Śivakṣetra–Tīrtha–Māhātmya (The Salvific Function of Shiva’s Sacred Domains)

Verse 1

सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः प्राज्ञाः शिवक्षेत्रं विमुक्तिदम् । तदागमांस्ततो वक्ष्ये लोकरक्षार्थमेव हि

సూతుడు పలికెను—హే ప్రాజ్ఞ ఋషులారా, విముక్తిని ప్రసాదించే శివక్షేత్రాన్ని వినండి. అందుకే ఇప్పుడు దాని ఆగమ సంప్రదాయాలను లోకరక్షణార్థమే నేను ప్రకటిస్తాను।

Verse 2

पंचाशत्कोटिविस्तीर्णा सशैलवनकानना । शिवाज्ञया हि पृथिवी लोकं धृत्वा च तिष्ठति

యాభై కోట్లు విస్తరించిన, పర్వతాలు-అరణ్యాలు-కాననాలతో అలంకృతమైన ఈ భూమి, శివాజ్ఞవల్లనే లోకాలను ధరించి స్థిరంగా నిలిచియున్నది।

Verse 3

तत्र तत्र शिवक्षेत्रं तत्र तत्र निवासिनाम् । मोक्षार्थं कृपया देवः क्षेत्रं कल्पितवान्प्रभुः

ఎక్కడెక్కడ నివసించువారో అక్కడక్కడ వారి కొరకు శివుని పవిత్ర క్షేత్రము ఉంది. మోక్షార్థమై కరుణతో ప్రభువు దేవుడు అట్టి క్షేత్రాలను స్థాపించాడు।

Verse 4

परिग्रहादृषीणां च देवानां परिग्रहात् । स्वयंभूतान्यथान्यानि लोकरक्षार्थमेव हि

ఋషులకు లభించిన అనుగ్రహముచేతను, దేవతలకు ప్రసాదించిన అధికారముచేతను, స్వయంభూతములైనవియు ఇతర నియత విధానములైనవియు ఉద్భవించును—లోకరక్షణార్థమే నిశ్చయంగా।

Verse 5

तीर्थे क्षेत्रे सदाकार्यं स्नानदानजपादिकम् । अन्यथा रोगदारिद्र य्मूकत्वाद्याप्नुयान्नरः

తీర్థంలోను పుణ్యక్షేత్రంలోను ఎల్లప్పుడూ స్నానం, దానం, జపం మొదలైన కర్మలను చేయవలెను. లేకపోతే మనిషి రోగం, దారిద్ర్యం, మూకత్వం మొదలైన బాధలను పొందవచ్చు.

Verse 6

अथास्मिन्भारते वर्षे प्राप्नोति मरणं नरः । स्वयंभूस्थानवासेन पुनर्मानुष्यमाप्नुयात्

ఈ భారతవర్షంలో మనిషికి మరణం సంభవించినా, స్వయంభూ-స్థానంలో నివసించుట వలన అతడు మళ్లీ మానవ జన్మను పొందుతాడు.

Verse 7

क्षेत्रे पापस्य करणं दृढं भवति भूसुराः । पुण्यक्षेत्रे निवासे हि पापमण्वपि नाचरेत्

హే భూసుర బ్రాహ్మణులారా, పుణ్యక్షేత్రంలో పాపకర్మ చేయడం దృఢమైన బంధనదోషమవుతుంది. కాబట్టి పుణ్యక్షేత్రంలో నివసించునప్పుడు అణుమాత్రమైనా పాపం ఆచరించకూడదు.

Verse 8

येन केनाप्युपायेन पुण्यक्षेत्रे वसेन्नरः । सिंधोः शतनदीतीरे संति क्षेत्राण्यनेकशः

ఏ విధమైన ఉపాయంతో అయినా మనిషి పుణ్యక్షేత్రంలో నివసించాలి. సింధు నది శతనదీ-తీరంలో ఇలాంటి అనేక క్షేత్రాలు ఉన్నాయి.

Verse 9

सरस्वती नदी पुण्या प्रोक्ता षष्टिमुखा तथा । तत्तत्तीरे वसेत्प्राज्ञः क्रमाद्ब्रह्मपदं लभेत्

పుణ్యమయిన సరస్వతి నది పరమ పుణ్యప్రదాయినిగా ప్రకటించబడింది; ఆమెను ‘షష్టిముఖి’ (అరవై ప్రవాహముఖాలు) అని కూడా అంటారు. ఆమె తీరాలలో క్రమంగా నివసించే జ్ఞాని బ్రహ్మపదాన్ని పొందును.

