शिवतत्त्ववर्णनम् (Śiva-tattva-varṇana) — “Description/Exposition of the Principle of Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य नुर्तिविष्णुकृतां स्वस्य महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सुप्रीतस्सवामं करुणानिधिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—తనకోసమే విష్ణువు చేసిన నృత్యాన్ని విని కరుణానిధి మహేశ్వరుడు అత్యంత ప్రసన్నుడై వామాతో కలిసి ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 2

पंचवक्त्रस्त्रिनयनो भालचन्द्रो जटाधरः । गौरवर्णो विशालाक्षो भस्मोद्धूलितविग्रहः

ఆయన పంచవక్త్రుడు, త్రినయనుడు; నుదుట చంద్రుడు మెరిసెను, జటలను ధరించెను. గౌరవర్ణుడు, విశాలాక్షుడు; ఆయన దివ్య దేహం పవిత్ర భస్మంతో ధూళిపడినది।

Verse 3

दशबाहुर्नीलगल सर्वाभरणभूषितः । सर्वांगसुन्दरो भस्मत्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः

ఆయన దశబాహువు, నీలకంఠుడు, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతుడు. సర్వాంగసుందరుడు; ఆయన మస్తకంపై భస్మ త్రిపుండ్రం పవిత్రంగా అంకితమై ఉండెను।

Verse 4

तं दृष्ट्वा तादृशं देवं सवामं परमेश्वरम् । तुष्टाव पुनरिष्टाभिर्वाग्भिर्विष्णुर्मया सह

ఆ అద్భుత రూపంలో వామాతో కూడిన పరమేశ్వర దేవుని దర్శించి, విష్ణువు నాతో కలిసి మళ్లీ ఇష్టమైన, ఎంపిక చేసిన వాక్యాలతో ఆయనను స్తుతించాడు।

Verse 5

निगमं श्वासरूपेण ददौ तस्मै ततो हरः । विष्णवे च प्रसन्नात्मा महेशः करुणाकरः

అనంతరం కరుణాసాగరుడైన మహేశుడు—హరుడు—ప్రసన్నహృదయంతో అతనికి నిగమం (వేదం) తన శ్వాసస్వరూపంలా ప్రసాదించాడు; అలాగే విష్ణువుకూ దానిని ఇచ్చాడు.

Verse 6

ततो ज्ञानमदात्तस्मै हरये परमात्मने । परमात्मा पुनर्मह्यं दत्तवान्कृपया मुने

అనంతరం నేను పరమాత్ముడైన హరికి ఆ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాను. ఓ మునీ, ఆ పరమాత్ముడు కృపచేసి అదే జ్ఞానాన్ని మళ్లీ నాకు ప్రసాదించాడు.

Verse 7

संप्राप्य निगमं विष्णुः पप्रच्छ पुनरेव तम् । कृतार्थस्सांजलिर्नत्वा मया सह महेश्वरम्

నిగమం (వేదం) పొందిన విష్ణువు ఆయనను మళ్లీ ప్రశ్నించాడు. కార్యసిద్ధి అయిన తరువాత, అంజలి బద్ధంగా, నాతో కలిసి మహేశ్వరునికి నమస్కరించి నిలిచాడు.

Verse 8

विष्णुरुवाच । कथं च तुष्यसे देव मया पूज्यः कथं प्रभो । कथं ध्यानं प्रकर्तव्यं कथं व्रजसि वश्यताम्

విష్ణువు పలికెను—హే దేవా! నీవు ఎలా తృప్తి చెందుతావు? హే ప్రభో! నేను నిన్ను ఎలా పూజించాలి? ధ్యానం ఎలా చేయవలెను? ఏ ఉపాయంతో నీవు కృపతో సులభుడవై అనుగ్రహిస్తావు?

