయించాడు.” శాండిల్య ముని వాక్యాన్ని విని ఆ ద్విజాంగన…

Verse 53

सा प्रणम्य सभामध्ये पर्यपृच्छत्सविस्मया । ब्रह्मन्नेषोर्भको नीतो मया भिक्षोर्गिरा गृहम्

ఆమె సభామధ్యంలో నమస్కరించి ఆశ్చర్యంతో అడిగింది—“హే బ్రాహ్మణా! ఒక భిక్షుకుని మాటచే ఈ బాలుణ్ని నేను ఇంటికి తీసుకొచ్చాను.”

Verse 54

अविज्ञातकुलोद्यापि सुतवत्परिपोष्यते । कस्मिन्कुले प्रसूतोऽयं का माता जनकोस्य कः

ఇతని వంశము ఇంకా తెలియకపోయినను, ఇతనిని కుమారునివలె పోషిస్తున్నారు. ఇతడు ఏ కులమున జన్మించాడు? ఇతని తల్లి ఎవరు, తండ్రి ఎవరు?

Verse 55

सर्वं विज्ञातुमिच्छामि भवतो ज्ञानचक्षुषः

హే జ్ఞానచక్షువులు గలవారా, మీ నుండి సమస్తమును తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను।

Verse 56

इति पृष्टो मुनिः सोथ ज्ञानदृष्टिर्द्विजस्त्रियां । आचख्यौ तस्य बालस्य जन्म कर्म च पौर्विकम्

ఇలా ప్రశ్నించబడిన జ్ఞానదృష్టి గల ముని, ఆ బ్రాహ్మణ స్త్రీకి ఆ బాలుని జన్మమును మరియు పూర్వకర్మలను సమగ్రంగా వివరించాడు।

Verse 57

विदर्भराजपुत्रस्तु तत्पितुः समरे मृतिम् । तन्मातुर्नक्रहरणं साकल्येन न्यवेदयत्

అతడు ఆ బాలుడు విదర్భరాజుని కుమారుడని, అతని తండ్రి యుద్ధంలో ఎలా మరణించాడో, అతని తల్లిని మొసలి ఎలా అపహరించిందో సమగ్రంగా వివరించాడు।

Verse 58

अथ सा विस्मिता नारी पुनः प्रपच्छ तं मुनिम् । स राजा सकलान्भोगान्हित्वा युद्धे कथं मृतः

అప్పుడు ఆశ్చర్యపడిన ఆ స్త్రీ మళ్లీ ఆ మునిని అడిగింది—“ఆ రాజు సమస్త భోగాలను విడిచి యుద్ధంలో ఎలా మరణించాడు?”

Verse 59

दारिद्र्यमस्य बालस्य कथं प्राप्तं महामुने । दारिद्र्यं पुनरुद्धूय कथं राज्यमवाप्स्यति

ఓ మహామునీ! ఈ బాలునికి దారిద్ర్యం ఎలా కలిగింది? ఆ దారిద్ర్యాన్ని తొలగించి అతడు మళ్లీ రాజ్యలక్ష్మిని ఎలా పొందగలడు?

Verse 60

अस्यापि मम पुत्रस्य भिक्षान्नेनैव जीवतः । दारिद्र्यशमनोपायमुपदेष्टुं त्वमर्हसि

నా ఈ కుమారుడూ భిక్షతో లభించే అన్నంతోనే జీవిస్తున్నాడు. దారిద్ర్యాన్ని శమింపజేసి తొలగించే ఉపాయాన్ని మీరు ఉపదేశించవలసినది.

Verse 61

शांडिल्य उवाच । अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पांड्येशो बभूव नृपसत्तमः

శాండిల్యుడు అన్నాడు—ఈ బాలుని తండ్రి విదర్భదేశాధిపతి. పూర్వజన్మలో అతడు పాండ్యదేశాధీశుడై, నరుల్లో శ్రేష్ఠ రాజుగా ఉన్నాడు.

Verse 62

स राजा सर्वधर्मज्ञः पालयन्सकलां महीम् । प्रदोषसमये शंभुं कदा चित्प्रत्यपूजयत्

ఆ రాజు సర్వధర్మజ్ఞుడై సమస్త భూమిని పాలించుచుండెను. ఒకసారి ప్రదోషకాలంలో శంభువును విశేషంగా పూజించాడు.

Verse 63

तस्य पूजयतो भक्त्या देवं त्रिभुवनेश्वरम् । आसीत्कलकलारावः सर्वत्र नगरे महान्

అతడు భక్తితో త్రిభువనేశ్వరుడైన దేవుని పూజించుచుండగా, నగరమంతటా గొప్ప కలకలధ్వని, కోలాహలం ఏర్పడింది.

