Adhyaya 19
ఈ అధ్యాయంలో సూతుని వచనప్రసంగంగా శారదా అనే యువతి గురుసన్నిధిలో సంవత్సరం పాటు కఠిన నియమాలతో మహావ్రతం చేసి, ఉద్యాపనలో బ్రాహ్మణభోజనం మరియు తగిన దానాలు సమర్పిస్తుంది. రాత్రి జాగరణలో గురువు–భక్తులు జపం, అర్చన, ధ్యానం మరింత తీవ్రం చేయగా దేవీ భవానీ (గౌరీ) ఘన సాకార రూపంలో ప్రత్యక్షమై, ముందుగా అంధుడైన మునికి తక్షణమే దృష్టిని ప్రసాదిస్తుంది. దేవి వరం ఇవ్వగా ముని శారదాపై చేసిన ప్రతిజ్ఞ నెరవేరాలని—దీర్ఘకాల పతిసహవాసం మరియు ఉత్తమ కుమారుడు—అని కోరుతాడు. దేవి కర్మకారణాన్ని వివరిస్తుంది: పూర్వజన్మలో దాంపత్య విఘాతం కలిగించిన ఫలితంగా శారదకు పునఃపునః వైధవ్యం కలిగింది; అయితే దేవీ ఉపాసన వల్ల మిగిలిన పాపం శమించింది. ధర్మసంకట పరిష్కారంగా శారద రాత్రివేళ స్వప్నయోగంలో తన భర్తతో (అతడు ఇతరత్ర పునర్జన్మ పొందినవాడు) సంగమం పొందుతుంది; ఆ అద్భుత విధానంతో గర్భం ధరించి, సమాజం నుంచి నిందలు ఎదుర్కొంటుంది. అశరీర వాణి ఆమె పతివ్రతత్వాన్ని బహిరంగంగా ప్రకటించి నిందకులకు తక్షణ ఫలితాల హెచ్చరిక ఇస్తుంది; పెద్దలు అసాధారణ గర్భధారణకు సంబంధించిన పూర్వదృష్టాంతాలతో విషయాన్ని సమర్థిస్తారు. చివరికి ప్రతిభావంతుడైన కుమారుడు జన్మించి విద్యాభ్యాసం పొందుతాడు; గోకర్ణ తీర్థంలో దంపతులు పరస్పరం గుర్తించి, కుమారుని ద్వారా వ్రతఫలాన్ని సమర్పించి దివ్యలోకాన్ని చేరుతారు. ఫలశ్రుతిలో శ్రవణ–పఠనాలతో పాపనాశం, సంపద, ఆరోగ్యం, స్త్రీల సౌభాగ్యం మరియు పరమగతి లభిస్తాయని చెప్పబడింది.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एवं महाव्रतं तस्याश्चरंत्या गुरुसन्निधौ । संवत्सरो व्यतीयाय नियमासक्तचेतसः
సూతుడు పలికెను—ఇలా గురుసన్నిధిలో ఆ మహావ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ, నియమాలలో లీనమైన మనస్సుతో ఆమెకు ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరం గడిచిపోయింది।
Verse 2
संवत्सरांते सा बाला तत्रैव पितृमंदिरे । चकारोद्यापनं सम्यग्विप्रभोजनपूर्वकम्
సంవత్సరం చివరికి ఆ బాలిక అక్కడే తన తండ్రి ఇంటిలో, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టడం మొదలుగా చేసి, విధివిధానంగా ఉద్యాపన (సమాప్తి కర్మ) నిర్వహించింది।
Verse 3
दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो यथार्हतः । विसृज्य तान्नमस्कृत्य पितृभ्यामभिनंदिता
ఆ బ్రాహ్మణులకు వారి యోగ్యతానుసారం దక్షిణ ఇచ్చి, నమస్కరించి వీడ్కోలు చెప్పింది; తల్లిదండ్రులు ఆమెను ప్రశంసించి ఆశీర్వదించారు।
Verse 4
उपोषिता स्वयं तस्मिन्दिने नियममाश्रिता । जजाप परमं मंत्रमुपदिष्टं महात्मना
ఆ రోజే ఆమె స్వయంగా ఉపవాసం చేసి నియమాచరణను ఆశ్రయించింది; మహాత్ముడు ఉపదేశించిన పరమ మంత్రాన్ని జపించింది।
Verse 5
अथ प्रदोषसमये प्राप्ते संपूज्य शंकरम् । तस्मिन्गृहांतिकमठे गुरोस्तस्य च सन्निधौ
తర్వాత ప్రదోష సమయం రాగానే శంకరుని విధివిధానంగా పూజించింది; ఇంటి సమీపంలోని ఆ మఠంలో తన గురువు సన్నిధిలో నిలిచింది।
Verse 6
जपार्चनरता साध्वी ध्यायती परमेश्वरम् । तस्मिञ्जागरणे रात्रावुपविष्टा शिवांतिके
జపార్చనలో నిమగ్నమైన ఆ సాధ్వి పరమేశ్వరుని ధ్యానించింది; జాగరణ రాత్రి శివుని సమీపంలో కూర్చుంది।
Verse 7
युग्मम् । तस्यां रात्रौ तया सार्धं स मुनिर्जगदंबिकाम् । जपध्यान तपोभिश्च तोषयामास पार्वतीम्
ఆ రాత్రి ఆమెతో కలిసి ఆ ముని జపం, ధ్యానం, తపస్సులతో జగదంబికా పార్వతీదేవిని తృప్తిపరిచాడు।
Verse 8
तस्याश्च भक्त्या व्रतभाविताया मुनेस्तपोयोगसमाधिना च । तुष्टा भवानी जगदेकमाता प्रादुर्बभूवा कृतसांद्रमूर्तिः