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथम खण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवतत्त्ववर्णनो नाम नवमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, ప్రథమ ఖండమైన సృష్ట్యుపాఖ్యానంలో “శివతత్త్వవర్ణన” అనే తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 10

एतत्सर्वं महाराज कृपां कृत्वाऽवयोः प्रभो । कथनीयं तथान्यच्च विज्ञाय स्वानुगौ शिव

ఓ మహారాజా, ఓ ప్రభూ! మాపై ఇద్దరిపై కరుణచేసి ఇవన్నీ చెప్పుము; ఓ శివా, మేము నీ అనుగ్రహభాజన భక్తులమని తెలిసి చెప్పవలసిన మరెన్నో మాటల్ని కూడా పలుకుము।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवान्हरः । उवाच वचनं प्रीत्या सुप्रसन्नः कृपानिधिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ మాటలు విని భగవాన్ హరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. కరుణానిధి, పరమానందంతో, ప్రేమతో హర్షించి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 12

श्रीशिव उवाच । भक्त्या च भवतोर्नूनं प्रीतोहं सुरसत्तमौ । पश्यतं मां महादेवं भयं सर्वं विमुंचताम्

శ్రీశివుడు పలికెను—ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా! మీ భక్తిచేత నేను నిశ్చయంగా ప్రసన్నుడను. నన్ను మహాదేవునిగా దర్శించండి; సమస్త భయాన్ని విడిచిపెట్టండి।

Verse 13

मम लिंगं सदा पूज्य ध्येयं चैतादृशं मम । इदानीं दृश्यते यद्वत्तथा कार्यं प्रयत्नतः

నా లింగం సదా పూజనీయం; ఇదే నా స్వరూపంగా ధ్యేయమూ. ఇప్పుడు ఎలా దర్శనమిస్తున్నదో, అలాగే శ్రమతో జాగ్రత్తగా నిర్మించాలి।

Verse 14

पूजितो लिंगरूपेण प्रसन्नो विविधं फलम् । दास्यामि सर्वलोकेभ्यो मनोभीष्टान्यनेकशः

లింగరూపంలో నన్ను పూజించినప్పుడు నేను ప్రసన్నుడనై నానావిధ ఫలాలను ప్రసాదిస్తాను; సమస్త లోకాల జీవులకు వారి మనోభీష్టమైన అనేక వరాలను మళ్లీ మళ్లీ ఇస్తాను।

Verse 15

यदा दुःखं भवेत्तत्र युवयोस्सुरसत्तमौ । पूजिते मम लिंगे च तदा स्याद्दुःखनाशनम्

హే దేవశ్రేష్ఠులారా! మీ ఇద్దరికీ ఎప్పుడైనా దుఃఖం కలిగితే, నా లింగాన్ని పూజించినప్పుడు ఆ పూజయే దుఃఖనాశకమవుతుంది।

Verse 16

युवां प्रसूतौ प्रकृतेर्मदीयाया महाबलौ । गात्राभ्यां सव्यसव्याभ्यां मम सर्वेश्वरस्य हि

మీ ఇద్దరూ మహాబలవంతులు నా స్వప్రకృతిలోనుండి జన్మించారు; నేను సర్వేశ్వరుడను—నా దేహంలోని ఎడమ, కుడి భాగాల నుండే మీరు ఉద్భవించారు।

Verse 17

अयं मे दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वाच्च विष्णुस्त्वं समुत्पन्नः परात्मनः

నా కుడి పార్శ్వం నుండి లోకపితామహుడు బ్రహ్మ ఉద్భవించాడు; నా ఎడమ పార్శ్వం నుండి నీవు విష్ణువు ఉద్భవించావు, ఓ పరాత్మా।

Verse 18

प्रीतोहं युवयोस्सम्यग्वरं दद्यां यथेप्सितम् । मयि भक्तिर्दृढा भूयाद्युवयोरभ्यनुज्ञया

నేను మీ ఇద్దరిపై నిజంగా ప్రసన్నుడను; మీరు కోరినట్లే వరాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను. మీ అనుమతితో నాపై మీ భక్తి ఎల్లప్పుడూ దృఢంగా పెరుగుగాక।

Verse 19

पार्थिवीं चैव मन्मूर्तिं विधाय कुरुतं युवाम् । सेवां च विविधां प्राज्ञौ कृत्वा सुखमवाप्स्यथ

నా స్వరూపానికి మట్టితో ప్రతీకాన్ని తయారు చేసి, మీరు ఇద్దరూ జ్ఞానులు దానికి నానావిధ సేవా-పూజలు చేయండి; అలా చేస్తే మీరు సుఖమూ మంగళమూ పొందుతారు.

