Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अहो महत्पुण्यतमा विशिष्टा क्षयं न याता इह या युगान्ते । तस्मात्सदा सेव्यतमा मुनीन्द्रैर्ध्यानार्चनस्नानपरायणैश्च

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— అహో! ఇది అత్యంత పుణ్యప్రదమైనది, విశిష్టమైనది; యుగాంతంలో కూడా ఇక్కడ ఇది నశించదు. అందుచేత ధ్యానం, ఆరాధన, తీర్థస్నానాలలో పరాయణులైన మునీంద్రులు దీనిని నిత్యం ఆశ్రయించవలెను।

Verse 2

यामाश्रित्य गता मोक्षमृषयो धर्मवत्सलाः । ये त्वयोक्तास्तु नियमा ऋषीणां वेदनिर्मिताः

దేనిని ఆశ్రయించి ధర్మప్రియులైన ఋషులు మోక్షాన్ని పొందిరో; మరియు నీవు చెప్పినవి ఋషుల వేదనిర్మిత నియమాలు—

Verse 3

मोक्षावाप्तिर्भवेद्येषां नियमैश्च पृथग्विधैः । दशद्वादशभिर्वापि षड्भिरष्टाभिरेव वा

వివిధ విధాలైన నియమాలను అనుసరించువారికి మోక్షప్రాప్తి సాధ్యమగును—పది అయినా, పన్నెండు అయినా, లేదా ఆరు అయినా, ఎనిమిది అయినా।

Verse 4

त्रिभिस्तथा चतुर्भिर्वा वर्षैर्मासैस्तथैव च । मुच्यन्ते कलिदोषैस्ते देवेशानसमर्चनात्

మూడు లేదా నాలుగు సంవత్సరాలలో—లేదా అలాగే కొన్ని నెలలలో కూడా—దేవేశుడైన ఈశానుని సమ్యకారాధనచేత వారు కలిదోషాల నుండి విముక్తులగుదురు।

Verse 5

ब्रह्माणं वा सुरश्रेष्ठ केशवं वा जगद्गुरुम् । अर्चयन्पापमखिलं जहात्येव न संशयः

హే దేవశ్రేష్ఠా! బ్రహ్మను గానీ జగద్గురువు కేశవుని గానీ ఆరాధించినవాడు నిస్సందేహంగా సమస్త పాపాలను విడిచిపెడతాడు।

Verse 6

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । यस्मिन्संसारगहने निमग्नाः सर्वजन्तवः । ते कथं त्रिदिवं प्राप्ता इति मे संशयो वद

హే అనఘా! ఈ సంగతులన్నీ నాకు విస్తారంగా చెప్పుము. సంసారమనే ఘన అరణ్యంలో సమస్త జీవులు మునిగియుండగా, వారు ఎలా స్వర్గాన్ని పొందారు? నా సందేహాన్ని తీర్చుము।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जन्मान्तरैरनेकैस्तु मानुष्यमुपलभ्यते । भक्तिरुत्पद्यते चात्र कथंचिदपि शङ्करे

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అనేక జన్మాంతరాల తరువాత మానవజన్మ లభిస్తుంది; ఇక్కడ ఏదో విధంగా శంకరుని (శివుని) పట్ల భక్తి కూడా ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 8

तीर्थदानोपवासानां यज्ञैर्देवद्विजार्चनैः । अवाप्तिर्जायते पुंसां श्रद्धया परया नृप

హే రాజా! తీర్థయాత్రలు, దానాలు, ఉపవాసాలు, యజ్ఞాలు, దేవద్విజార్చనలు—ఇవన్నీ మనుష్యులకు పరమ శ్రద్ధ వలననే నిజమైన ఫలాన్ని ఇస్తాయి।

Verse 9

तस्माच्छ्रद्धा प्रकर्तव्या मानवैर्धर्मवत्सलैः । ईशोऽपि श्रद्धया साध्यस्तेन श्रद्धा विशिष्यते

కాబట్టి ధర్మాన్ని ప్రేమించే మనుష్యులు శ్రద్ధను పెంపొందించాలి; ఎందుకంటే ఈశ్వరుడుకూడా శ్రద్ధ ద్వారానే సాధ్యుడు—అందువల్ల శ్రద్ధే విశిష్టం।

Verse 10

अन्यथा निष्फलं सर्वं श्रद्धाहीनं तु भारत । तस्मात्समाश्रयेद्भक्तिं रुद्रस्य परमेष्ठिनः

లేకపోతే, ఓ భారతా, శ్రద్ధలేక చేసిన సమస్త కర్మలు నిష్ఫలమవుతాయి. అందుచేత పరమేశ్వరుడైన రుద్రుని భక్తిని ఆశ్రయించాలి.

Verse 11

। अध्याय

అధ్యాయ సూచిక: ‘అధ్యాయ’. ఇది పాఠ విభాగాన్ని సూచించే పదం.

