दक्षयज्ञोत्तरवृत्तान्तः (Post–Dakṣa-Yajña Developments and the Appeal to Viṣṇu)

Verse 1

नारद उचाच । विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक । श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता

నారదుడు పలికెను—ఓ విధాతా, ఓ విధాతా! మహాప్రాజ్ఞా, శైవతత్త్వాన్ని ప్రకటించువాడా! నీ ద్వారా భగవాన్ శివుని అత్యద్భుతమైన, మనోహర స్వభావముగల లీలా వినబడింది।

Verse 2

वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै । कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना

వీరుడైన వీరభద్రుడు దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసిన తరువాత, (శివుడు) కైలాస పర్వతానికి వెళ్లినప్పుడు—ఓ తాతా! ఆపై ఏమైంది? ఇప్పుడు అది చెప్పండి।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः । रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు దేవగణములందరూ, మునులూ పరాజితులయ్యారు. రుద్రసేనలు వారి అవయవాలను చీల్చి చిదిమివేయగా, వారు ఆశ్రయార్థం నా లోకమైన బ్రహ్మలోకానికి వచ్చారు।

Verse 4

स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः । तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन्

స్వయంభూ (బ్రహ్మ)కు నమస్కరించి, నన్ను విస్తారంగా స్తుతించిన తరువాత, అతడు తన స్వక్లేశాన్ని ప్రత్యేకంగా, సంపూర్ణ వివరాలతో నివేదించాడు।

Verse 5

तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः । अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा

అది విని నేను నిజంగా పుత్రశోకంతో బాధితుడనయ్యాను। దహించుకొనే మనస్సుతో, అత్యంత కలతచెందిన స్థితిలో నేను ఏమి చేయాలో ఆలోచించసాగాను।

Verse 6

किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् । येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः

నేను ఇప్పుడే ఏ కార్యం చేయాలి, అది దేవులకు సుఖాన్ని కలిగించునట్లు—దక్షుడు జీవించునట్లు, ఈ యజ్ఞం సంపూర్ణమగునట్లు, ఓ దేవా?

Verse 7

एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने । विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम्

ఓ మునీ, ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించినా నాకు శాంతి లభించలేదు. అప్పుడు భక్తితో విష్ణువును స్మరించగానే, ఆ సందర్భానికి తగిన యథోచిత జ్ఞానం నాకు లభించింది।

Verse 8

अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः । नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम्

అనంతరం దేవులు, మునులతో కలిసి నేను విష్ణులోకానికి వెళ్లాను. పునఃపునః నమస్కరించి, వివిధ స్తవాలతో స్తుతించి, నా దుఃఖాన్ని ఆయనకు నివేదించాను।

Verse 9

यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः । सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु

హే దేవా, ఈ అధ్వరం (యజ్ఞం) సంపూర్ణమగునట్లు, యజ్ఞకర్తకూ సిద్ధి కలుగునట్లు, సమస్త దేవతలూ మునులూ సంతోషించునట్లు అలా చేయుము।

Verse 10

देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह । वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम्

హే దేవదేవా, హే రమానాథ విష్ణో, దేవసుఖప్రదా! మేము దేవమునులతో కూడి నిశ్చయంగా నీ పాదశరణం పొందాము।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः

బ్రహ్ముడు పలికెను—నా మాటలు విని రమేశ్వరుడు (విష్ణువు) దీనమనస్సుతో శ్రీశివుని స్మరించి, శివాత్మభావంలో ఏకాగ్రుడై, ఆపై నాకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 12

विष्णुरुवाच । तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् । तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम्

విష్ణువు పలికెను—అపరాధం చేసి కూడా అభివృద్ధి కోరువానికి నిజమైన సమృద్ధి ఎప్పుడూ ఉండదు. దోషుల క్షేమం అనేక విధాల ప్రాయశ్చిత్తోపాయాల ద్వారానే, తమ రక్షణార్థం, లభిస్తుంది।