Verse 20

ब्रह्मन्सृष्टिं कुरु त्वं हि मदाज्ञापरिपालकः । वत्स वत्स हरे त्वं च पालयैवं चराचरम्

ఓ బ్రహ్మా! నీవు నా ఆజ్ఞను నిబద్ధంగా పాటించేవాడవు; కాబట్టి సృష్టికార్యాన్ని చేయుము. అలాగే ఓ వత్సా, ఓ హరి! నీవు కూడా ఇదే విధంగా చరాచర సమస్త జగత్తును పరిరక్షించుము.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नौ प्रभुरताभ्यां पूजाविधिमदाच्छुभाम् । येनैव पूजितश्शंभुः फलं यच्छत्यनेकशः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి ప్రభువు మాకు ఇద్దరికీ శుభమైన పూజావిధానాన్ని ప్రసాదించాడు; దానివల్ల పూజింపబడిన శంభువు అనేక విధాలుగా అనేక ఫలితాలను అనుగ్రహిస్తాడు.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च सहितो हरिः । प्रत्युवाच महेशानं प्रणिपत्य कृतांजलिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—శంభువు వచనాలను విని, నాతో కూడిన హరి మహేశానునకు నమస్కరించి, కృతాంజలిగా సమాధానం చెప్పెను.

Verse 23

विष्णुरुवाच । यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

విష్ణువు పలికెను—నీ హృదయంలో నిజమైన ప్రీతి పుట్టి, మాకు వరం ఇవ్వదలచినచో, నీ యందు మా భక్తి నిత్యముగా ఉండుగాక—అవ్యభిచారిణిగా, ఎప్పుడూ నీ నుండి తొలగనిదిగా।

Verse 24

त्वमप्यवतरस्वाद्य लीलया निर्गुणोपि हि । सहायं कुरु नौ तात त्वं परः परमेश्वरः

హే ఆద్య ప్రభూ! నీవు నిర్గుణుడవైనను, నీ దివ్యలీలచే నేడు అవతరించుము. హే తాత, మాకు సహాయము చేయుము; నీవే పరమ పరమేశ్వరుడు.

Verse 25

आवयोर्देवदेवेश विवादमपि शोभनम् । इहागतो भवान्यस्माद्विवादशमनाय नौ

హే దేవదేవేశా! మా ఇద్దరి మధ్య ఈ వివాదమూ శోభనమే. మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు కాబట్టి, మా కలహాన్ని శమింపజేసి పరిష్కరించుటకే వచ్చారు.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् । प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्वयम्

బ్రహ్మ అన్నాడు: అతని మాటలు విని హరుడు (శివుడు) మళ్లీ హరిని (విష్ణువును) ఉద్దేశించి పలికెను. తానే శిరస్సు వంచి ప్రణమించి, అంజలి ముద్రతో భక్తిగా నిలిచి చెప్పెను.

Verse 27

श्रीमहेश उवाच । प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ताहं सगुणोऽगुणः । परब्रह्म निर्विकारी सच्चिदानंदलक्षणः

శ్రీ మహేశుడు పలికెను: ప్రళయము, స్థితి, సృష్టి—ఇవన్నిటికీ కర్త నేనే; సగుణుడనూ, నిర్గుణుడనూ నేనే. నేను పరబ్రహ్మను, నిర్వికారుడను; నా స్వరూపము సత్-చిత్-ఆనందము.

Verse 28

त्रिया भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलोहं सदा हरे

హే హరే! సృష్టి, రక్షణ, లయ అనే కార్యగుణాలవల్ల నన్ను బ్రహ్మ, విష్ణు, హర అని మూడు విధాలుగా పలుకుతారు; కానీ నిజముగా నేను సదా నిష్కలుడు, అవిభాజ్యుడను.