Verse 12

तामसी सर्वलोकस्य त्रिविधं च फलं लभेत् । ते कर्मफलसंयोगादावर्तन्ते पुनःपुनः

తామసిక స్వభావం వల్ల లోకంలోని జీవులు త్రివిధ ఫలాన్ని పొందుతారు; కర్మఫల సంబంధం చేత వారు మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతారు.

Verse 13

जन्मान्तरशतैस्तेषां ज्ञानिनां देवयाजिनाम् । देवत्रये भवेद्भक्तिः क्षयात्पापस्य कर्मणः

దేవారాధన చేసే ఆ జ్ఞానులకు, వందల జన్మల తరువాత, పాపకర్మ క్షయమైతే దేవత్రయంపై భక్తి కలుగుతుంది.

Verse 14

ईशानात्तु पुनर्मोक्षो जायते छिन्नसंशयः । ये पुनर्नर्मदातीरमाश्रित्य द्विजपुंगवाः

కానీ ఈశానుడు (శివుడు) నుంచే మోక్షం లభిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. మరియు నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించే ద్విజశ్రేష్ఠులు…

Verse 15

त्रयीमार्गमसन्दिग्धास्ते यान्ति परमां गतिम् । एकाग्रमनसो ये तु शङ्करं शिवमव्ययम्

త్రయీ-వేదమార్గంలో సందేహరహితంగా స్థిరులైన వారు పరమగతిని పొందుతారు. మరియు ఏకాగ్రమనస్సుతో అవ్యయుడైన శివుడు—శంకరుని ధ్యానించువారు…

Verse 16

अर्चयन्तीह निरताः क्षिप्रं सिध्यन्ति ते जनाः । कालेन महता सिद्धिर्जायतेऽन्यत्र देहिनाम्

ఇక్కడ నిరంతరం ఆరాధనలో నిమగ్నులైన వారు త్వరగా సిద్ధిని పొందుతారు. ఇతరత్ర దేహధారులకు సిద్ధి మహాకాలానంతరం కలుగుతుంది.

Verse 17

नर्मदायाः पुनस्तीरे क्षिप्रं सिद्धिरवाप्यते । षड्भिर्वर्षैस्तु सिध्यन्ति ये तु सांख्यविदो जनाः

నర్మదా నదியின் అవతలి తీరంలో త్వరగా సిద్ధి లభిస్తుంది. సాంఖ్యవిదులైన జనులు కూడా అక్కడ ఆరు సంవత్సరాలలో సిద్ధి పొందుతారు.

Verse 18

वैष्णवा ज्ञानसम्पन्नास्तेऽपि सिध्यन्ति चाग्रतः । सर्वयोगविदो ये च समुद्रमिव सिन्धवः

జ్ఞానసంపన్న వైష్ణవులు కూడా అక్కడ ముందుగా సిద్ధిని పొందుతారు. సమస్త యోగాలను తెలిసినవారు నదులు సముద్రంలో లీనమగునట్లు పరిపూర్ణతను చేరుతారు.

Verse 19

एकीभवन्ति कल्पान्ते योगे माहेश्वरे गताः । सर्वेषामेव योगानां योगो माहेश्वरो वरः

మాహేశ్వరయోగంలో ప్రవేశించిన వారు కల్పాంతంలో ఏకత్వాన్ని పొందుతారు. సమస్త యోగమార్గాలలో మాహేశ్వరయోగమే శ్రేష్ఠమని ప్రకటించబడింది.

Verse 20

तमासाद्य विमुच्यन्ते येऽपि स्युः पापयोनयः । शिवमर्च्य नदीकूले जायन्ते ते न योनिषु

ఆ పవిత్రస్థానాన్ని చేరినవారు పాపయోనుల్లో పుట్టినవారైనా విముక్తి పొందుతారు. నదీ తీరంలో శివార్చన చేసినవారు మళ్లీ సాధారణ యోనుల్లో జన్మించరు.

Verse 21

गतिरेषा दुरारोहा सर्वपापक्षयंकरी । मुच्यन्ते मङ्क्षु संसाराद्रेवामाश्रित्य जन्तवः

ఈ గతి (మార్గం) ఎక్కడం కష్టం, అయినా అది సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. రేవాను ఆశ్రయించిన జీవులు త్వరగా సంసారబంధం నుండి విముక్తి పొందుతారు.

Verse 22

तस्मात्स्नायी भवेन्नित्यं तथा भस्मविलेपनः । नर्मदातीरमासाद्य क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयात्

కాబట్టి నిత్యం స్నానం చేయాలి, అలాగే పవిత్ర భస్మాన్ని లేపనం చేసుకోవాలి. నర్మదా తీరాన్ని చేరితే త్వరగా సిద్ధి (ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణత) పొందుతాడు.

Verse 23

त्रिकालं पूजयेच्छान्तो यो नरो लिङ्गमादरात् । सर्वरोगविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

శాంతమనస్సుతో రోజుకు మూడు కాలాలలో భక్తితో లింగాన్ని పూజించే మనిషి, సమస్త రోగాల నుండి విముక్తుడై పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 24

षड्भिः सिध्यति मसैस्तु यद्यपि स्यात्स पापकृत् । ये पुनः शुद्धमनसो मासैः शुध्यन्ति ते त्रिभिः

అతడు పాపకర్మి అయినా ఆరు నెలల్లో సిద్ధి పొందుతాడు. కానీ శుద్ధమనస్సు గలవారు మూడు నెలల్లోనే శుద్ధి పొందుతారు.

