हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

నందీశ్వరుడు పలికెను—మునీ, ఇకపై ప్రీతిభక్తితో హనుమంతుని పవిత్ర చరితాన్ని వినుము; హరుడు (శివుడు) ఆ ఉత్తమ రూపాన్ని ధరించి శీఘ్రంగా తన దివ్య లీలను ఎలా ఆచరించెనో వినుము.

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

పరమేశ్వరుడు (శివుడు) ప్రేమతో రామునకు పరమ హితాన్ని కలిగించెను. ఓ విప్రా, ఆ సమస్త పవిత్ర చరితాన్ని వినుము—అది అన్ని మంగళసుఖాలను ప్రసాదించేది.

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

ఒక సమయంలో అద్భుత ప్రభావముగల ప్రభువు శంభువు, విష్ణువు యొక్క మోహినీ-రూపాన్ని దర్శించాడు—అది విష్ణువులోని అంతర్నిహిత శక్తి నుండి ఉద్భవించిన దివ్య ప్రకాశం।

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

కామబాణాలతో తాకబడినవాడిలా శంభువు తన అంతస్సత్త్వాన్ని క్షోభింపజేశాడు; రామకార్యసిద్ధి కోసం ఈశ్వరుడు తన వీర్యతేజస్సును విడుదల చేశాడు।

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

ఆయన మనోప్రేరణతో ఆ సప్తర్షులు రామకార్యసిద్ధి కోసం భక్తి-గౌరవాలతో ఆ వీర్యతత్త్వాన్ని ఒక ఆకుపై స్థాపించారు।

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

ఆ మహర్షుల ద్వారా శంభువు యొక్క వీర్యం గౌతముని కుమార్తెలో స్థాపించబడింది; అలాగే కర్ణద్వారం ద్వారా అంజనాలో కూడా రామకార్యార్థం నాటబడింది।

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

అనంతరం అదే సమయంలో శంభువు కపి-తనువును ధరించి మహాబల-పరాక్రమంతో ‘హనూమాన్’ అనే నామంతో అవతరించాడు।

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

హనుమంతుడు కపీశ్వరుడు; బాలుడైనప్పటికీ మహాబలవంతుడు. ఉదయవేళ సూర్యబింబాన్ని చిన్న ఫలమని భావించి వేగంగా దానిని మింగుటకు దూకెను।

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

దేవతల ప్రార్థనచేత, అతని మహాబలాన్ని గ్రహించి, అతడు అతనిని విడిచెను. దేవర్షులు ఇచ్చిన వరాలతో కూడి అతడు శివావతారత్వాన్ని పొందెను।

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

అప్పుడు మహానందంతో హనుమంతుడు తన తల్లియొద్దకు వెంటనే వెళ్లెను. జరిగిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని భక్తి-గౌరవాలతో ఆమెకు వివరించెను।

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

ఆజ్ఞానుసారంగా ఆ ధీరుడు యత్నం లేకుండానే సమస్త విద్యలను అధిగమించెను. ఆ కపివీరుడు నిత్యం సూర్యుని సన్నిధికి వెళ్లి ఆయన వద్ద విద్యాభ్యాసం చేసెను।

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

సూర్యుని ఆజ్ఞచేత ఆ దివ్యాంశుడు సుగ్రీవుని సన్నిధికి వెళ్లెను. తల్లి ఆజ్ఞను కూడా స్వీకరించి, రుద్రాంశుడైన ఆ శ్రేష్ఠ కపి తగినట్లుగా ప్రస్థానమయ్యెను।

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

అతడు తన జ్యేష్ఠభ్రాత వాలి చేత—తన భార్యను భోగించినవాడైన వాలిచేత—అవమానింపబడెను. అందుచేత హనుమంతునితో కలిసి ఋష్యమూక పర్వతమున నివసించెను.

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

అనంతరం పరమ బుద్ధిమంతుడైన కపివరుడు సుకంఠుని మంత్రిగా అయ్యాడు. హరుడు (శివుడు) యొక్క అంసజుడై, సుగ్రీవునకు సర్వ విధాల క్షేమసమృద్ధులను కలిగించాడు।

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

అక్కడ అతడు తన అన్నతో కలిసి వచ్చాడు; భార్య అపహరించబడినందున దుఃఖంతో కుంగిపోయాడు. అప్పుడు అతడు రామునిచేత అతనితో స్నేహబంధాన్ని స్థాపింపజేశాడు; అది సుఖప్రదమైంది।

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

రాముడు వానరగజరాజు వంటి వాలినిని సంహరించాడు—సోదరుని భార్యను భోగించిన పాపి, నిజానికి పతితుడై ఉండి కూడా తన్ను వీరుడని భావించినవాడు।

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

ఆపై, ఓ ప్రియుడా, రాముని ఆజ్ఞతో వానరాధిపతి హనుమంతుడు అనేక వానరులతో కలిసి జ్ఞానపూర్వకంగా సీతాన్వేషణను ప్రారంభించాడు।

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

సీత లంకకు చేరిందని తెలిసి కపీశ్వరుడు అక్కడికి వెళ్లాడు. ఇతరులు దాటలేని ఆ దురుత్తర సముద్రాన్ని అతడు వేగంగా లంఘించి దాటాడు.