Verse 29

स्तुतोऽहं यत्त्वया विष्णो ब्रह्मणा मेऽवतारणे । प्रार्थनां तां करिष्यामि सत्यां यद्भक्तवत्सलः

హే విష్ణూ! నా అవతరణ సమయంలో నీవు మరియు బ్రహ్మ నన్ను స్తుతించారు; అందువల్ల ఆ ప్రార్థనను నేను నిశ్చయంగా సత్యం చేస్తాను, ఎందుకంటే నేను ఎల్లప్పుడూ భక్తవత్సలుడను।

Verse 30

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

హే బ్రహ్మా! నా స్వరూపమైన ఈ పరబ్రహ్మం నీ శరీరములో నుండే ఈ విధంగా ప్రకటమై, లోకంలో ‘రుద్రుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందును।

Verse 31

मदंशात्तस्य सामर्थ्यं न्यूनं नैव भविष्यति । योहं सोहं न भेदोस्ति पूजाविधिविधानतः

అతడు నా అంసమైనందున అతని సామర్థ్యం ఎప్పటికీ తగ్గదు. ‘అతడు నేనే, నేనే అతడు’—పూజావిధి మరియు నియమాల విషయంలో ఏ భేదమూ లేదు।

Verse 32

यथा च ज्योतिषस्संगाज्जलादेः स्पर्शता न वै । तथा ममागुणस्यापि संयोगाद्बन्धनं न हि

ప్రకాశంతో సంయోగం వల్ల నీరు మొదలైనవి దానిని నిజంగా ‘స్పర్శించ’లేనట్లే, గుణాతీతుడైన నాకూ కేవలం సంయోగమాత్రం వల్ల బంధనం కలగదు।

Verse 33

शिवरूपं ममैतञ्च रुद्रोऽपि शिववत्तदा । न तत्र परभेदो वै कर्तव्यश्च महामुने

నా ఈ రూపమే నిశ్చయంగా శివమే; ఆ సమయంలో రుద్రుడూ శివునివలెనే ఉన్నాడు. కాబట్టి, ఓ మహామునీ, అక్కడ ఎలాంటి ఉన్నత-నీచ భేదం చేయకూడదు.

Verse 34

वस्तुतो ह्येकरूपं हि द्विधा भिन्नं जगत्युत । अतो न भेदा विज्ञेयः शिवे रुद्रे कदाचन

వాస్తవానికి ఆయన ఏకస్వరూపుడే; కానీ జగత్తులో ద్విరూపంగా విభిన్నుడైనట్లు కనిపిస్తాడు. అందుచేత శివుడికి రుద్రుడికి ఎప్పుడూ భేదం గ్రహించకూడదు।

Verse 35

सुवर्णस्य तथैकस्य वस्तुत्वं नैव गच्छति । अलंकृतिकृते देव नामभेदो न वस्तुतः

ఒకటే బంగారం ఆభరణాలుగా చేసినా దాని వాస్తవత్వం మారదు; అలాగే, ఓ దేవా, నామభేదం కేవలం రూప-అలంకార కారణమే, తత్త్వతః కాదు।

Verse 36

तथैकस्या मृदो भेदो नानापात्रे न वस्तुतः । कारणस्यैव कार्ये च सन्निधानं निदर्शनम्

అలాగే ఒకటే మట్టి అనేక పాత్రలలో భేదంగా కనిపించినా వాస్తవంగా భేదం లేదు. ఇది కారణమే కార్యంలోనూ సన్నిహితంగా ఉండుటకు దృష్టాంతం—మూలం ఫలితంలో నిలిచి ఉండుట.

Verse 37

ज्ञातव्यं बुधवर्यैश्च निर्मलज्ञानिभिः सुरौ । एवं ज्ञात्वा भवभ्यां तु न दृश्यं भेदकार णम्

ఓ దేవులారా! ఇది శ్రేష్ఠ బుద్ధిమంతులచే, నిర్మల జ్ఞానులచే తెలుసుకొనవలసినది. ఇలా తెలిసిన తరువాత మీ ఇద్దరి మధ్య భేదానికి కారణం ఇక కనిపించదు.

Verse 38

वस्तुवत्सर्वदृश्यं च शिवरूपम्मतम्मम । अहं भवानजश्चैव रुद्रो योऽयं भविष्यति

నా అభిప్రాయంలో, వస్తువులాగా కనిపించే సమస్త దృశ్యమూ శివస్వరూపమే. నేను, నీవు, అలాగే అజుడు (బ్రహ్మ) కూడా శివమే; భవిష్యత్తులో రుద్రుడగు ఈయన కూడా శివుడే.