Verse 64

श्रुत्वा तमुत्कटं शब्दं राजा त्यक्तशिवार्चनः । निर्ययौ राजभवनान्नगरक्षोभशंकया

ఆ భయంకరమైన శబ్దాన్ని విని రాజు శివారాధనను విడిచి, నగరంలో కల్లోలం కలుగుతుందనే భయంతో రాజభవనం నుంచి బయటికి వెళ్లాడు।

Verse 65

एतस्मिन्नेव समये तस्यामात्यो महाबलः । शत्रुं गृहीत्वा सामंतं राजांतिकमुपागमत्

అదే సమయంలో అతని మహాబలవంతుడైన మంత్రి శత్రు సామంతుడిని పట్టుకొని రాజసన్నిధికి వచ్చాడు।

Verse 66

अमात्येन समानीतं शत्रुं सामंतमुद्धतम् । दृष्ट्वा क्रोधेन नृपतिः शिरच्छेदमकारयत्

మంత్రి తీసుకొచ్చిన అహంకారమైన శత్రు సామంతుడిని చూసి రాజు కోపంతో అతని శిరోఛ్ఛేదం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 67

स तथैव महीपालो विसृज्य शिवपूजनम् । असमाप्तात्मनियमश्चकार निशि भोजनम्

అలా ఆ భూపతి శివపూజను విసర్జించి, తన ఆత్మనియమం అపూర్ణంగానే ఉండగా, రాత్రి భోజనం చేశాడు।

Verse 68

तत्पुत्रोपि तथा चक्रे प्रदोषसमये शिवम् । अनर्चयित्वा मूढात्मा भुक्त्वा सुष्वाप दुर्मदः

అతని కుమారుడూ అలాగే చేశాడు—ప్రదోష సమయంలో శివుని ఆరాధించకుండా, మోహగ్రస్తుడై అహంకారంతో భోజనం చేసి నిద్రపోయాడు।

Verse 69

जन्मांतरे स नृपतिर्विदर्भक्षितिपोऽभवत् । शिवार्चनांतरायेण परैर्भोगांतरे हतः

మరొక జన్మలో అతడు విదర్భదేశాధిపతి రాజయ్యాడు. కానీ శివారాధనకు విఘ్నం కలిగించిన దోషంతో, భోగాల మధ్యనే ఇతరుల చేత హతుడయ్యాడు.

Verse 70

तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । भूत्वा दारिद्र्यमापन्नः शिवपूजाव्यतिक्रमात्

పూర్వజన్మలో అతని కుమారుడైనవాడే ఈ జన్మలో కూడా అతని కుమారుడయ్యాడు. శివపూజను నిర్లక్ష్యం చేసినందువల్ల అతడు దారిద్ర్యానికి లోనయ్యాడు.

Verse 71

अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहनत् । तेन पापेन महता ग्राहेणास्मिन्भवे हता

అతని తల్లి పూర్వజన్మలో మాయచేసి సహపత్నిని చంపింది. ఆ మహాపాపఫలంగా ఈ జన్మలో ఆమె మొసలిచేత హతమైంది.

Verse 72

एषा प्रवृत्तिरेतेषां भवत्यै समुदाहृता । अनर्चितशिवा मर्त्याः प्राप्नुवंति दरिद्रताम्

హే దేవీ, వీరి విషయమైన ఈ పరిణామక్రమాన్ని నేను వివరించాను. శివుని ఆరాధించని మానవులు దారిద్ర్యాన్ని పొందుతారు.

Verse 73

सत्यं ब्रवीमि परलोकहितं ब्रवीमि सारं ब्रवीम्युपनिषद्धृदयं ब्रवीमि । संसारमुल्बणमसारमवाप्य जंतोः सारो यमीश्वरपदांबुरुहस्य सेवा

నేను సత్యమే చెబుతున్నాను, పరలోకహితమే చెబుతున్నాను; సారాన్ని, ఉపనిషత్తుల హృదయాన్ని చెబుతున్నాను—ఈ కఠినమైన, నిస్సారమైన సంసారంలో చిక్కిన జీవికి నిజమైన సారం యమేశ్వరుడైన శివుని పాదపద్మసేవే.