Verse 10

हिमवद्गिरिजा गंगा पुण्या शतमुखा नदी । तत्तीरे चैव काश्यादिपुण्यक्षेत्राण्यनेकशः

హిమాలయ పర్వతం నుండి జన్మించిన గంగా పరమ పుణ్యదాయిని, వంద ముఖాల (అనేక ప్రవాహాల) పవిత్ర నది. ఆమె తీరమున కాశీ మొదలైన అనేక పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి; అవి పుణ్యము, పవిత్రతను ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 11

तत्र तीरं प्रशस्तं हि मृगे मृगबृहस्पतौ । शोणभद्रो दशमुखः पुण्योभीष्टफलप्रदः

అక్కడ నిజంగా అత్యంత ప్రశంసితమైన తీర్థతీరం ఉంది; అది మృగ రాశి మరియు మృగబృహస్పతి నక్షత్రంతో సంబంధమై ఉంది. ఆ పవిత్ర స్థలం ‘శోణభద్ర’ ‘దశముఖ’మని ప్రసిద్ధి, పరమ పుణ్యప్రదం, భక్తులకు ఇష్టఫలాలను ప్రసాదించేది.

Verse 12

तत्र स्नानोपवासेन पदं वैनायकं लभेत् । चतुर्वींशमुखा पुण्या नर्मदा च महानदी

అక్కడ స్నానం చేసి ఉపవాసం ఆచరించితే వైనాయక (శ్రీగణేశ) పదాన్ని పొందుతాడు. పవిత్ర నర్మద మహానది; ఆమె ‘చతుర్వింశముఖి’గా స్తుతింపబడుతూ పరమ పుణ్యవర్ధిని.

Verse 13

तस्यां स्नानेन वासेन पदं वैष्णवमाप्नुयात् । तमसा द्वादशमुखा रेवा दशमुखा नदी

ఆమె జలంలో స్నానం చేసి అక్కడ నివసిస్తే వైష్ణవ పదాన్ని పొందుతాడు. తమసా ‘ద్వాదశముఖి’గా చెప్పబడింది; రేవా (నర్మదా) ‘దశముఖి’ నది.

Verse 14

गोदावरी महापुण्या ब्रह्मगोवधनाशिनी । एकविंशमुखा प्रोक्ता रुद्र लोकप्रदायिनी

గోదావరి మహాపుణ్యనది; బ్రహ్మహత్యా-గోహత్యా పాపములను నశింపజేయునది. ఆమె ‘ఇరవై ఒక ముఖములు’ కలదని చెప్పబడెను; రుద్రలోకాన్ని ప్రసాదించునది.

Verse 15

कृष्णवेणी पुण्यनदी सर्वपापक्षयावहा । साष्टादशमुखाप्रोक्ता विष्णुलोकप्रदायिनी

కృష్ణవేణీ పుణ్యనది; సర్వపాపక్షయాన్ని కలిగించునది. ఆమె ‘పద్దెనిమిది ముఖములు’ కలదని ప్రకటింపబడెను; విష్ణులోకాన్ని ప్రసాదించునది.

Verse 16

तुंगभद्रा दशमुखा ब्रह्मलोकप्रदायिनी । सुवर्णमुखरी पुण्या प्रोक्ता नवमुखा तथा

తుంగభద్ర ‘దశముఖి’ అని చెప్పబడింది; ఆమె బ్రహ్మలోకప్రాప్తిని ప్రసాదించేది. అలాగే పుణ్యమయి సువర్ణముఖరీ కూడా ‘నవముఖి’గా ప్రకటించబడింది.

Verse 17

तत्रैव सुप्रजायंते ब्रह्मलोकच्युतास्तथा । सरस्वती च पंपा च कन्याश्वेतनदी शुभा

అక్కడే బ్రహ్మలోకమునుండి చ్యుతులైనవారు కూడా అత్యంత శుభంగా మళ్లీ జన్మిస్తారు. అక్కడే సరస్వతి, పంపా, మరియు శుభమైన కన్యా-శ్వేతనది అనే పవిత్ర నదులు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 18

एतासां तीरवासेन इंद्र लोकमवाप्नुयात् । सह्याद्रि जा महापुण्या कावेरीति महानदी

ఈ పవిత్ర నదుల తీరంలో నివసించుటవలన ఇంద్రలోకాన్ని పొందవచ్చు. సహ్యాద్రి పర్వతమునుండి జన్మించిన ఆ మహాపుణ్యమయి మహానది ‘కావేరి’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 19

