Adhyaya 9

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇప్పుడు నీకు మరొక యుగాంతాన్ని వివరించెదను; వినుము. పూర్వకాలంలో అనేక సూర్యులు లోకాన్ని దహించగా, జంగమములు మరియు స్థావరములు—అన్నీ బాధపడినవి.

Verse 2

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते

నదులు, సరస్సులు, సముద్రాలు అన్నీ సమూలంగా క్షయమునకు చేరినప్పుడు, మనుష్యుల ‘వషట్’కారముతో కూడిన యజ్ఞక్రియలు నిలిచిపోయినప్పుడు—అవును, సమస్తమూ మర్యాదాతీత స్థితికి చేరినప్పుడు—…

Verse 3

नानारूपैस्ततो मेघैः शक्रायुधविराजितैः । सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा

అప్పుడు ఇంద్రాయుధమైన మెరుపులతో విరాజిల్లే నానారూప మేఘాలు సమస్త ఆకాశాన్ని నింపివేశాయి; ఆ సమయంలో జలధారల మహాప్రవాహాలతో ఆకాశమంతా ముంచెత్తబడింది।

Verse 4

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः

తర్వాత అన్ని వైపులా జలమే వ్యాపించి, సమస్తం ఒకే మహాసముద్రంగా మారినప్పుడు, భగవాన్ హరుడు (శివుడు) సమస్త జగత్తును తన ఉదరంలో ధరించి నిద్రాశయనమందు లీనమయ్యాడు।

Verse 5

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम्

తన స్వప్రకృతిని ఆశ్రయించి, యోగస్వరూపుడైన ఆ ప్రజాపతి-ప్రభువు మహాప్లావ సముద్రంలో కాలంతో లీనమై, సహస్ర యుగాల అంతం వరకు విశ్రాంతిగా శయనిస్తాడు।

Verse 6

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः

అక్కడ ఆ మహాత్ముడు నిద్రలో శయనించి ఉండగా, బ్రహ్మలోక నివాసులైన భృగువు మొదలైన సమస్త ఋషులు, అలాగే సనకాది ఇతర మునులు కూడా ఆయనను దర్శించారు।

Verse 7

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम्

నిర్మలమైన, శుభ్రమైన, నానావిధ వస్త్రావరణాలతో పరచిన శయ్యపై వారు దేవుని శయనించి ఉన్నట్లు చూశారు—పత్నితో కూడిన వృషధ్వజుడైన భగవాన్ శివుని।

Verse 8

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । गाढमालिङ्ग्य सुप्तस्तां ददृशे चाहमव्ययम्

ఆ స్త్రీ విశ్వరూపిణి, మహేశ్వరుడూ విశ్వరూపుడే. ఆమెను గాఢంగా ఆలింగనం చేసి ఆయన నిద్రించాడు; నేను ఆ అవ్యయుని దర్శించితిని.

Verse 9

। अध्याय

అధ్యాయము—ఇది అధ్యాయ శీర్షిక సూచిక, గ్రంథ విభాగాన్ని తెలిపే పవిత్ర గుర్తు.

Verse 10

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम्

వారు ఆమెను నిర్మల వస్త్రాలతో ఆవరించబడినదిగా, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినదిగా—శ్యామవర్ణ, కమలపత్రాక్షి, సర్వాభరణభూషితగా దర్శించారు.

Verse 11

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी

నర్మదేయ ప్రాంతాన్ని బాగా తెలిసిన ఆ వరవర్ణిని దేవి, సహస్ర యుగాలంతా గాఢ నిద్రలో ఉన్న దేవదేవేశ్వరుని ఉపాసనలో నిమగ్నమై ఉండెను.

Verse 12

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम्

నాలుగు వేదాలు హరించబడినప్పటికీ బ్రహ్మ, భృగు మొదలైన తన మానసపుత్రులతో కలిసి, ఈ విధంగా అవ్యయుడైన శంకరుని స్తుతించాడు.