Verse 39

एकरूपा न भेदस्तु भेदे वै बंधनं भवेत् । तथापि च मदीयं हि शिवरूपं सनातनम्

నేను ఏకరూపమైన అవిభాజ్య స్వభావం; నాలో భేదం లేదు. భేదం ఎక్కడ ప్రతిపాదించబడుతుందో అక్కడ బంధనం కలుగుతుంది. అయినా నా స్వంత శివరూపం సనాతనం.

Verse 40

मूलीभूतं सदोक्तं च सत्यज्ञानमनंतकम् । एवं ज्ञात्वा सदा ध्येयं मनसा चैव तत्त्वतः

ఆయనను సమస్తానికి మూలకారణముగా, సదా సత్యస్వరూపుడిగా, సత్య-చైతన్యస్వరూపుడిగా, అనంతుడిగా తెలిసికొని—అలా గ్రహించి మనసుతో తత్త్వతః నిత్యం ధ్యానించవలెను।

Verse 41

श्रूयतां चैव भो ब्रह्मन्यद्गोप्यं कथ्यते मया । भवंतौ प्रकृतेर्यातौ नायं वै प्रकृतेः पुनः

ఓ బ్రహ్మన్, వినుము—నేను ఒక గోప్యమైన విషయాన్ని చెబుతున్నాను. మీరు ఇద్దరూ ప్రకృతినుండి ఉద్భవించారు; కాని ఈవాడు (పరమేశ్వరుడు) ప్రకృతినుండి మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 42

मदाज्ञा जायते तत्र ब्रह्मणो भ्रुकुटेरहम् । गुणेष्वपि यथा प्रोक्तस्तामसः प्रकृतो हरः

అక్కడ నా ఆజ్ఞచేత నేను బ్రహ్ముని భ్రూకుటి నుండి ప్రాదుర్భవిస్తాను. గుణాలలోనూ శాస్త్రోక్తముగా, నేను—హరుడు—ప్రకృతి ప్రకారం తామసరూపంగా ప్రकटిస్తాను।

Verse 43

वैकारिकश्च विज्ञेयो योऽहंकार उदाहृतः । नामतो वस्तुतो नैव तामसः परिचक्ष्यते

‘వైకారిక’ అని చెప్పబడిన అహంకారతత్త్వాన్ని అట్లే గ్రహించాలి; అది పేరులోనూ, వాస్తవంలోనూ ‘తామస’మని చెప్పబడదు।

Verse 44

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्करणीयमिदं त्वया । सृष्टिकर्ता भव ब्रह्मन्सृष्टेश्च पालको हरिः

అతః హే బ్రహ్మన్! ఇది నీవే చేయవలసిన కార్యము—నీవు జగత్తుకు సృష్టికర్తవై యుండుము; సృష్టిని పాలించి ధారించువాడు హరి (విష్ణువు) కావుగాక.

Verse 45

मदीयश्च तथांऽशो यो लयकर्ता भविष्यति । इयं या प्रकृतिर्देवी ह्युमाख्या परमेश्वरी

మరియు నా అంసమే లయకర్తగా భవిష్యత్తులో ఉండును; ఈ దేవీ ప్రకృతియే ‘ఉమా’ అనే పేరుగల పరమేశ్వరి.

Verse 46

तस्यास्तु शक्तिर्वा देवी ब्रह्माणं सा भजिष्यति । अन्या शक्तिः पुनस्तत्र प्रकृतेः संभविष्यति

ఆ దేవీ శక్తి బ్రహ్మతో ఐక్యమగును; మరియు అక్కడే ప్రకృతినుండి మరొక శక్తి మళ్లీ ఉద్భవించును.

Verse 47

समाश्रयिष्यति विष्णुं लक्ष्मीरूपेण सा तदा । पुनश्च काली नाम्ना सा मदंशं प्राप्स्यति ध्रुवम्

అప్పుడు ఆమె లక్ష్మీ రూపముతో విష్ణువును ఆశ్రయించును; మరల ‘కాళీ’ అనే నామంతో ఆమె నిశ్చయంగా నా అంసాన్ని పొందును.

Verse 48

ज्योती रूपेण सा तत्र कार्यार्थे संभविष्यति । एवं देव्यास्तथा प्रोक्ताश्शक्तयः परमाश्शुभाः

అక్కడ దివ్య కార్యసాధనార్థం ఆమె జ్యోతి రూపముగా అవతరించును; ఈ విధంగా దేవీ యొక్క పరమ శుభమైన శక్తులు ప్రకటించబడినవి.

