शिवाश्रम-नित्यनैमित्तिककर्मविधिः / Śaiva Āśrama-Duties: Daily and Occasional Rites (Morning Purity & Bath Procedure)

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा

కృష్ణుడు పలికెను—హే భగవన్! శివాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించి ఉండువారి విషయమును వినదలచితిని; శివశాస్త్రోక్తమైన నిత్యకర్మలు మరియు నైమిత్తిక విధికర్మలను వివరించండి।

Verse 2

उपमन्युरुवाच । प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया । विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे

ఉపమన్యుడు పలికెను—ప్రాతఃకాలంలో శయనమునుండి లేచి, అంబాసహిత దేవుని ధ్యానించి, చేయవలసిన కార్యమును విచారించి, అరుణోదయం అయినప్పుడు గృహమునుండి బయలుదేరాలి।

Verse 3

अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः । कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्

అడ్డు లేని ఏకాంత ప్రదేశంలో ముందుగా అవసరమైన క్రియను చేయాలి. తరువాత విధి ప్రకారం శౌచం చేసి దంతధావనం ఆచరించాలి।

Verse 4

अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च । अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्

దంతకాష్ఠాలు లభించనప్పుడు, అలాగే అష్టమి మొదలైన వ్రతదినాలలో, నీటితో పన్నెండు గండూషాలు చేసి నోటి శుద్ధి చేయాలి।

Verse 5

आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् । नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा

విధివిధానంగా ఆచమనం చేసి, తరువాత వారుణస్నానం ఆచరించాలి. అది నదిలో గానీ, దేవఖాతంలో గానీ, హ్రదంలో గానీ, ఇంటిలోనూ గానీ చేయవచ్చు।

Verse 6

स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् । व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्

ఆ పవిత్ర జలతీరంలో స్నానద్రవ్యాలను ఉంచి ముందుగా బాహ్య మలినాన్ని తొలగించాలి; తరువాత శుద్ధిమట్టిని పూసుకొని స్నానం చేసి, స్నానం అనంతరం పవిత్రతార్థం గోమయాన్ని లేపనంగా పూయాలి।

Verse 7

स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च । सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च

మళ్లీ మళ్లీ స్నానం చేసి మలిన వస్త్రాన్ని విడిచివేయాలి, లేక దానిని బాగా కడిగి శుద్ధి చేయాలి. అనంతరం పూర్తిగా శుద్ధుడై—రాజువలె—మళ్లీ స్వచ్ఛ వస్త్రాన్ని ధరించాలి।

Verse 8

मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् । न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा

బ్రహ్మచారి, తపస్వి మరియు విధవ—సుగంధ ద్రవ్యాలతో విలాస స్నానం చేయరాదు; అలాగే దంతశుద్ధి పేరుతో అలంకారమయిన ఆడంబర శుభ్రత కూడా చేయరాదు।

Verse 9

सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् । अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्

యజ్ఞోపవీతం ధరించి శిఖను బిగించి జలంలో ప్రవేశించాలి. అవగాహనం చేసి సమ్యక్ ఆచమనం ద్వారా అంతఃశుద్ధుడై, అదే జలంలో త్రిమండలము (త్రిపుండ్ర చిహ్నం) న్యాసం చేయాలి—శివారాధనకు విధివిధానంగా।

Verse 10

सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् । उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्

శుభజలంలో మునిగి, మళ్లీ సంపూర్ణ శక్తితో మంత్రజపం చేసి శివస్మరణ చేయాలి. అనంతరం లేచి ఆచమనం చేసి, అదే జలంతో స్వయాన్ని అభిషేకించి శుద్ధి చేసుకోవాలి.

Verse 11

गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा । पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा

ఆవు కొమ్ముతో, పవిత్ర దర్భతో, పలాశపత్రంతో, కమలంతో లేదా స్వహస్తాలతో—ప్రోక్షణం/అర్పణం పునఃపునః చేయాలి; ఐదుసార్లు, లేక కనీసం మూడుసార్లు.

Verse 12

उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा । अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्

ఉద్యానంలో గానీ ఇంటిలో గానీ, చల్లే పాత్రతో లేదా కలశంతో—అవగాహన సమయంలో మంత్రసంస్కృత జలంతో అభిషేకం చేయించాలి.

Verse 13

अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा । आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्

వారుణశుద్ధి చేయలేని స్థితిలో, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, తడి గుడ్డతో పాదతలమునుండి మస్తకమువరకు దేహాన్ని శుద్ధి చేయాలి.

Verse 14

आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा । शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते

అగ్నేయ మంత్రంతో గానీ, శివమంత్రంతో గానీ మంత్రస్నానం చేయవచ్చు. కానీ శివచింతనలో లీనమై చేసే స్నానమే నియమబద్ధ సాధకునికి నిజమైన ‘ఆత్మీయ’ (అంతః) స్నానమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 15

स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् । आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्

తమ గృహ్యసూత్రంలో చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, మంత్రసహిత ఆచమనం చేసి ప్రారంభించి బ్రహ్మయజ్ఞాన్ని ఆచరించాలి; అది పూర్తయ్యాక దేవతలాది వారికి తర్పణం సమర్పించాలి.

