Adhyaya 57

Verse 1

ईश्वर उवाच । भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च

ఈశ్వరుడు పలికెను—భానుమతి ద్విజులకు భోజనం పెట్టి మిగిలిన అన్నమును తిన్నది. తిని మహాసుఖముగా విశ్రాంతి పొందింది; ఆహారం సమ్యకంగా జీర్ణమైంది.

Verse 2

त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्

తదుపరి త్రయోదశి నాడు, మదనమని పిలువబడే తిథిలో, ఆమె అక్కడికి వెళ్లింది. మార్కండ హ్రదంలో స్నానం చేసి గుహలో నివసించే దేవుని ఆరాధించింది.

Verse 3

कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः

ఉపవాస నియమాలు ఆచరించి ఆమె మహేశ్వరునికి స్నానం చేయించి, సుగంధ పంచామృతంతో అభిషేకించి ధూపదీప నైవేద్యాలు సమర్పించింది।

Verse 4

आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्

ఆమె వివిధ పుష్పాలతోను శోభనమైన నైవేద్యాలతోను ఆరాధించింది; రాత్రి జాగరణ చేసి పౌరాణిక కథను శ్రవణం చేసింది।

Verse 5

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि

నృత్యగీతాలు, స్తోత్రాలతో అతడు దేవ మహేశ్వరుని ధ్యానించాడు; విధి ప్రకారం దేవుని ముందర సమస్త అన్న-నైవేద్యాలను విస్తరించి అమర్చాడు।

Verse 6

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्

నాలుగు వర్ణాల కుమారులందరికి అవసరమైన ఉపకరణాలతో సహా భోజనం పెట్టారు; చతుర్దశి నాడు దినమంతా వృషభధ్వజుడైన శివుని సమ్యక్ పూజించారు।

Verse 7

शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्

శంఖం, వాద్యాలు, భేరీలు, పటహాల గంభీర నాదాలతో మార్మోగుతూ, విస్తార జనసమూహం మధ్య అతడు రాత్రి జాగరణ చేశాడు।

Verse 8

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा

అప్పుడు నృత్యగీతాలు, స్తోత్రాలు ప్రేరేపించగా ఆ రాత్రి గడిచింది. ఉదయాన్నే విప్రులకు పాయసం, తేనె, నెయ్యితో భోజనం పెట్టారు.

Verse 9

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च

తన శక్తి మేరకు, విప్రుల నియమానుసారం వారికి దానాలు ఇచ్చి, తరువాత మహాపుష్పాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు ధూపంతో అర్చన చేశాడు.

Verse 10

विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः

సంపూర్ణంగా పూజింపబడిన దేవుడు విచిత్రమైన సన్నని వస్త్రాలతో అలంకరింపబడి, వేలాడే మాలలతో మరియు అనేక దీపాల కాంతితో ప్రకాశించాడు.

Verse 11

पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः

వివిధ పక్వాన్నాలు, చక్కగా సిద్ధమైన భక్ష్యాలు—మోదకాది—తో; ఆపై వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నమైన ఆ బ్రాహ్మణులందరూ (యథావిధిగా సత్కరింపబడ్డారు).

Verse 12

तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा

వారు ఆ పర్వాన్ని పేరుతో ‘పద్మక’ అని ప్రకటించారు; మరియు అన్నారు—‘ఈ రోజు ఆదిత్యుని దినం (ఆదివారం), తిథి కూడా పంచదశి.’

Verse 13

त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा । व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च

ఇక్కడ త్వాష్టృ నక్షత్రం; సంక్రాంతి మరియు విషువూ ఉన్నాయి. వ్యతీపాతం, శుభయోగం ఉన్నాయి; కరణం విష్టి అని చెప్పబడింది.

Verse 14

पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम् । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

ఈ పర్వానికి ‘పద్మక’ అనే పేరు; అయనాది కారణాల వల్ల ఇది నాలుగింతల ఫలాన్ని ఇస్తుంది. ఇక్కడ ఇచ్చిన దానం, హోమంలో అర్పించిన ఆహుతి, చేసిన జపం—అన్నీ అక్షయమవుతాయి.

Verse 15

ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्

అప్పుడు ఆ ద్విజులు భానుమతితో కలిసి శూలభేదానికి వెళ్లారు. అక్కడ కుండం వద్ద భార్యతో కలిసి నిలిచిన ఒక శబరుణ్ణి వారు చూశారు.

Verse 16

ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव

ఓ రాజా, అతడు ఈశాన దిశకు వెళ్లి భృగుమూర్ధన అనే పర్వతంపై ఎక్కాడు; భార్యతో కలిసి అక్కడి నుంచి దూకి ప్రాణత్యాగం చేయాలని సిద్ధపడ్డాడు.