Verse 13

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुमनामयम् । स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः

హే రాజా, అక్కడ పరమ భక్తితో వారు నిరామయుడైన శంభువును స్తుతించారు; ఈశ్వరసంభవమైన మంత్రాలతో దేవేశ్వరుని కీర్తించారు।

Verse 14

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर

సమీపంలో నిలిచి, నిద్రిస్తున్న ఈశానదేవుని మేల్కొలుపుటకు అతడు అన్నాడు—“లేచిరా హరా, పింగాక్షా! మహాదేవా, మహేశ్వరా!”

Verse 15

मम वेदा हृताः सर्वे अतोऽहं स्तोतुमुद्यतः । वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम्

నా వేదములన్నీ హరించబడ్డాయి; అందుచేత నేను ఇప్పుడు స్తోత్రం చేయుటకు సిద్ధుడను. వేదములచే సమస్త జగత్తు—దివ్యమూ అదివ్యమూ, చరాచరమూ—వ్యాప్తమై ఉంది।

Verse 16

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । तैर्विना चाहमेकस्तु मूकोऽधो जडवत्सदा

నేను గతమును వర్తమానమును స్మరిస్తాను, సృష్టిని కూడా సృజిస్తాను; కాని ఆ (వేదములు) లేక నేను ఒంటరిగా ఎల్లప్పుడూ మూగగా, హీనంగా, జడమువలె అవుతాను।

Verse 17

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित्स्मरामि वै

ఆ (వేదములు) లేక గతి, వీర్యము, బలము, ఉత్సాహము పుట్టవు. హే దేవదేవేశా, అవి లేక నేను నిజంగా ఏదీ స్మరించలేను।

Verse 18

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

హే దేవదేవేశ్వరా! ఆ వేదాలను నాకు శీఘ్రంగా ప్రసాదించవలసినది. వాటిలేక స్థావర-జంగమములైన సమస్త జగత్తు జడమై, అంధమై, బధిరమై ఉన్నట్లు అవుతుంది.

Verse 19

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । प्रणमाम्यल्पवीर्यत्वाद्वेदहीनः सुरेश्वर

హే సురేశ్వరా! చతుర్దశ స్థానాదులు నాకు శోభించవు. వేదహీనుడై, అల్పవీర్యుడనై, హే సురేశ్వరా, నేను నీకు ప్రణామం చేస్తున్నాను.

Verse 20

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो

హే జగద్గురో! వేదాల నుండే చరాచరములైన యావత్తు జనించింది. వేదాధారమున్నంతవరకే సమస్త శాస్త్రాలు ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 21

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम्

ఈ సనాతన వేదనిధి ప్రత్యక్షంగా నిలువనంతవరకు అంధకారం ఉంటుంది; సూర్యోదయంతో చీకటి నశించినట్లే.

Verse 22

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम्

ఇలా వేదధారణచేత సమస్త పాపాలు తొలగిపోతాయి. వేదరహస్యములో ఉన్న ఆ సూక్ష్మ తత్త్వమే సనాతన బ్రహ్మము.

Verse 23

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । वेदानुच्चरतो मेऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः

హే దేవా! వేదగర్జనచేత నా హృదయంలో ఉన్నది పోయినదని నేను తెలుసుకొంటున్నాను. ఈ రోజు వేదోచ్చారణ చేయలేక, హే శంకరా, నీ సమక్షంలో నిలిచియున్నాను.

Verse 24

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । तेऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम्

హే విభో! నీ వేదాలు అకస్మాత్తుగా వెళ్లిపోయినప్పుడు నేను లోకసృష్టి చేయలేకపోయాను. హే మహాదేవా! ఆ వేదాలన్నీ నీ ముందున్న సముద్రంలో ప్రవేశించాయి.

Verse 25

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते

హే దేవేశా! ప్రార్థింపబడినప్పుడు ఆ వేదాలు నా స్మరణలో నిలిచియుండుగాక. ఈ విశాలాక్షి కుమార్తె సర్వజ్ఞ; సర్వజ్ఞుడు సమస్తమును ఎరుగును.

Verse 26

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः

ఆమె సహస్ర యుగాల వరకు నిలిచియుంటుంది; ఆమె వంటి మరెవ్వరూ లేరు. అలాగే ఈ మహాభాగుడు మార్కండేయ ఋషి ధీమంతులలో శ్రేష్ఠుడు.

