दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम् (Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods)
అధ్యాయము 25లో రాముడు దేవికి ఇలా వర్ణిస్తాడు: ఒకప్పుడు శంభువు తన దివ్యలోకంలో మహోత్సవ ఏర్పాటుకోసం విశ్వకర్మను ఆహ్వానించాడు. విశ్వకర్మ విశాలమైన సుందర భవనం, ఉత్తమ సింహాసనం, రాజాభిషేక సూచకమైన మంగళరక్షక దివ్య ఛత్రాన్ని నిర్మించాడు. అనంతరం శివుడు సమస్త దేవసభను త్వరగా సమీకరించాడు—ఇంద్రాది దేవులు, సిద్ధ-గంధర్వ-నాగాదులు, బ్రహ్మ తన కుమారులు ఋషులతో సహా, దేవీలు మరియు అప్సరసలు పూజోత్సవ సామగ్రితో వచ్చారు. ‘పదహారు-పదహారు’ శుభకన్యల గుంపులు తీసుకువచ్చి, వీణా, మృదంగాది వాద్య-గానాలతో ఉత్సవ వాతావరణం ఏర్పడింది. అభిషేకానికి ద్రవ్యాలు, ఔషధాలు, తీర్థజలాలు ఐదు కలశాలలో నింపి, ఘనమైన బ్రహ్మఘోషం వినిపించింది. చివరికి వైకుంఠం నుండి హరి (విష్ణువు) ఆహ్వానించబడగా, భక్తితో తృప్తుడైన శివుడు పరిపూర్ణానందం పొందాడు; దేవసహకారంతో పవిత్ర అభిషేక భావం ప్రకాశించింది.
Shlokas
Verse 1
राम उवाच । एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् । विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे
రాముడు పలికెను—హే దేవీ, పూర్వకాలమున ఒకసారి పరమసృష్టికర్త శంభువు, పరాత్పరమైన తన స్వలోకమునకు విశ్వకర్మను పిలిపించెను.
Verse 2
स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च । भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्
తన గోశాలలో అతనిచేత రమ్యముగా, సవ్యంగా విస్తారమైన భవనమును నిర్మింపజేసెను; ఆ విశాల నివాసములో శ్రేష్ఠమైన సింహాసనమును కూడా స్థాపింపజేసెను.
Verse 3
तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् । कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा
అక్కడ శంకరుడు విఘ్ననివారణార్థము విశ్వకర్మచేత సదా అద్భుతమైన, మహాదివ్యమైన, అత్యుత్తమ ఛత్రాన్ని చేయించెను.
Verse 4
शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् । सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः
ఆయన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన సమస్త దేవగణాలను వేగంగా ఆహ్వానించాడు; అలాగే సిద్ధులు, గంధర్వులు, నాగులను కూడా వారి వారి పరివారాలతో సహా సంపూర్ణంగా పిలిచాడు।
Verse 5
देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि । देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः
సమస్త దేవతలు, పవిత్ర ఆగమాలు, విధాత బ్రహ్మ తన కుమారులతో పాటు, మునులు కూడా; అలాగే అన్ని దేవతామూర్తులు అప్సరలతో కలిసి నానావిధ నైవేద్యాలు, మంగళద్రవ్యాలతో సమన్వితులై సమవేతమయ్యారు।
Verse 6
देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश
దేవులు, ఋషులు, సిద్ధులు మరియు నాగాధిపతులలోనుండి మంగళకరమైన కన్యలు—పదహారు పదహారు—వివాహానుష్ఠానార్థం తీసుకొనివచ్చిరి।
Verse 7
वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने । उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः
ఓ మునీ, వీణా మృదంగముల ప్రధానమైన నానావిధ వాద్యములను వాయింపజేసి, సుగాయకుల మధుర గానంతో కూడిన మహోత్సవమును ఆమె జరిపించెను।
Verse 8
राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः । प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्