Verse 25

यथा दिनकरस्पृष्टं हिमं शैलाद्विशीर्यन्ते । तद्वद्विलीयते पापं स्पृष्टं भस्मकणैः शुभैः

పర్వతంపై ఉన్న హిమం సూర్యస్పర్శంతో కరిగిపోవునట్లు, శుభమైన భస్మకణాల స్పర్శతో పాపము కరిగి నశించును।

Verse 26

वैनतेयभयत्रस्ता यथा नश्यन्ति पन्नगाः । तद्वत्पापानि नश्यन्ति भस्मनाभ्युक्षितानि ह

వైనతేయుడు (గరుడుడు) భయంతో త్రస్తులైన పన్నగాలు నశించునట్లు, భస్మంతో అభ్యుక్షితుడైనవాని పాపములు నశించును।

Verse 27

नर्मदातोयपूतेन भस्मनोद्धूलयन्ति ये । सद्यस्ते पापसङ्घाच्च मुच्यन्ते नात्र संशयः

నర్మదాజలంతో పవిత్రమైన భస్మాన్ని దేహమున రాసుకొనువారు, తక్షణమే పాపసమూహమునుండి విముక్తులగుదురు—ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 28

व्रतं पाशुपतं भक्तया यथोक्तं पालयन्ति ये । शूद्रान्नेन विहीनास्तु ते यान्ति परमां गतिम्

భక్తితో పాశుపత వ్రతాన్ని శాస్త్రోక్తంగా ఆచరించి, శూద్రాన్నాన్ని వర్జించువారు పరమగతిని పొందుదురు।

Verse 29

अमृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमेव स्याच्छूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

బ్రాహ్మణుని అన్నము అమృతమని, క్షత్రియుని అన్నము పాలని స్మృతిలో చెప్పబడింది; వైశ్యుని అన్నము సాధారణ అన్నమే; శూద్రుని అన్నము రుధిరమని స్మృతం।

Verse 30

शूद्रान्नरससंपुष्टा ये म्रियन्ते द्विजोत्तमाः । ते तपोज्ञानहीनास्तु काका गृध्रा भवन्ति ते

శూద్రుడు ఇచ్చిన అన్నరసంతో పోషింపబడి మరణించే ‘ద్విజోత్తములు’ తపస్సు, ఆత్మజ్ఞానం లేనివారై కాకులు, గద్దలుగా అవుతారు.

Verse 31

दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति । यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

మనుష్యుల దుష్కృతం అన్నాన్ని ఆశ్రయించి నిలుస్తుంది. ఎవరు ఎవరి అన్నం తింటారో, వారు నిజంగా వారి పాపాన్నే తింటారు.

Verse 32

विशेषाद्यतिधर्मेण तपोलौल्यं समाश्रिताः । नरकं यान्त्यसन्दिग्धमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ప్రత్యేకంగా యతిధర్మాన్ని స్వీకరించి కూడా తపస్సుపై లోభాసక్తి కలిగినవారు సందేహం లేకుండా నరకానికి వెళ్తారు—ఇలా శంకరుడు పలికెను.

Verse 33

ईदृग्रूपाश्च ये विप्राः पाशुपत्ये व्यवस्थिताः । ते महत्पापसंघातं दहन्त्येव न संशयः

ఇలాంటి స్వభావముగల విప్రులు పాశుపత మార్గంలో స్థిరంగా నిలిచినచో, వారు మహాపాపసమూహాన్ని దహింపజేస్తారు—సందేహం లేదు.

Verse 34

विडम्बेन च संयुक्ता लौलुप्येन च पीडिताः । असंग्राह्या इत्येवं श्रुतिनोदना

విడంబనతో కూడి, లోభంతో బాధపడేవారు ‘అసంగ్రాహ్యులు’—ఇదే శ్రుతి యొక్క హెచ్చరిక/ఉపదేశం.

Verse 35

मातापितृकृतैर्दोषैरन्ये केचित्स्वकर्मजैः । नष्टा ज्ञानावलेपेन अहङ्कारेणऽपरे

కొంతమంది తల్లిదండ్రులు చేసిన దోషాల వల్ల నశిస్తారు; మరికొందరు తమ స్వకర్మజ దోషాల వల్ల. ఇంకొందరు జ్ఞానగర్వంతో, మరికొందరు అహంకారంతో నాశనమవుతారు.

