
ఈ అధ్యాయంలో బ్రహ్మా, దక్షుడు ప్రారంభించిన మహాయజ్ఞాన్ని వర్ణిస్తాడు. అగస్త్య, కశ్యప, వామదేవ, భృగు, దధీచి, వ్యాస, భారద్వాజ, గౌతమ తదితర అనేక దేవర్షులు, మునులు అధికారిక ఆహ్వానంతో సమవేశమవుతారు; యజ్ఞానికి వైదిక ప్రతిష్ఠ స్పష్టమవుతుంది. దేవతలు, లోకపాలకులు శివమాయావృతులై వచ్చి పాల్గొంటారు—బాహ్య వైభవం వెనుక అంతర్గత అవ్యవస్థకు సూచనగా ఇది నిలుస్తుంది. బ్రహ్మను సత్యలోకం నుంచి తెచ్చి గౌరవిస్తారు; విష్ణువును వైకుంఠం నుంచి పరివారంతో ఆహ్వానించి రప్పిస్తారు. దక్షుడు అతిథులను పూజించి త్వష్టృనిర్మిత దివ్య నివాసాలు ఇస్తాడు; శివుని అనాదరంతో కలిగే విఘటనకు ఇది ముందుమాటగా నిలుస్తుంది।
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एकदा तु मुने तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन सुरर्षयः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, ఒకసారి అతడు మహా యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు. అప్పుడు దీక్షిత యజమాని అక్కడికి సమస్త దేవర్షులను ఆహ్వానించాడు.
Verse 2
महर्षयोऽखिलास्तत्र निर्जराश्च समागताः । यद्यज्ञकरणार्थं हि शिवमायाविमोहितः
అక్కడ సమస్త మహర్షులు మరియు అమర దేవగణాలు సమవేతమయ్యారు. శివమాయచే విమోహితుడై అతడు యజ్ఞకర్మ చేయుటకు ప్రవృత్తుడయ్యాడు.
Verse 3
अगस्त्यः कश्यपोत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः । दधीचिर्भगवान् व्यासो भारद्वाजोऽथ गौतमः
అగస్త్యుడు, కశ్యపుడు, ఉత్రి, వామదేవుడు, భృగువు; పూజ్యుడు దధీచి, భగవాన్ వ్యాసుడు, భారద్వాజుడు మరియు గౌతముడు—ఈ మహర్షులు అక్కడ ఉన్నారు.
Verse 4
पैलः पराशरो गर्गो भार्गवः ककुपस्सितः । सुमंतुत्रिककंकाश्च वैशंपायन एव च
పైలుడు, పరాశరుడు, గర్గుడు, భార్గవుడు, కకుపస్సితుడు; సుమంతుడు, త్రికకంకుడు మరియు వైశంపాయనుడు—ఇవ్వరూ అక్కడ ఉన్నారు.
Verse 5
एते चान्ये च बहवो मुनयो हर्षिता ययु । मम पुत्रस्य दक्षस्य सदारास्ससुता मखम्
ఇవరు మరియు మరెన్నో మునులు హర్షితమనస్సుతో నా కుమారుడు దక్షుని యజ్ఞానికి వెళ్లారు—అక్కడ అతని భార్యలు ఉండగా కుమార్తెలు కూడా తోడుగా ఉన్నారు.
Verse 6
तथा सर्वे सुरगणा लोकपाला महोदयाः । तथोपनिर्जरास्सर्वे स्वापकारबलान्विताः
అలాగే సమస్త దేవగణాలు, మహోన్నత లోకపాలకులు, ఇంకా ఇతర దివ్య అమరులు కూడా అక్కడికి వచ్చారు—ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ కార్యానికి తగిన బలంతో యుక్తులై.
Verse 7
सत्यलोकात्समानीतो नुतोहं विश्वकारकः । ससुतस्स परीवारो मूर्तवेदापिसंयुतः
సత్యలోకమునుండి తీసికొనివచ్చబడిన నేను—ప్రకట విశ్వసృష్టికర్త బ్రహ్మను—విధివిధానములతో పూజింపబడితిని; నా కుమారునితో, పరివార‑పార్షదులతో, అలాగే మూర్తిమంతమైన వేదములతో కూడ।
Verse 8
वैकुंठाच्च तथा विष्णुस्संप्रार्थ्य विविधादरात् । सपार्षदपरीवारस्समानीतो मखं प्रति
తదుపరి వైకుంఠమున విభిన్న గౌరవములతో ప్రార్థించి విష్ణువును కూడా ఆహ్వానించిరి; ఆయన పార్షద‑పరివారములతో కూడ యజ్ఞమండపమునకు తీసికొనివచ్చిరి. (శైవ దృష్టిలో మహాదేవతలూ యజ్ఞధర్మమర్యాదలో భాగస్వాములే; కాని యజ్ఞఫల పరమసిద్ధి అంతतः సర్వేశ్వరుడైన శివుని మీదనే ఆధారపడును.)
