Śiva-Naivedya-Grāhyatā-Nirṇayaḥ (On the Proper Acceptance and Merit of Śiva’s Consecrated Food-Offering)

Verse 1

ऋषयः ऊचुः । अग्राह्यं शिवनैवेद्यमिति पूर्वं श्रुतं वचः । ब्रूहि तन्निर्णयं बिल्वमाहात्म्यमपि सन्मुने

ఋషులు పలికిరి—మునుపు ‘శివనైవేద్యం ఇతరులు గ్రహించరాదు’ అని విన్నాము. హే సన్మునీ, దాని నిర్ణయాన్ని చెప్పుము; బిల్వమాహాత్మ్యమును కూడా వివరించుము.

Verse 2

सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे सावधानतयाधुना । सर्वं वदामि संप्रीत्या धन्या यूयं शिवव्रताः

సూతుడు పలికెను—హే సమస్త మునులారా, ఇప్పుడు సంపూర్ణ శ్రద్ధతో వినండి. నేను హృదయానందంతో సమస్తమును చెప్పుదును. మీరు శివవ్రతధారులు; ధన్యులు.

Verse 3

शिवभक्तः शुचिः शुद्धः सद्व्रतीदृढनिश्चयः । भक्षयेच्छिवनैवेद्यं त्यजेदग्राह्यभावनाम्

శివభక్తుడు—శుచిగా, అంతఃశుద్ధిగా, సద్వ్రతములో స్థిరుడై దృఢనిశ్చయుడై—శివునికి అర్పించిన నైవేద్య ప్రసాదాన్ని భుజించాలి; అది అగ్రాహ్యమనే భావనను విడిచిపెట్టాలి.

Verse 4

दृष्ट्वापि शिवनैवेद्ये यांति पापानि दूरतः । भक्ते तु शिवनैवेद्ये पुण्यान्या यांति कोटिशः

శివునికి అర్పించిన నైవేద్యాన్ని కేవలం దర్శించినా పాపాలు దూరంగా తొలగిపోతాయి. కానీ భక్తితో ఆ శివనైవేద్య ప్రసాదాన్ని భుజిస్తే కోటానుకోట్ల పుణ్యాలు కలుగుతాయి.

Verse 5

अलं यागसहस्रेणाप्यलं यागार्बुदैरपि । भक्षिते शिवनैवेद्ये शिवसायुज्यमाप्नुयात्

వెయ్యి యజ్ఞాలూ అవసరం కాదు, అనేక కోట్లు యాగాలూ అవసరం కాదు; శివునికి అర్పించిన నైవేద్య ప్రసాదాన్ని భుజించడమే శివసాయుజ్యాన్ని—శివునితో ఏకత్వాన్ని—ప్రాప్తి చేయిస్తుంది.

Verse 6

यद्गृहे शिवनैवेद्यप्रचारोपि प्रजायते । तद्गृहं पावनं सर्वमन्यपावनकारणम्

ఏ గృహంలో శివనైవేద్య అర్పణమూ ప్రసాదప్రచారమూ జరుగుతాయో, ఆ గృహం సంపూర్ణంగా పవిత్రమవుతుంది; ఇతరులను కూడా పవిత్రం చేయు కారణమవుతుంది.

Verse 7

आगतं शिवनैवेद्यं गृहीत्वा शिरसा मुदा । भक्षणीयं प्रयत्नेन शिवस्मरणपूर्वकम्

శివునికి సమర్పించిన నైవేద్యాన్ని ఆనందంతో భక్తిశ్రద్ధలతో (శిరస్సుపై ధరించినట్లుగా) స్వీకరించి, తరువాత శివస్మరణతో జాగ్రత్తగా భుజించాలి।

Verse 8

आगतं शिवनैवेद्यमन्यदा ग्राह्यमित्यपि । विलंबे पापसंबंधो भवत्येव हि मानवे

శివనైవేద్యము వచ్చియున్నా, ‘ఇంకొక సమయంలో స్వీకరిస్తాను’ అని అనుకున్నా—ఆలస్యం చేస్తే మనుష్యునికి పాపసంబంధము తప్పక కలుగుతుంది.