Verse 13

कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे । पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः

సర్వ దేవతలు పాపభాగులై పరమేశ్వరుడైన శివునికి యజ్ఞభాగాన్ని సమర్పించారు; ఎందుకంటే, ఓ విధే బ్రహ్మా, ఆ శంభువే యజ్ఞకర్మలకూ భాగవిభాగానికీ నిజమైన విధాత।

Verse 14

प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा । अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम्

మీరు అందరూ శుద్ధచిత్తంతో శంభువును ప్రసన్నం చేయండి. ఆపై పరమ అనుగ్రహం పొందిన తరువాత, శరణాగతిగా ఆయన పాదయుగ్మాన్ని ఆశ్రయించవలసిన ఆ శివుని శరణు పొందండి.

Verse 15

यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् । सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम्

ఆ దేవుడు (శివుడు) కోపిస్తే సమస్త జగత్తు నశిస్తుంది. కాబట్టి లోకపాలులతో కూడిన యజ్ఞ ఆజ్ఞ ప్రకారం వెంటనే ప్రాణరక్షణ చేయాలి.

Verse 16

तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः । क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना

ఆ దేవునిని త్వరగా క్షమాపణ కోరుతూ ప్రసన్నం చేయండి—ఆయన ప్రియావియోగంతో, హృదయం గాయపడినవాడు; ఎందుకంటే దురాత్ముడైన దక్షుడు కఠిన వచనాలతో ఆయనను బాధించాడు.

Verse 17

अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे । शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया

ఓ విధే (సృష్టికర్తా), ఆ శాంతికి ఇదే ఏకైక మహోపాయం. ఇది శంభువు సంతృప్తికోసమే అని నేను భావిస్తున్నాను; నేను చెప్పింది నిశ్చయంగా సత్యమే.

Verse 18

नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः । यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः

నేను కాదు, నీవు కాదు, ఇతర దేవతలు కాదు, దేహధారులైన మునులు కూడా కాదు—ఆయన తత్త్వాన్ని, అలాగే ఆయన బల-వీర్యాల ప్రమాణాన్ని నిజంగా ఎవరూ తెలియరు.

Verse 19

आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः । क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम्

ఆయన స్వతంత్రుడు—ఆ పరమ పరమాత్మ సర్వ నియంత్రణలకు అతీతుడు. ఆయనకు విరోధంగా నిలిచిన ఆ పరమ మూర్ఖుణ్ని ఆపుటకు గాని అధిగమించుటకు గాని ఏ ఉపాయం ఎవరు విధించగలరు?

Verse 20

चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् । क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम्

ఓ బ్రహ్మన్, నేనూ అందరితో కలిసి శివాలయానికి వెళ్తాను. శివాపట్ల నేను చేసిన అపరాధాలకై గిరీశుని వద్ద నిశ్చయంగా క్షమాపణ కోరుతాను.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् । सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ విధంగా నన్ను, బ్రహ్ముని, దేవతలతో సహా ఉపదేశించి, విష్ణువు దేవితో కలిసి ఆ పర్వతానికి వెళ్లుటకు నిర్ణయము చేసెను.

Verse 22

ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् । कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः

హరి (విష్ణువు) తన స్వధామం నుండి బయలుదేరి, దేవగణములు, మునులు, ప్రజాపతులు మొదలైనవారితో కలిసి, శివుని శుభ్రమైన శ్రేష్ఠ పర్వతనివాసమైన పవిత్ర కైలాసానికి వెళ్లెను.

Verse 23

अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः । नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम्

ఆ ధామము ప్రభువుకు నిత్యమూ అత్యంత ప్రియమైనది; కిన్నరులు మొదలైనవారు సుసేవించెదరు. అప్సరసలు మరియు ఇతర దివ్య (మనుష్యేతర) గణములు అక్కడ సంచరిస్తారు; యోగసిద్ధుల వల్ల అది మహోన్నతంగా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 24

नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः । नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम्

ఆ పర్వతప్రదేశం నానావిధ మణిమయ శిఖరాలతో అన్ని వైపులా ప్రకాశించెను. నానా ధాతువుల వైవిధ్యంతో విచిత్రమై, అనేక వృక్షలతలతో నిండియుండెను.