Verse 9
एवमन्ये समायाता दक्षयज्ञं विमोहिताः । सत्कृतास्तेन दक्षेन सर्वे ते हि दुरात्मना
అదేవిధంగా మరికొందరు కూడా దక్షయజ్ఞానికి వచ్చారు; వారి మనస్సులు మోహంతో మునిగిపోయినవి. ఆ దుర్బుద్ధి దక్షుడు వారందరినీ సత్కరించాడు.
Verse 10
भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि तेभ्यो दत्तानि तेन वै
త్వష్టృదేవుడు నిర్మించిన ఆ దివ్య భవనాలు—అత్యంత విలువైనవి, ప్రకాశవంతమైనవి, విశాలమైనవి—అతడు నిజంగా వారికి దానమిచ్చాడు.
Verse 11
तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथायोग्यं च संस्थिताः । सन्मानिता अराजंस्ते सकला विष्णुना मया
ఆ పవిత్ర నివాసాలన్నింటిలో వారు తమ తమ యోగ్యత ప్రకారం స్థాపింపబడ్డారు. నేను—విష్ణువు—సర్వ విధాల సన్మానించగా వారు అందరూ కాంతితో ప్రకాశించారు.
Verse 12
वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तदा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः
ఆ సమయంలో కనఖల తీర్థంలో మహాయజ్ఞం జరుగుచుండెను. అప్పుడు దక్షుడు భృగువు మొదలైన తపోధన ఋషులను ఋత్విజులుగా (యజ్ఞపురోహితులుగా) నియమించాడు.
Verse 13
अधिष्ठाता स्वयं विष्णुस्सह सर्वमरुद्गणैः । अहं तत्राऽभवं ब्रह्मा त्रयीविधिनिदर्शकः
అక్కడ అధిష్ఠాతగా స్వయంగా విష్ణువు సమస్త మరుద్గణాలతో కూడి ఉన్నాడు. మరియు నేను అక్కడ బ్రహ్మగా ఉన్నాను—వేదత్రయ విధులను చూపించువాడిగా.
Verse 14
तथैव सर्वदिक्पाला द्वारपालाश्च रक्षकाः । सायुधास्सपरीवाराः कुतूहलकरास्सदा
అలాగే సమస్త దిక్పాలకులు, ద్వారపాలకులు, రక్షకులు—ఆయుధధారులై, తమ పరివారాలతో కూడి—ఎల్లప్పుడూ అక్కడ ఉండి, నిరంతరం ఆశ్చర్యం మరియు కుతూహలాన్ని కలిగించుచుండిరి.
Verse 15
उपतस्थे स्वयं यज्ञस्सुरूपस्तस्य चाध्वरे । सर्वे महामुनिश्रेष्ठाः स्वयं वेदधराऽभवन्
ఆ యజ్ఞాధ్వరంలో స్వయంగా యజ్ఞదేవుడు సుందరరూపంతో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. మరియు సమస్త మహామునిశ్రేష్ఠులు స్వయంచాలకంగా వేదధారులై వేదాలను నిలిపారు.
Verse 16
तनूनपादपि निजं चक्रे रूपं सहस्रशः । हविषा ग्रहणायाशु तस्मिन् यज्ञे महोत्सवे
ఆ మహా యజ్ఞమహోత్సవంలో హవిస్సును స్వీకరించుటకై తనూనపాతుడు కూడా త్వరగా తన స్వరూపాన్ని సహస్ర విధాలుగా ధరించాడు.
Verse 17
अष्टाशीतिसहस्राणि जुह्वति सह ऋत्विजः । उद्गातारश्चतुषष्टि सहस्राणि सुरर्षयः
ఋత్విజులతో కలిసి ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది పవిత్ర అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించారు; అలాగే అరవై నాలుగు వేల దివ్య ఋషి-ఉద్గాతులు కూడ ఏకస్వరంగా సామగానం చేశారు.