ఆమె వ్రతసాధనతో పరిపక్వమైన భక్తికి, ముని తపస్సు, యోగాభ్యాసం, గాఢ సమాధికి ప్రసన్నమైన జగదేకమాత భవానీ సాక్షాత్తుగా ఘనమూర్తిగా వారి ఎదుట ప్రత్యక్షమైంది।
Verse 9
प्रादुर्भूता यदा गौरी तयोरग्रे जगन्मयी । अन्धोऽपि तत्क्षणादेव मुनिः प्राप दृशोर्द्वयम्
జగన్మయీ గౌరీ వారి ఇద్దరి ముందర ప్రత్యక్షమైనప్పుడు, అంధుడైన ముని కూడా క్షణమాత్రంలోనే రెండు కన్నుల చూపును పొందాడు।
Verse 10
तां वीक्ष्य जगतां धात्रीमाविर्भूतां पुरःस्थिताम् । निपेततुस्तत्पदयोः स मुनिः सा च कन्यका
ముందర ప్రత్యక్షంగా నిలిచిన జగద్ధాత్రిని దర్శించి, ఆ ముని మరియు ఆ కన్య ఇద్దరూ ఆమె పాదాల వద్ద సాష్టాంగంగా పడ్డారు।
Verse 11
तौ भक्तिभावोच्छ्वसितामलाशयावानंदबाष्पोक्षित सर्वगात्रौ । उत्थाप्य देवी कृपया परिप्लुता प्रेम्णा बभाषे मृदुवल्गुभाषिणी
భక్తిభావంతో వారి నిర్మల హృదయాలు ఉప్పొంగి, ఆనందబాష్పాలతో సర్వాంగం తడిసినదాన్ని చూసి, కరుణతో దేవి వారిని లేపి ప్రేమతో మృదువైన మధుర వాక్యాలు పలికింది।
Verse 12
देव्युवाच । प्रीतास्मि ते मुनिश्रेष्ठ वत्से प्रीतास्मि तेऽनघे । किं वा ददाम्यभिमतं देवानामपि दुर्लभम्
దేవి పలికింది—ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నీపై నేను ప్రసన్నురాలిని; వత్సే, ఓ అనఘే, నీపై కూడా నేను ప్రసన్నురాలిని. దేవతలకు సైతం దుర్లభమైన నీ అభిమత వరం ఏది?
Verse 13
मुनिरुवाच । एषा तु शारदा नाम कन्या तु गतभतृका । मया प्रतिश्रुतं चास्यै तुष्टेन गतचक्षुषा
ముని పలికెను—ఈ కన్య పేరు శారదా; ఆమె భర్తను కోల్పోయింది. నేను అంధుడైనప్పటికీ సంతుష్టచిత్తుడై ఆమెకు ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాను.
Verse 14
सह भर्त्रा चिरं कालं विहृत्य सुतमुत्तमम् । लभस्वेति मया प्रोक्तं सत्यं कुरु नमोऽस्तु ते
నేను ఆమెతో—‘భర్తతో దీర్ఘకాలం సుఖంగా విహరించి ఉత్తమ పుత్రుని పొందుము’ అని చెప్పితిని. ఓ దేవీ, నా వాక్యాన్ని సత్యం చేయుము; నీకు నమస్కారం.
Verse 15
श्रीदेव्युवाच । एषा पूर्वभवे बाला द्राविडस्य द्विजन्मनः । आसीद्द्वितीया दयिता भामिनी नाम विश्रुता
శ్రీదేవి పలికెను—పూర్వజన్మలో ఈ బాలిక ద్రావిడ దేశజ ద్విజునికి రెండవ ప్రియ భార్యగా ఉండెను; ‘భామిని’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందెను.
Verse 16
सा भर्तृप्रेयसी नित्यं रूपमाधुर्यपेशला । भर्तारं वशमानिन्ये रूपवश्यादिकैतवैः
ఆమె నిత్యం భర్తకు అత్యంత ప్రియురాలు, రూపమాధుర్యసంపన్న. రూపవశీకరణాది కపటోపాయాలతో భర్తను తన వశం చేసుకొనెను.
Verse 17
अस्यां चासक्तहृदयः स विप्रो मोहयंत्रितः । कदाचिदपि नैवागाज्ज्येष्ठपत्नीं पतिव्रताम्
ఆమెపై ఆసక్తహృదయుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు మోహబంధనంలో చిక్కి, తన జ్యేష్ఠ పతివ్రత భార్య వద్దకు ఎప్పుడూ వెళ్లలేదు.
Verse 18
अनभ्यागमनाद्भर्तुः सा नारी पुत्रवर्जिता । सदा शोकेन संतप्ता कालेन निधनं गता
భర్త తిరిగి రానందున ఆ స్త్రీ పుత్రహీనురాలిగా మిగిలిపోయింది; ఎల్లప్పుడూ శోకంతో తపిస్తూ కాలక్రమేణా మరణించింది.
Verse 19
अस्या गृहसमीपस्थो यः कश्चिद्ब्राह्मणो युवा । इमां वीक्ष्याथ चार्वंगीं कामार्तः करमग्रहीत्
ఆమె ఇంటి సమీపంలో ఉండే ఒక యువ బ్రాహ్మణుడు, సుందరాంగి అయిన ఆమెను చూసి కామంతో పీడితుడై ఆమె చేతిని పట్టుకున్నాడు.
Verse 20
अनया रोषताम्राक्ष्या स विप्रस्तु निवारितः । इमां स्मरन्दिवानक्तं निधनं प्रत्यपद्यत
కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళు గల ఆ స్త్రీ ఆ బ్రాహ్మణుడిని వారించింది; కానీ రాత్రింబవళ్లు ఆమెనే స్మరిస్తూ అతడు మరణించాడు.