Verse 25

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् । नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम्

అది నానావిధ మృగసమూహాలతో నిండియుండి, విభిన్న పక్షులతో శోభించెను. అనేక జలప్రస్రవణాలతో అలంకృతమై, అమరులు మరియు సిద్ధులు తమ దివ్య యోషితులతో సంచరించు స్థలమైయుండెను.

Verse 26

रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः । द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम्

ఆ దేశం నానావిధ మనోహరమైన సానువులతోను, అనేక గుహలతోను అత్యంత రమణీయంగా వెలిగెను. రజతప్రభతో ప్రకాశించిన ఆ ప్రదేశం వివిధ వృక్షజాతులతో మరింత శోభించి, దర్శించువారి హృదయాలను హరించెను.

Verse 27

व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् । सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम्

అది వ్యాఘ్రాది మహాసత్త్వుల గర్జనలతో మార్మోగెను; అయినా అక్కడ క్రూరతకు చోటు లేదు. సమస్త శోభలతో యుక్తమైన ఆ దివ్య ధామం మహా విస్మయాన్ని కలిగించెను.

Verse 28

पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया । सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम्

ఆ స్థలం సత్యగంగచే సర్వత్ర వ్యాపించబడింది; ఆమె ఉదయంతో ఆ స్థలమూ మరింత పుణ్యవంతమవుతుంది. విష్ణుపాదమునుండి జనించిన ఆ పరమ నిర్మల ధార సర్వపాపాలను శుద్ధి చేస్తుంది; అందువల్ల అది సంపూర్ణంగా పవిత్రమవుతుంది.

Verse 29

एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् । ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः

ఇలాంటి కైలాసమనే శివప్రియ పర్వతాన్ని చూచి దేవతలు—విష్ణువుతో పాటు మహర్షులతో కూడి—విస్మయంతో నిండిపోయారు.

Verse 30

तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् । कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः

దాని సమీపంలో వారు అలకా అనే రమ్య నగరాన్ని చూశారు—కుబేరుని పరమ దివ్య రాజధాని—రుద్రుడు (శివుడు)కు మిత్రుడిగా ప్రసిద్ధుడైన కుబేరునది.

Verse 31

वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः । सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम्

తదుపరి సమీపంలో వారు సౌగంధికమనే సువాసనభరిత వనాన్ని చూశారు—అన్ని రకాల వృక్షాలతో నిండిన ఆ శుభ దివ్య అరణ్యం—అక్కడ ఆ అద్భుత నాదం నిరంతరం మార్మోగుతూనే ఉండేది.

Verse 32

तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने । नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके

ఆ పవిత్ర స్థలానికి వెలుపల రెండు దివ్య, అత్యంత పవిత్ర నదులు ప్రవహిస్తాయి—నందా మరియు చాలకనందా—వాటి దర్శనమాత్రమే పాపాలను హరిస్తుంది.

Verse 33

पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः । विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः

దేవస్త్రీలు తమ తమ లోకాల నుండి బయలుదేరి అక్కడ నిత్యం పానము చేసేవారు. అక్కడ దేవపురుషులతో కలిసి జలంలో మునిగి క్రీడించేవారు; రతిసుఖపు శ్రమవల్ల వారి దేహాలు కృశమయ్యాయి।

Verse 34

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत् । गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम्

యక్షేశ్వరుని నగరాన్ని మరియు ఆ సౌగంధిక వనాన్ని విడిచి దేవతలు ముందుకు సాగారు. సాగుతుండగా సమీపంలోనే శంకరుడు (శ్రీశివుడు)కు చెందిన పవిత్ర వటవృక్షాన్ని దర్శించారు।