सप्तविंशमुखा प्रोक्ता सर्वाभीष्टं प्रदायिनी । तत्तीराः स्वर्गदाश्चैव ब्रह्मविष्णुपदप्रदाः

ఆమె ఇరవై ఏడు ‘ముఖాలు’ (అంశాలు) కలదని చెప్పబడింది; సమస్త అభీష్ట వరాలను ప్రసాదించేది. ఆమె తీరాల తీర్థాలు స్వర్గాన్ని ఇస్తాయి; బ్రహ్మా-విష్ణు పదసమానమైన ఉన్నత స్థితినీ ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 20

शिवलोकप्रदा शैवास्तथाऽभीष्टफलप्रदाः । नैमिषे बदरे स्नायान्मेषगे च गुरौ रवौ

ఈ శైవ వ్రతాచారాలు శివలోకాన్ని ప్రసాదిస్తాయి, అలాగే అభీష్ట ఫలాలను కూడా ఇస్తాయి. నైమిషంలో, బదరీలో స్నానం చేయాలి; అలాగే సూర్యుడు మేషరాశిలో ఉన్నప్పుడు, మరియు ఆదివారం గురువారంతో కలిసిన సంయోగంలో కూడా।

Verse 21

ब्रह्मलोकप्रदं विद्यात्ततः पूजादिकं तथा । सिंधुनद्यां तथा स्नानं सिंहे कर्कटगे रवौ

ఇలాంటి పూజా విధానమూ దాని అనుబంధ కర్మలూ బ్రహ్మలోకప్రదమని తెలుసుకొనవలెను. అలాగే సూర్యుడు సింహరాశిలో, చంద్రుడు కర్కాటకరాశిలో ఉన్నప్పుడు సింధు నదిలో స్నానం మహాపుణ్యదాయకమని చెప్పబడింది.

Verse 22

केदारोदकपानं च स्नानं च ज्ञानदं विदुः । गोदावर्यां सिंहमासे स्नायात्सिंहबृहस्पतौ

కేదార తీర్థజలాన్ని పానము చేయడం, అందులో స్నానం చేయడం—రెండూ జ్ఞానప్రదమని జ్ఞానులు చెబుతారు. అలాగే సింహమాసంలో గోదావరిలో స్నానం చేయాలి; ప్రత్యేకంగా బృహస్పతి సింహరాశిలో ఉన్నప్పుడు అది మహాపుణ్యకరం.

Verse 23

शिवलोकप्रदमिति शिवेनोक्तं तथा पुरा । यमुनाशोणयोः स्नायाद्गुरौ कन्यागते रवौ

ఇది శివలోకప్రదమని పూర్వకాలంలో స్వయంగా శివుడు ప్రకటించాడు. బృహస్పతి కన్యారాశిలో ఉండి, సూర్యుడు కూడా కన్యలో ప్రవేశించినప్పుడు యమునా–శోణ సంగమంలో స్నానం చేయాలి; అది శివధామప్రాప్తికి ప్రశంసితమైంది.

Verse 24

धर्मलोके दंतिलोके महाभोगप्रदं विदुः । कावेर्यां च तथास्नायात्तुलागे तु रवौ गुरौ

ధర్మలోకములోను దంతిలోకములోను (చేసే) స్నానాచరణ మహాభోగములను, శుభఫలములను ప్రసాదించునని వారు ప్రకటించుచున్నారు. అలాగే కావేరీ నదిలో స్నానం చేయవలెను—ప్రత్యేకంగా సూర్యుడు, గురుడు తులారాశిలో ఉన్నప్పుడు—అది అత్యంత పుణ్యప్రదము।

Verse 25

विष्णोर्वचनमाहात्म्यात्सर्वाभीष्टप्रदं विदुः । वृश्चिके मासि संप्राप्ते तथार्के गुरुवृश्चिके

విష్ణువాక్య మహాత్మ్యముచే అది (ఆచరణ) సమస్త అభీష్టములను ప్రసాదించునని వారు తెలుసుకొనుచున్నారు—ప్రత్యేకంగా వృశ్చిక మాసము వచ్చినప్పుడు, అలాగే సూర్యుడు మరియు గురుడు ఇద్దరూ వృశ్చిక రాశిలో ఉన్నప్పుడు।

Verse 26

नर्मदायां नदीस्नानाद्विष्णुलोकमवाप्नुयात् । सुवर्णमुखरीस्नानं चापगे च गुरौ रवौ

నర్మదా నదిలో స్నానం చేసినవాడు విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు. అలాగే సువర్ణముఖరీ తీర్థంలోను, అపగా (గంగా) నదిలోను—ప్రత్యేకంగా గురువారం, ఆదివారం వంటి శుభదినాల్లో స్నానం చేస్తే చెప్పబడిన పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.

