देवसान्त्वनम् (Devasāntvana) — “Consolation/Reassurance of the Gods”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవతలచే ఇట్లు స్తుతింపబడిన దుర్గార్తినాశిని దేవీ దుర్గా, దేవుల సమక్షంలో జగదంబికగా అవిర్భవించింది।

Verse 2

रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते । किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे

ఆమె పరమాద్భుతమైన రత్నమయ దివ్య రథముపై ఆసీనురాలై, కింకిణీల మ్రోగు జాలములతో అలంకృతమై, ఉత్తమమైన మృదువైన శయనాసనంతో యుక్తమై తేజస్సుతో ప్రకాశించింది।

Verse 3

कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी । स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि

ఆమె కోటి సూర్యులకన్నా అధికమైన కాంతితో ప్రకాశించింది. ఆమె రమ్యమైన అవయవాలు స్వయంగా జ్యోతిర్మయమై, తన స్వతేజోరాశి మధ్య నిలిచి, ఉత్తమ మంగళరూపంగా—సమమైన నిర్దోష కాంతితో—ప్రతీతమైంది।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, తృతీయ విభాగమైన పార్వతీఖండంలో “దేవసాంత్వనము” అనే చతుర్థ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 5

त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी । सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी

ఆమె త్రిదేవుల జనని చండీ; ఆమెనే శివా, సమస్త ఆర్తులను నాశనం చేసేది. ఆమెనే సర్వమాత, మహానిద్ర, మరియు తనవారైన సమస్త జనులను సంసారబంధనమునుండి దాటించు తారిణి।

Verse 6

तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा । तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः

ఆ దివ్య తేజోరాశి ప్రభావంతో దేవతలు శివా (పార్వతి)ని దర్శించారు. ఆమె పుణ్యదర్శనాన్ని కోరిన దేవగణాలు మళ్లీ స్తోత్రాలతో ఆమెను స్తుతించాయి.

Verse 7

अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः । ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవగణాలు ఆమె దర్శనాన్ని కోరుతూ, అక్కడే ఆమె కృపను పొందినవారై ఆ జగదంబను ప్రత్యక్షంగా దర్శించారు.

Verse 8

बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः

త్రిదివలోకవాసులందరిలో ఆనందపు మహాప్రవాహం ఉప్పొంగింది. వారు మళ్లీ మళ్లీ ఆమెకు నమస్కరించి, విశేష భక్తితో ఆమెను స్తుతించారు।

Verse 9

देवा ऊचुः । शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि । त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्

దేవులు పలికిరి— ఓ శివే, ఓ శర్వాణీ, ఓ కల్యాణీ, ఓ జగదంబా, ఓ మహేశ్వరీ! మేము దేవతలము సర్వ విధాలా నీకు నమస్కరిస్తున్నాము; నీవు సమస్త ఆర్తులను నశింపజేసే తల్లివి।

Verse 10

न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे

హే దేవేశీ, హే శివే! వేదములు మరియు సమస్త శాస్త్రములు నీ తత్త్వాన్ని సంపూర్ణంగా గ్రహించలేవు. నీ మహిమ ధ్యానానికీ అతీతం; నీవు వాక్కు మరియు మనస్సుకు అందనిది।

Verse 11

अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता

పరమతత్త్వం కానిదానినుండి ఆమె సదా వెనుదిరుగుతుంది; అందువల్ల శ్రుతి కూడా ఆమెను నిత్యం ఆశ్చర్యమయినదిగా వర్ణిస్తుంది. మరి ఇతరుల సంగతి ఏమిటి—వారు ఏమి గ్రహించగలరు?

Verse 12

जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्

అనేక భక్తులు భక్తిచేత నీ కృపను పొందీ దానిని తెలుసుకుంటారు. నీ శరణు పొందిన భక్తులకు ఎక్కడా భయం మొదలైనవి ఉండవు।

Verse 13

विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके । तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे

హే పరమప్రసన్న అంబికా, దయచేసి మా వినతిని వినుము. హే దేవి, హే మహాదేవి, మేము నీ నిత్య దాసులమై తక్కువవారమైయున్నా ఈ ప్రార్థనను సమర్పిస్తున్నాము.

Verse 14

पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा । ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्

పూర్వం నీవు దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించి హరుడు (శివుడు) యొక్క ప్రియతమగా అయ్యావు. ఆ దివ్య అవతారంతో బ్రహ్మా మరియు ఇతరుల మహా అహంకారాన్ని నశింపజేశావు.

Verse 15

पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् । स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि

తండ్రి నుండి అవమానం పొందిన నీవు విధి వశంగా దేహాన్ని విడిచి నీ లోకానికి వెళ్లావు. నిజమే, హరుడు (శివుడు) బాలస్వభావులూ బాధితులూ అయినవారి దుఃఖాన్ని కూడా హరిస్తాడు.

Verse 16

न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि । व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्

హే మహేశ్వరి, ఆ దేవకార్యం ఇంకా పూర్తికాలేదు. వ్యాకులులమై మునులు, దేవతలతో కలిసి మేము నీ శరణు వచ్చాము.