Verse 9

न यस्य शिवनैवेद्यग्रहणेच्छा प्रजायते । स पापिष्ठो गरिष्ठः स्यान्नरकं यात्यपि ध्रुवम्

శివుని నైవేద్యాన్ని స్వీకరించాలనే కోరిక ఎవరిలోనూ కలగకపోతే, వాడు మహాపాపి, అత్యంత నింద్యుడు; అతడు నిశ్చయంగా నరకానికి పోతాడు।

Verse 10

हृदये चन्द्र कान्ते च स्वर्णरूप्यादिनिर्मिते । शिवदीक्षावता भक्तेनेदं भक्ष्यमितीर्य्यते

హృదయాకార పాత్రలో గానీ, చంద్రకాంత మణి పాత్రలో గానీ, లేదా బంగారం-వెండి మొదలైన వాటితో చేసిన పాత్రలో గానీ—శివదీక్ష పొందిన భక్తుడు ‘ఇది భక్ష్యము (పవిత్ర అర్పణము)’ అని ప్రకటించాలి।

Verse 11

शिवदीक्षान्वितो भक्तो महाप्रसादसंज्ञकम् । सर्वेषामपि लिंगानां नैवेद्यं भक्षयेच्छुभम्

శివదీక్ష కలిగిన భక్తుడు ఏ శివలింగం నుండైనా వచ్చిన నైవేద్యాన్ని ‘మహాప్రసాదం’గా భావించి, భక్తిశ్రద్ధలతో ఆ శుభాన్నాన్ని స్వీకరించాలి।

Verse 12

अन्यदीक्षायुजां नॄणां शिवभक्तिरतात्मनाम् । शृणुध्वं निर्णयं प्रीत्या शिवनैवेद्यभक्षणे

ఇతర దీక్షలు పొందినవారైనా, హృదయం శివభక్తిలో లీనమైనవారూ—శివుని నైవేద్య భక్షణ విషయంలో స్థిరమైన నియమాన్ని ఆనందంతో వినండి।

Verse 13

शालग्रामोद्भवे लिंगे रसलिंगे तथा द्विजाः । पाषाणे राजते स्वर्णे सुरसिद्धप्रतिष्ठिते

హే ద్విజులారా! లింగం శాలగ్రామశిల నుండి ఉద్భవించినదైనా, రసలింగమైనా, లేదా రాయి, వెండి, బంగారంతో చేసినదైనా—ప్రత్యేకంగా దేవతలు గాని సిద్ధులు గాని విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించినదైతే—అది శివుని ప్రత్యక్ష స్వరూపంగా పూజనీయం.

Verse 14

काश्मीरे स्फाटिके रात्ने ज्योतिर्लिंगेषु सर्वशः । चान्द्रायणसमं प्रोक्तं शंभोर्नैवेद्यभक्षणम्

కాశ్మీరంలో స్ఫటిక రత్నస్థానంలోను, అలాగే అన్ని జ్యోతిర్లింగాలలోను—శంభువు నైవేద్యాన్ని ప్రసాదంగా స్వీకరించి భుజించడం చాంద్రాయణ వ్రతంతో సమాన ఫలమని చెప్పబడింది.

Verse 15

ब्रह्महापि शुचिर्भूत्वा निर्माल्यं यस्तु धारयेत् । भक्षयित्वा द्रुतं तस्य सर्वपापं प्रणश्यति

బ్రాహ్మణహంతకుడైనా శుద్ధుడై, శివపూజలోని నిర్మాల్యాన్ని ధరించి, దానిని ప్రసాదంగా భుజిస్తే—అతని సమస్త పాపాలు త్వరగా నశిస్తాయి.

Verse 16

चंडाधिकारो यत्रास्ति तद्भोक्तव्यं न मानवैः । चंडाधिकारो नो यत्र भोक्तव्यं तच्च भक्तितः

ఎక్కడ చండాధికారం (కఠిన/అశుద్ధ హక్కుదావా) ఉంటుందో, అక్కడి భోగాన్ని మనుషులు స్వీకరించకూడదు; ఎక్కడ అలాంటి చండాధికారం లేకపోతే, అక్కడి శుద్ధ ప్రసాదాన్ని భక్తితో స్వీకరించాలి.

Verse 17

बाणलिंगे च लौहे च सिद्धे लिंगे स्वयंभुवि । प्रतिमासु च सर्वासु न चंडोधिकृतो भवेत्

బాణలింగం, ఇనుప లింగం, సిద్ధలింగం, స్వయంభూ లింగం, అలాగే అన్ని ప్రతిమల పూజలో—చండుడు (కఠిన/హింసకుడు) అయిన వ్యక్తిని అధికారి/పర్యవేక్షకుడిగా ఎప్పుడూ నియమించకూడదు.