Verse 16

मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि । दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे

సూర్యమండలంలో స్థితుడైన మహాదేవుని ధ్యానించి, విధివిధానముగా ఆరాధించిన తరువాత, ఆదిత్యరూపుడైన శివునికి అర్ఘ్యము సమర్పించాలి—ఆయనే సర్వత్ర ప్రకాశమును ప్రసాదించువాడు, మంగళదాయకుడు।

Verse 17

अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् । करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः

తదుపరి తన స్వసూత్రంలో చెప్పిన విధిని నిర్వహించి చేతులను శుద్ధి చేసుకోవాలి. అనంతరం కరన్యాసం చేసి, మంత్రన్యాసంతో శరీరాన్ని ‘సకలీకృతం’ చేసుకున్న ఉపాసకుడు తదుపరి క్రియకు ప్రవేశించాలి।

Verse 18

वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः । कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः

ఎడమ చేతిలో పట్టిన నీటిలో సుగంధ ద్రవ్యాలు, తెల్ల ఆవాలు కలిపి, కుశగుచ్ఛంతో శివుని మూలమంత్రాన్ని జపిస్తూ పూజాస్థలం లేదా ఆధారాన్ని ప్రోక్షించాలి।

Verse 19

आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् । वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्

“ఆపో హి ష్ఠా…” మొదలైన మంత్రాలతో మిగిలిన నీటిని మృదువుగా వాసన తీసుకొని, ఎడమ నాసాపుటం ద్వారానే శుభ్రప్రకాశమయ శివదేవుని స్థిరంగా ఆహ్వానించి ధ్యానించాలి।

Verse 20

अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च । कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्

దేహంలో ఉన్న అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని ఎడమ నాసాపుటం ద్వారా బయటకు పంపి, అది బాహ్యంగా వ్యక్తమై—కృష్ణవర్ణంగా—పవిత్ర శిలలోని శివలింగంలో ప్రవేశించిందని ధ్యానించాలి।

Verse 21

तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः । भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि

ఆపై విధివిధానంగా దేవతలకు, ముఖ్యంగా ఋషులకు తర్పణం చేయాలి; అలాగే భూతప్రాణులకు మరియు పితృదేవతలకు కూడా యథావిధిగా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 22

रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् । सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्

రక్తచందనమిశ్రిత జలంతో భూమిపై చేతిమాత్ర పరిమాణంలో సువృత్తమైన మండలాన్ని గీయాలి; దానిని ఎర్రచూర్ణం మొదలైనవాటితో అలంకరించాలి।

Verse 23

तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह । स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये

అక్కడ భానువును (సూర్యుని) తన ఆవరణ దేవతలతో కూడి విధివిధానంగా సంపూజించాలి; ‘స్వఖోల్కాయ’ మంత్రంతో అంగసహితంగా చేసి సుఖసిద్ధి పొందాలి।

Verse 24

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च । तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्

మళ్లీ మండలాన్ని గీసి దాని అంగాలతో కూడి సమ్యక్ పూజించి, అక్కడ మాగధ-ప్రస్థ ప్రమాణానికి తగిన బంగారు పాత్రను స్థాపించాలి।

Verse 25

पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना । रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः

సుగంధ జలంలో రక్తచందనాన్ని కలిపి ఆ పాత్రను నింపాలి; ఎర్ర పుష్పాలు, నువ్వులు, కుశగడ్డి మరియు అక్షతలతో కూడి సమర్పించాలి।

Verse 26

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा । जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले

దూర్వా, అపామార్గం, గోఉత్పత్తులతో—లేదా కేవలం శుద్ధజలంతోనే—రెండు మోకాళ్లపై భూమికి వంగి, ప్రతిష్ఠిత మండలంలో దేవునికి ప్రణామం చేసి నమస్కరించాలి।

Verse 27

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् । अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया

ఆ పాత్రను భక్తితో శిరస్సుపై ఉంచి, ఆ అర్ఘ్యాన్ని శ్రీశివునికి సమర్పించాలి. లేదా అంజలిలో నీటిని తీసుకొని, పవిత్ర దర్భతో కూడి, మూలమంత్రంతో సంస్కరించి అర్పించాలి।

Verse 28

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये । कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

ముందుగా చేతులను శుద్ధి చేసి, తరువాత మళ్లీ కరన్యాసం చేసి, ఆకాశస్థుడైన ఆదిత్యమూర్తి శ్రీశివునికి పైకి ఎత్తి అర్పించాలి।

Verse 29

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् । गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्

ఈశానం నుండి సద్యోజాతం వరకు పంచబ్రహ్మమయుడైన శివునిగా గ్రహించి, పవిత్ర భస్మాన్ని మంత్రాలతో తీసుకొని, అవయవాలపై రుద్ది స్పర్శించి దేహాన్ని పవిత్రం చేయాలి।

Verse 30

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् । ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्

దినాంతంలో క్రమంగా శిరస్సు, ముఖం, హృదయం, గుహ్యస్థానం, పాదాలపై పవిత్ర భస్మాన్ని లేపనం చేయాలి. తరువాత మూలమంత్రంతో సర్వాంగాన్ని స్పర్శించి శుద్ధి చేసుకొని ఆపై నూతన వస్త్రాలను ధరించాలి।

Verse 31

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः । जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

వస్త్రాన్ని ధరించి రెండుసార్లు ఆచమనం చేయాలి. తరువాత ఏకాదశ మంత్రాలతో అభిమంత్రిత జలంతో ప్రోక్షణ చేసి, ఆ జలంతోనే వస్త్రాన్ని ఆచ్ఛాదించి శుద్ధి చేసి; మళ్లీ రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి శ్రీశివుని స్మరించాలి.