Verse 17

पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् । सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे

హే మహేశానీ, అమరుల మనోరథాన్ని పూర్తిచేయుము, తద్వారా సనత్కుమారుని వాక్యం ఫలప్రదమగును—శివునిలో అన్నీ సిద్ధమయ్యే విధంగా.

Verse 18

अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव । लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्

ఓ దేవీ, భూమిపై అవతరించి మళ్లీ రుద్రుని భార్యవై భవించుము. యథాయోగ్యంగా దివ్యలీలను ఆచరించుము, తద్వారా అమర దేవతలు సుఖాన్ని పొందుదురు.

Verse 19

सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः । सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः

ఓ దేవీ, కైలాసపర్వతమున నివసించు రుద్రుడును సుఖిగా ఉండుగాక. సమస్త జీవులు సుఖులగుదురు; దుఃఖమంతయు పూర్తిగా నశించుగాక.

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः । मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः

బ్రహ్మ పలికెను—ఇట్లు పలికిన తరువాత విష్ణువాద్యులైన సమస్త దేవతలు ప్రేమభక్తితో నిండిపోయిరి. మౌనమును ఆశ్రయించి స్థిరంగా నిలిచిరి; వారి అంతరాత్మ భక్తితో వంగిపోయెను.

Verse 21

शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् । आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्

దేవతల స్తుతిని విని శివా (పార్వతి) అత్యంత ప్రసన్నురాలైంది. ఆపై దాని కారణాన్ని గ్రహించి తన ప్రభువైన శివుని స్మరించింది.

Verse 22

उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् । विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला

అప్పుడు భక్తవత్సలమైన, కరుణామయి దేవి ఉమా చిరునవ్వుతో ఆ దేవతలను—మా లక్ష్మీ మరియు ఆమె స్వామి విష్ణువు మొదలైనవారిని—సంబోధించి పలికింది।

Verse 23

उमोवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः

ఉమా పలికెను—హే హరి, హే విధాతా! హే దేవులారా, మునులారా, ఇప్పుడు వ్యథలేని వారలారా—మీరు అందరూ నా వాక్యాన్ని వినండి. నేను ప్రసన్నురాలిని; సందేహం లేదు.

Verse 24

चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् । कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्

నా చరిత్రలు సర్వత్ర ప్రసిద్ధమై త్రిలోకాలకు క్షేమసుఖదాయకములు. దక్షుని మోహం మొదలైన తదనంతర సంఘటనలన్నిటిని నేను స్వయంగా జరిపితిని.

Verse 25

अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः । बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्

నేను భూమిపై సంపూర్ణ అవతారాన్ని తప్పక ధరించెదను—సందేహం లేదు. దీనికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి; వాటిని నేను ఇక్కడ మహాదరంతో చెప్పుచున్నాను.

Verse 26

पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः । सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः

పూర్వకాలంలో, హే ప్రియుడా, దివ్య హిమాచలుడు మరియు మేనా—అత్యంత శుద్ధభక్తితో యుక్తులై—నాకు సేవ చేసిరి, తల్లివలె స్నేహంతో నన్ను పోషించిరి.

Verse 27

इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः । मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः

ఇప్పుడు మీరు ఇద్దరూ శుద్ధ భక్తితో నిత్యము నాకు సేవ చేయండి. ఓ మేనా, ఇందులో సందేహం లేదు—ప్రత్యేకంగా నేను నీ కుమార్తెగా అవతరిస్తాను.

Verse 28

रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे । अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति

రుద్రుడు వెళ్లుగాక; మీరందరూ హిమవానుని గృహమున అవతారము ధరించుటకు వెళ్లండి. అనంతరం నేనూ అవతరిస్తాను; అప్పుడు దుఃఖనాశము తప్పక జరుగును.

Verse 29

सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् । अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्

మీరు అందరూ మీ మీ ధామములకు వెళ్లి దీర్ఘకాలం మీ మీ సుఖములను పొందండి. నేను అవతరించి కుమార్తెగా జన్మించి మేనాకు సేవ చేయుటకు ఉత్సుకురాలినై ఉంటాను.

Verse 30

हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः । अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी

నేను హరుని పత్నిని అవుతాను—ఇది నా హృదయంలోని అత్యంత రహస్యమైన నిశ్చయం. శివుని దివ్యలీల అద్భుతమైనది, అది జ్ఞానులను కూడా మోహింపజేస్తుంది.

Verse 31

यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः । पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता

ఓ దేవతలారా! నేను దక్షుని పుత్రికగా నా దేహాన్ని త్యజించినప్పటి నుండి, నా తండ్రి నా స్వామి పట్ల చూపిన అగౌరవాన్ని చూసి, వారు ఆ యజ్ఞానికి వెళ్ళారు.

Verse 32

तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः । दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः

ఆ సమయం నుండి ఆ స్వామి రుద్రుడు 'కాలాగ్ని' అనే పేరుతో పిలువబడ్డాడు. ఆయన త్వరలోనే దిగంబరుడై, నిరంతరం నా చింతనలోనే నిమగ్నమై ఉన్నాడు.