Verse 36

शाङ्करे प्रस्थिता धर्मे ये स्मृत्यर्थबहिष्कृताः । क्लिश्यमानास्तु कलेन ते यान्ति परमां गतिम्

శాంకర ధర్మమార్గంలో ప్రవేశించిన వారు—స్మృతి విధుల కారణంగా బహిష్కృతులైనప్పటికీ—కలియుగ క్లేశంతో బాధపడుతూ కూడా పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 37

अश्रद्दधानाः पुरुषा मूर्खा दम्भविवर्धिताः । न सिध्यन्ति दुरात्मानः कुदृष्टान्तार्थकीर्तनाः

శ్రద్ధలేని, మూర్ఖులైన, దంభంతో పెరిగిన పురుషులు సిద్ధిని పొందరు. కుదృష్టాంతాలు, వక్రార్థాలు చెప్పే దురాత్ములు ఎప్పటికీ ఆధ్యాత్మిక సాధనలో సఫలులు కారు.

Verse 38

महाभाग्येऽपि तीर्थस्य शाङ्करं व्रतमास्थिताः । वियोनिं यान्त्यसन्दिग्धं लौलुप्येन समन्विताः

అత్యంత భాగ్యవంతమైన తీర్థంలోనూ, లోభంతో కూడి శైవ (శాంకర) వ్రతాన్ని ఆచరించే వారు నిస్సందేహంగా అయోగ్య యోనిలో—నీచ జన్మలో—పడతారు.

Verse 39

न तीर्थैर्न च दानैश्च दुष्कृतं हि विलुप्यते । अज्ञानाच्च प्रमादाच्च कृतं पापं विनश्यति

తీర్థయాత్రలతో గానీ దానాలతో గానీ దుష్కర్మ నిజంగా తుడిచిపోదు. అయితే అజ్ఞానం, ప్రమాదం వల్ల చేసిన పాపం—వివేకం, నియమం జాగృతమైతే—నశించగలదు.

Verse 40

एवं ज्ञात्वा तु विधिना वर्तितव्यं द्विजातिभिः । परं ब्रह्म जपद्भिश्च वार्तितव्यं मुहुर्मुहुः

ఇది తెలిసికొని ద్విజులు విధి ప్రకారం ప్రవర్తించాలి. పరబ్రహ్మాన్ని జపించువారు ఆ పరతత్త్వాన్ని మళ్లీ మళ్లీ నిరంతరం మననం చేయాలి.

Verse 41

ऊर्ध्वरूपं विरूपाक्षं योऽधीते रुद्रमेव च । ईशानं पश्यते साक्षात्षण्मासात्सङ्गवर्जितः

‘ఊర్ధ్వరూప’ ‘విరూపాక్ష’ స్తోత్రాలను, అలాగే రుద్రపాఠాన్ని అధ్యయనం చేసి, సంగాసక్తి లేకుండా ఉండేవాడు—ఆరు నెలల్లో సాక్షాత్ ఈశానుడు (శివుడు) దర్శనమొందుతాడు.

Verse 42

संहिताया दशावृत्तीर्यः करोति सुसंयतः । नर्मदातटमाश्रित्य स मुच्येत्सर्वपातकैः

సంయమంతో నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి సంహితను పది సార్లు ఆవర్తనం చేసే వాడు—అతడు సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 43

पुराणसंहितां वापि शैवीं वा वैष्णवीमपि । यः पठेन्नर्मदातीरे शिवाग्रे स शिवात्मकः

పురాణసంహిత అయినా, శైవమైనా, వైష్ణవమైనా—నర్మదా తీరంలో శివుని సమక్షంలో దానిని పఠించేవాడు శివస్వరూపుడవుతాడు.

Verse 44

आ भूतसंक्षयं यावत्स्वर्गलोके महीयते । संसाख्यसनं हातुं पुरा प्रोक्तं तु नन्दिना

భూతసంఖ్యయము (ప్రళయం) వరకు అతడు స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు. ‘సంసాఖ్యాసనం’—సంసారబంధాన్ని విడిచే సాధన—పూర్వం నందీ ఉపదేశించాడు.

Verse 45

देवर्षिसिद्धगन्धर्वसमवाये शिवालये । नन्दिगीतामिमां राजञ्छृणुष्वैकमनाः शुभाम्

శివాలయంలో దేవర్షి, సిద్ధ, గంధర్వుల సమూహమధ్య, ఓ రాజా, ఏకాగ్రచిత్తంతో నందీ యొక్క ఈ శుభగీతాన్ని వినుము।

Verse 46

स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां संसारभयनाशिनीम्

ఇది పుణ్యప్రదమైనది, స్వర్గమోక్షాలను ప్రసాదించేది, సంసారభయాన్ని నశింపజేసేది।

Verse 47

संसारगह्वरगुहां प्रविहातुमेतां चेदिच्छथ प्रतिपदं भवतापखिन्नाः । नानाविधैर्निजकृतैर्बहुकर्मपाशैर्बद्धाः सुखाय शृणुतैकहितं मयोक्तम्

ప్రతి అడుగున సంసారతాపంతో అలసిపోయి ఈ గాఢమైన సంసారగుహ నుండి బయటపడాలని మీరు కోరితే—మీ స్వకృత నానావిధ కర్మల అనేక పాశాలతో బద్ధులై ఉన్నా—మీ మంగళం, శాంతి కోసం నేను చెప్పే ఈ ఒక్క హితబోధను వినండి।