Verse 17

भानुमत्युवाच । तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्

భానుమతి చెప్పింది—ఆగు, ఆగు, ఓ మహాసత్త్వా! నా మాట విను. నీవు ఇంకా యువకుడివే; మరి ఎందుకు ప్రాణాలను విడిచిపెట్టాలని చూస్తున్నావు?

Verse 18

कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्

ఇది ఏ సంతాపం, ఏ ఉద్వేగం? ఏ దుఃఖం లేదా వ్యాధి నిన్ను బాధిస్తోంది? నీవు ఇప్పటికీ బాలుడిలా కనిపిస్తున్నావు; దీనికి కారణం చెప్పు.

Verse 19

शबर उवाच । कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

శబరుడు అన్నాడు—నాకు ప్రత్యేక కారణమేమీ లేదు, ప్రత్యేక దుఃఖమూ లేదు. కానీ నేను సంసారభయంతో భీతుడను; ఇంకొక నిర్ణయం నాకు కలగదు.

Verse 20

दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत्

ఎందుకంటే మానవజన్మ కష్టంతోనే, అదృష్టవశాత్తూ లభిస్తుంది. మానవజన్మ పొందినవాడు ధర్మాన్ని ఆచరించకపోతే…

Verse 21

स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने

…అతడు తన దోషం వల్లనే, ఓ సుందరీ, ఘోర నరకానికి వెళ్తాడు. అందుకే పాపనాశకమైన ఈ తీర్థంలో పడిపోవాలని నేను కోరుతున్నాను.

Verse 22

राज्ञ्युवाच । अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति

రాణి చెప్పింది—ఇప్పటికీ నీకు ధర్మాన్ని సంపాదించుకునే కాలం ఉంది. శుభాశుభ కర్మలు చేసినవాడు వ్రతదానాల ద్వారా నిశ్చయంగా శుద్ధి పొందుతాడు.

Verse 23

अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्

నేను నీకు ధాన్యం, వస్త్రాలు మరియు అపారమైన ధనాన్ని ఇస్తాను. నీవు ప్రతిదినం ధర్మాన్ని ఆచరించి, నిత్యం మహేశ్వరుని ధ్యానించు।

Verse 24

शबर उवाच । नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

శబరుడు అన్నాడు—నాకు ధనం కావదు, ధాన్యమూ కాదు, వస్త్రమూ కాదు. ఎవడు ఎవరి అన్నం తింటాడో, వాడు నిజంగా వారి పాపఫలాన్ని తింటాడు।

Verse 25

राज्ञ्युवाच । कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते

రాణి చెప్పింది—కందమూలఫలాలను ఆహారంగా తీసుకొని, ఉత్తమ భిక్ష కోసం సంచరిస్తూ, ఈ శ్రేష్ఠ తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 26

ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्

అనంతరం పాపముక్తుడై శుచిగా ఉన్నవాడు ఏ కార్యం చేసినా, ఆ కర్మ ద్వారానే నీవు పవిత్రుడవై, నిశ్చయంగా సద్గతిని పొందుతావు।

Verse 27

शबर उवाच । अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम् । सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम

శబరుడు అన్నాడు—ఈ రోజు నేను అన్నాన్ని త్యజించాను; అది ప్రాణాలకన్నా కూడా ప్రియమైనది. దేవీ, నేను సత్యాన్ని విడువను; ఈ విషయంలో నా సంకల్పం దృఢం।

Verse 28

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः

హే దేవీ, ప్రసన్నురాలవు కమ్ము; ఈ రోజు ప్రజలతో కూడ నా అపరాధాన్ని క్షమించుము. అర్ధోత్తరీయ వస్త్రంతో తనను నియమించుకొని సిద్ధంగా నిలిచెను.

Verse 29

भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप

భార్యతో కూడిన వేటగాడు హరిని ధ్యానిస్తూ పడిపోయెను. పర్వతపు ఒడ్డునుండి పడగానే అతడు ప్రాణాలు విడిచెను, ఓ నరాధిపా.

Verse 30

चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह

ఓ భూమిపా, కుండం మీద ఆ ఇద్దరూ చూర్ణమై ఉన్నట్లు చూసి, మూడు ముహూర్తాల కాలం గడిచిన తరువాత శబరుడు భార్యతో కూడ (తతః)…

Verse 31

दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्

దివ్య విమానమును అధిరోహించి అతడు అనుత్తమ గతిని పొందెను.

Verse 57

। अध्याय

‘అధ్యాయ’—అధ్యాయాంత సూచక పదము.