Verse 21
एषा संमोह्य भर्तारं ज्येष्ठपत्न्यां पराङ्मुखम् । चकार तेन पापेन भवेस्मिन्विधवाऽभवत्
ఈమె తన భర్తను మోహింపజేసి, అతడు తన పెద్ద భార్య పట్ల విముఖుడయ్యేలా చేసింది; ఆ పాపం వలనే ఈ జన్మలో ఆమె విధవరాలైంది.
Verse 22
याः कुर्वंति स्त्रियो लोके जायापत्योश्च विप्रियम् । तासां कौमारवैधव्यमेकविंशतिजन्मसु
లోకంలో ఏ స్త్రీలైతే భార్యాభర్తల మధ్య వైరాన్ని కలిగిస్తారో, వారికి ఇరవై ఒక్క జన్మల పాటు బాలవైధవ్యం ప్రాప్తిస్తుంది.
Verse 23
यदेतया पूर्वभवे मत्पूजा महती कृता । तेन पुण्येन तत्पापं नष्टं सर्वं तदैव हि
ఆమె పూర్వజన్మలో నన్ను మహత్తుగా పూజించింది; ఆ పుణ్యప్రభావంతో ఆమె పాపమంతా అప్పుడే పూర్తిగా నశించింది.
Verse 24
यो विप्रो विरहार्तः सन्मृतः कामविमोहितः । सोऽस्याः पाणिग्रहं कृत्वा भवेस्मिन्निधनं गतः
విరహవేదనతో బాధపడుతూ, కామమోహంతో మూర్ఛితుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు మరణించాడు; ఈ జన్మలో ఆమెను వివాహం చేసుకొని మళ్లీ మరణాన్ని పొందాడు.
Verse 25
प्राग्जन्मपतिरेतस्याः पांड्यराष्ट्रेषु सोऽधुना । जातो विप्रवरः श्रीमान्सदारः सपरिच्छदः
ఆమె పూర్వజన్మ భర్తనే ఇప్పుడు పాండ్యదేశంలో జన్మించాడు; అతడు శ్రీమంతుడైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు, భార్యా-గృహసామగ్రితో కూడినవాడు.
Verse 26
तेन भर्त्रा प्रतिनिशं सैषा प्रेम्णाभिसंगता । स्वप्ने रतिसुखं यातु श्रेष्ठं जागरणादपि
ఆ భర్తతో ఆమె ప్రతి రాత్రి ప్రేమతో ఏకమవుతుంది; స్వప్నంలో ఆమె రతిసుఖాన్ని పొందుతుంది, అది జాగ్రత్త స్థితికన్నా కూడా శ్రేష్ఠం.
Verse 27
षष्ट्युत्तरत्रिशतयोजनदूरसंस्थो देशादितो द्विजवरः स च कर्मगत्या । एनां वधूं प्रतिनिशं मनसोभिरामां स्वप्नेषु पश्यति चिरं रतिमादधानः
ఇక్కడి నుండి మూడు వందల అరవై యోజనాలకంటే ఎక్కువ దూర దేశంలో ఉన్నప్పటికీ, ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు కర్మగతిచేత ఈ మనోహర వధువును ప్రతి రాత్రి స్వప్నాలలో దర్శించి, దీర్ఘకాలం రతిలో ఆనందిస్తాడు.
Verse 28
सैषा वै स्वप्नसंगत्या पत्युः प्रतिनिशं सती । कालेन लप्स्यते पुत्रं वेदवेदांगपारगम्
ఈ సతీమణి స్వప్నంలో ప్రతి రాత్రి భర్తతో సంగమముచే, కాలక్రమేణ వేద‑వేదాంగములలో పారంగతుడైన కుమారుని పొందును।
Verse 29
एतस्यां तनयं जातमात्मनश्चिरसंगमात् । सोऽपि विप्रोऽनिशं स्वप्ने द्रक्ष्यति प्रेमभावितम्
ఆమెయందు దీర్ఘకాలంగా నియతమైన సంగమఫలంగా కుమారుడు జన్మించును; ఆ కుమారుడును బ్రాహ్మణుడై, ప్రేమభావంతో నిండిన హృదయముతో, నిరంతరం స్వప్నంలో (ప్రియను) దర్శించును।
Verse 30
अनयाराधिता पूर्वे भवे साहं महामुने । अस्यैव वरदानाय प्रादुर्भूतास्मि सांप्रतम्
హే మహామునీ! పూర్వజన్మలో ఈమె నన్ను ఆరాధించింది; అందుకే ఈమెకు వరం ప్రసాదించుటకై నేను ఇప్పుడు ప్రాదుర్భవించితిని।
Verse 31
सूत उवाच । अथोवाच महादेवी तां बालां प्रति सादरम् । अयि वत्से महाभागे शृणु मे परमं वचः
సూతుడు పలికెను—అప్పుడు మహాదేవి ఆ బాలికను సాదరంగా ఉద్దేశించి చెప్పెను—“అయి వత్సే, మహాభాగే! నా పరమ వచనమును వినుము।”
Verse 32
यदा कदापि भर्त्तारं क्वापि देशे पुरातनम् । द्रक्ष्यसि स्वप्नदृष्टं प्राक्ज्ञास्यसे त्वं विचक्षणा
ఎప్పుడైనా ప్రాచీన ఖ్యాతిగల ఏదో దేశస్థలంలో నీవు ముందుగా స్వప్నంలో చూసిన ఆ భర్తను దర్శించినప్పుడు, నీవు విచక్షణతో వెంటనే అతనిని గుర్తించెదవు।
Verse 33
त्वां द्रक्ष्यति स विप्रोपि सुनयां स्वप्नलक्षणाम् । तदा परस्परालापो युवयोः संभविष्यति
ఆ బ్రాహ్మణుడుకూడా నిన్ను—స్వప్నలక్షణముతో యుక్తమైన సు-నయను—దర్శించును; అప్పుడు మీ ఇద్దరి మధ్య పరస్పర సంభాషణ కలుగును.
