मङ्गलाचरणम्, तीर्थ-परिसरः, सूतागमनम् — Invocation, Sacred Setting, and the Arrival of Sūta

Verse 1

व्यास उवाच । नमश्शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे । प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यंतहेतवे

వ్యాసుడు పలికెను—సోమస్వరూపుడైన, గణులతో కూడిన, తన కుమారునితో కూడిన భగవాన్ శివునికి నమస్కారం. ప్రధానం మరియు పురుషానికి అధీశ్వరుడై సృష్టి-స్థితి-లయాలకు కారణమైన పరమేశ్వరునికి ప్రణామం.

Verse 2

शक्तिरप्रतिमा यस्य ह्यैश्वर्यं चापि सर्वगम् । स्वामित्वं च विभुत्वं च स्वभावं संप्रचक्षते

యస్య శక్తి అప్రమేయమైనది, యస్య ఐశ్వర్యము సర్వత్ర వ్యాపించినది—ఆయన స్వామిత్వము, విభుత్వము, సహజ స్వభావము ఇట్లు ప్రకటింపబడును।

Verse 3

तमजं विश्वकर्माणं शाश्वतं शिवमव्ययम् । महादेवं महात्मानं व्रजामि शरणं शिवम्

అజుడు, విశ్వకర్మ, శాశ్వతుడు, శివుడు, అవ్యయుడు అయిన ఆ శివుని శరణు వ్రజించుచున్నాను; మహాదేవుడు, మహాత్ముడు అయిన ప్రభువే ఆయన।

Verse 4

धर्मक्षेत्रे महातीर्थे गंगाकालिंदिसंगमे । प्रयागे नैमिषारण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि

ధర్మక్షేత్రమైన మహాతీర్థంలో, గంగా–కాలిందీ సంగమస్థానమైన ప్రయాగంలో, నైమిషారణ్యంలో, బ్రహ్మలోకమునకు దారియైన మార్గమందు।

Verse 5

मुनयश्शंसितात्मानः सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

ఆ మునులు ప్రశంసనీయమైన ఆచారములు కలవారు, సత్యవ్రతాలలో పరాయణులు, మహాతేజస్సు గలవారు, మహాభాగ్యశాలులు; వారు మహాసత్ర యజ్ఞాన్ని ఏర్పాటు చేసి ప్రారంభించారు.

Verse 6

तत्र सत्रं समाकर्ण्य तेषामक्लिष्टकर्मणाम् । साक्षात्सत्यवतीसूनोर्वेदव्यासस्य धीमतः

అక్కడ అక్లిష్టకర్ములైన ఋషులు నిర్వహిస్తున్న సత్రయాగాన్ని విని, సత్యవతీ సూనువు ధీమంతుడైన వేదవ్యాసుడు ఆ దేశానికి వచ్చెను।

Verse 7

शिष्यो महात्मा मेधावी त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित्

అతడు శిష్యుడు—మహాత్ముడు, మేధావి—త్రిలోకములలో విశ్రుతుడు; పంచావయవయుక్త వాక్యముల గుణదోషములను తెలిసినవాడు।

Verse 8

उत्तरोत्तरवक्ता च ब्रुवतो ऽपि बृहस्पतेः । मधुरः श्रवणानां च मनोज्ञपदपर्वणाम्

బృహస్పతి పలుకుచున్నప్పటికీ, తరువాతి వక్త మరింత ఉత్తమంగా పలికెను; ఆ ఉపన్యాసము శ్రవణములకు మధురమై, మనోహర పదపర్వములతో మనసును ఆనందింపజేసెను।

Verse 9

कथानां निपुणो वक्ता कालविन्नयवित्कविः । आजगाम स तं देशं सूतः पौराणिकोत्तमः

అప్పుడు కథనాలలో నిపుణుడైన వక్త, కాలమును నయమును తెలిసిన కవి—పౌరాణికులలో ఉత్తముడైన సూతుడు—ఆ దేశానికి వచ్చెను।

Verse 10

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं मुनयो हृष्टमानसाः । तस्मै साम च पूजां च यथावत्प्रत्यपादयन्

సూతుడు వచ్చుటను చూచి మునులు హృదయానందంతో పరవశులయ్యారు. విధి ప్రకారం అతనికి మధుర స్వాగతవాక్యాలు మరియు యథోచిత పూజను సమర్పించారు.