అతడు రాజాభిషేకయోగ్యమైన ద్రవ్యములను సమస్త ఔషధులతో కూడ సిద్ధం చేసి, ప్రత్యక్ష తీర్థజలములతో నింపిన ఐదు కుంభములను కూడా ఏర్పాటుచేసెను—శుద్ధి మంగళాలతో శివుని సగుణసేవకు అర్పణార్థం।
Verse 9
तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा । ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः
అప్పుడు శంకరుడు తన గణులచే మరిన్ని దివ్య ఏర్పాట్లు తెప్పించి, మహాగర్జనతో కూడిన బ్రహ్మఘోషాన్ని ఉద్ఘోషింపజేశాడు।
Verse 10
अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः । तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः
ఆపై ప్రీతమనస్సుతో మహేశ్వరుడు వైకుంఠం నుండి హరిని ఆహ్వానించాడు; ఓ దేవీ, ఆ సంపూర్ణ భక్తితో తృప్తి పొంది ఆయన అంతరంగంలో ఆనందించాడు।
Verse 11
सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे । उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः
శుభ ముహూర్తంలో మహాదేవుడు అక్కడ శ్రేష్ఠ సింహాసనంపై ప్రేమతో హరిని కూర్చోబెట్టి, అన్ని విధాలుగా అలంకరించాడు।
Verse 12
आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् । अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे
బ్రహ్మాండ మండపమనే మంగళ సభలో, అందమైన మకుటాన్ని బిగించి, కౌతుక-మంగళ కర్మలను పూర్తిచేసి, స్వయంగా మహేశుడు అభిషేకం చేశాడు।
Verse 13
दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् । ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः
తన స్వకీయమైన, ఇతరులకు చెందని సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించినందున, స్వతంత్రుడూ భక్తవత్సలుడైన శంభువు సంతోషించి అతనిని స్తుతించాడు।
Verse 14
ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् । व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः
తర్వాత ఆయన లోకకర్త బ్రహ్మతో ఇలా పలికాడు—“నేను సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నాను; అయినా వరప్రదానార్థం నేను నన్ను దాని నియమానికి లోబరుచుకుంటాను. ఎల్లప్పుడూ స్వతంత్రుడనైనా భక్తుల పట్ల వాత్సల్యముగలవాడను.”
Verse 15
महेश उवाच । अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः । मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि
మహేశుడు పలికాడు—“హే లోకేశా! ఇకనుంచి ఈ హరి నా ఆజ్ఞ ప్రకారం నడుస్తాడు; స్వయంగా విష్ణువు నాకు వందనీయుడయ్యాడు, ఎందుకంటే అతడు అన్నిటినీ వింటాడు.”
Verse 16
सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् । वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया
హే తాత, సమస్త దేవాదులతో కూడ నీవు ఆ హరిని నమస్కరించు. వేదములు హరినే స్తుతించుగాక—ఇవి నావే; నా ఆజ్ఞచేత ఇవి నేను ఆజ్ఞాపించినట్లే ప్రవర్తించుగాక.
Verse 17
राम उवाच । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् । विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः
రాముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి స్వయంగా రుద్రుడు గరుడధ్వజుడైన (విష్ణువైన) ఆయనకు నమస్కరించెను. విష్ణుభక్తిచేత హృదయం ప్రసన్నమై, వరప్రదుడూ భక్తవత్సలుడూ అయిన ప్రభువు వినయంగా వందనముచేసెను.
Verse 18
ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा । मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा
అనంతరం బ్రహ్మాది దేవులు, నానారూప సురగణములు, అలాగే ముని‑సిద్ధాదులు కూడ ఆ సమయంలో హరిని విధివిధానంగా వందించారు.