Verse 34
तदा स्वतनयं भद्रे तस्मै देहि बहुश्रुतम् । फलमस्य व्रतस्याग्र्यं तस्य हस्ते समर्पय
అప్పుడు, ఓ భద్రే, బహుశ్రుతుడైన నీ స్వపుత్రుని అతనికి అర్పించుము; ఈ వ్రతమునకు శ్రేష్ఠమైన ఫలాన్ని అతని చేతిలో సమర్పించుము.
Verse 35
ततः प्रभृति तस्यैव वशे तिष्ठ सुमध्यमे । युवयोदैहिकः संगो माभूत्स्वप्नरतादृते
అప్పటినుండి, ఓ సుమధ్యమే, అతని ఆధీనములోనే నిలుచుము; స్వప్నరతిని తప్ప మీ ఇద్దరి మధ్య దేహసంబంధం కలుగకూడదు.
Verse 36
कालात्पंचत्वमापन्ने तस्मिन्ब्राह्मणसत्तमे । अग्निं प्रविश्य तेनैव सह यास्यसि मत्पदम्
కాలక్రమేణ ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు పంచత్వమును పొందినప్పుడు, అగ్నిలో ప్రవేశించి నీవు అతనితో కూడ నా ధామమునకు చేరుదువు.
Verse 37
पुत्रस्ते भविता सुभ्रु सर्वलोकमनोरमः । संपदश्च भविष्यंति प्राप्स्यते परमं पदम्
ఓ సుభ్రూ, నీకు సర్వలోకమనోహరుడైన కుమారుడు కలుగును; సంపదలు వృద్ధి చెందును, పరమపదమును కూడా పొందుదురు.
Verse 38
सूत उवाच । इत्युक्त्वा त्रिजगन्माता दत्त्वा तस्यै मनोरथम् । तयोः संपश्यतोरेव क्षणेनादर्शनं गता
సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి త్రిజగదంబ ఆమెకు మనోరథ వరమును ప్రసాదించి, వారు చూస్తుండగానే క్షణములో అదృశ్యమై పోయెను।
Verse 39
सापि बाला वरं लब्ध्वा पार्वत्याः करुणानिधेः । अवाप परमानंदं पूजयामास तं गुरुम्
ఆ బాలిక కూడా—కరుణానిధి పార్వతీ నుండి వరము పొందిన తరువాత—పరమానందమును పొందెను; ఆ గురువును భక్తితో పూజించెను।
Verse 40
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां स मुनिर्लब्धलोचनः । तस्याः पित्रोश्च तत्सर्वं रहस्याचष्ट धर्मवित्
ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత మునికి దృష్టి తిరిగి లభించెను; ధర్మవేత్తయైన ఆయన ఆమె తల్లిదండ్రులకు ఆ సంగతులన్నిటిని రహస్యంగా వివరించెను।
Verse 41
अथ सर्वानुपामंत्र्य शारदां च यशस्विनीम् । विधायानुग्रहं तेषां ययौ स्वैरगतिर्मुनिः
అనంతరం ముని అందరినీ వీడ్కోలు చెప్పి—ప్రత్యేకంగా యశస్వినీ శారదను—వారిపై అనుగ్రహాశీర్వాదములు చేసి, స్వేచ్ఛాగతితో బయలుదేరెను।
Verse 42
एवं दिनेषु गच्छत्सु सा बाला च प्रतिक्षणम् । भर्तुः समागमं लेभे स्वप्ने सुख विवर्धनम्
ఇలా దినములు గడుస్తుండగా ఆ యువతి ప్రతి క్షణము స్వప్నములో భర్తతో సమాగమమును పొందెను; అది ఆమె సుఖమును నిరంతరం వృద్ధి చేసెను।
Verse 43
गौर्या वरप्रदानेन शारदा विशदव्रता । दधार गर्भं स्वप्नेपि भर्तुः संगानुभावतः
గౌరీ వరప్రదానమువలన, విశుద్ధవ్రతనిష్ఠయైన శారదా స్వప్నములోనైనా భర్తృసంగ ప్రభావంతో గర్భం ధరించింది.
Verse 44
तां श्रुत्वा भर्तृरहितां शारदां गर्भिणी सतीम् । सर्वे धिगिति प्रोचुस्तां जारिणीति जगुर्जनाः
భర్త లేకుండానే శారదా గర్భిణి అయిందని విని అందరూ ‘ధిక్!’ అని పలికారు; జనులు ఆమెను ‘జారిణి’ అని దూషించారు.
Verse 45
संपरेतस्य तद्भर्तुर्ये जातिकुलवबांधवाः । तां वार्तां दुःसहां श्रुत्वा ययुस्तत्पितृमंदिरम्
ఆమె పరలోకగత భర్తకు చెందిన జాతి-కుల బంధువులు ఆ దుఃసహ వార్త విని ఆమె పితృగృహానికి వెళ్లారు.
Verse 46
अथ सर्वे समायाता ग्रामवृद्धाश्च पंडिताः । समाजं चक्रिरे तत्र कुलवृद्धैः समन्वितम्
అప్పుడు అక్కడ గ్రామవృద్ధులు, పండితులు అందరూ కూడి, కులవృద్ధులతో కలిసి ఒక సభను ఏర్పాటు చేశారు.