Verse 48

शक्र वक्रगतिं मा गा मा कृथा यम यातनाम् । चेतः प्रचेतः शमय लौलुप्यं त्यज वित्तप

ఓ శక్రా, వంకర మార్గంలో పోకుము; యమలోక యాతనను నీకు నీవే కల్పించుకోకుము। ఓ మనసా, జాగ్రత్తగా ఉండు—శాంతించు; ఓ ధనాధిపా, లోభాన్ని విడిచిపెట్టు।

Verse 49

दीनानाथविशिष्टेभ्यो धनं सर्वं परित्यज । यदि संसारजलधेर्वीचीप्रेङ्खोल्लनातुरः

సంసారసముద్ర తరంగాల ఊగిసలాటతో నీవు వ్యాకులుడవైతే, దీనులు మరియు అనాథులు—ప్రత్యేకించి అటువంటి నిరాశ్రయులకు—నీ సమస్త ధనాన్ని దానం చేయుము।

Verse 50

जन्मोद्विग्नं मृतेस्त्रस्तं ग्रस्तं कामादिभिर्नरम् । स्रस्तं यो न यमादिभ्यः पिनाकी पाति पावनः

జన్మభయంతో కలవరపడినవాడిని, మరణభీతితో త్రస్తుడిని, కామాదివికారాలతో గ్రస్తుడైన నరుణ్ని పవిత్రుడైన పినాకీ శివుడు యమాదుల చేతుల్లో పడనీయక రక్షిస్తాడు।

Verse 51

मा धेहि गर्वं कीनाश हास्यं यास्यसि पीडयन् । प्राणिनं सर्वशरणं तद्भावि शरणं तव

ఓ కృపణా, గర్వం పెట్టుకోకు; ప్రాణిని పీడిస్తే నీవు హాస్యాస్పదుడవుతావు। సమస్త ప్రాణులకు శరణమైన వాడే చివరికి నీకూ శరణమవుతాడు।

Verse 52

कालः करालको बालः को मृत्युः को यमाधमः । शिवविष्णुपराणां हि नराणां किं भयं भवेत्

శివవిష్ణువులలో పరాయణులైన నరులకు భయంకరమైన కాలమూ బాలుడిలా మారుతుంది; మరి మృత్యువు ఏమిటి, అధమ యముడు ఏమిటి? వారికి భయం ఎలా కలుగుతుంది?

Verse 53

भवभारार्तजन्तूनां रेवातीरनिवासिनाम् । भर्गश्च भगवांश्चैव भवभीतिविभेदनौ

సంసారభారంతో బాధపడే జీవులకు, ముఖ్యంగా రేవా తీరంలో నివసించేవారికి, భర్గుడు (శివుడు) మరియు భగవానుడు (విష్ణువు)—ఈ ఇద్దరూ భవభీతిని ఛేదిస్తారు।

Verse 54

शिवं भज शिवं ध्याय शिवं स्तुहि शिवं यज । शिवं नम वराक त्वं ज्ञानं मोक्षं यदीच्छसि

శివుణ్ని భజించు, శివుణ్ని ధ్యానించు, శివుణ్ని స్తుతించు, శివునికే యజ్ఞం చేయు; ఓ దీనుడా, శివునికి నమస్కరించు—జ్ఞానం, మోక్షం కోరితే।

Verse 55

पठ पञ्चाननं शास्त्रं मन्त्रं पञ्चाक्षरं जप । धेहि पञ्चात्मकं तत्त्वं यज पञ्चाननं परम्

పంచానన ప్రభువు శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయి, పంచాక్షరి మంత్రాన్ని జపించు, పంచాత్మక తత్త్వాన్ని ధ్యానించు, పరమ పంచానన శివుని ఆరాధించు।

Verse 56

किं तैः कर्मगणैः शोच्यैर्नानाभावविशेषितैः । यदि पञ्चाननः श्रीमान् सेव्यते सर्वथा शिवः

అనేక భావభేదాలతో విభిన్నమైన ఆ దయనీయ కర్మసమూహాలు ఎందుకు? శ్రీమాన్ పంచానన శివుని సర్వథా భక్తితో సేవిస్తే చాలు।

Verse 57

किं संसारगजोन्मत्तबृंहितैर्निभृतैरपि । यदि पञ्चाननो देवो भावगन्धोपसेवितः

సంసారమనే ఉన్మత్త గజం గర్జనను ప్రతిధ్వనించేలా ఉన్న నియంత్రిత గంభీర వాక్యాలేంటి ప్రయోజనం? పంచానన దేవుని అంతర్భక్తి సువాసనతో ఉపాసించకపోతే।

Verse 58

रे मूढ किं विषादेन प्राप्य कर्मकदर्थनाम् । भवानीवल्लभं भीमं जप त्वं भयनाशनम्

ఓ మూఢుడా! నీ కర్మల వల్ల వచ్చిన అవమానాన్ని పొందీ ఎందుకు విషాదపడతావు? భవానీ వల్లభుడు, భయనాశకుడు అయిన భీముని జపించు।