Verse 11

प्रतिगृह्य सतां पूजां मुनिभिः प्रतिपादिताम् । उद्दिष्टमानसं भेजे नियुक्तो युक्तमात्मनः

సత్పురుషుల పూజను, మునులు విధిగా సమర్పించినదాన్ని, అతడు స్వీకరించాడు. అనంతరం ఆత్మనియమంతో, నియుక్త కర్తవ్యభావంతో, తన మనస్సును నిర్దిష్ట ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యంపై స్థిరపరిచాడు.

Verse 12

ततस्तत्संगमादेव मुनीनां भावितात्मनाम् । सोत्कंठमभवच्चितं श्रोतुं पौराणिकीं कथाम्

అప్పుడు భావితాత్ములైన మునుల సత్సంగమువలన చిత్తము అత్యంత ఉత్సుకతతో శివసంబంధ పురాణకథను వినదలచెను।

Verse 13

तदा तमनुकूलाभिर्वाग्भिः पूज्य १ महर्षयः । अतीवाभिमुखं कृत्वा वचनं चेदमब्रुवन्

అప్పుడు మహర్షులు అనుకూలమైన, పూజ్యమైన వాక్యములతో ఆయనను సత్కరించి, పూర్తిగా ఎదురుగా నిలిచి ఈ మాటలు పలికిరి।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्नो भाग्यगौरवात् । संप्राप्तोद्य महाभाग शैवराज महामते

ఋషులు పలికిరి—హే రోమహర్షణా, హే సర్వజ్ఞా! మా భాగ్యగౌరవమువలన నీవు నేడు మా వద్దకు వచ్చితివి. హే మహాభాగ, హే శైవభక్తరాజా, హే మహామతీ!

Verse 15

पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यक्षमीयिवान् । तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम्

నీవు వ్యాసుని నుండి ప్రత్యక్షంగా సమస్త పురాణవిద్యను పొందితివి; అందుచేత ఈ ఆశ్చర్యభూతమైన పవిత్ర కథలకు నీవే యోగ్య పాత్రవు।

Verse 16

रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः । यच्च भूतं यच्च भव्यं यच्चान्यद्वस्तु वर्तते

ఉత్తమ సారముగల రత్నాల నిధిగా సముద్రం ఉన్నట్లే, మీరు గతమైనది, భవిష్యత్తులో కలుగునది, ఇంకా ఉన్న ఇతర సమస్త తత్త్వాలకూ అక్షయ మూలస్రోతస్సు.

Verse 17

न तवाविदितं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । त्वमदृष्टवशादस्मद्दर्शनार्थमिहागतः

మూడు లోకాలలో మీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు. అయినా అదృష్టవశాత్తు మా దర్శనార్థం మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు.

Verse 18

वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाशु नः । एवमभ्यर्थितस्सूतो मुनिभिर्वेदवादिभिः

‘వేదాంతసారమూ సర్వస్వమూ అయిన ఆ పురాణాన్ని మాకు త్వరగా శ్రవణం చేయించండి.’ అని వేదవాదులైన మునులు ప్రార్థించగా, సూతుడు కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

Verse 19

श्लक्ष्णां च न्यायसंयुक्तां प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूत उवाच । पूजितो ऽनुगृहीतश्च भवद्भिरिति चोदितः

సూతుడు చెప్పెను—“మీరు మా చేత పూజింపబడి అనుగ్రహింపబడ్డారు” అని ప్రేరేపింపబడి, అతడు మృదువైన, శుభమైన, న్యాయసమ్మతమైన వాక్యంతో ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 20

कस्मात्सम्यङ्न विब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । अभिवंद्य महादेवं देवीं स्कंदं विनायकम्

ఋషులు పూజించిన ఈ పురాణాన్ని నేను సమ్యకంగా ఎందుకు వివరించకూడదు—మహాదేవునికి, దేవికి, స్కందునికి, వినాయకునికి నమస్కరించి।

Verse 21

नंदिनं च तथा व्यासं साक्षात्सत्यवतीसुतम् । वक्ष्यामि परमं पुण्यं पुराणं वेदसंमितम्