Verse 27

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम्

హే మహాదేవా! ప్రతి కల్పంలో అతడు నిన్ను భక్తితో నిరంతరం ఉపాసిస్తాడు. త్రిలోక హితార్థం అతడు ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాడు.

Verse 28

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम्

పరమేష్ఠి బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు దేవేశ్వరుడు మృదువైన మధుర వాణితో నదులలో శ్రేష్ఠమైన నర్మదను ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 29

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः

ఓ మహాభాగ్యవతీ! బ్రహ్మ అడుగుచున్నాడు—జగద్గురువైన విధాత బ్రహ్మ యొక్క సమస్త వేదాలను ఎవరు అపహరించారు? చెప్పుము।

Verse 30

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर

రుద్రుడు ఇలా పలికినప్పుడు మృగలోచన సమాధానమిచ్చెను—ఓ మహేశ్వరా! బ్రహ్మ వేదాలను జపించుచుండగా, మీరు నిద్రించుచుండగా…

Verse 31

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरेऽस्मिन्सलिलावृते । पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ

మీ (అసావధాన) క్షణంలో ఉన్న చిద్రమును ఆసరాగా చేసుకొని, జలావృతమైన ఈ ఘోర విస్తారంలో, పూర్వకల్పసంభవమైన ఇద్దరు అసురులు లేచిరి—దేవులకు కూడా అజేయులు।

Verse 32

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ

ఓ మహాదేవా! శ్రీ యొక్క పరివర్తన-ప్రసంగంలో మీరు పూర్వం వారిని సృష్టించారు—మధు, కైటభ అనే దానవులు; దేవాసురులిద్దరికీ అత్యంత దుర్జేయులు।

Verse 33

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतोऽस्मात्पितामहात् । तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम्

ఆ ఇద్దరు వాయుస్వరూపులై అతి సూక్ష్ములుగా మారి, పఠిస్తున్న పితామహుని నుండి వేదాలను త్వరగా అపహరించి, అనంతరం మహాసముద్రంలో ప్రవేశించారు।

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम्

అమృతా (నర్మదా) పలికిన ఈ మాటలు విని, ఆ మహాతేజస్సు గలవాడు శంఖచక్రగదాధరుడైన దేవేశ్వరుణ్ణి స్మరించాడు।

Verse 35

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः

ఓ మహారాజా! దేవోత్తములు స్తుతించే, దానవాంతకుడూ, సమస్త దేవతలచే పూజింపబడే ఆ దేవుడు భూతలాధోభాగమైన పాతాళంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 36

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्वणम् । वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः

మత్స్యరూపం ధరించిన ప్రభువు ఆ జలగర్భాన్ని కలియదోసి అన్వేషించాడు; అక్కడ పాతాళంలో దాచబడిన వేదాలను స్వామి దర్శించాడు।

Verse 37

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा

ఆ మహావీర్య దైత్యులిద్దరిని చూచి, మహాబాహువు మధుసూదనుడు వారి ఉగ్రవేగాన్ని అణచి తన దివ్యతేజస్సుతో సంహరించాడు।

Verse 38

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः

అప్పుడు జగద్గురు జలస్థానాల నుండికూడా వేదాలను తెచ్చి, చక్రవిభూషితుడై, చతుర్ముఖ దేవుడైన బ్రహ్మకు సమర్పించాడు।

Verse 39

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम्

తదనంతరం భగవాన్ పితామహ బ్రహ్మ వేదాలను పొందిన ఆనందంతో, చరాచర సమస్త జగత్తును మళ్లీ సృష్టించాడు।

Verse 40

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा

ఆ పుణ్యమైన దేవీనది రుద్రుని పరిచారిక, సమస్త భూతాలను పవిత్రం చేసే ఆమె, అప్పుడు తన జలప్రవాహాన్ని ప్రవహింపజేసింది।

Verse 41

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ఆ నది తీరంలో దేవతలు మరియు తపోధనులైన ఋషులు, హర్షభరిత అంతరాత్మతో త్ర్యంబక దేవుడు (శివుడు)ను ఆరాధిస్తారు।

Verse 42

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरमागता । त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः

మహేశుని ఏకమూర్తి మరొక కారణభావంతో అవతరించి, త్రిగుణాల ద్వారా కార్యాలను నిర్వహిస్తుంది—బ్రహ్మరూపంగా, చక్రధారి విష్ణురూపంగా, అలాగే ఈశ (శివ)రూపంగా।

Verse 43

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम्

ఎవరు ఘోర మోహంతో ఈ దివ్య స్వరూపాలలో భేదాన్ని కల్పిస్తారో, అటువంటి పాపకర్ములకు ధర్మసిద్ధి ఎక్కడి నుండి కలుగుతుంది? ఆధ్యాత్మిక విజయమెలా జన్మిస్తుంది?

