Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 31

शिवाश्रम-नित्यनैमित्तिककर्मविधिः / Śaiva Āśrama-Duties: Daily and Occasional Rites

Morning Purity & Bath Procedure

Devanagari script

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः । जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

Transliteration

paridhāya dvirācamya prokṣyaikādaśamantritaiḥ | jalairācchādya vāso 'yaddvirācamya śivaṃ smaret

Translation

వస్త్రాన్ని ధరించి రెండుసార్లు ఆచమనం చేయాలి. తరువాత ఏకాదశ మంత్రాలతో అభిమంత్రిత జలంతో ప్రోక్షణ చేసి, ఆ జలంతోనే వస్త్రాన్ని ఆచ్ఛాదించి శుద్ధి చేసి; మళ్లీ రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి శ్రీశివుని స్మరించాలి.

Word by Word

• परिधाय: having put on (worn)
• परिधाय: पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + धा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); ‘having put on/worn’

• द्विः: twice
• द्विः: प्रकार (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विः (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक क्रियाविशेषण (numeral adverb)

• आचम्य: having performed ācamana
• आचम्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चम (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having sipped (water ritually)’

• प्रोक्ष्य: having sprinkled
• प्रोक्ष्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + उक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having sprinkled’

• एकादश-मन्त्रितैः: with (water) consecrated by eleven mantras
• एकादश-मन्त्रितैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: एकादश (संख्या-प्रातिपदिक) + मन्त्रित (मन्त्र् धातु/मन्त्रय् धातु + क्त, कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष (एकादशभिः मन्त्रैः मन्त्रित); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; qualifies जलैः

• जलैः: with waters
• जलैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• आच्छाद्य: having covered
• आच्छाद्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + छद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having covered’

• वासः: garment/cloth
• वासः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘cloth/garment’

• अयत्: held/kept (restrained)
• अयत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he restrained/held’ (contextually: ‘he should hold/keep’—but form is past)

• द्विः: twice
• द्विः: प्रकार (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विः (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक क्रियाविशेषण

• आचम्य: having performed ācamana
• आचम्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चम (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• स्मरेत्: should remember
• स्मरेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: rudram

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that outer purity (ācamana and consecration of one’s clothing) supports inner purity, culminating in Śiva-smaraṇa—remembrance of Pati (Śiva), which is central for loosening pāśa (bondage) and steadying the mind in worship.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Before approaching Saguna Śiva in Liṅga-pūjā, the devotee prepares the body and surroundings through prescribed purifications; the final act—remembering Śiva—turns the ritual into true upāsanā rather than mere external action.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform ācamana twice, sprinkle and purify the garment with water empowered by eleven mantras (ekādaśa-mantra prokṣaṇa), perform ācamana twice again, and then meditate on/mentally invoke Śiva with focused remembrance.