నందీశ్వరునికీ, సాక్షాత్ సత్యవతీపుత్రుడైన వ్యాసమహర్షికీ నమస్కరించి, వేదసమాన ప్రామాణ్యముగల ఈ పరమ పుణ్య పురాణాన్ని నేను ఇప్పుడు ప్రకటించెదను।

Verse 22

शिवज्ञानार्णवं साक्षाद्भक्तिमुक्तिफलप्रदम् । शब्दार्थन्यायसंयुक्तै रागमार्थैर्विभूषितम्

ఇది సాక్షాత్ ‘శివజ్ఞానార్ణవం’; భక్తి మరియు ముక్తి ఫలములను ప్రసాదించేది; శబ్దార్థ న్యాయయుక్తమైన తర్కంతో కూడి, ప్రేమభక్తి మార్గోపదేశాలతో అలంకృతమై ఉంది।

Verse 23

श्वेतकल्पप्रसंगेन वायुना कथितं पुरा । विद्यास्थानानि सर्वाणि पुराणानुक्रमं तथा

పూర్వం శ్వేతకల్ప ప్రసంగంలో వాయుదేవుడు వివరించాడు—సర్వ విద్యాస్థానములు మరియు పురాణముల క్రమబద్ధమైన అనుక్రమమును కూడా।

Verse 24

तत्पुराणस्य चोत्पत्तिं ब्रुवतो मे निबोधत । अंगानि वेदाश्चत्वारो मीमांसान्यायविस्तरः

ఆ పురాణముని ఉద్భవాన్ని నేను వివరిస్తున్నాను; శ్రద్ధగా వినుడి. అది వేదాంగములు, నాలుగు వేదములు ఆధారముగా కలిగి, మీమాంసా-న్యాయ విస్తారమైన విచారణతో విస్తరించుచున్నది.

Verse 25

पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याश्चेताश्चतुर्दश । आयुर्वेदो धनुर्वेदो गांधर्वश्चेत्यनुक्रमात्

క్రమానుసారంగా పురాణములు, ధర్మశాస్త్రములు మరియు పద్నాలుగు విద్యలు లెక్కించబడును—ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, గాంధర్వం మొదలైనవి; ఇవన్నీ ధర్మాచరణకు, పరమార్థానికి సాధనములు, చివరకు శివభక్తిలో పరిపక్వమగును.

Verse 26

अर्थशास्त्रं परं तस्माद्विद्या ह्यष्टादश स्मृताः । अष्टादशानां विद्यानामेतासां भिन्नवर्त्मनाम्

అందుచేత అర్థశాస్త్రమే పరమమని భావించబడింది; మరియు అష్టాదశ విద్యలు స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. ఆ అష్టాదశ విద్యలు తత్కత మార్గాలలో భిన్నంగా ప్రవహిస్తాయి.

Verse 27

आदिकर्ता कविस्साक्षाच्छूलपाणिरिति श्रुतिः । स हि सर्वजगन्नाथः सिसृक्षुरखिलं जगत्

శ్రుతి ఇలా ప్రకటిస్తుంది—ఆదికర్త సాక్షాత్ కవి, శూలపాణి. ఆయనే సర్వజగన్నాథుడు; సమస్త జగత్తును సృష్టించదలచినవాడు।

Verse 28

ब्रह्माणं विदधे साक्षात्पुत्रमग्रे सनातनम् । तस्मै प्रथमपुत्राय ब्रह्मणे विश्वयोनये

ఆయన ఆది కాలంలో సాక్షాత్ బ్రహ్మను సనాతన కుమారునిగా సృష్టించాడు. ఆ మొదటి కుమారుడైన బ్రహ్మకు—విశ్వయోని అయినవానికి—(సృష్టికార్యాన్ని అప్పగించాడు).

Verse 29

विद्याश्चेमा ददौ पूर्वं विश्वसृष्ट्यर्थमीश्वरः । पालनाय हरिं देवं रक्षाशक्तिं ददौ ततः

ఆదిలో ఈశ్వరుడు విశ్వసృష్టి నిమిత్తం ఈ విద్యలను ప్రసాదించాడు; అనంతరం లోకపాలన-రక్షణార్థం దేవ హరికి రక్షాశక్తిని అనుగ్రహించాడు.