Verse 18
अध्वर्यवोथ होतारस्तावन्तो नारदादयः । सप्तर्षयस्समा गाथाः कुर्वंति स्म पृथक्पृथक्
అప్పుడు అధ్వర్యు, హోతృ యాజకులు—నారదాది మహర్షులతో కలిసి—సప్తఋషులతో సమేతంగా, ఆ పవిత్ర సభలో ప్రతి ఒక్కరు వేరువేరుగా మధుర స్తుతిగాథలను రచించి పఠించారు.
Verse 19
गंधर्वविद्याधरसिद्धसंघानादित्यसंघान् सगणान् सयज्ञान् । संख्यावरान्नागचरान् समस्तान् वव्रे स दक्षो हि महाध्वरे स्वे
తన మహాధ్వర యజ్ఞార్థం దక్షుడు గంధర్వ, విద్యాధర, సిద్ధ సమూహాలను; ఆదిత్యుల గణాలను; వివిధ గణములను మరియు యజ్ఞకర్మికులను; అలాగే నాగజాతులలో శ్రేష్ఠులను సహా సమస్తులను—ఎవరినీ విడువక—ఆహ్వానించాడు.
Verse 20
द्विजर्षिराजर्षिसुरर्षिसंघा नृपास्समित्राः सचिवास्स सैन्याः । वसुप्रमुख्या गणदेवताश्च सर्वे वृतास्तेन मखोपवेत्त्राः
ద్విజఋషులు, రాజఋషులు, దేవఋషుల సమూహాలు; మిత్రులు, మంత్రులు, సైన్యాలతో కూడిన రాజులు; అలాగే వసువుల నేతృత్వంలోని గణదేవతలు—ఇవన్నీ యజ్ఞానికి గౌరవ అతిథులుగా అతడు ఆహ్వానించాడు.
Verse 21
दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो रेजे कृतस्वस्त्ययनो भृशम्
అప్పుడు దక్షుడు దీక్షతో యుక్తుడయ్యాడు; కౌతుక-మంగళాలు, రక్షాకర్మలు శుభంగా నిర్వహించబడ్డాయి. భార్యతో కలిసి అతడు అత్యంత ప్రకాశించాడు, క్షేమాశీర్వాదాలతో సంపూర్ణంగా రక్షితుడై.
Verse 22
तस्मिन् यज्ञे वृतश्शंभुर्न दक्षेण दुरात्मना । कपालीति विनिश्चित्य तस्य यज्ञार्हता न हि
ఆ యజ్ఞంలో దురాత్ముడైన దక్షుడు శంభువును ఆహ్వానించలేదు. ‘ఆయన కపాలీ’ అని నిర్ణయించి, శివుడు యజ్ఞభాగానికి అర్హుడు కాడు అని ప్రకటించాడు.
Verse 23
कपालिभार्येति सती दयिता स्वसुतापि च । नाहूता यज्ञविषये दक्षेणागुणदर्शिना
కపాలీ (శివుడు) యొక్క ప్రియ భార్య, తన స్వంత కుమార్తె అయిన సతీని కూడా, యజ్ఞ విషయములో గుణాన్ని చూడని దోషదర్శి దక్షుడు ఆహ్వానించలేదు.
Verse 24
एवं प्रवर्तमाने हि दक्षयज्ञे महोत्सवे । स्वकार्यलग्नास्तत्रासन् सर्वे तेऽध्वरसंमताः
ఈ విధంగా దక్షుని యజ్ఞ మహోత్సవం సాగుతుండగా, యజ్ఞానికి సమ్మతులైన వారందరూ అక్కడ తమ తమ కర్తవ్యకర్మలలో లీనమై ఉన్నారు।
Verse 25
एतस्मिन्नंतरेऽदृष्ट्वा तत्र वै शंकरं प्रभुम् । प्रोद्विग्नमानसश्शैवो दधीचो वाक्यमब्रवीत्
అదే సమయంలో అక్కడ ప్రభువు శంకరుని చూడక, మనస్సు కలవరపడిన శైవ ఋషి దధీచి ఈ మాటలు పలికెను।
Verse 26
दधीच उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं देवर्षिप्रमुखा मुदा । कस्मान्नैवागतश्शंभुरस्मिन् यज्ञे महोत्सवे
దధీచి అన్నాడు—దేవర్షులలో అగ్రగణ్యులారా, మీరందరూ ఆనందంతో నా మాట వినండి. ఈ యజ్ఞ మహోత్సవానికి శంభువు (శివుడు) ఎందుకు అసలు రాలేదు?