Verse 18

स्नापयित्वा विधानेन यो लिंगस्नापनोदकम् । त्रिःपिबेत्त्रिविधं पापं तस्येहाशु विनश्यति

విధానపూర్వకంగా శివలింగాన్ని స్నాపించి, ఆ లింగస్నాపనోదకాన్ని మూడు సార్లు పానము చేసినవాడి త్రివిధ పాపము ఇక్కడే త్వరగా నశిస్తుంది।

Verse 19

अग्राह्यं शिवनैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् । शालग्रामशिलासंगात्सर्वं याति पवित्रिताम्

శివనైవేద్యంగా అగ్రాహ్యమని భావించే పత్రం, పుష్పం, ఫలం, జలం కూడా శాలగ్రామశిలా సంగమంతో అన్నీ పవిత్రమై పూజార్హతను పొందుతాయి।

Verse 20

लिंगोपरि च यद्द्रव्यं तदग्राह्यं मुनीश्वराः । सुपवित्रं च तज्ज्ञेयं यल्लिंगस्पर्शबाह्यतः

ఓ మునీశ్వరులారా, లింగంపై అర్పించిన ద్రవ్యాన్ని మళ్లీ తీసుకోరాదు. అది పరమ పవిత్రమని తెలుసుకోండి; లింగస్పర్శానంతరం అది సాధారణ స్పర్శ–అశౌచ భావనలకు అతీతమవుతుంది.

Verse 21

नैवेद्यनिर्णयः प्रोक्तं इत्थं वो मुनिसत्तमाः । शृणुध्वं बिल्वमाहात्म्यं सावधानतयाऽदरात्

ఓ మునిసత్తములారా, ఈ విధంగా నైవేద్య నియమం మీకు చెప్పబడింది. ఇప్పుడు భక్తి, జాగ్రత్తతో శివపూజలో ఉపయోగించే బిల్వ మహాత్మ్యాన్ని వినండి.

Verse 22

महादेवस्वरूपोयं बिल्वो देवैरपि स्तुतिः । यथाकथंचिदेतस्य महिमा ज्ञायते कथम्

ఈ బిల్వ వృక్షం నిజంగా మహాదేవుని స్వరూపమే; దేవతలచేత కూడా స్తుతింపబడింది. ఏదో విధంగా దాని మహిమ కొంతమేర తెలిసినా, దాని సంపూర్ణ వైభవం ఎలా గ్రహించగలం?

Verse 23

पुण्यतीर्थानि यावंति लोकेषु प्रथितान्यपि । तानि सर्वाणि तीर्थानिबिल्वमूलेव संति हि

లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన ఎన్ని పుణ్యతీర్థాలున్నా, అవన్నీ నిజంగా బిల్వవృక్ష మూలంలోనే నివసిస్తున్నాయి।

Verse 24

बिल्वमूले महादेवं लिंगरूपिणमव्ययम् । यः पूजयति पुण्यात्मा स शिवं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्

బిల్వమూలంలో అవ్యయ లింగరూపుడైన మహాదేవుని పుణ్యాత్ముడు ఎవడు పూజిస్తాడో, అతడు నిశ్చయంగా శివుని పొందుతాడు।

Verse 25

बिल्वमूले जलैर्यस्तु मूर्द्धानमभिषिंचति । स सर्वतीर्थस्नातः स्यात्स एव भुवि पावनः

బిల్వమూలంలో జలంతో తన శిరస్సుపై అభిషేకం చేసుకునే వాడు, సమస్త తీర్థస్నానం చేసినవాడిగా అవుతాడు; అతడే భూమిపై పవిత్రకర్త।

Verse 26

एतस्य बिल्वमूलस्याथालवालमनुत्तमम् । जलाकुलं महादेवो दृष्ट्वा तुष्टोभवत्यलम्

ఈ బిల్వవృక్ష మూలంలో ఉన్న ఉత్తమమైన, జలంతో నిండిన ఆలవాలాన్ని చూచి మహాదేవుడు అత్యంత సంతోషిస్తాడు।

Verse 27

पूजयेद्बिल्वमूलं यो गंधपुष्पादिभिर्नरः । शिवलोकमवाप्नोति संततिर्वर्द्धते सुखम्

గంధం, పుష్పం మొదలైనవాటితో బిల్వవృక్ష మూలాన్ని పూజించే వాడు శివలోకాన్ని పొందుతాడు; అతని సంతానం మరియు సుఖం వృద్ధి చెందుతాయి.