Verse 59

नर्मदातीरनिलयं दुःखौघविलयंकरम् । स्वर्गमोक्षप्रदं भर्गं भज मूढ सुरेश्वरम्

ఓ మోహితుడా! నర్మదా తీరనివాసి, దుఃఖప్రవాహాలను లయపరచువాడు, స్వర్గమోక్షప్రదాత అయిన దేవేశ్వరుడు భర్గుని భజించు।

Verse 60

विहाय रेवां सुरसिन्धुसेव्यां तत्तीरसंस्थं च हरं हरिं च । उन्मत्तवद्भावविवर्जितस्त्वं क्व यासि रे मूढ दिगन्तराणि

దేవతలచే సేవించబడే రేవా నదిని, దాని తీరంలో ఉన్న హరుని మరియు హరిని విడిచిపెట్టి, ఓ మూర్ఖుడా! పిచ్చివానిలా వివేకం కోల్పోయి ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?

Verse 61

भज रेवाजलं पुण्यं यज रुद्रं सनातनम् । जप पञ्चाक्षरीं विद्यां व्रज स्थानं च वाञ्छितम्

పవిత్రమైన రేవా జలాన్ని సేవించు, సనాతన రుద్రుని పూజించు, పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపించు మరియు వాంఛిత స్థానాన్ని పొందుము.

Verse 62

क्लेशयित्वा निजं कायमुपायैर्बहुभिस्तु किम् । भज रेवां शिवं प्राप्य सुखसाध्यं परं पदम्

అనేక ఉపాయాలతో నీ శరీరాన్ని కష్టపెట్టడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? రేవా మరియు శివుని భజించి, సులభంగా సాధ్యమయ్యే పరమ పదాన్ని పొందుము.

Verse 63

एवं कैलासमासाद्य नदीं स शिवसन्निधौ । जगौ यल्लोकपालानां तन्मयोक्तं तवाधुना

ఈ విధంగా కైలాసాన్ని చేరి, ఆ నది (నర్మదా) శివుని సన్నిధిలో లోకపాలకులతో ఏమి చెప్పిందో, దానిని నేను ఇప్పుడు నీకు చెప్పాను.

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । स्नानदानपरो यस्तु नित्यं धर्ममनुव्रतः । नर्मदातीरमाश्रित्य मुच्यते सर्वपातकैः

మార్కండేయుడు పలికెను: ఎవరైతే నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి, నిత్యం స్నాన దానాలలో నిమగ్నమై ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, వారు సకల పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు.

Verse 65

विधिहीनो जपेन्नित्यं वेदान्सर्वाञ्छतं समाः । मृत्युलाङ्गलजाप्येन समो योऽप्यधिको गुणैः

విధి లేకున్నా ఎవడైనా నిత్యం వంద సంవత్సరాలు సమస్త వేదాలను జపించినా, ‘మృత్యు-లాంగల’ మంత్రజపంతో లభించే పుణ్యానికి సమానమాత్రమే అవుతాడు; ఆ జపమే గుణాలలో మరింత శ్రేష్ఠము।

Verse 66

बीजयोन्यविशुद्धस्तु यथा रुद्रं न विन्दति । तथा लाङ्गलमन्त्रोऽपि न तिष्ठति गतायुषि

విత్తనము, వంశము అపవిత్రమైనవాడు రుద్రుని పొందనట్లే, ఆయుష్షు (ఆధ్యాత్మిక శక్తి) క్షీణించినవాడికి లాంగల-మంత్రం కూడా నిలవదు; ఫలప్రదం కాదు।

Verse 67

गायत्रीजपसंयुक्तः संयमी ह्यधिको गुणैः । अग्निमीडे इषेत्वो वा अग्न आयाहि नित्यदा

గాయత్రీజపంతో యుక్తుడై, నియమసంయమాలు కలవాడు గుణాలలో శ్రేష్ఠుడవుతాడు. లేదా ‘అగ్నిమీళే’, ‘ఇషేత్వో’ గాని ‘అగ్న ఆయాహి’ వంటి వైదిక మంత్రాలను కూడా నిత్యం జపించాలి—ప్రతిదినం చేయవలెను।

Verse 68

शन्नो देवीति कूलस्थो जपेन्मुच्येत किल्बिषैः

నది తీరంలో నిలబడి ‘శం నో దేవీ…’తో ప్రారంభమయ్యే మంత్రాన్ని జపించాలి; అలా చేస్తే పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది।

Verse 69

साङ्गोपाङ्गांस्तथा वेदाञ्जपन्नित्यं समाहितः । न तत्फलमवाप्नोति गायत्र्या संयमी यथा

అంగోపాంగాలతో కూడిన వేదాలను నిత్యం ఏకాగ్రంగా జపించినా, గాయత్రీలో సంయమంతో ఉన్నవాడు పొందే ఫలానికి సమానమైన ఫలం అతనికి లభించదు।

Verse 70

रुद्राध्यायं सकृज्जप्त्वा विप्रो वेदसमन्वितः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