Verse 19
ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा । महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः
అప్పుడు భక్తవత్సలుడైన మహేశుడు హరి, ఈశుడు మరియు సమవేత దేవగణములపై అత్యంత ప్రసన్నుడై వారికి మహావరములను ప్రసాదించాడు।
Verse 20
महेश उवाच । त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया । दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्
మహేశుడు పలికెను—నా ఆజ్ఞచేత నీవు సమస్త లోకాల కర్త, భర్త, హర్తవు. నీవు ధర్మార్థకామముల దాతవు, దుర్నయకారుల శాస్తావు।
Verse 21
जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः । अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि
నీవు జగదీశుడవు, సమస్త లోకములచే పూజ్యుడవు, మహాబల-పరాక్రమములతో యుక్తుడవు. యుద్ధములో ఎక్కడైనా నీవు అజేయుడవై ఉంటావు; నా నిమిత్తముగానూ నిశ్చయమే।
Verse 22
शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया । नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये
ఇచ్ఛా మొదలైన శక్తుల ఈ త్రయాన్ని, నేను ప్రసాదించినదాన్ని, నీవు స్వీకరించుము. త్రిలోకములందు నీకు స్వతంత్ర సార్వభౌమాధికారం మరియు అనేక దివ్య లీలల ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించే సామర్థ్యం కలుగుగాక।
Verse 23
त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्
హే హరి! నిన్ను ద్వేషించువారిని నేను నిశ్చయంగా సమస్త ప్రయత్నంతో శిక్షించెదను. కాని హే విష్ణో! నీ భక్తులకు నేను పరమ నిర్వాణము (మోక్షము) ప్రసాదించెదను.
Verse 24
मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः । यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति
ఈ మాయను కూడా స్వీకరించుము—దేవతలచేత కూడా తొలగించుటకు కష్టమైనది. దీని వల్ల మోహితమైన సమస్త జగత్తు అచేతన-రూపముగా, జడ-స్వరూపముగా కనిపించును.
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని రెండవ రుద్రసంహితలో, రెండవ సతీఖండంలో ‘సతీవియోగం’ అనే ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 26
हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः । पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्
నా హృదయంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న రుద్రుడే నేనే—ఇందులో సందేహం లేదు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ నీ పూజకు అర్హుడు; బ్రహ్మాది దేవతలకూ నిశ్చయంగా పూజనీయుడు.
Verse 27
अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः । नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः
ఇక్కడే నివసిస్తూ నీవు ప్రత్యేకంగా ఈ సమస్త జగత్తును రక్షించు. ఎల్లప్పుడూ అనేక భిన్న అవతారరూపాల ద్వారా, అలాగే అనేక విధాల కర్తల ద్వారా (నీ కార్యాన్ని) నిర్వహించు.
Verse 28
मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् । गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्
నా లోకంలో ఇదే నీ నివాసస్థానం అవుతుంది—అత్యున్నత సమృద్ధితో, పరమ వైభవంతో నిండినది. ఇది ‘గోలోక’మని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది, మహా ప్రకాశవంతంగా.
Verse 29
भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः । मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात
ఓ హరి, భూమిపై రక్షకులుగా అవతరించబోయే నీ భవిష్య అవతారాలు—వారు నా భక్తులైతే, నేను నిశ్చయంగా ఆనందంతో వారిని దర్శించి, నా కృపచేత వారికి పరమ వరాన్ని ప్రసాదిస్తాను.
Verse 30
राम उवाच । अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् । कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः
రాముడు పలికెను—హరి ప్రసాదించిన అఖండ ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన హరుడు స్వయంగా, ఉమాపతి, ఆ కైలాసంలో తన గణములతో కలిసి స్వేచ్ఛగా క్రీడించుచున్నాడు।
Verse 31
तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा । अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः
అప్పటినుండి లక్ష్మీపతి గోపవేషాన్ని ధరించాడు; మహా ప్రీతితో అక్కడికి వెళ్లెను—గోపులను కాపాడువాడు, గోవుల అధిపతి।
Verse 32
सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् । नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया
ఆ విష్ణువు ప్రసన్నాత్ముడై సమస్త జగత్తును రక్షించెను; అనేక అవతారముల ద్వారా ధారకుడై, శివాజ్ఞ ప్రకారం తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించెను।
Verse 33
इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया । रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च
ఇప్పుడు శంకరాజ్ఞచే ఆయన నాలుగు విధాలుగా అవతరించాడు; అక్కడ నేను రాముడనయ్యాను, అలాగే భరతుడు, లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడూ అయ్యారు।
Verse 34
अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति । आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्
తరువాత, ఓ దేవీ—ఓ సతీ—తండ్రి ఆజ్ఞచే నేను సీతా లక్ష్మణులతో కలిసి అరణ్యానికి వచ్చితిని; నేడు కూడా దుఃఖితుడనై ఉన్నాను, దైవమే ప్రతికూలమైనట్లు అనిపించుచున్నది।
Verse 35
निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् । अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने
ఏదో నిశాచరుడు నా భార్య—సీతను—అపహరించాడు. ప్రియవిరహంతో, నా బంధువుతో కలిసి ఈ అడవిలో ఆమెను అన్వేషిస్తాను.