Verse 27
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञप्रारंभो नाम सप्तविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని ద్వితీయ సతీఖండములో “యజ్ఞప్రారంభము” అను ఇరవైఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 28
येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि भवंति शंसन्ति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान् पुराणो वृषध्वजो नीलगलः परेशः
యేనివల్లనే సమస్త మంగళములు కలుగుతాయో, మహావిద్వాంసులైన ఋషులు ఎల్లప్పుడూ ఎవణ్ని స్తుతిస్తారో—ఆ ఆదిపురుషుడు, వృషధ్వజుడు, నీలకంఠ పరమేశ్వరుడు ఇక్కడ ఏమాత్రం దర్శనమివ్వడం లేదు।
Verse 29
अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिगतानि दक्षः । त्रिपंचकेनाप्यथ मंगलानि भवंति सद्यः परतः पुराणि
యేనివల్ల దక్షుడు పొందిన అమంగళములనూ మంగళములుగా భావించాడో—అలాగే ‘త్రి-పంచక’ మాత్రముచేతనే తక్షణమే మంగళం కలుగుతుంది; అనంతరం ప్రాచీన పుణ్యఫలములు క్రమంగా వికసిస్తాయి।
Verse 30
तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेशितुः । त्वरितं ब्रह्मणा वापि विष्णुना प्रभुविष्णुना
కాబట్టి పరమేశ్వరుని తక్షణ ఆహ్వానం నీవే చేయవలెను. త్వరగా చేయి—బ్రహ్మద్వారా గానీ, ప్రభువైన విష్ణుద్వారా గానీ।
Verse 31
इन्द्रेण लोकपालैश्च द्विजैस्सिद्धैस्सहाधुना । सर्वथाऽऽनयनीयोसौ शंकरो यज्ञपूर्त्तये
ఇంద్రుడు లోకపాలకులు, ద్విజ ఋషులు, సిద్ధులు, సాధుజనులతో కలిసి ఇలా అన్నాడు—యజ్ఞం సంపూర్ణం కావడానికి శంకరుని ఏ విధంగానైనా (ఇక్కడికి) తీసుకురావలసిందే.
Verse 32
सर्वैर्भवद्भिर्गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः । दाक्षायण्या समं शम्भुमानयध्वं त्वरान्विताः
మీ అందరూ దేవుడు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటుకు వెళ్లాలి. దాక్షాయణితో కలిసి శంభువును త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురండి.
Verse 33
तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छम्भुना परमात्मना । अत्रागतेन देवेशास्सांबेन परमात्मना
ఆ పరమాత్మ శంభువుతో సమస్తమూ పవిత్రమవుతుంది. ఎందుకంటే దేవేశ్వరుడైన పరమాత్ముడు అంబతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడు.
Verse 34
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ह्यानेतव्यो वृषध्वजः
ఆయనను స్మరించడమాత్రం, నామోచ్చారణమాత్రం వలన సమస్త పుణ్యం పరిపూర్ణమగును. కనుక సర్వప్రయత్నంతో వృషధ్వజుడైన శ్రీశివుని తప్పక ఆహ్వానించి తీసుకురావలెను।
Verse 35
समागते शंकरेऽत्र पावनो हि भवेन्मखः । भविष्यत्यन्यथाऽपूर्णः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ఇక్కడ శంకరుడు సమాగమించినప్పుడు ఈ యజ్ఞం నిజంగా పవిత్రమగును. లేకపోతే అది అపూర్ణంగానే ఉంటుంది—ఇది సత్యం, నేను స్పష్టంగా చెబుతున్నాను।
Verse 36
ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो रोषसमन्वितः । उवाच त्वरितं मूढः प्रहसन्निव दुष्टधीः
బ్రహ్ముడు పలికెను—అతని మాటలు విని దక్షుడు కోపంతో నిండిపోయాడు. మూర్ఖుడై దుష్టబుద్ధితో వెంటనే పలికాడు, ఎగతాళిగా నవ్వుతున్నట్లు.