Verse 44

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

ఇలా రుద్రుని నుండి జన్మించిన ఈ మూడు మహానదులు; నిజానికి ఒకటే అయినా, త్రివిధంగా గంగా, రేవా, సరస్వతీగా అవతరించాయి.

Verse 45

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु

గంగా వైష్ణవీ మూర్తి, సమస్త పాపాలను నశింపజేసేది. అలాగే రుద్రదేహం నుండి ఉద్భవించిన నర్మదా కూడా అదే విధంగా పాపహారిణి.

Verse 46

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता

సరస్వతీ బ్రాహ్మీ మూర్తి, త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధి. ఆమె దివ్యమైన, కామగామినీ దేవి; వాక్సంపదా వైభవం కొరకు స్థాపితురాలు.

Verse 47

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता

నర్మదా పరమోన్నతమైనది—మర్త్యులకు దర్శనమయ్యే రూపకళగా స్వయంగా శివా. ఆమె దివ్యమైన కామగామినీ దేవి; సర్వత్ర దేవతలచే పూజితురాలు.

Verse 48

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा

ఆమె సమస్త భూతాలలో వ్యాపించి, సూక్ష్మములోనూ అత్యంత సూక్ష్మమని స్మరింపబడుతుంది. ఆమె నిజంగా అక్షయ—నిజంగా అమృత; స్వర్గారోహణకు పరమ సోపానము.

Verse 49

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी

రుద్రునిచే లోకాల కొరకు సృష్టింపబడిన ఆమె, సంసారసముద్రాన్ని దాటించు తారిణి.

Verse 50

सीरजलं येऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम्

ఈ లోకంలో నాగలితో వెలికితీసిన జలాన్ని త్రాగినవారైనా, ప్రత్యేక పాపసమూహాల నుండి విముక్తులవుతారు. అయితే వారు దీర్ఘకాలం విశుద్ధమైన మోక్షపదాన్ని విడిచి, మళ్లీ అనాది సంసారభావంలో ప్రవేశిస్తారు.

Verse 51

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः

గంగా యెట్లయితే, రేవా కూడా అట్లే; అలాగే సరస్వతీ కూడా. స్నానం, దర్శనం, స్మరణం వలన సమాన పుణ్యఫలం అని ప్రకటించబడింది.

Verse 52

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता

వరదానములు ప్రసాదించుటవలన ఆ మహాభాగ్యవతి, పండితులచే మరింత అధిక శ్రేష్ఠగా చెప్పబడుతుంది. అంతరంగ కరుణాభావం వల్ల ఆమె ‘మృత’ కాలేదు—అంటే క్షీణించలేదు, లుప్తం కాలేదు.

Verse 53

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम्

ఆ మంగళస్నానముచేతను కేవలం దర్శనమాత్రముచేతను వారు పాపములనుండి విముక్తులగుదురు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా! నర్మదా తీరమున త్రిలోచనుడైన శివునకు నమస్కరించువారు అటువంటి విమోచనమును పొందుదురు.

Verse 54

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता

ఈ మహానది ఉమా-రుద్రుల దేహమునుండి జన్మించినది; మరియు లోకములను స్వర్గమునకు చేర్చునది. అందువలన ఆమె పరమ పుణ్యత్వమును, పవిత్రతను పొందినది.

Verse 55

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः

ఇక్కడ ఈ విధంగా దేవీ కథను—అనగా శ్రేష్ఠుడైన ఈశానుని దేహవిభాగ వృత్తాంతమును—శ్రవణము చేయువాడు, మహా ఘోషతో రుద్రలోకమును చేరును; గంధర్వ-యక్షులు అతని కీర్తిని గానము చేయునట్లు.