వేదవిద్యాసంపన్నుడైన బ్రాహ్మణుడు రుద్రాధ్యాయాన్ని ఒక్కసారి జపించినా, సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 71

अन्यद्वै जप्यसंस्थानं सूक्तमारण्यकं तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

అలాగే ఇతర స్థిరమైన జపపాఠాలు—వేద సూక్తాలు మరియు ఆరణ్యక భాగాలు—జపించినా సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 72

यत्किंचित्क्रियते जाप्यं यच्च दानं प्रदीयते । नर्मदाजलमाश्रित्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्

ఏ జపం చేసినా, ఏ దానం ఇచ్చినా—నర్మదా జలాన్ని ఆశ్రయించి చేసినప్పుడు—అది అంతా అక్షయ పుణ్యంగా మారుతుంది।

Verse 73

एवंविधैर्व्रतैर्नित्यं नर्मदां ये समाश्रिताः । ते मृता वैष्णवं यान्ति पदं वा शैवमव्ययम्

నిత్యం నర్మదను ఆశ్రయించి ఇలాంటి వ్రతాలను నియమంగా ఆచరించేవారు, మరణానంతరం అవ్యయమైన పదాన్ని—వైష్ణవ లోకం గాని శైవ లోకం గాని—పొందుతారు।

Verse 74

सत्यलोकं नराः केचित्सूर्यलोकं तथापरे । अप्सरोगणसंवीता यावदाभूतसम्प्लवम्

కొంతమంది సత్యలోకాన్ని, మరికొందరు సూర్యలోకాన్ని చేరుతారు; అప్సరాగణాల సేవతో, భూతసంప్లవ ప్రళయకాలం వరకు అక్కడ నివసిస్తారు।

Verse 75

एवं वै वर्तमानेऽस्मिंल्लोके तु नृपपुंगव । ऋषीणां दशकोट्यस्तु कुरुक्षेत्रनिवासिनाम्

హే నృపశ్రేష్ఠా! ఈ లోకం యథావిధిగా కొనసాగుతున్నప్పటికీ, కురుక్షేత్రంలో నివసించే ఋషులు దశకోట్లు ఉన్నారని కీర్తించబడింది.

Verse 76

मया सह महाभाग नर्मदातटमाश्रिताः । फलमूलकृताहारा अर्चयन्तः स्थिताः शिवम्

హే మహాభాగా! వారు నాతో కలిసి నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి, ఫలమూలాహారంతో జీవిస్తూ, అక్కడే నిలిచి శివుని ఆరాధిస్తున్నారు.

Verse 77

तच्च वर्षशतं दिव्यं कालसंख्यानुमानतः । षड्विंशतिसहस्राणि तानि मानुषसंख्यया

దివ్య కాలగణన ప్రకారం ఆ వంద సంవత్సరాల కాలం, మానవ గణనలో ఇరవై ఆరు వేల సంవత్సరాలకు సమానం.

Verse 78

ततस्तस्यामतीतायां सन्ध्यायां नृपसत्तम । शेषं मानुष्यमेकं तु काले वर्षशतं स्थितम्

ఆ తరువాత, హే నృపసత్తమా! ఆ సంధ్యాకాలం గడిచినప్పుడు కేవలం ఒక మానవకాలమే మిగిలింది; అయినా కాలప్రవాహంలో అది వంద సంవత్సరాలు నిలిచింది.

Verse 79

ततोऽभवदनावृष्टिर्लोकक्षयकरी तदा । यया यातं जगत्सर्वं क्षयं भूयो हि दारुणम्

ఆ తరువాత లోకనాశకరమైన అనావృష్టి ఏర్పడింది; దాని వల్ల సమస్త జగత్తు మళ్లీ అత్యంత భయంకరమైన క్షయదిశగా సాగింది.

Verse 80

ये पूर्वमिह संसिद्धा ऋषयो वेदपारगाः । तेषां प्रभावाद्भगवान् ववर्ष बलवृत्रहा

ఇక్కడ పూర్వం సిద్ధి పొందిన వేదపారగులైన ఋషుల తపఃప్రభావంతో భగవాన్ బలవృత్రహా వర్షాన్ని కురిపించాడు।

Verse 81

महती भूरिसलिला समन्ताद्वृष्टिराहिता । ततो वृष्ट्या तु तेषां वै वर्तनं समजायत

సమంతంగా విస్తారమైన జలంతో మహావర్షం కురిసింది; ఆ వర్షంతో వారి జీవనోపాధి, జీవనప్రవాహం మళ్లీ స్థిరపడింది।

Verse 82

पुनर्युगान्ते सम्प्राप्ते किंचिच्छेषे कलौ युगे । निःशेषमभवत्सर्वं शुष्कं स्थावरजङ्गमम्

మళ్లీ యుగాంతం సమీపించి, కలియుగంలో కొద్దిపాటి భాగమే మిగిలినప్పుడు, స్థావరజంగమమంతా పూర్తిగా ఎండిపోయింది।