Verse 74

ये नार्चयंति गिरिशं समये प्रदोषे ये नार्चितं शिवमपि प्रणमंति चान्ये । एतत्कथां श्रुतिपुटैर्न पिबंति मूढास्ते जन्मजन्मसु भवंति नरा दरिद्राः

ప్రదోష సమయమున గిరీశుడు (శివుడు)ను ఆరాధించని వారు, పూజింపబడుతున్న శివునికైనా నమస్కరించని వారు; అలాగే ఈ కథను చెవులతో ఆస్వాదించని మూర్ఖులు—అటువంటి మనుష్యులు జన్మ జన్మలకు దరిద్రులగుదురు।

Verse 75

ये वै प्रदोषसमये परमेश्वरस्य कुर्वंत्यनन्यमनसोंऽघ्रिसरोजपूजाम् । नित्यं प्रवृद्धधन धान्यकलत्रपुत्रसौभाग्यसंपदधिकास्त इहैव लोके

ప్రదోష సమయమున పరమేశ్వరుని పాదపద్మములకు అనన్యమనస్సుతో పూజ చేయువారు—ఈ లోకములోనే నిత్యం ధనం, ధాన్యం, భార్య, సంతానం, సౌభాగ్యం, సంపదలలో మరింతగా వృద్ధి పొందుదురు।

Verse 76

कैलासशैलभवने त्रिजगजनित्रीं गौरीं निवेश्य कनकांचितरत्नपीठे । नृत्यं विधातु मभिवाञ्छति शूलपाणौ देवाः प्रदोषसमयेऽनुभजंति सर्वे

కైలాస శైల భవనమున త్రిజగజనని గౌరీదేవిని కనకంతో అలంకరించిన రత్నపీఠముపై ఆసీనురాలిని చేసి, శూలపాణి నృత్యం ఆరంభించదలచినప్పుడు—ప్రదోష సమయమున సమస్త దేవతలు సమాగమించి ఆయనను సేవింతురు।

Verse 77

वाग्देवी धृतवल्लकी शतमखो वेणुं दधत्पद्मजस्तालोन्निद्रकरो रमा भगवती गेयप्रयोगान्विता । विष्णुः सांद्रमृदंगवादनपटुर्देवाः समंतात्स्थिताः सेवंते तमनु प्रदोषसमये देवं मृडानीपतिम्

వాగ్దేవి వీణను ధరించును, శతమఖుడు (ఇంద్రుడు) వేణువును పట్టును, పద్మజుడు (బ్రహ్మ) చేతులు ఎత్తి తాళం వేయును, భగవతి రమా (లక్ష్మి) గానప్రయోగములలో నిపుణురాలు; విష్ణువు ఘనమైన మృదంగ వాదనలో దక్షుడు, దేవతలు చుట్టూరా నిలుచున్నారు—ఇలా ప్రదోష సమయమున వారు మృడానీపతి దేవుని సేవింతురు।

Verse 78

गंधर्वयक्षपतगोरगसिद्ध साध्या विद्याधरामरवराप्सरसां गणाश्च । येऽन्ये त्रिलोकनिलयाः सह भूतवर्गाः प्राप्ते प्रदोषसमये हरपार्थसंस्थाः

గంధర్వులు, యక్షులు, పక్షులు, నాగులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు; విద్యాధరుల గణములు, దేవశ్రేష్ఠులు, అప్సరసల సమూహములు; అలాగే త్రిలోక నివాసులైన ఇతరులు మరియు భూతవర్గములు—ప్రదోష సమయం వచ్చినప్పుడు పార్వతితో కూడిన హరుని (శివుని) సన్నిధిలో తమ తమ స్థానాలలో నిలుచుదురు।

Verse 79

अतः प्रदोषे शिव एक एव पूज्योऽथ नान्ये हरिपद्मजाद्याः । तस्मिन्महेशे विधिनेज्यमाने सर्वे प्रसीदंति सुराधिनाथाः

అతః ప్రదోషకాలంలో శివుడే ఏకైకంగా పూజ్యుడు; హరి (విష్ణువు), పద్మజుడు (బ్రహ్మ) మొదలైన ఇతరులు కాదు. ఆ మహేశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధిస్తే దేవాధినాథులందరూ ప్రసన్నులవుతారు.

Verse 80

एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैः सुकर्मभिः

నీ ఈ కుమారుడు పూర్వజన్మలో ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు. కానీ యజ్ఞాది సత్కర్మాలతో కాదు, ప్రతిగ్రహం (అనుచిత దానగ్రహణం) ద్వారానే జీవితాన్ని గడిపాడు.

Verse 81

अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोष परिहारार्थं शरणं यातु शंकरम्

అందువల్ల, ఓ ద్విజభామిని, నీ కుమారుడు దారిద్ర్యానికి లోనయ్యాడు. ఆ దోష నివారణార్థం శంకరుని శరణు పొందుగాక.