Verse 47
अन्तर्वत्नीं समाहूय शारदां विनताननाम् । अतर्जयन्सुसंक्रुद्धाः केचिदासन्पराङ्मुखाः
గర్భవతిగా, వంగిన ముఖంతో ఉన్న శారదాను పిలిపించి, కొందరు తీవ్రక్రోధంతో ఆమెను బెదిరించి దూషించారు; మరికొందరు ముఖం తిప్పుకున్నారు.
Verse 48
अयि जारिणि दुर्बुद्धे किमेतत्ते विचेष्टितम् । अस्मत्कुले सुदुष्कीर्त्तिं कृतवत्यसि बालिशे
ఓ వ్యభిచారిణీ, దుర్బుద్ధీ! ఇదేమి నీ ప్రవర్తన? ఓ మూర్ఖురాలా, నీవు మా వంశానికి తీరని అపకీర్తిని తెచ్చిపెట్టావు.
Verse 49
इति संतर्जयंतस्ते ग्रामवृद्धा मनीषिणः । सर्वे संमंत्रयामासुः किं कुर्म इति भाषिणः
ఈ విధంగా ఆమెను బెదిరిస్తూ, మందలిస్తూ, ఆ గ్రామ పెద్దలు, జ్ఞానులు అందరూ కలిసి 'ఇప్పుడు మనమేమి చేద్దాం?' అని ఆలోచించసాగారు.
Verse 50
तत्रोचुः के च वृद्धास्तां बालां प्रति विनिर्दयाः । एषा पापमतिर्बाला कुलद्वयविनाशिनी
అక్కడ ఆ యువతి పట్ల నిర్దయతో కొందరు వృద్ధులు ఇలా అన్నారు: 'ఈ పాపబుద్ధి గల యువతి రెండు వంశాలనూ నాశనం చేసేది.'
Verse 51
कृत्वास्याः केशवपनं छित्त्वा कर्णौ च नासिकाम् । निर्वास्यतां बहिर्ग्रामात्परित्यज्य स्वगोत्रतः
'ఈమె తల గొరిగించి, చెవులు మరియు ముక్కు కోసి, స్వగోత్రం నుండి వెలివేసి గ్రామం నుండి బయటకు పంపించివేయాలి.'
Verse 52
इति सर्वे समालोच्य तां तथा कर्तुमुद्यताः । अथांतरिक्षे संभूता शुश्रुवे वागगोचरा
అందరూ ఈ విధంగా ఆలోచించి ఆమె పట్ల అలా చేయడానికి సిద్ధపడ్డారు. అప్పుడు ఆకాశంలో ఒక అదృశ్య వాణి వినిపించింది.
Verse 53
अनया न कृतं पापं न चैव कुलदूषणम् । व्रतभंगो न चैतस्यास्सुचरित्रेयमंगना
ఈమె ఏ పాపమూ చేయలేదు, కులానికి మచ్చ తేలేదు. ఈమె వ్రతభంగం కూడా కాలేదు; ఈ స్త్రీ సచ్చీలవతి.
Verse 54
इतः परमियं नारी जारिणीति वदंति ये । तेषां दोषविमूढानां सद्यो जिह्वा विदीर्यते
ఇకపై ఎవరైతే ఈ స్త్రీని జారిణి (వ్యభిచారిణి) అని అంటారో, దోషంతో మూఢులైన వారి నాలుక తక్షణమే చీలిపోతుంది.
Verse 55
इत्यंतरिक्षे जनितां वाणीं श्रुत्वाऽशरीरिणीम् । सर्वे प्रजहृषुस्तस्या जननीजनकादयः
ఆకాశంలో ఉద్భవించిన ఆ అశరీరవాణిని విని, ఆమె తల్లిదండ్రులు మొదలైన వారందరూ మిక్కిలి సంతోషించారు.
Verse 56
ततः ससंभ्रमाः सर्वे ग्रामवृद्धाः सभाजनाः । मुहूर्त्तं मौनमालंब्य भीतास्तस्थुरधोमुखाः
అనంతరం సంభ్రమాశ్చర్యాలతో గ్రామ పెద్దలు, సభలోని వారు ఒక ముహూర్తం పాటు మౌనం వహించి, భయంతో తలలు వంచుకుని ఉండిపోయారు.
Verse 57
तत्र केचिदविश्वस्ता मिथ्यावाणीत्यवादिषुः । तेषां जिह्वा द्विधा भिन्ना ववमुस्ते कृमीन्क्षणात्
అక్కడ కొందరు అవిశ్వాసులు 'ఇది అబద్ధపు మాట' అని పలికారు. తక్షణమే వారి నాలుకలు రెండుగా చీలిపోయాయి మరియు వారు పురుగులను కక్కిరి.
Verse 58
ततः संपूजयामासुस्तां बालां ज्ञातिबांधवाः । बांधवाश्च स्त्रियो वृद्धाः शशंसुः साधुसाध्विति
అనంతరం ఆమె జ్ఞాతి-బంధువులు ఆ బాలికను యథావిధిగా సత్కరించారు. కుటుంబంలోని వృద్ధ స్త్రీలు మళ్లీ మళ్లీ ప్రశంసిస్తూ— “సాధు, సాధు!” అని అన్నారు.
Verse 59
मुमुचुः केचिदानंदबाष्पबिंदून्कुलोत्तमाः । कुलस्त्रियः प्रमुदितास्तामुद्दिश्य समाश्वसन्
కుటుంబంలోని కొందరు శ్రేష్ఠులు ఆనందాశ్రువులను చిందించారు. గృహస్త్రీలు సంతోషంతో ఆమెను ఉద్దేశించి ఓదార్పు మాటలు పలికారు.