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

అక్కడ అతడు విక్రమసంపన్నుడై అద్భుతచరిత్రాన్ని నిర్వహించాడు. ప్రేమతో సీతకు తన ప్రభువుకు చెందిన ఉత్తమ అభిజ్ఞానచిహ్నాన్ని ఆనందంగా ఇచ్చాడు॥

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

ఆ వీర కపినాయకుడు సీతాశోకాన్ని వెంటనే తొలగించాడు. ప్రాణరక్షకమై ఆశను పునరుద్ధరించే రామవృత్తాంతాన్ని ఆమెకు వినిపించాడు॥

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

ఆ అభిజ్ఞానచిహ్నాన్ని తీసుకొని అతడు రామసన్నిధికి తిరిగివచ్చాడు. రావణుని ఉద్యానాన్ని ధ్వంసం చేసి అనేక రాక్షసులను సంహరించాడు॥

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

రావణుని ఆ కుమారుని అనేక రాక్షసులతో సహా సంహరించి, మహోటి అక్కడ నిర్భయంగా మహా కల్లోలం సృష్టించాడు।

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

ఓ మునీ! మహాబలవంతుడైన రావణుడు నూనె పూసిన వస్త్రాలతో బిగిగా చుట్టి అతనికి నిప్పు పెట్టినప్పుడు—

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

అప్పుడు మహాదేవాంశజుడైన ఆ కపి మళ్లీ మళ్లీ దూకుతూ సమస్త లంకను దహించి, జ్వాలలతో దగ్ధమయ్యేలా చేశాడు।

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

లంకను దహించి, విభీషణుని గృహాన్ని హానిచేయకుండా వదిలి, ఆ వీర కపికుంజరుడు తరువాత సముద్రంలోకి దూకాడు।

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

అక్కడ తన తోకతో (అగ్నిని) ఆర్పి, అతడు అవతలి తీరం చేరాడు. గిరీశాంశజుడైన ఆ కపి అలసట లేక రాముని సన్నిధికి వెళ్లాడు।

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

విలంబం లేకుండా, అతి వేగవంతుడైన కపిశ్రేష్ఠ హనుమంతుడు శ్రీరాముని సమీపానికి వచ్చి సీతాదేవి శిరోమణిని సమర్పించాడు।

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

ఆ ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ వీరుడు, బలవంతుడు సముద్రంపై సేతువును కట్టించాడు; వానరులను సమీకరించి అనేక ఉత్తమ పర్వతాలను తెప్పించాడు।

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

అక్కడికి వెళ్లి, దాటాలని కోరిన శ్రీరాముడు విధివిధానంగా శివలింగాన్ని పూజించి, విజయాకాంక్షతో దానిని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

ఆ వరప్రభావంతో అతడు విజయాన్ని పొందాడు; తరువాత ఆ అనుగ్రహానుసారం సముద్రాన్ని దాటి, వానరసేనలతో లంకను చుట్టుముట్టి రాక్షసులతో యుద్ధం చేశాడు।

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

ఆ వీరుడు అసురులను సంహరించి శ్రీరామసేనను రక్షించాడు; అలాగే శక్తి వల్ల గాయపడిన లక్ష్మణుని సంజీవినితో పునర్జీవింపజేశాడు।

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

ఆయన రామునితో కూడిన లక్ష్మణుని అన్ని విధాలా సుఖంగా, నిశ్చింతగా చేసెను. మహాదేవుని కుమారుడైన ఆ ప్రభువు సమస్త సైన్యాన్ని కూడా రక్షించెను.

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

మహాబలశాలియైన కపి విశ్రముడు పరివారంతో కూడిన రావణుని నాశనం చేసెను. అతడు దేవతలను మళ్లీ సుఖంగా, సురక్షితంగా చేసెను.

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

మహీరావణుడని పిలువబడిన వానిని సంహరించి, రాముని లక్ష్మణునితో కలిసి ఆ స్థలమునుండి తిరిగి తీసుకొచ్చెను. తన స్వస్థానాన్ని కాపాడుతూ వారిని తిరిగి చేర్చెను.

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

కపులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ వీరుడు రామకార్యాన్ని అన్ని విధాలా త్వరగా నెరవేర్చెను. అతడు అసురులను వశపరచి, అనేక ఆశ్చర్యకర లీలలను చేసెను.

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

కపీశ్వరుడు భూలోకమున రామభక్తిని స్థాపించెను. తానే భక్తులలో శ్రేష్ఠుడై, సీతారాములకు సుఖప్రదుడయ్యెను.

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

ఆయనే లక్ష్మణునికి ప్రాణదాత, సమస్త దేవతల గర్వాన్ని తొలగించువాడు. ఆయనే భగవాన్ రుద్రావతారుడు; భక్తులకు ఉద్ధారమూ మోక్షోన్నతినీ ప్రసాదించువాడు.

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

హనుమాన్ ఆ మహావీరుడు; ఎల్లప్పుడూ రామకార్యాన్ని నెరవేర్చువాడు. లోకంలో ‘రామదూత’గా ప్రసిద్ధుడు; దైత్యసంహారకుడు, భక్తవత్సలుడు.

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

ప్రియ శిశువా, ఇలా నేను నీకు హనుమంతుని శ్రేష్ఠ చరిత్రను చెప్పితిని. ఇది పుణ్యప్రదం, యశస్సు-ఆయుష్షును పెంపొందించేది, సమస్త కామ్యఫలాలను ప్రసాదించేది.

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

ఇదిని భక్తితో వినువాడు, లేదా సమాహితచిత్తుడై ఇతరులకు వినిపించువాడు—ఇహలోకంలో సమస్త కామ్యాలను అనుభవించి, అంతంలో పరమ మోక్షాన్ని పొందును.