Verse 30

मध्यमं तनयं विष्णुं पातारं ब्रह्मणो ऽपि हि । लब्धविद्येन विधिना प्रजासृष्टिं वितन्वता

విష్ణువు మధ్యమ కుమారుడు; బ్రహ్మా తండ్రి, సృష్టికర్త కూడా. పొందిన విద్యతో, విధి ప్రకారం, బ్రహ్మా ప్రజాసృష్టిని విస్తరింపజేశాడు.

Verse 31

प्रथमं सर्वशास्त्राणां पुराणं ब्रह्मणा स्मृतम् । अनंतरं तु वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः

సర్వశాస్త్రాలలో మొదట బ్రహ్మదేవుడు పురాణాన్ని స్మరించి ప్రకటించాడు; అనంతరం ఆయన ముఖముల నుండి వేదములు వెలువడ్డాయి.

Verse 32

प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां तन्मुखादभवत्ततः । यदास्य विस्तरं शक्ता नाधिगंतुं प्रजा भुवि

అప్పుడు ఆయన ముఖమునుండి సమస్త శాస్త్రాల ప్రవాహం ప్రారంభమైంది; కాని వాటి విస్తారాన్ని భూమిపై జీవులు గ్రహించలేకపోయినప్పుడు (సులభ బోధ అవసరమైంది)।

Verse 33

तदा विद्यासमासार्थं विश्वेश्वरनियोगतः । द्वापरांतेषु विश्वात्मा विष्णुर्विश्वंभरः प्रभुः

అప్పుడు విద్యను సంక్షిప్తంగా చేసి నిలుపుటకై, విశ్వేశ్వరుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత, ద్వాపరయుగాంతంలో, విశ్వాత్ముడూ విశ్వంభరుడైన ప్రభు విష్ణువు (ఆ కార్యాన్ని చేపట్టాడు)।

Verse 34

व्यासनाम्ना चरत्यस्मिन्नवतीर्य महीतले । एवं व्यस्ताश्च वेदाश्च द्वापरेद्वापरे द्विजाः

ప్రతి ద్వాపరయుగంలో ఆయన భూమిపై అవతరించి ‘వ్యాస’ అనే నామంతో సంచరిస్తాడు; ఓ ద్విజులారా, అలాగే ప్రతి ద్వాపరంలో వేదాలు కూడా విభజింపబడి సక్రమంగా అమర్చబడతాయి.

Verse 35

निर्मितानि पुराणानि अन्यानि च ततः परम् । स पुनर्द्वापरे चास्मिन्कृष्णद्वैपायनाख्यया

అనంతరం ఇతర పురాణాలు కూడా నిర్మించబడ్డాయి. మరల ఈ ద్వాపరయుగంలో ఆయన ‘కృష్ణద్వైపాయన’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై (వాటిని కూడా) ప్రవర్తింపజేశాడు.

Verse 36

अरण्यामिव हव्याशी सत्यवत्यामजायत । संक्षिप्य स पुनर्वेदांश्चतुर्धा कृतवान्मुनिः

అరణ్యంలో రగిలే అగ్నివలె సత్యవతిలో హవ్యాశీ ముని జన్మించాడు. అనంతరం ఆ ముని విస్తారమైన వేదాన్ని సంక్షిప్తం చేసి మళ్లీ నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు।

Verse 37

व्यस्तवेदतया लोके वेदव्यास इति श्रुतः । पुराणानाञ्च संक्षिप्तं चतुर्लक्षप्रमाणतः

వేదాలను విభజించి క్రమబద్ధం చేసినందున ఆయన లోకంలో ‘వేదవ్యాసుడు’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన పురాణాలను కూడా సంక్షిప్తంగా సంకలనం చేశాడు; వాటి పరిమాణం నాలుగు లక్షల శ్లోకాలు।

Verse 38

अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम् । यो विद्याच्चतुरो वेदान् सांगोपणिषदान्द्विजः

ఇప్పటికీ దేవలోకంలో దాని విస్తారం శతకోటి ప్రమాణంగా వ్యాపించి ఉంది. ఏ ద్విజుడు అంగాలతో కూడిన ఉపనిషత్తులతో సహా నాలుగు వేదాలను తెలిసినా, ఆ మహావిస్తారానికి అంతం సులభం కాదు।

Verse 39

न चेत्पुराणं संविद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः । इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत्

పురాణాన్ని యథార్థంగా గ్రహించనివాడు విచక్షణుడని చెప్పబడడు. ఎందుకంటే ఇతిహాసములు మరియు పురాణముల ద్వారా వేదార్థం విస్తరింపబడి స్పష్టమగవలెను.