Verse 49

सृष्टिस्थितिलयानां हि कार्यं तासां क्रमाद्ध्रुवम् । एतस्याः प्रकृत्तेरंशा मत्प्रियायास्सुरौत्तम

సృష్టి, స్థితి, లయములు—ఇవే వారి కార్యములు; అవి క్రమముగా నిశ్చయంగా జరుగును. ఓ దేవోత్తమా, నా ప్రియ దేవి ఈ ప్రకృతికి ఒక అంసము.

Verse 50

त्वं च लक्ष्मीमुपाश्रित्य कार्यं कर्तुमिहार्हसि । ब्रह्मंस्त्वं च गिरां देवीं प्रकृत्यंशामवाप्य च

మరియు నీవు, ఓ బ్రహ్మా, లక్ష్మీని ఆశ్రయించి ఇక్కడ కార్యాన్ని చేయుటకు యోగ్యుడవు. అలాగే వాణీదేవి (సరస్వతి)ను మరియు ప్రకృతియంశాన్ని పొందినవాడవై, నియత కార్యాన్ని విధివిధానంగా నిర్వహించుము.

Verse 51

सृष्टिकार्यं हृदा कर्तुम्मन्निदेशादिहार्हसि । अहं कालीं समाश्रित्य मत्प्रियांशां परात्पराम्

ఇక్కడ నా ఆజ్ఞ ప్రకారం స్థిరహృదయంతో సృష్టికార్యాన్ని చేయుటకు నీవు యోగ్యుడవు. నేను పరాత్పరమైన, నా ప్రియాంశరూపిణి కాళీని ఆశ్రయించి ఈ కార్యానికి శక్తిని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 52

रुद्ररूपेण प्रलयं करिष्ये कार्यमुत्तमम् । चतुर्वर्णमयं लोकं तत्सर्वैराश्रमै ध्रुवम्

రుద్రరూపాన్ని ధరించి నేను ప్రళయాన్ని కలిగిస్తాను—అది పరమ దివ్య కార్యం. అలాగే నాలుగు వర్ణాలు మరియు సమస్త ఆశ్రమాలతో కూడిన లోకవ్యవస్థను ధృవమైన నియమంగా స్థాపిస్తాను.

Verse 53

तदन्यैर्विविधैः कार्यैः कृत्वा सुखमवाप्स्यथः । ज्ञानविज्ञानसंयुक्तो लोकानां हितकारकः

తరువాత ఇతర విభిన్న కార్యాలను కూడా నిర్వహించి నీవు సుఖాన్ని పొందుతావు—జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో యుక్తుడై, లోకాల హితకారుడవుతావు.

Verse 54

मुक्तिदोऽत्र भवानद्य भव लोके मदाज्ञया । मद्दर्शने फलं यद्वत्तदेव तव दर्शने

నా ఆజ్ఞచేత నీవు ఇక ఈ లోకంలో మోక్షదాతగా నిలిచియుండుము. నా దర్శనంతో లభించే ఫలమే నీ దర్శనంతో కూడా లభించును.

Verse 55

इति दत्तो वरस्तेद्य सत्यं सत्यं न संशयः । ममैव हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये ह्यहम्

ఇట్లు నేడు నీకు వరం దత్తమైంది—సత్యం, సత్యం, సందేహమే లేదు. విష్ణువు నా హృదయంలోనే నివసించును; నేనూ విష్ణువు హృదయంలో నివసించుచున్నాను.

Verse 56

उभयोरंतरं यो वै न जानाति मनो मम । वामांगजो मम हरिर्दक्षिणांगोद्भवो विधिः

ఆ ఇద్దరిలోని అంతర్భేదాన్ని నా మనస్సు ప్రకారం యథార్థంగా గ్రహించని వాడు ఇది తెలుసుకొనుగాక—హరి (విష్ణువు) నా ఎడమ భాగం నుండి జన్మించాడు; విధి (బ్రహ్మ) నా కుడి భాగం నుండి ఉద్భవించాడు.