Verse 37
मूलं विष्णुर्देवतानां यत्र धर्मस्सनातनः । समानीतो मया सम्यक् किमूनं यज्ञकर्मणि
‘దేవతల మూలం విష్ణువు; ఆయనతోనే సనాతన ధర్మం నిలిచి ఉంది. నేను ఆయనను విధివిధానంగా ఇక్కడికి తెచ్చాను—అయితే యజ్ఞకర్మలో ఇంకేమి లోటు?’
Verse 38
यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणि विविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः
‘యందు వేదాలు, యజ్ఞాలు, నానావిధ కర్మాలు అన్నీ స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయో, ఆ విష్ణువే ఇక్కడికి వచ్చాడు।’ (శైవ దృష్టిలో ఈ వైదిక కర్మాలు అంతర్యామి పరమేశ్వరుడు శివునితో సమన్వయమైతేనే స్థిరత, సంపూర్ణ ఫలితాన్ని పొందుతాయి.)
Verse 39
सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैस्सोपनिषद्भिश्च विविधैरागमैस्सह
సత్యలోకమునుండి లోకపితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు అవతరించాడు; వేదాలు, ఉపనిషత్తులు మరియు నానావిధ ఆగమాలతో కూడి।
Verse 40
तथा सुरगणैस्साकमागतस्सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः
అలాగే దేవగణాలతో కూడి స్వయంగా దేవరాజు వచ్చాడు; అలాగే పాపరహితులైన ఋషులారా, మీరూ ఇక్కడ సమాయత్తమయ్యారు।
Verse 41
येये यज्ञोचिताश्शांताः पात्रभूतास्समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञास्सर्वे यूयं दृढव्रताः
మీరు అందరూ ఇక్కడ సమాగమించినవారు—యజ్ఞానికి యోగ్యులు, శాంత స్వభావులు, పాత్రులు, మరియు వేదములూ వేదార్థముల తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు—నిజంగా దృఢవ్రతులు.
Verse 42
अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्र ब्रह्मणा नोदितेन हि
“ఇంకా మనకు రుద్రునితో ఏమి అవసరం? ఓ విప్రా, బ్రహ్ముడి ప్రేరణతోనే నేను నా కన్యను దానమిచ్చాను.”
Verse 43
हरोऽकुलीनोसौ विप्र पितृमातृविवर्जितः । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः
హే విప్రా! ఆ హరుడు ‘అకులీనుడు’ అని చెప్పబడును; తండ్రి‑తల్లి లేనివాడు. భూత‑ప్రేత‑పిశాచములకె ఏకైక దుర్జేయాధిపతి ఆయనే, జయించుట దుర్లభము।
Verse 44
आत्मसंभावितो मूढ स्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्न योग्योसौ नानीतो हि मयाऽधुना
అతడు ఆత్మగర్వంతో మత్తుడై, మూర్ఖుడై, అహంకారంతో స్థబ్ధుడై, హఠమౌనుడై, ఈర్ష్యగలవాడు. ఈ పవిత్ర కర్మకు అతడు అర్హుడు కాదు; అందుకే నేను ఇప్పుడతన్ని ఇక్కడికి తేలేదు।
Verse 45
तस्मात्त्वमीदृशं वाक्यं पुनर्वाच्यं न हि क्वचित् । सर्वेर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्
కాబట్టి ఇలాంటి మాటలను మీరు ఎప్పుడూ మళ్లీ పలకకండి. బదులుగా మీరందరూ కలిసి నా ఈ మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించండి, అది నిజంగా ఫలప్రదమై మంగళకరమగునట్లు।
Verse 46
ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचो वाक्यमब्रवीत् । सर्वेषां शृण्वतां देवमुनीनां सारसं युतम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆయన మాటలు విని దధీచి ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను; దేవమునులు అందరూ శ్రద్ధగా వింటుండగా, ఆ వాక్యం సారసంపన్నమైంది।
Verse 47
दधीच उवाच । अयज्ञोयं महाजातो विना तेन शिवेन हि । विनाशोपि विशेषेण ह्यत्र ते हि भविष्यति
దధీచి అన్నాడు—ఈ యజ్ఞం శివుడు లేకుండా జరుగుతున్నందున ఇది మహా ‘అయజ్ఞం’ అయింది. కావున ఇక్కడ మీకు ప్రత్యేకమైన వినాశం తప్పక సంభవిస్తుంది.