Verse 40

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वंतराणि च

వేదము అల్పశ్రుతుని భయపడును—“ఈడు నన్ను తప్పుగా దాటించును (అర్థాత్ తప్పుగా వ్యాఖ్యానించును)” అని. వేదములో సర్గము, ప్రతిసర్గము, వంశములు మరియు మన్వంతరములు వివరింపబడినవి.

Verse 41

वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् । दशधा चाष्टधा चैतत्पुराणमुपदिश्यते

వంశములు మరియు వంశానుచరితముల వృత్తాంతమే పంచలక్షణములతో కూడిన పురాణమని చెప్పబడుతుంది. ఈ పురాణము దశవిధముగా, అష్టవిధముగా కూడా ఉపదేశింపబడుతుంది.

Verse 42

बृहत्सूक्ष्मप्रभेदेन मुनिभिस्तत्त्ववित्तमैः । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

తత్త్వాన్ని అత్యుత్తమంగా తెలిసిన మునులు పురాణాలను బృహత్-సూక్ష్మ విభాగాలుగా వేరు చేస్తారు—బ్రాహ్మం, పాద్మం, వైష్ణవం, శైవం మరియు భాగవతం.

Verse 43

भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम् । आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैंगं वाराहमेव च

(ఇవీ) భవిష్యము, నారదీయము, తదుపరి మార్కండేయము; అలాగే ఆగ్నేయము, బ్రహ్మవైవర్తము, లైంగము మరియు వారాహము (పురాణములు).

Verse 44

स्कान्दं च वामनं चैव कौर्म्यं मात्स्यं च गारुडम् । ब्रह्मांडं चेति पुण्यो ऽयं पुराणानामनुक्रमः

స్కాందము, వామనము, కౌర్మము, మాత్స్యము, గారుడము, బ్రహ్మాండము—ఇదే పురాణముల పుణ్యమైన అనుక్రమము.

Verse 45

तत्र शैवं तुरीयं यच्छार्वं सर्वार्थसाधकम् । ग्रंथो लक्षप्रमाणं तद्व्यस्तं द्वादशसंहितम्

వాటిలో శైవము నాల్గవది—శర్వుడు (శ్రీశివుడు) సంబంధమైనది, సమస్త పురుషార్థములను సాధించునది. ఆ గ్రంథము లక్ష శ్లోక ప్రమాణమై, ద్వాదశ సంహితలుగా విభజింపబడినది.

Verse 46

निर्मितं तच्छिवेनैव तत्र धर्मः प्रतिष्ठितः । तदुक्तेनैव धर्मेण शैवास्त्रैवर्णिका नराः

ఆ వ్యవస్థను శివుడే నిర్మించాడు; అక్కడ ధర్మం దృఢంగా ప్రతిష్ఠితమైంది. ఆయన ప్రకటించిన అదే ధర్మం వల్ల నాలుగు వర్ణాల ప్రజలందరూ శైవులు—శివమార్గానుయాయులు—అయ్యారు।

Verse 47

तस्माद्विमुकुतिमन्विच्छञ्च्छिवमेव समाश्रयेत् । तमाश्रित्यैव देवानामपि मुक्तिर्न चान्यथा

కాబట్టి ముక్తిని కోరువాడు శివుడినే శరణు పొందాలి. దేవతలకైనా ముక్తి ఆయన ఆశ్రయంతోనే లభిస్తుంది; ఇతరథా కాదు।

Verse 49

यदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् । तस्य भेदान्समासेन ब्रुवतो मे निबोधत

ఇక్కడ ప్రకటించబడిన ఈ శైవ పురాణం వేదసమ్మతమైనది. ఇప్పుడు దాని విభాగాలను సంక్షేపంగా నేను చెప్పుచున్నాను—శ్రద్ధగా వినండి।

Verse 50

विद्येश्वरं तथा रौद्रं वैनायकमनुत्तमम् । औमं मातृपुराणं च रुद्रैकादशकं तथा

“విద్యేశ్వర, రౌద్ర, అనుత్తమ వైనాయక, ఔమ, మాతృ-పురాణం మరియు రుద్ర-ఏకాదశకం—ఇవి (విభాగాలు) ఉన్నాయి.”