Verse 57

महाप्रलयकृद्रुद्रो विश्वात्मा हृदयोद्भवः । त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया

నేను రుద్రుడను—మహాప్రళయకర్తను, విశ్వాత్మను, హృదయమునుండి ఉద్భవించినవాడను. నేనే విష్ణువునూ; బ్రహ్మ, విష్ణు, భవ (శివ) అనే నామాలతో నేను త్రిధా రూపంగా ప్రకాశించుచున్నాను.

Verse 58

सर्गरक्षालयकरस्त्रिगुणैरज आदिभिः । गुणभिन्नश्शिवस्साक्षात्प्रकृते पुरुषात्परः

త్రిగుణములద్వారా, అలాగే బ్రహ్మ (అజ) మొదలైన దేవతలద్వారా సృష్టి-స్థితి-లయ కార్యములను సాక్షాత్తు శివుడే నిర్వహించుచున్నాడు. అయితే శివుడు గుణభిన్నుడు; ప్రకృతి, పురుష రెండింటికీ అతీతుడైన పరమేశ్వరుడు.

Verse 59

परं ब्रह्माद्वयो नित्योऽनन्तः पूर्णो निरंजनः । अंतस्तमो वहिस्सत्त्वस्त्रिजगत्पालको हरिः

ఆయన పరబ్రహ్మ—అద్వయుడు, నిత్యుడు, అనంతుడు, పూర్ణుడు, నిరంజనుడు. అంతరంగా తమస్సుకు అతీతుడు, బాహ్యంగా సత్త్వరూపంగా ప్రకాశించును; హరిగా త్రిజగత్తును పాలించి రక్షించును।

Verse 60

अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यस्त्रिजगल्लयकृद्धरः

ఆయన అంతరంగా సత్త్వమయుడు, బాహ్యంగా తమస్సుకు అతీతుడు; ఆయనే ధారకుడు, త్రిజగత్తును పాలించేవాడూ లయముచేయువాడూ।

Verse 61

अंतर्बहीरजाश्चैव त्रिजगत्सृष्टिकृद्विधिः । एवं गुणास्त्रिदेवेषु गुणभिन्नः शिवः स्मृतः

అంతరంగములోనూ బాహ్యములోనూ రజోగుణంతో యుక్తుడైన విధి (బ్రహ్మ) త్రిజగత్తు సృష్టికర్త. ఈ విధంగా త్రిదేవులు గుణాలతో గుర్తింపబడతారు; కాని శివుడు గుణభిన్నుడు, గుణాతీతుడని స్మరించబడును।

Verse 62

विष्णो सृष्टिकरं प्रीत्या पालयैनं पितामहम् । संपूज्यस्त्रिषु लोकेषु भविष्यसि मदाज्ञया

హే విష్ణూ, సృష్టికర్త అయిన ఈ పితామహుడు (బ్రహ్మ)ను ప్రేమతో పాలించి రక్షించు. నా ఆజ్ఞచేత నీవు మూడు లోకాలలో పూజ్యుడవగుదువు।

Verse 63

तव सेव्यो विधेश्चापि रुद्र एव भविष्यति । शिवपूर्णावतारो हि त्रिजगल्लयकारकः

నీవు ఆరాధించువాడిని, విధాత బ్రహ్మ కూడా పూజించువాడిని, ఆయనే నిశ్చయంగా రుద్రుడగును. ఆయన శివుని పూర్ణావతారం; త్రిలోక లయకారకుడు.

Verse 64

पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः । तदा द्रक्ष्यसि मां चैव सोऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः

పద్మకల్పంలో నీ కుమారుడే నీ పితామహుడవుతాడు. అప్పుడు నీవు నన్ను దర్శిస్తావు; ఆ పద్మజుడు (బ్రహ్మా) కూడా నన్ను దర్శిస్తాడు.

Verse 65

एवमुक्त्वा महेशानः कृपां कृत्वातुलां हरः । पुनः प्रोवाच सुप्रीत्या विष्णुं सर्वेश्वरः प्रभुः

ఇలా పలికి మహేశానుడైన హరుడు అపార కరుణను ప్రసాదించాడు. తరువాత సర్వేశ్వర ప్రభువు మహా స్నేహంతో విష్ణువును మళ్లీ ఉద్దేశించి పలికెను.