Verse 28

बिल्वमूले दीपमालां यः कल्पयति सादरम् । स तत्त्वज्ञानसंपन्नो महेशांतर्गतो भवेत्

శ్రద్ధతో బిల్వమూలంలో దీపమాలను ఏర్పాటు చేసే వాడు తత్త్వజ్ఞానసంపన్నుడై మహేశునిలో అంతర్లీనుడవుతాడు.

Verse 29

बिल्वशाखां समादाय हस्तेन नवपल्लवम् । गृहीत्वा पूजयेद्बिल्वं स च पापैः प्रमुच्यते

చేతిలో తొమ్మిది కొత్త పల్లవాలతో కూడిన బిల్వశాఖను తీసుకొని, ఆ బిల్వార్పణతో పూజ చేయాలి; అలా చేస్తే భక్తుడు పాపాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 30

बिल्वमूले शिवरतं भोजयेद्यस्तु भक्तितः । एकं वा कोटिगुणितं तस्य पुण्यं प्रजायते

భక్తితో బిల్వవృక్ష మూలంలో శివనిష్ఠ భక్తునికి భోజనం పెట్టినవాడు—ఒక్కసారి అయినా—కోటిగుణిత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 31

बिल्वमूले क्षीरमुक्तमन्नमाज्येन संयुतम् । यो दद्याच्छिवभक्ताय स दरिद्रो न जायते

బిల్వవృక్ష మూలంలో పాలు లేకుండా సిద్ధం చేసిన అన్నాన్ని నెయ్యితో కలిపి శివభక్తునికి దానం చేసినవాడు ఎప్పటికీ దరిద్రుడిగా జన్మించడు.

Verse 32

सांगोपांगमिति प्रोक्तं शिवलिंगप्रपूजनम् । प्रवृत्तानां निवृत्तानां भेदतो द्विविधं द्विजाः

హే ద్విజులారా! శివలింగ పూజ ‘సాంగోపాంగ’మని, అనగా అన్ని అంగ‑ఉపాంగాలతో సంపూర్ణమని చెప్పబడింది. భేదముచే అది రెండు విధాలు—ప్రవృత్తి మార్గస్థులకు, నివృత్తి మార్గస్థులకు।

Verse 34

प्रवृत्तानां पीठपूजां सर्वपूजां समाचरेत् । अभिषेकान्ते नैवेद्यं शाल्यन्नेन समाचरेत् । पूजान्ते स्थापयेल्लिंगं पुटे शुद्धे पृथग्गृहे

ప్రవృత్తి మార్గస్థుల కొరకు పీఠపూజను, సంపూర్ణ పూజను విధిగా ఆచరించాలి. అభిషేకాంతంలో నైవేద్యంగా ముఖ్యంగా శాల్యన్నం (వండిన అన్నం) సమర్పించాలి. పూజాంతంలో శుద్ధమైన పుటంలో, వేరుగా శుద్ధి చేసిన గృహంలో లింగాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 35

करपूजानिवृत्तानां स्वभोज्यं तु निवेदयेत् । निवृत्तानां परं सूक्ष्मं लिंगमेव विशिष्यते

కరపూజ (బాహ్య పూజ) నుండి నివృత్తులైనవారు తమ స్వభోజ్యాన్నే నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. నివృత్త భక్తులకు పరమ సూక్ష్మ తత్త్వరూపంగా లింగమే విశేషంగా ప్రతిష్ఠితం.

Verse 36

विभूत्यभ्यर्चनं कुर्याद्विभूतिं च निवेदयेत् । पूजां कृत्वा तथा लिंगं शिरसाधारयेत्सदा

విభూతితో అర్చన చేయాలి, ఆ విభూతినే భక్తితో నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. ఈ విధంగా పూజ చేసి లింగాన్ని సదా శిరస్సుపై ధారించాలి—అనగా పరమంగా గౌరవించి చైతన్యంలో స్థాపించాలి.