Verse 51

कैलासं शतरुद्रं च शतरुद्राख्यमेव च । सहस्रकोटिरुद्राख्यं वायवीयं ततःपरम्

“కైలాసం, శతరుద్రం, అలాగే ‘శతరుద్ర’ అనే మరోది; తరువాత ‘సహస్రకోటిరుద్ర’ అనే; ఆపై వాయవీయం (సంహిత) వస్తుంది.”

Verse 52

धर्मसंज्ञं पुराणं चेत्येवं द्वादश संहिताः । विद्येशं दशसाहस्रमुदितं ग्रंथसंख्यया

‘ధర్మ’ అనే పురాణము ఈ విధంగా ద్వాదశ సంహితలుగా ప్రతిపాదించబడింది. గ్రంథగణన ప్రకారం ‘విద్యేశ్వర’ భాగము దశసహస్ర శ్లోకాలుగా ప్రకటించబడింది.

Verse 53

रौद्रं वैनायकं चौमं मातृकाख्यं ततः परम् । प्रत्येकमष्टसाहस्रं त्रयोदशसहस्रकम्

రౌద్రం, వైనాయకం, చౌమం, తదనంతరం ‘మాతృక’ అని పిలువబడేది—ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటి అష్టసహస్ర శ్లోకాలుగా ఉన్నాయి; (సమష్టిగా) త్రయోదశసహస్రమని చెప్పబడింది.

Verse 54

रौद्रकादशकाख्यं यत्कैलासं षट्सहस्रकम् । शतरुद्रं त्रिसाहस्रं कोटिरुद्रं ततः परम्

‘రౌద్రకాదశక’ అని ప్రసిద్ధమైనది ‘కైలాస’ భాగము—షట్సహస్ర శ్లోకాలతో కూడినది. ‘శతరుద్ర’ భాగము త్రిసహస్రం; దాని తరువాత ‘కోటిరుద్ర’ భాగము ఉంది.

Verse 55

सहस्रैर्नवभिर्युक्तं सर्वार्थज्ञानसंयुतम् । सहस्रकोटिरुद्राख्यमेकादशसहस्रकम्

ఇది నవసహస్ర (తొమ్మిది వేల)తో యుక్తమై, సర్వ పురుషార్థజ్ఞానంతో పరిపూర్ణమై ఉంది. దీనికి ‘సహస్రకోటిరుద్ర’ అనే నామము; మొత్తం ఏకాదశసహస్ర (పదకొండు వేల) పరిమాణము కలదు.

Verse 56

चतुस्सहस्रसंख्येयं वायवीयमनुत्तमम् । धर्मसंज्ञं पुराणं यत्तद्द्वादशसहस्रकम्

ఈ అనుత్తమ వాయవీయ (సంహిత) చతుఃసహస్ర (నాలుగు వేల)గా లెక్కించబడుతుంది. ‘ధర్మ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన పురాణము ద్వాదశసహస్ర (పన్నెండు వేల) పరిమాణమైంది.

Verse 57

तदेवं लक्षमुद्दिष्टं शैवं शाखाविभेदतः । पुराणं वेदसारं तद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ఇలా శాఖాభేదముల ప్రకారం శైవధర్మ లక్షణము నిర్దేశించబడింది. ఆ పురాణము వేదసారము; భుక్తి మరియు ముక్తి—రెండింటి ఫలమును ప్రసాదించును.

Verse 58

व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् । शैवन्तत्र पुराणं वै चतुर्थं सप्तसंहितम्

ఆ మహాగ్రంథమును వ్యాసుడు సంక్షిప్తం చేసి ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకములుగా చేసెను. ఆ సమాహారంలో శైవ పురాణము నిజముగా నాల్గవది; అది ఏడు సంహితలతో కూడినది.

Verse 59

विद्येश्वराख्या तत्राद्या द्वितीया रुद्रसंहिता । तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका

అందులో మొదటిది ‘విద్యేశ్వర సంహిత’ అని, రెండవది ‘రుద్ర సంహిత’ అని పిలువబడును. మూడవది ‘శతరుద్ర’గా, నాల్గవది ‘కోటిరుద్రా’గా ప్రసిద్ధి.