Verse 35

पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् । शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम्

దాని నీడ పర్వతఛాయను శయ్యలా పరచినట్లుగా విస్తరించి ఉండెను; దాని కొమ్మలు దాదాపు నేలవరకు వాలివుండెను. ఆ వటవృక్షం శతయోజనాల ఎత్తు, గూళ్లులేని, సంపూర్ణంగా తాపరహితమైనది।

Verse 36

महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् । शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम्

ఇది మహాపుణ్యవంతులకు మాత్రమే దర్శనయోగ్యం—అత్యంత సుందరం, పరమ పవిత్రకరం. ఇది శంభువు యోగస్థలం, దివ్యమైనది, యోగులు సేవించదగిన మహోత్తమ స్థానం.

Verse 37

मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे । आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः

అక్కడ, ముముక్షులకు శరణమైన మహాయోగమయ వటవృక్షం వద్ద, విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు యోగాసనంలో ఆసీనుడైన శివుణ్ణి దర్శించారు.

Verse 38

विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा । उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः

ఆయనను విధి (బ్రహ్మ) పుత్రులైన మహాసిద్ధులు—ఎల్లప్పుడూ శివభక్తిలో లీనమై, పరమానందంతో, మనస్సు శాంతంగా, దేహం పూర్తిగా స్థిరంగా ఉన్నవారు—సంతోషంతో ఉపాసించుచున్నారు।

Verse 39

तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् । सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा

అదేవిధంగా గుహ్యకులు మరియు రాక్షసుల అధిపతి కుబేరునితో అతడు సఖ్యత కలిగి ఉండెను; తన గణములచేతను బంధువులచేతను సదా విశేష గౌరవంతో సేవింపబడెను।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवदर्शनवर्णनं नाम चत्वारिंशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయమైన ‘రుద్రసంహిత’లోని ద్వితీయ విభాగమైన ‘సతీఖండ’లో ‘శివదర్శనవర్ణనం’ అనే నలభైవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 41

मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् । कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम्

ఓ మునీ! మీరు కుశాసనముపై సమ్యక్గా ఉపవిష్టుడై ఉపదేశించుచుండగా, సత్పురుషులందరూ శ్రద్ధగా వినుచుండగా, ఎవరో మీను పరమోత్తమ జ్ఞానమును గూర్చి ప్రశ్నించుచున్నారు।

Verse 42

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि । बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया

ఆయన కుడి తొడపై ఎడమ పాదాన్ని ఉంచి, మరొక పాదాన్ని మోకాలిపై స్థిరపరిచాడు. ఆయన ముందుబాహువుపై అక్షమాల నిలిచి, సత్తర్కముద్రలో సమాధానంగా నిలిచెను.

Verse 43

एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः । प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः

ఇలాంటి మహిమాన్విత రూపంలో శివుని చూచి విష్ణువు మొదలైన దేవతలందరూ వెంటనే తొందరగా నమస్కరించారు. చేతులు జోడించి వినయంగా అందరూ ప్రణమించారు.

Verse 44

उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः

సత్పురుషులకు ఆశ్రయమూ గమ్యమూ అయిన విష్ణువు అక్కడికి వచ్చాడని రుద్రుడు గ్రహించాడు. అప్పుడు ప్రభువైనప్పటికీ ఆయన లేచి, శిరస్సు వంచి విష్ణువుకు అభివందనం చేశాడు.

Verse 45

वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः । ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దివ్యులు వందించిన పాదములు గల శివుడు కూడా, లోకాలకు సద్గతియైన కశ్యపునకు విష్ణువు నమస్కరించునట్లు, అలాగే నమస్కరించాడు.

Verse 46

सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम् । समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात्

దేవులు, సిద్ధులు, గణాధిపతులు, మహర్షులు నమస్కరించిన విష్ణువు, దేవతల పట్ల ఆదరంతో వినయంగా వంగి, వారితో ఇలా పలికెను.