Verse 48
एवमुक्त्वा दधीचोसावेक एव विनिर्गतः । यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ
అలా చెప్పి ముని దధీచి ఒంటరిగా బయలుదేరాడు. దక్షుని యజ్ఞవాటిక నుండి త్వరగా తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు.
Verse 49
ततोन्ये शांकरा ये च मुख्याश्शिवमतानुगाः । निर्ययुस्स्वाश्रमान् सद्यश्शापं दत्त्वा तथैव च
అనంతరం ఇతర ప్రధాన శాంకర భక్తులు—శివమతానుయాయులు—తమ తమ ఆశ్రమాల నుండి వెంటనే బయలుదేరి, అలాగే శాపాన్ని కూడా ప్రకటించారు.
Verse 50
मुनौ विनिर्गते तस्मिन् मखादन्येषु दुष्टधीः । शिवद्रोही मुनीन् दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्
ఆ ముని వెళ్లిపోయి, యజ్ఞస్థలంనుండి ఇతరులూ నిష్క్రమించిన తరువాత, దుష్టబుద్ధి గల శివద్రోహి దక్షుడు నవ్వుతూ మునులతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
Verse 51
दक्ष उवाच । गतः शिवप्रियो विप्रो दधीचो नाम नामतः । अन्ये तथाविधा ये च गतास्ते मम चाध्वरात्
దక్షుడు అన్నాడు—శివునికి ప్రియుడైన, పేరుప్రఖ్యాతి గల బ్రాహ్మణుడు దధీచి వెళ్లిపోయాడు; అలాగే అతనివంటి ఇతరులూ నా ఈ యజ్ఞం నుండి వెళ్లిపోయారు।
Verse 52
एतच्छुभतरं जातं संमतं मे हि सर्वथा । सत्यं ब्रवीमि देवेश सुराश्च मुनयस्तथा
ఇది అత్యంత శుభకరంగా జరిగింది; నేను దీనిని పూర్తిగా సమ్మతిస్తున్నాను. ఓ దేవేశా, నేను సత్యమే చెబుతున్నాను—దేవతలూ మునులూ కూడా అలాగే అంటున్నారు।
Verse 53
विनष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः । वेदबाह्या दुराचारास्त्याज्यास्ते मखकर्मणि
చిత్తం నశించినవారు, మందబుద్ధులు, అసత్యవాక్యాలలో రమించే దుష్టులు—వేదమార్గానికి వెలుపల ఉండి దురాచారం చేసే వారు—అటువంటి వారు యజ్ఞకర్మలో త్యజ్యులు.
Verse 54
वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः । यज्ञं मे सफलं विप्रास्सुराः कुर्वंतु माऽचिरम्
మీరు అందరూ వేదవిధానాలలో నిమగ్నులు; మీకు విష్ణువు అగ్రగామి. ఓ విప్రులారా, దేవతలు త్వరలోనే నా యజ్ఞాన్ని ఫలప్రదంగా చేయుగాక.
Verse 55
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शिवमायाविमोहिताः । यन्मखे देवयजनं चक्रुस्सर्वे सुरर्षयः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని, శివమాయచే విమోహితులైన దేవతలూ దేవర్షులూ అందరూ ఆ యజ్ఞంలో దేవయజనాన్ని నిర్వహించారు.
Verse 56
इति तन्मखशापो हि वर्णितो मे मुनीश्वर । यज्ञविध्वंसयोगोपि प्रोच्यते शृणु सादरम्
ఓ మునీశ్వరా, యజ్ఞసంబంధమైన ఆ శాపాన్ని నేను ఇలా వివరించితిని; ఇప్పుడు యజ్ఞవిధ్వంసం జరిగిన క్రమాన్ని కూడా చెప్తాను—భక్తితో వినుము।
The formal commencement of Dakṣa’s grand yajña and the arrival/honoring of major ṛṣis, devas, Brahmā, and Viṣṇu—establishing the sacrificial assembly before the later conflict.
It signals that even authoritative ritual actors can be spiritually veiled; the yajña’s outward perfection may conceal a metaphysical error—especially when Śiva is not properly acknowledged.
Cosmic offices and presences are emphasized: Brahmā (creator, from Satyaloka), Viṣṇu (preserver, from Vaikuṇṭha with attendants), lokapālas (world-guardians), and Tvaṣṭṛ as divine artisan providing residences.