Verse 60

पञ्चमी कथिता चोमा षष्ठी कैलाससंहिता । सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहिता इह

ఐదవది ‘ఉమా-సంహిత’ అని చెప్పబడెను; ఆరవది ‘కైలాస-సంహిత’; ఏడవది ‘వాయవీయ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధము. ఈ విధంగా ఇక్కడ ఏడు సంహితలు ఉన్నాయి।

Verse 61

विद्येश्वरं द्विसाहस्रं रौद्रं पञ्चशतायुतम् । त्रिंशत्तथा द्विसाहस्रं सार्धैकशतमीरितम्

‘విద్యేశ్వర’ భాగము రెండు వేల (శ్లోకములు) అని చెప్పబడెను; ‘రౌద్ర’ భాగము యాభై వేల. అలాగే (మిగిలిన భాగములకు) ముప్పై రెండు వేల మరియు నూట యాభై అని ప్రకటించబడెను।

Verse 62

शतरुद्रन्तथा कोटिरुद्रं व्योमयुगाधिकम् । द्विसाहस्रं च द्विशतं तथोमं भूसहस्रकम्

అదేవిధంగా శతరుద్రము, కోటిరుద్రము (ఖండములు) ఉన్నాయి; వ్యోమము (ఖండము) రెండు యుగములు అధికము. మరల ద్విసాహస్రము, ద్విశతము; అలాగే ఉమా, భూసహస్రకము (ఖండములు) కూడా ఉన్నాయి.

Verse 63

चत्वारिंशत्साष्टशतं कैलासं भूसहस्रकम् । चत्वारिंशच्च द्विशतं वायवीयमतः परम्

కైలాస సంహితలో ఎనిమిది వందల నలభై (శ్లోకములు) ఉన్నాయి, మరియు (అదనంగా) మరో వెయ్యి. దాని తరువాత వాయవీయ (సంహిత) రెండు వందల నలభై (శ్లోకములు) కలదు.

Verse 64

चतुस्साहस्रसंख्याकमेवं संख्याविभेदतः । श्रुतम्परमपुण्यन्तु पुराणं शिवसंज्ञकम्

ఇలా సంఖ్యా విభాగాల ప్రకారం ‘శివ’ అనే పేరుగల ఈ పురాణము నాలుగు వేల సంఖ్యగా లెక్కించబడుతుంది; ఇది పరమ పుణ్యప్రదమని శ్రుతి/శ్రవణంలో ప్రసిద్ధం.

Verse 65

चतुःसाहस्रकं यत्तु वायवीयमुदीरितम् । तदिदं वर्तयिष्यामि भागद्वयसमन्वितम्

నాలుగు వేల శ్లోకములుగా ప్రకటింపబడిన వాయవీయ సంహితను—అదే గ్రంథాన్ని—ఇప్పుడు నేను రెండు భాగములతో సమన్వితముగా సంపూర్ణంగా ప్రవచించెదను.

Verse 66

नावेदविदुषे वाच्यमिदं शास्त्रमनुत्तमम् । न चैवाश्रद्धधानाय नापुराणविदे तथा

ఈ అనుత్తమ శాస్త్రాన్ని వేదజ్ఞానం లేనివారికి చెప్పరాదు; అలాగే శ్రద్ధలేనివారికి కూడా కాదు, పురాణజ్ఞానం లేనివారికి కూడా కాదు.

Verse 67

परीक्षिताय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे । प्रदेयं शिवभक्ताय शिवधर्मानुसारिणे

ఈ ఉపదేశము పరీక్షింపబడిన శిష్యునికే ఇవ్వవలెను—ధర్మనిష్ఠుడై, అసూయలేని వాడై, శివభక్తుడై, శివధర్మానుసారిగా జీవించువాడై ఉండవలెను.

Verse 68

पुराणसंहिता यस्य प्रसादान्मयि वर्तते । नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे

య whose కృపవలన ఈ పురాణసంహిత నా అంతరంలో నిలిచియున్నదో, ఆ అపార తేజస్సుగల భగవాన్ వ్యాసునికి నమస్కారం.