Verse 32

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् । अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

తర్వాత మంత్రజ్ఞుడైన భక్తుడు చేతులను మళ్లీ విధిగా స్థాపించి పవిత్ర భస్మంతో త్రిపుండ్రాన్ని గీయాలి. అనంతరం సుగంధ జలంతో నుదుటిపై దానిని స్పష్టంగా, సుస్వరూపంగా ముద్రించాలి.

Verse 33

वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा । ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः

అది వృత్తమై ఉండవచ్చు, చతురస్రమై ఉండవచ్చు, బిందువై ఉండవచ్చు లేదా అర్ధచంద్రాకారమై ఉండవచ్చు—నుదుటిపై భస్మంతో మళ్లీ ఏ రూపంలో పుండ్రం గీయబడుతుందో, అదే భక్తునికి శుభ పుండ్రమని గ్రహించాలి.

Verse 34

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् । सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः

అదే విధమైన చిహ్నాన్ని రెండు భుజాలపై, శిరస్సుపై, అలాగే రెండు స్తనాల మధ్య భాగంలో గీయాలి. శరీరమంతా భస్మం పూయడమూ త్రిపుండ్ర చిహ్నాల మహిమకు సమానం కాదు.

Verse 35

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना । रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

కాబట్టి సంపూర్ణంగా భస్మం పూయకపోయినా కేవలం త్రిపుండ్రాన్ని మాత్రమే గీయాలి. అలాగే రుద్రాక్షలను ధరించాలి—శిరస్సుపై, కంఠంలో, చెవుల్లో మరియు చేతుల్లో కూడా.

Verse 36

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् । विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्

ఆ చిహ్నం బంగారు వర్ణంతో, విరగని విధంగా, శుభప్రదంగా ఉండాలి; అటువంటి శుభచిహ్నాన్ని ఇతరులు ధరించరాదు. బ్రాహ్మణాది వర్ణాలకు క్రమంగా శ్రేష్ఠ రంగులు—పసుపు, తరువాత ఎరుపు, తరువాత నలుపు.

Verse 37

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् । तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः

అది (ఉత్తమాచారం/వస్తువు) లభించకపోతే, లభ్యమైనదానిలో శుద్ధమై దోషరహితమైనదానినే ధరించాలి. అయినా తక్కువ అర్హతవారు ఉన్నత నియమాన్ని చేపట్టకూడదు; ఉన్నత అర్హతవారు నీచమైనదాన్ని స్వీకరించకూడదు.

Verse 38

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् । इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा

అశుచిగా ఉన్నవాడు రుద్రాక్షను ధరించకూడదు; తగిన సమయాల్లోనే ఎల్లప్పుడూ ధరించాలి. ఈ విధంగా త్రిసంధ్యలలో గానీ, ద్విసంధ్యలలో గానీ, లేదా రోజుకు ఒక్కసారైనా (ధరించవచ్చు)।

Verse 39

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् । प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्

శక్తి మేరకు స్నానాది శుద్ధికర్మలు చేసి పరమేశ్వరుడు (శివుడు)ను పూజించాలి. తరువాత విధి స్థలానికి చేరి శుభ్రమైన, మనోహరమైన ఆసనాన్ని సిద్ధం చేయాలి.

Verse 40

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्

తూర్పు ముఖంగా గానీ, ఉత్తర ముఖంగా గానీ ఉండి దేవుడిని మరియు దేవిని ధ్యానించాలి. తరువాత గురువుకు, అలాగే శ్వేత మొదలుకొని నకులీశ వరకు ఉన్న పరంపరకు మరియు వారి శిష్యులకు ప్రణామం చేయాలి.

Verse 41

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् । शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

మళ్లీ దేవాధిదేవుడు శివునికి నమస్కరించి, ఆపై ఆయన నామాష్టకాన్ని జపించాలి— “శివ, మహేశ్వర, రుద్ర, విష్ణు, పితామహ (బ్రహ్మ) …”

Verse 42

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् । अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्

“సంసార వైద్యుడు, సర్వజ్ఞుడు, పరమాత్మ” అనే అష్టకాన్ని జపించాలి. లేదా “శివ” అనే ఒక్క నామాన్నే పదకొండు సార్లు (మరింతగా కూడా) జపించాలి.

Verse 43

प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

ముందుగా చేతుల శుద్ధి చేసి, ఆపై కరన్యాసం— అంటే చేతులపై మంత్రశక్తి విన్యాసం— చేయాలి.