Verse 36
दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम । भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति
నాకు మీ దర్శనం లభిస్తే, నా క్షేమం అన్ని విధాలా నిశ్చయం. ఓ మాతా, మీ కృప ఉన్నంతవరకు ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 37
सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः । तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्
ఓ దేవీ, సీతను పొందే వరం నిశ్చయంగా ఫలిస్తుంది—సందేహం లేదు. మీ అనుగ్రహంతో దుఃఖం కలిగించే ఆ పాపి రాక్షసుణ్ని సంహరించి (ఇది సాధ్యమవుతుంది).
Verse 38
महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् । यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः
ఈ రోజే నా మహాభాగ్యం, మీరు ఇద్దరూ కృప చూపినట్లయితే. ఎవరి పట్ల మీరు ఇద్దరూ కరుణామయులై ప్రసన్నులవుతారో, అతడే ధన్యుడు, శ్రేష్ఠ పురుషుడు.
Verse 39
इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् । तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः
ఇట్లు అనేక విధాలుగా పలికి, శివాత్మికా మంగళమయి సతీదేవికి పునఃపునః గాఢంగా నమస్కరించి, రఘువంశోత్తముడు ఆమె ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ అరణ్యంలోనే సంచరించాడు।
Verse 40
अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः । हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि
సంయమితమైన మనస్సు గల రాముని మాటలు విని సతి ఆనందించింది. హృదయంలో శివభక్తిలో లీనమై, ఆమె అంతరంగం నుంచే ఆయనను ప్రశంసించింది।
Verse 41
स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् । प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ
తన స్వకర్మను స్మరించి సతి మనసులో విస్తారమైన శోకాన్ని ఆకర్షించింది. ఆపై ఉదాసీనగా, వర్ణహీనంగా శివసన్నిధికి మళ్లీ చేరింది।
Verse 42
अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः । नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता
దారి వెంట నడుస్తూ దేవి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించింది— “శివుడు చెప్పినదాన్ని నేను అంగీకరించలేదు; రాముని పట్ల నేను కుదృష్టితో ప్రవర్తించాను।”
Verse 43
किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ । इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा
“శంకరుని సన్నిధికి వెళ్లి నేను ఏ సమాధానం ఇస్తాను?” అని పునఃపునః ఆలోచించగా, అప్పుడు ఆమె పశ్చాత్తాపంతో నిండిపోయింది।
Verse 44
गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा । विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा
శంభువుని సమీపమునకు వెళ్లి ఆమె హృదయపూర్వకంగా భగవాన్ శివునికి ప్రణామము చేసింది. ఆమె ముఖము విషణ్ణమై, శోకవ్యాకులతతో కాంతి కోల్పోయింది।
Verse 45
अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्
ఆమెను దుఃఖితగా చూచి హరుడు (శివుడు) క్షేమసమాచారం అడిగెను. ప్రేమతో ఇలా పలికెను—“నీ ఆ పరీక్ష ఎలా నిర్వహించబడింది?”
Verse 46
श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना । सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः
శివుని వాక్యాలు విని సతీ, వినయంతో తల వంచి, ఏ మాటా పలకలేకపోయింది. శోకంతో విషణ్ణురాలై అక్కడే సమీపంలో నిలిచింది.
Verse 47
अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा । दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः
అనంతరం మహేశుడు ధ్యానంలో లీనమై, హృదయంలోనే దక్షకన్య (సతీ) విషయమైన సంఘటనాక్రమాన్ని గ్రహించాడు. ఆ మహాయోగి, నానావిధ దివ్యలీలల్లో నిపుణుడు, అంతరంగంలోనే అన్నీ తెలిసికొన్నాడు.