Verse 83

निर्वृक्षौषधगुल्मं च तृणवीरुद्विवर्जितम् । अनावृष्टिहतं सर्वं भूमण्डलमभूद्भृशम्

వృక్షాలు, ఔషధులు, గుల్మాలు లేని, తృణ-లతలు రహితమైన భూమండలం అనావృష్టితో తీవ్రంగా బాధపడింది।

Verse 84

ततस्ते ऋषयः सर्वे क्षुत्तृषार्ताः सहस्रशः । युगस्वभावमाविष्टा हीनसत्त्वा अभवन्नृप

అప్పుడు వేలాది ఋషులు ఆకలి-దాహాలతో బాధపడుతూ యుగస్వభావానికి లోనయ్యారు; ఓ రాజా, వారి సత్త్వబలం క్షీణించింది।

Verse 85

नष्टहोमस्वधाकारे युगान्ते समुपस्थिते । किं कार्यं क्व नु यास्यामः कोऽस्माकं शरणं भवेत्

యుగాంతం సమీపించి హోమము, స్వధా-అర్పణ కర్మలు లుప్తమైనప్పుడు మేమేమి చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? మా శరణం ఎవరు అవుతారు?

Verse 86

तानहं प्रत्युवाचेदं मा भैष्टेति पुनःपुनः । ईदृग्विधा मया दृष्टा बहवः कालपर्ययाः

నేను వారికి మళ్లీ మళ్లీ ఇలా చెప్పాను—“భయపడకండి.” కాలానికి ఇలాంటి అనేక పరివర్తనాలు నేను చూశాను.

Verse 87

नर्मदातीरमाश्रित्य ते सर्वे गमिता मया । एषा हि शरणं देवी सम्प्राप्ते हि युगक्षये

నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి నేను వారందరినీ ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాను. యుగక్షయం వచ్చినప్పుడు ఈ దేవి నర్మదే నిజమైన శరణం.

Verse 88

नान्या गतिरिहास्माकं विद्यते द्विजसत्तमाः । जनित्री सर्वभूतानां विशेषेण द्विजोत्तमाः

హే ద్విజసత్తములారా, ఇక్కడ మాకు మరే గతి గానీ ఆశ్రయం గానీ లేదు. ఆమె సమస్త భూతాల జనని—ప్రత్యేకంగా హే ద్విజోత్తములారా.

Verse 89

पितामहा ये पितरो ये चान्ये प्रपितामहाः । ते समस्ता गताः स्वर्गं समाश्रित्य महानदीम्

పితామహులు, పితరులు మరియు ఇతర ప్రపితామహులు—వారందరూ మహానదిని ఆశ్రయించి స్వర్గాన్ని పొందారు.

Verse 90

भृग्वाद्याः सप्त ये त्वासन्मम पूर्वपितामहाः । धौमृणी च महाभागा मम भार्या शुचिस्मिता । मनस्वती च या मता भार्गवोऽङ्गिरसस्तथा

భృగువు మొదలైన ఆ ఏడు ఋషులు నా ప్రాచీన పితామహులు; మహాభాగ్యవతి ధౌమృణీ—శుచి స్మితముగల నా భార్య; సంప్రదాయస్మృతిలో ప్రసిద్ధమైన మనస్వతి; అలాగే భార్గవుడు, ఆంగిరసుడు—ఇవన్నీ ఈ పుణ్యసిద్ధితో అనుబంధమై ఉన్నాయి.

Verse 91

पुलस्त्यः पुलहश्चैव वसिष्ठात्रेयकाश्यपाः । तथान्ये च महाभागा नियमव्रतचारिणः । अन्ये च शतसाहस्रा अत्र सिद्धिं समागताः

పులస్త్యుడు, పులహుడు, వసిష్ఠుడు, అత్రి, కాశ్యపుడు; అలాగే నియమవ్రతాచరణలో నిమగ్నమైన ఇతర మహాభాగులు—ఇంకా లక్షల సంఖ్యలో ఇతరులు ఇక్కడ సిద్ధిని పొందారు.

Verse 92

तस्मादियं महाभागा न मोक्तव्या कदाचन । नान्या काचिन्नदी शक्ता लोकत्रयफलप्रदा

కాబట్టి ఈ మహాభాగ్యవతి (నది) ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టరాదు. త్రిలోకఫలాలను ప్రసాదించగల శక్తి మరే నదికీ లేదు.

Verse 93

द्वन्द्वैरनेकैर्बहुभिः क्षुत्तृषाद्यैर्महाभयैः । मुच्यन्ते ते नराः सद्यो नर्मदातीरवासिनः

నర్మదా తీరంలో నివసించే వారు అనేక ద్వంద్వాలు, కష్టాలు—ఆకలి, దాహం మొదలైన మహాభయాల నుండి వెంటనే విముక్తి పొందుతారు.

Verse 94

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवितव्या सरिद्वरा । वाञ्छद्भिः परमं श्रेय इह लोके परत्र च

కాబట్టి ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ పరమ శ్రేయస్సు కోరువారు, సమస్త ప్రయత్నంతో ఈ శ్రేష్ఠ నదిని సేవించి ఆరాధించాలి.