Verse 33

मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती । अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः

యజ్ఞంలో నా కోపాన్ని చూచి సతీ అక్కడ తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లింది. ధర్మమర్మం తెలిసిన దృఢ విచారంతో ఆమె ఆనందంగా తన దేహాన్ని త్యజించింది.

Verse 34

योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् । न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः

తగిన నివాసాన్ని విడిచి, అలౌకిక వేషాన్ని ధరించి, మహేశ్వరుడు సతీ విరహాన్ని సహించలేకపోయాడు—ఆమె నా రూపంగా (పార్వతీ రూపంలో) ప్రత్యక్షమైనది.

Verse 35

मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् । अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्

నా కారణంగా ఆయన మహాదుఃఖంతో కఠిన తపస్వి వేషాన్ని ధరించాడు. ఆ క్షణం నుంచే కామజన్యమైన ఉత్తమ సుఖాలనూ ఆయన త్యజించాడు.

Verse 36

अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः । महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्

హే విష్ణో, హే విధాతా (బ్రహ్మా), హే మునులారా, దేవులారా—ఇంకొక వృత్తాంతాన్ని వినండి: భువనాలను పోషించే మహాప్రభు మహేశుని లీలా.

Verse 37

विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः । न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः

విరహవేదనతో కలవరపడి ఆయన ప్రేమతో నా ఎముకలతో మాలను తయారు చేశాడు; అయినా పూర్తిగా జాగృతుడై ఉన్నప్పటికీ ఎక్కడా శాంతి పొందలేదు—ఒంటరిగా నిలిచాడు.

Verse 38

इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः । योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा

ఆ ప్రభువు అయినప్పటికీ అశక్తుడివలె ఇటు అటు తిరుగుతూ గట్టిగా విలపించాడు। ఎల్లప్పుడూ ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ యోగ్య-అయోగ్య భేదాన్ని గ్రహించలేదు।

Verse 39

इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः । ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव

ఇలా ప్రభువు హరుడు కాములకై ప్రేమలీలను ప్రదర్శిస్తూ ఈ లీలను ఆచరించాడు। విరహవేదనతో వ్యాకులమైన కాముకుడివలె మాటలు పలికాడు।

Verse 40

वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः । परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः

నిజముగా పరమేశ్వరుడు అవికారుడు, అదీనుడు, అజితుడు. ఆ పరిపూర్ణ శివస్వామి మాయాధీశుడు, అఖిలేశ్వరుడు।

Verse 41

अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् । विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः

లేకపోతే, మోహాతీతుడైన ఆయనకు కామనకు ఏమి ప్రయోజనం? ఏ వికారంతో ఆ పరమ ప్రభువు త్వరగా మాయచే లిప్తుడగగలడు?

Verse 42

रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् । अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः

సర్వవ్యాపి విభువైన రుద్రుడు నా చేతిని వివాహంలో గ్రహించుటకు అత్యంతంగా కోరుతున్నాడు. అందుచేత, ఓ దేవతలారా, నేను భూమిపై అవతరించి మేనా–హిమాచలుల గృహంలో జన్మిస్తాను.

Verse 43

अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे । हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता

కాబట్టి రుద్రుని సంతోషింపజేయుటకై నేను అవతరిస్తాను. హిమాలయుని భార్య మేనాదేవి గర్భంలో, లోకిక స్థితిని ఆశ్రయించి, నేను ప్రవేశిస్తాను.

Verse 44

भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

రుద్రుని ప్రియభక్తురాలిగా మారి నేను అత్యంత దుర్భరమైన తపస్సు చేస్తాను; దేవకార్యాన్ని నెరవేర్చుతాను. ఇది సత్యం, సత్యమే—సందేహం లేదు.

Verse 45

गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः । तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः

మీరు అందరూ మీ మీ గృహాలకు వెళ్లి నిత్యం భవుడు (శ్రీశివుడు)ను భజించండి. ఆయన కృపవల్ల సమస్త దుఃఖం నశిస్తుంది—సందేహం లేదు.

Verse 46

भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा । वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः

కరుణామయుడైన ప్రభువు కృపవల్ల సదా మంగళమే జరుగుతుంది. మరియు ఇదే కారణంగా—నేను ఆయన సహధర్మిణి కాబోతున్నాను గనుక—త్రిలోకములలో నేను వంద్యురాలిని, పూజ్యురాలిని అవుతాను.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा । अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి జగదంబా దేవతలు చూస్తుండగానే, ఓ ప్రియుడా, అంతర్ధానమైంది. శివా త్వరగా తన లోకాన్ని పొందింది.

Verse 48

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः । कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు, మునులు ఆనందంతో నిండిపోయి, ఆ దిశకు నమస్కరించి, తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 49

इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर । सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

హే మునీశ్వరా, ఈ విధంగా నీకు దుర్గాదేవి యొక్క పవిత్ర సుచరితం వర్ణించబడింది. ఇది సదా జనులకు సుఖప్రదమై భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 50

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्

ఇదిని నిత్యం వినేవాడు, లేదా సమాహితచిత్తంతో వినిపించేవాడు; చదివేవాడు గానీ చదివించేవాడు గానీ—అతడు సమస్త శుభకామనలను పొందుతాడు.