Verse 60
अथ तत्रापरे प्रोचुर्देवो वदति नानृतम् । कथमेषां दधौ गर्भं शीलान्न चलिता ध्रुवम्
అప్పుడు అక్కడ మరికొందరు అన్నారు— “దేవుడు అసత్యం పలకడు. అయినా ఆమె గర్భం ఎలా ధరించింది? నిశ్చయంగా ఆమె శీలం నుండి చలించలేదు.”
Verse 61
इति सर्वान्सभ्यजना न्संशयाविष्टचेतसः । विलोक्य वृद्धस्तत्रैको सर्वज्ञो लोकतत्त्ववित्
ఇలా సందేహంతో నిండిన మనస్సుతో ఉన్న సమస్త గౌరవనీయులను చూసి, అక్కడ ఒక వృద్ధుడు—సర్వజ్ఞుడు, లోకతత్త్వవేత్త—అందరినీ పరిశీలించాడు.
Verse 62
मायामयमिदं विश्वं दृश्यते श्रूयते च यत् । किं भाव्यं किमभाव्यं वा संसारेऽस्मिन्क्षणात्मके
కనిపించేదీ, వినిపించేదీ అయిన ఈ విశ్వమంతా మాయామయం. క్షణభంగురమైన ఈ సంసారంలో ఏమి ‘సంభవం’, ఏమి ‘అసంభవం’?
Verse 64
यूपकेतोश्च राजर्षेः शुक्रं निपतितं जले । सशुक्रं तज्जलं पीत्वा वेश्या गर्भं दधौ किल
రాజర్షి యూపకేతువు వీర్యము జలములో పడిపోయెను. ఆ వీర్యమిశ్రిత జలమును పానము చేసి ఒక వేశ్య—అని చెప్పబడును—గర్భము ధరించెను.
Verse 65
मुनेर्विभांडकस्यापि शुक्रं पीत्वा सहांभसा । हरिणी गर्भिणी भूत्वा ऋष्यशृंगमसूयत
అదేవిధంగా ముని విభాండకుని వీర్యమును జలముతో కూడ పానము చేసి ఒక హరిణి గర్భిణి అయి, ఋష్యశృంగుని ప్రసవించెను.
Verse 66
सुराष्ट्रस्य तथा राज्ञः करं स्पृष्ट्वा मृगांगना । तत्क्षणाद्गर्भिणी भूत्वा मुनिं प्रासूत तापसम्
అలాగే సురాష్ట్ర రాజుని హస్తమును మాత్రము స్పర్శించగానే ఒక మృగాంగన తక్షణమే గర్భిణి అయి, ఒక తాపస మునిని ప్రసవించెను.
Verse 67
तथा सत्यवती नारी शफरीगर्भसंभवा । तथैव महिषीगर्भो जातश्च महिषासुरः
అలాగే సత్యవతి అనే స్త్రీ శఫరీ మత్స్యగర్భసంభవ; అలాగే మహిషీగర్భమున మహిషాసురుడు జన్మించెను.
Verse 68
तथा संति पुरा नार्यः कारुण्याद्गर्भसंभवाः । तथा हि वसुदेवेन रोहिण्या स्तनयोऽभवत्
అలాగే పురాతనకాలమున కరుణ్యముచేత (అద್ಭుత నిమిత్తమున) గర్భసంభవమైన స్త్రీలు ఉన్నారు. అలాగే వసుదేవుని వల్ల రోహిణికి సంతానము కలిగెను.
Verse 69
देवतानां महर्षीणां शापेन च वरेण च । अयुक्तमपि यत्कर्म युज्यते नात्र संशयः
దేవతలూ మహర్షులూ ఇచ్చిన శాపమూ వరమూ ప్రభావంతో, అనుచితంగా కనిపించే కర్మ కూడా యుక్తమై పోతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 70
सांबस्य जठराज्जातं मुसलं मुनिशापतः । युवनाश्वस्य गर्भोऽभून्मुनीनां मंत्रगौरवात्
మునుల శాపం వల్ల సాంబుని ఉదరంనుండి ఒక ముసలం పుట్టింది; మునుల మంత్రాల గంభీర శక్తివల్ల యువనాశ్వుడికీ గర్భం కలిగింది।
Verse 71
नूनमेषापि कल्याणी महर्षेः पादसेवनात् । महाव्रतानुभावाच्च धत्ते गर्भमनिं दिता
నిశ్చయంగా ఈ కల్యాణి, నిర్దోషిణి స్త్రీ మహర్షి పాదసేవ వల్ల, మహావ్రతాల ప్రభావం వల్ల గర్భాన్ని ధరించింది।
Verse 72
अस्मिन्नर्थे रहस्येनां सत्यं पृच्छंतु योषितः । ततो निवृत्तसंदेहो भविष्यति महाजनः
ఈ విషయములో స్త్రీలు రహస్యంగా ఆమెను నిజం అడగాలి; అప్పుడు ప్రజల సందేహం తొలగిపోతుంది।
Verse 73
ततस्तद्वचनादेव तामपृच्छन्स्त्रियो मिथः । ताभ्यः शशंस तत्सर्वं सा स्ववृत्तं महाद्भुतम्
అప్పుడు ఆ మాట ప్రకారమే స్త్రీలు పరస్పరం ఆమెను అడిగారు; ఆమె తన స్వానుభవమైన మహాద్భుత వృత్తాంతమంతా వారికి యథాతథంగా చెప్పింది।
Verse 74
विजानंतस्ततः सर्वे मानयित्वा च तां सतीम् । मोदमानाः प्रशंसंतः प्रययुः स्वं स्वमालयम्
అది తెలిసికొని వారందరూ ఆ సతీ సాధ్విని గౌరవించారు; ఆనందంతో ఆమెను స్తుతిస్తూ తమ తమ గృహాలకు వెళ్లిపోయారు।
Verse 75
अथ काले शुभे प्राप्ते शारदा विमलाशया । असूत तनयं बाला बालार्कसमतेजसम्
తరువాత శుభకాలం వచ్చినప్పుడు నిర్మలాశయ గల శారదా, ఉదయించే బాలసూర్యుని వంటి తేజస్సుతో కూడిన కుమారుని ప్రసవించింది।