Verse 27

शिवलोकप्रदमिति ब्राह्मणो वचनं यथा । मृगमासि तथा स्नायाज्जाह्नव्यां मृगगे गुरौ

బ్రాహ్మణుని వాక్యమువలె ఇది ‘శివలోకప్రదం’ అని చెప్పబడింది. అందువల్ల మృగమాసంలో—చంద్రుడు మృగ నక్షత్రంలో ఉన్న గురువారం—జాహ్నవి (గంగా)లో స్నానం చేయవలెను; ఈ నియమం భక్తుని శివలోకానికి దారి తీస్తుంది.

Verse 28

शिवलोकप्रदमिति ब्रह्मणो वचनं यथा । ब्रह्मविष्ण्वोः पदे भुक्त्वा तदंते ज्ञानमाप्नुयात्

బ్రహ్ముని వాక్యమువలె ఇది ‘శివలోకప్రదం’ అని చెప్పబడింది. అలాగే బ్రహ్మా, విష్ణువుల ఉన్నత పదవిని అనుభవించిన తరువాత, చివరికి (శివానుగ్రహంతో) విమోచనకరమైన సత్యజ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.

Verse 29

गंगायां माघमासे तु तथाकुंभगते रवौ । श्राद्धं वा पिंडदानं वा तिलोदकमथापिवा

గంగానదిలో, ముఖ్యంగా మాఘమాసంలో, అలాగే సూర్యుడు కుంభరాశిలో ఉన్నప్పుడు—శ్రాద్ధమో, పిండదానమో, లేదా తిలోదకదానమో చేసినా.

Verse 30

वंशद्वयपितृणां च कुलकोट्युद्धरं विदुः । कृष्णवेण्यां प्रशंसंति मीनगे च गुरौ रवौ

విద్వాంసులు దీనిని రెండు వంశాల పితృదేవతల ఉద్ధారకమని, కోటి కులాల తరింపజేసే సాధనమని చెబుతారు. చంద్రుడు కృష్ణవేణీలో ఉండగా, సూర్యుడు మీనరాశిలో ఉండగా, గురువు (బృహస్పతి) స్వరాశిలో ఉండగా ఇది విశేషంగా ప్రశంసింపబడుతుంది.

Verse 31

तत्तत्तीर्थे च तन्मासि स्नानमिंद्र पदप्रदम् । गंगां वा सह्यजां वापि समाश्रित्य वसेद्बुधः

ఆ తీర్తంలో ఆ పవిత్ర మాసంలో స్నానం చేయుట వలన ఇంద్రపదం లభిస్తుంది. జ్ఞానియైన శివభక్తుడు గంగాతీరమున గాని సహ్యపర్వతజన్య నదీ తీరమున గాని ఆశ్రయించి నియమభక్తితో నివసించాలి.

Verse 32

तत्कालकृतपापस्य क्षयो भवति निश्चितम् । रुद्र लोकप्रदान्येव संति क्षेत्राण्यनेकशः

ఆ క్షణం వరకు చేసిన పాపముల నాశనం నిశ్చయంగా జరుగుతుంది. రుద్రలోకాన్ని ప్రసాదించే అనేక క్షేత్రాలు (తీర్థాలు) నిజంగా ఉన్నాయి.

Verse 33

ताम्रपर्णी वेगवती ब्रह्मलोकफलप्रदे । तयोस्तीरे हि संत्येव क्षेत्राणि स्वर्गदानि च

తామ్రపర్ణీ, వేగవతీ నదులు బ్రహ్మలోకఫలాన్ని ప్రసాదించేవి. వాటి తీరములపై స్వర్గదాన క్షేత్రాలు (తీర్థాలు) కూడా నిశ్చయంగా ఉన్నాయి.

Verse 34

संति क्षेत्राणि तन्मध्ये पुण्यदानि च भूरिशः । तत्र तत्र वसन्प्राज्ञस्तादृशं च फलं लभेत्

అందులో అనేక పుణ్యప్రదమైన క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. ఆ ఆ క్షేత్రాలలో నివసించే జ్ఞాని, ఆ క్షేత్రపు పవిత్రతా నియమానుసారం తగిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 35

सदाचारेण सद्वृत्त्या सदा भावनयापि च । वसेद्दयालुः प्राज्ञो वै नान्यथा तत्फलं लभेत्

సదాచారం, సద్గుణాచరణం, నిరంతర శుద్ధ భావన—ఇవే దయాళువైన జ్ఞాని జీవన విధానం. ఇతర మార్గంలో ఆ ఫలం లభించదు.