Verse 48
सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः । तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः
అప్పుడు హరి అసంతృప్తి కారణంగా తాను పూర్వం చేసిన ప్రతిజ్ఞను ఆయన స్మరించాడు. ఆపై ప్రార్థింపబడినప్పుడు, మర్యాదా-ధర్మనియమాలను కాపాడే ఆ రుద్రుడు, ఆ నియమబద్ధత ప్రకారమే ప్రవర్తించాడు.
Verse 49
विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह । धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा
అప్పుడు ప్రభువின் మనస్సులో గాఢమైన విషాదం కలిగింది; ఆయన మనసులోనే ఇలా అన్నాడు—“నేను సదా ధర్మాన్ని ప్రకటించేవాడిని, ధర్మాన్ని ఆచరించేవాడిని, ధర్మాన్ని కాపాడేవాడిని.”
Verse 50
शिव उवाच । कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् । नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः
శివుడు పలికెను—దక్షుని కుమార్తెపై నేను మునుపటివలె మహాస్నేహం చూపితే, లోకలీలానుసారమైన నా శుద్ధప్రణం భంగమవుతుంది.
Verse 51
ब्रह्मोवाच । इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् । पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా హృదయంలో అనేక విధాల ఆలోచించి అతడు ఆ సతీని విడిచెను. అయితే వేదధర్మ పరిపాలకుడై తన ప్రణాన్ని భంగం చేయలేదు.
Verse 52
ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः । जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः
అనంతరం పరమేశ్వరుడు (శివుడు) మనసులో సతీని విరమించి తన స్వగిరి-భేదమునకు (పర్వత గుహకు) వెళ్లెను. ఆ ప్రభువు జగదుద్వేగములచే కదలని, అంతఃస్థితుడై, స్వాధీనుడై నిలిచెను.
Verse 53
चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् । सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः
మార్గమున సాగుచుండగా మహేశ్వరుని ఆకాశవాణి సంబోధించింది—అక్కడున్న వారందరూ వినునట్లు, ముఖ్యంగా దక్షకన్య సతీ వినునట్లు।
Verse 54
व्योमवाण्युवाच । धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः । न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः
ఆకాశవాణి పలికింది—హే పరమేశాన, నీవు ధన్యుడవు; నేడు నీతో సమానుడు ఎవరూ లేరు. ఈ త్రిలోకమందు మరొక మహాయోగి, మహాప్రభువు లేడు।
Verse 55
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा । कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆకాశవాణి విని తేజోవతి దేవి శివుని అడిగెను—“హే నాథా, మీరు ఏ పణం చేసితిరి? హే పరమేశ్వరా, నాకు చెప్పండి।”
Verse 56
इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः । नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा
సతి అడిగినప్పటికీ భక్తహితపరుడైన ప్రభు గిరీశుడు ఆ సమయంలో వివాహానికి సమ్మతించలేదు; అయితే పూర్వమే మహాజనుల సమక్షంలో క్షణమాత్రంలో తన స్వపణాన్ని ఆమెకు ఇచ్చియుండెను।
Verse 57
तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् । सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने
అప్పుడు సతి తన ప్రాణప్రియ భర్త శివుని ధ్యానించి, ఓ మునీ, సమస్తమును గ్రహించింది—అందుకు కారణమును కూడా, అది అత్యంత ప్రియమైనదాని త్యాగంతో అనుబంధమైనదని।
Verse 58
ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः । शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः
అప్పుడు దక్షకన్య సతి, శంభువు తనను త్యజించాడని త్వరగా గ్రహించి, అత్యంత శోకంతో కుంగిపోయింది; ఆ క్షణం నుంచే ఆమె మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడిచెను।
Verse 59
शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः
శివుడు ఆమె ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించి తనలో ఉద్భవించిన మనోభావాన్ని (కామావేశాన్ని) దాచెను; తన సత్యపణంలో స్థిరుడైన ప్రభువు ప్రతిజ్ఞ రక్షణార్థం అనేక వచనాలు పలికెను।
Verse 60
सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा । वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्
ఇలా సతి అనేక కథలు చెప్పుకుంటూ కైలాసానికి చేరింది. అప్పుడు ఆ యోగి, వరస్థితుడై సమాధిని ధరించి, తన నిజ స్వరూపాన్ని ధరించాడు।
Verse 61
तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा । न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने
అక్కడ సతి తన ధామంలోనే నిలిచింది; ఆమె మనస్సు మహా విషాదంతో నిండింది. ఓ మునీ, శివ–సతుల ఆ దివ్య చరిత్రను ఎవ్వరూ గ్రహించలేకపోయారు।
Verse 62
महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने । स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः
ఓ మహామునీ, ఈ విధంగా ఆ ఇద్దరు ప్రభువులకు—స్వేచ్ఛతో దేహాలను ధరించి లోకలీలానుసారంగా సంచరించువారికి—దీర్ఘకాలం గడిచిపోయింది।
Verse 63
ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् । तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा
అప్పుడు పరమ ఆర్తిహరుడైన గిరీశుడు (శివుడు) ధ్యానాన్ని విరమించాడు. అది తెలిసి జగదంబ సతీ అక్కడికి ఆయన సమీపానికి వచ్చింది.
Verse 64
ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता । आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः
అప్పుడు దేవి ద్రవించిన హృదయంతో శివునికి నమస్కరించింది. ఉదారబుద్ధి శంభువు ఆమెను తన సమక్షంలో కూర్చోబెట్టి ఆసనం ఇచ్చాడు.
Verse 65
कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः । निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्
ఆయన ఎంతో ప్రేమతో అనేక మనోహరమైన కథలను వినిపించారు మరియు అటువంటి దివ్య లీలను ప్రదర్శించి ఆమెను తక్షణమే శోక విముక్తురాలిని చేశారు.
Verse 66
पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः । नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे
మునుపటిలాగే ఆయన సుఖాన్ని పొందారు మరియు తన ప్రతిజ్ఞను విడవలేదు. కాబట్టి ఓ ప్రియమైనవాడా, శివుని యందు ఇది ఆశ్చర్యకరమైనదిగా భావించకూడదు—ఎందుకంటే పరమేశ్వరుడు ఎల్లప్పుడూ సమర్థుడు.
Verse 67
इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने । किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः
ఓ ముని, ఈ విధంగా మునులు శివ మరియు సతీదేవిల పవిత్ర గాథను వివరిస్తారు. అయితే కొంతమంది అజ్ఞానులు అడుగుతారు: 'ఆ ఇద్దరి మధ్య వియోగం ఎలా సంభవిస్తుంది?'
Verse 68
शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः । स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा
శివుని అద్భుత లీలా-చరిత్రాన్ని పరమార్థంగా ఎవరు తెలుసగలరు? ఆయన స్వేచ్ఛతో క్రీడిస్తూ నిత్యం తన దివ్య కార్యాలను నిర్వహిస్తాడు।
Verse 69
वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ । तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः
వాక్యము-అర్థము ఎలా విడదీయరానివో, అలాగే సతీ-శివులు సదా ఏకమై ఉంటారు. వారి ‘వియోగం’ కేవలం భావన మాత్రమే; అది కూడా వారి ఇద్దరి ఇచ్ఛతోనే సంభవిస్తుంది।
Frequently Asked Questions
Śiva commissions Viśvakarman to create a grand ceremonial pavilion with throne and divine canopy, then convenes a complete cosmic gathering—devas, sages, goddesses, apsarases—preparing abhiṣeka materials and finally summoning Hari from Vaikuṇṭha.
They encode consecration and sovereignty motifs: the siṃhāsana and chatra signify sacral authority and protection, while five filled kumbhas and tīrtha-waters indicate formal abhiṣeka preparation and the concentration of auspicious power.
Indra and the devas, Brahmā with sons and sages, siddhas, gandharvas, nāgas, goddesses with apsarases, and Viṣṇu (Hari) as a key invited presence—forming a totalized divine assembly.