Verse 76
स कुमारो महोदारलक्षणः कमलेक्षणः । अवाप्य महतीं विद्यां बाल्य एव महामतिः
ఆ కుమారుడు మహోన్నత లక్షణాలతో, కమలనేత్రుడుగా ఉండెను; బాల్యములోనే మహావిద్యను పొందిన వాడు—నిజంగా మహామతి।
Verse 77
अथोपनीतो गुरुणा काले लोकमनोरमः । स शारदेय एवेति लोके ख्याति मवाप ह
తరువాత తగిన కాలంలో గురువు అతనికి ఉపనయనం నిర్వహించాడు; లోకమనోహరుడైన అతడు ‘శారదేయ’ అనే నామంతో లోకంలో ఖ్యాతి పొందాడు।
Verse 78
ऋग्वेदमष्टमे वर्षे नवमे यजुषां गणम् । दशमे सामवेदं च लीलयाध्यगमत्सुधीः
ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో ఋగ్వేదాన్ని, తొమ్మిదవ సంవత్సరంలో యజుర్వేద సంహితాసమూహాన్ని, పదవ సంవత్సరంలో సామవేదాన్ని—ఆ సుధీడు లీలగా, ఆటలాగానే, అధ్యయనం చేశాడు।
Verse 79
अथ त्रिलोकमहिते संप्राप्ते शिवपर्वणि । गोकर्णं प्रययुः सर्वे जनाः सर्वनिवासिनः
అనంతరం త్రిలోకములందు మహిమింపబడే శివపర్వము సమీపించగానే, అన్ని ప్రాంతములలో నివసించే ప్రజలందరూ గోకర్ణమునకు బయలుదేరిరి।
Verse 80
शारदापि स्वपुत्रेण गोकर्णं प्रययौ सती
సతీ శారదా కూడా తన కుమారునితో కలిసి గోకర్ణమునకు వెళ్లెను।
Verse 81
तत्रापश्यत्समायातं सदा स्वप्नेषु लक्षितम् । पूर्वजन्मनि भर्त्तारं द्विजबंधुजनावृतम्
అక్కడ ఆమె వచ్చుచున్న అతనిని చూచెను—ఆమె నిత్యం స్వప్నములలో గుర్తించుచున్నవాడే; పూర్వజన్మ భర్తను, ద్విజ బంధువులు మరియు సహచరులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నవాడిని।
Verse 82
तं दृष्ट्वा प्रेमनिर्विण्णा पुलकांकितविग्रहा । निरुद्धबाष्पप्रसरा तस्थौ तन्न्यस्तलोचना
అతనిని చూచగానే ఆమె ప్రేమవశమై విహ్వలమైంది; దేహమంతా రోమాంచితమైంది; కన్నీటి ప్రవాహాన్ని ఆపుకొని, చూపును అతనిపైనే నిలిపి నిలిచెను।
Verse 83
स च विप्रोऽपि तां दृष्ट्वा रूपलक्षणलक्षिताम् । स्वप्ने सदा भुज्यमानामात्मनो रतिदायिनीम्
ఆ బ్రాహ్మణుడు కూడా ఆమెను చూచి—రూపసౌందర్యము మరియు శుభలక్షణములతో ప్రకాశించుచున్న ఆమెను—స్వప్నములలో నిత్యం తన హృదయానికి రతిని ప్రసాదించునదిగా అనుభవించిన అదే స్త్రీగా గుర్తించెను।
Verse 84
तं कुमारमपि स्वप्ने दृष्ट्वा चात्म शरीरजम् । विलोक्य विस्मयाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ
స్వప్నంలో ముందే దర్శించిన, తన దేహజుడైన ఆ కుమారుని కూడా చూసి అతడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, వారిని తిలకించి సమీపానికి చేరాడు।
Verse 85
भद्रे त्वां प्रष्टुमिच्छामि यत्किंचिन्मनसि स्थितम् । इति प्रथममाभाष्य रहः स्थानं निनाय ताम्
“భద్రే, నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా నేను అడగదలచుకున్నాను.” అని మొదట పలికి, ఆమెతో మాట్లాడి ఆమెను ఏకాంతస్థలానికి తీసుకెళ్లాడు।
Verse 86
का त्वं कथय वामोरु कस्य भार्यासि सुव्रते । को देशः कस्य वा पुत्री किन्नामेत्यब्रवीच्च ताम्
అతడు ఆమెతో—“నీవెవరు? చెప్పు, ఓ సుందరజఘనముగలదానా; నీవు ఎవరి భార్యవు, ఓ సువ్రతా? నీవు ఏ దేశానికి చెందినది, ఎవరి కుమార్తె, నీ పేరు ఏమిటి?” అని అన్నాడు।
Verse 87
इति तेन समापृष्टा सा नारी बाष्पलोचना । व्याजहारात्मनोवृत्तं बाल्ये वैधव्यकारणम्
అతడు ఇలా ప్రశ్నించగా, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లుగల ఆ స్త్రీ తన వృత్తాంతాన్ని, బాల్యంలో వైధవ్యానికి కారణాన్ని వివరించింది।
Verse 88
पुनः पप्रच्छ तां बालां पुत्रः कस्यायमुत्तमः । कथं धृतो वा जठरे बालोऽयं चंद्रसन्निभः
మళ్లీ అతడు ఆ యువతిని అడిగాడు—“ఈ ఉత్తమ కుమారుడు ఎవరిది? అలాగే చంద్రునివలె కాంతిమంతుడైన ఈ బాలుడు గర్భంలో ఎలా ధారణ చేయబడి ఎలా మోసబడాడు?”