Verse 36

पुण्यक्षेत्रे कृतं पुण्यं बहुधा ऋद्धिमृच्छति । पुण्यक्षेत्रे कृतं पापं महदण्वपि जायते

పుణ్యక్షేత్రంలో చేసిన పుణ్యం అనేక విధాలుగా వృద్ధి చెందుతుంది. అలాగే పుణ్యక్షేత్రంలో చేసిన పాపం అణుమాత్రమైనా మహత్తరంగా మారుతుంది.

Verse 37

तत्कालं जीवनार्थश्चेत्पुण्येन क्षयमेष्यति । पुण्यमैश्वर्यदं प्राहुः कायिकं वाचिकं तथा

ఎవడు కేవలం తక్షణ జీవనార్థమే కోరుతాడో, అతని జీవితం పుణ్యమాత్రముచేనే క్షయమవుతుంది. పండితులు చెబుతారు—పుణ్యమే ఐశ్వర్యదాయకం; అది కాయికమైనా వాచికమైనా.

Verse 38

मानसं च तथा पापं तादृशं नाशयेद्द्विजाः । मानसं वज्रलेपं तु कल्पकल्पानुगं तथा

హే ద్విజులారా, బాహ్య పాపం నశించినట్లే మానసిక పాపమును కూడా నశింపజేయవచ్చు. కానీ యుగయుగాలుగా గట్టిపడిన మనస్సు యొక్క ‘వజ్రలేపం’ దీర్ఘ సాధనతోను శివానుగ్రహంతోను మాత్రమే కరుగుతుంది.

Verse 39

ध्यानादेव हि तन्नश्येन्नान्यथा नाशमृच्छति । वाचिकं जपजालेन कायिकं कायशोषणात्

అది నిజంగా ధ్యానంతోనే నశిస్తుంది; ఇతర మార్గంతో అంతం కాదు. వాచిక (పాపం) జపమాల/జపజాలంతో క్షయమవుతుంది; కాయిక (పాపం) శరీరాన్ని నియమంతో శోషించే తపస్సుతో నశిస్తుంది.

Verse 40

दानाद्धनकृतं नश्येन्नाऽन्यथाकल्पकोटिभिः । क्वचित्पापेन पुण्यं च वृद्धिपूर्वेण नश्यति

ధనసంచయం నిజంగా దానంతోనే క్షయమవుతుంది; లేకపోతే కోట్ల కల్పాలైనా కాదు. అయితే కొన్ని సందర్భాల్లో పాపం వల్ల పుణ్యమూ ముందుగా పెరిగినట్లు కనిపించి తరువాత నశిస్తుంది.

Verse 41

बीजांशश्चैव वृद्ध्यंशो भोगांशः पुण्यपापयोः । ज्ञाननाश्यो हि बीजांशो वृद्धिरुक्तप्रकारतः

పుణ్యపాపాలకు ‘బీజాంశం’, ‘వృద్ధ్యాంశం’, ‘భోగాంశం’ అనే భాగాలు ఉంటాయి. బీజాంశం మోక్షదాయక జ్ఞానంతో నశిస్తుంది; వృద్ధ్యాంశం ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారం కొనసాగుతుంది.

Verse 42

भोगांशो भोगनाश्यस्तु नान्यथा पुण्यकोटिभिः । बीजप्ररोहे नष्टे तु शेषो भोगाय कल्पते

భోగాన్ని ఇవ్వడం ప్రారంభించిన కర్మాంశం భోగంతోనే క్షయమవుతుంది; కోట్ల పుణ్యాలతో కూడా వేరే విధంగా కాదు. కానీ కర్మబీజపు మొలక నశించినప్పుడు మిగిలినది కేవలం శేషభోగంగా అనుభవించబడుతుంది; కొత్త బంధనాన్ని కలిగించదు।

Verse 43

देवानां पूजया चैव ब्रह्मणानां च दानतः । तपोधिक्याच्च कालेन भोगः सह्यो भवेन्नृणाम् । तस्मात्पापमकृत्वैव वस्तव्यं सुखमिच्छता

దేవపూజ, బ్రాహ్మణులకు దానం, అలాగే కాలక్రమంలో తపస్సు పెరగడం వల్ల మనుష్యులకు భోగాలు సహనీయమవుతాయి. కాబట్టి నిజమైన సుఖం కోరువాడు పాపం చేయకుండా జీవించాలి।