Verse 90
इति तस्या वचः श्रुत्वा विहस्य ब्राह्मणोत्तमः । प्रोवाच कष्टात्कष्टं हि चरितं तव भामिनि
ఆమె మాటలు విని ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు చిరునవ్వు నవ్వి ఇలా అన్నాడు—“ఓ భామిని, నీ జీవితకథ నిజంగా కష్టంపై కష్టం.”
Verse 91
पाणिग्रहणमात्रं ते कृत्वा भर्त्ता मृतः किल । कथं चायं सुतो जातस्तस्य कारणमुच्यताम्
“నీతో కేవలం పాణిగ్రహణ సంస్కారం చేసిన వెంటనే నీ భర్త మరణించాడని అంటారు. అయితే ఈ కుమారుడు ఎలా జన్మించాడు? దానికి కారణం చెప్పు.”
Verse 92
इति तेनोदितां वाणीमाकर्ण्यातीव लज्जिता । क्षणं चाश्रुमुखी भूत्वा धैर्यादित्थमभाषत
అతడు పలికిన మాటలు విని ఆమె అత్యంత లజ్జపడింది. క్షణం కన్నీళ్లతో ముఖం నిండగా, తరువాత ధైర్యం తెచ్చుకొని ఇలా పలికింది.
Verse 93
शारदोवाच । तदलं परिहासोक्त्या त्वं मां वेत्सि महामते । त्वामहं वेद्मि चार्थेऽस्मिन्प्रमाणं मन आवयोः
శారదా చెప్పింది—“ఇక పరిహాస మాటలు చాలు. ఓ మహామతీ, నీవు నన్ను తెలుసు; నేనూ నిన్ను తెలుసు. ఈ విషయంలో ప్రమాణం మన ఇద్దరి హృదయబోధనే.”
Verse 94
इत्युक्त्वा सर्वमावेद्य देव्या दत्तं वरादिकम् । व्रतस्यार्धं कुमारं तं ददौ तस्मै धृतव्रतम्
ఇలా చెప్పి ఆమె దేవి ప్రసాదించిన వరములు మొదలైన సమస్తాన్ని వివరించింది; తరువాత వ్రతఫలంలో ‘అర్ధభాగం’ వలె ఉన్న ఆ కుమారుణ్ని వ్రతనిష్ఠుడైన ఆ బ్రాహ్మణునికి అప్పగించింది.
Verse 95
सोऽपि प्रमुदितो विप्रः कुमारं प्रतिगृह्य तम् । पित्रोरनुमतेनैव तां निनाय निजालयम्
ఆ విప్రుడును పరమానందంతో ఆ కుమారుణ్ని స్వీకరించి, తల్లిదండ్రుల అనుమతితోనే ఆమెను తన స్వగృహానికి తీసికొనిపోయెను।
Verse 96
सापि स्थित्वा बहून्मासांस्तस्य विप्रस्य मंदिरे । तस्मिन्कालवशं प्राप्ते प्रविश्याग्निं तमन्वगात्
ఆమె కూడా ఆ విప్రుని మందిరంలో అనేక నెలలు నివసించింది. అతడు కాలవశమై (మరణించి) పోయినప్పుడు, ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించి అతనిని అనుసరించింది।
Verse 97
ततस्तौ दंपती भूत्वा विमानं दिव्यमास्थितौ । दिव्यभोगसमायुक्तौ जग्मतुः शिवमंदिरम्
అనంతరం వారు దంపతులై దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించారు. దివ్యభోగసమృద్ధులై వారు శివధామం (శివమందిరం) చేరుకున్నారు।
Verse 98
इत्येततत्पुण्यमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । पठतां शृण्वतां सम्यग्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ఇట్లు ఈ పుణ్యాఖ్యానాన్ని నేను సమ్యగ్గా వర్ణించితిని. దీనిని శ్రద్ధతో చదివేవారికీ వినేవారికీ భుక్తి‑ముక్తి ఫలము ప్రసాదించును।
Verse 99
आयुरारोग्यसंपत्तिधनधत्यविवर्द्धनम् । स्त्रीणां मंगलसौभाग्यसंतानसुखसाधनम्
ఇది ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, సంపద, ధనం మరియు ధాన్యసమృద్ధిని వృద్ధి చేయును; స్త్రీలకు మంగళం, సౌభాగ్యం, సంతానం, సుఖం కలిగించును।
Verse 100
एतन्महाख्यानमघौघनाशनं गौरीमहेशव्रतपुण्यकीर्तनम् । भक्त्या सकृद्यः शृणुयाच्च कीर्त्तयेद्भुक्त्वा स भोगान्पदमेति शाश्वतम्
ఈ మహాఖ్యానం పాపప్రవాహాలను నశింపజేసేది; గౌరీ–మహేశ్వర వ్రతపు పుణ్యాన్ని కీర్తించేది. భక్తితో ఒక్కసారి అయినా విని కీర్తించినవాడు, శుభభోగాలు అనుభవించి శాశ్వత పదాన్ని పొందుతాడు.