Śiva-nāma-sahasraka-kathana (The Recital/Teaching of the Thousand Names of Śiva)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथयामि यथा श्रुतम् । विष्णुना प्रार्थितो येन संतुष्टः परमेश्वरः । तदाहं कथयाम्यद्य पुण्यं नाम सहस्रकम्

సూతుడు పలికెను—హే శ్రేష్ఠ ఋషులారా, వినుడి; నేను విన్నట్లే చెప్పుచున్నాను. విష్ణువు ప్రార్థించగా పరమేశ్వర శివుడు సంపూర్ణంగా తృప్తిచెందిన ఆ పుణ్యకర సహస్రనామమును నేడు ప్రకటించెదను.

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः । अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः

శ్రీ విష్ణువు పలికెను—ఆయనే శివుడు, హరుడు, మృడుడు, రుద్రుడు, పుష్కరుడు, పుష్పలోచనుడు; శరణార్థులకు సులభుడు, సదాచారస్వరూపుడు, శర్వుడు, శంభువు, మహేశ్వరుడు।

Verse 3

चंद्रापीडश्चंद्रमौलिर्विश्वं विश्वंभरेश्वरः । वेदांतसारसंदोहः कपाली नीललोहितः

ఆయనే చంద్రాపీడుడు, చంద్రమౌళి; ఆయనే విశ్వం, విశ్వాన్ని ధరించే ఈశ్వరుడు. వేదాంతసారసమూహం, కపాలధారి, నీల-లోహిత స్వరూపుడు।

Verse 4

ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्त्ता गणेश्वरः । अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गस्वर्गसाधनः

ఆయనే ధ్యానాధారం, అపరిచ్ఛేద్యుడు; గౌరీభర్త, గణేశ్వరుడు. అష్టమూర్తి, విశ్వమూర్తి; ధర్మ-అర్థ-కామమనే త్రివర్గమును మరియు స్వర్గసాధనమును ప్రసాదించువాడు।

Verse 5

ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः । वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः

ఆయన సత్యజ్ఞానముచే పొందదగినవాడు, దృఢప్రజ్ఞుడు; దేవదేవుడు, త్రిలోచనుడు. ఆయనే వామదేవుడు, మహాదేవుడు—నిపుణుడు, శక్తిలో పరిపక్వుడు, అచంచల స్థిరుడు.

Verse 6

विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिसत्तमः । सर्वप्रमाणसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः

ఆయన విశ్వరూపుడు, అద్భుత సర్వదర్శి నేత్రధారి; వాగీశ్వరుడు, పవిత్రులలో పరమ పవిత్రుడు. ఆయన సమస్త ప్రమాణములతో సమన్వయుడు; వృషభచిహ్నధారి, వృషభవాహనుడు.

Verse 7

ईशः पिनाकी खट्वांगी चित्रवेषश्चिरंतनः । तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्मा च धूर्जटिः

ఆయనే ఈశుడు— పినాకధారి, ఖట్వాంగధారి, విచిత్రవేషుడు, చిరంతనుడు. ఆయన అంధకారహరుడు, మహాయోగి, రక్షకుడు, సృష్టితత్త్వరూప బ్రహ్మ, మరియు జటాధారి ధూర్జటి।

Verse 8

कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः । उन्नध्रः पुरुषो जुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः

ఆయనే కాలానికీ కాలుడు, కృత్తివాసుడు (చర్మవస్త్రధారి), సుభగుడు, మరియు ప్రణవం (ఓం) స్వరూపుడు. ఆయన ఉన్నతమైన అచల ఆధారం; శరణ్య పరమపురుషుడు; ప్రియుడూ ఆరాధ్యుడూ; తపస్వి దుర్వాసుడు; మరియు త్రిపురశాసకుడు—పురశాసనుడు।

Verse 9

दिव्यायुधः स्कंदगुरुः परमेष्ठीः परात्परः । अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिजाधवः

ఆయన దివ్యాయుధధారి; స్కందుని గురువు; పరమేష్ఠి, పరాత్పరుడు. ఆయనకు ఆది లేదు, మధ్య లేదు, అంతం లేదు; ఆయన గిరీశుడు, మరియు గిరిజా (పార్వతి) ప్రియభర్త।

Verse 10

कुबेरबंधुः श्रीकंठो लोकवर्णोत्तमो मृदुः । समाधिवेद्यः कोदंडी नीलकंठः परस्वधीः

ఆయన కుబేరుని బంధువు-స్నేహితుడు, శ్రీకంఠుడు; లోకాలలో స్తుతింపబడే శ్రేష్ఠుడు, మృదుకృపామయుడు. సమాధిచేత తెలిసేవాడు, కోదండధారి, నీలకంఠుడు, పరమ పరశుధారి శివుడు—బద్ధజీవులను విమోచించువాడు।

Verse 11

विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः । धर्मधाम क्षमाक्षेत्रं भगवान्भगनेत्रभित्

ఆయన విశాలాక్షుడు; మృగవ్యాధుడు—మనస్సు యొక్క అరణ్యత్వాన్ని అదుపుచేయువాడు; దేవాధిపతి, సూర్యునికన్నా అధిక తేజస్సు గలవాడు. ఆయన ధర్మధామం, క్షమాక్షేత్రం, భగుని నేత్రాన్ని భేదించిన భగవంతుడు।

Verse 12

उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः परंतपः । दाता दयाकरो दक्षः कर्मंदीः कामशासनः

ఆయన ఉగ్రుడు, పశుపతి, తార్క్ష్యసమ వేగవంతుడు; భక్తుని అత్యంత ప్రియంగా భావించువాడు, శత్రువులను తాపింపజేయువాడు. ఆయన దాత, దయాకరుడు, దక్షుడు; ధర్మకర్మలో నిమగ్నమైన బుద్ధిగలవాడు, కామాన్ని నియంత్రించువాడు।

Verse 13

श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः । लोककर्त्ता मृगपतिर्महाकर्त्ता महौषधिः

శ్మశానమే నివాసముగా గల సూక్ష్ముడూ అగోచరుడూ అయినవాడు శ్మశానస్థ మహేశ్వరుడు. ఆయనే లోకకర్త, సమస్త జీవుల మృగపతి, మహాకర్త, సంసారబంధన నివారిణి మహౌషధి.

Verse 14

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी

ఆయన పరమోద్ధారకుడు, సమస్త జీవుల గోపతి మరియు రక్షకుడు; సత్యజ్ఞానముచే గమ్యుడు, పురాతనుడు. ఆయనే నీతి, సునీతి, శుద్ధాత్మ; ఆయనే సోముడు, సోమరతుడు, నిత్యసుఖి.

Verse 15

सोमपोऽमृतपः सौम्यो महातेजा महाद्युतिः । तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः

ఆయన సోమపానుడు, అమృతపానుడు; సౌమ్యుడు, మహాతేజస్సు గలవాడు, మహాద్యుతిమంతుడు. ఆయన తేజోమయుడు, అమృతమయుడు, అన్నమయుడూ; సుధాపతి.

Verse 16

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः । लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः

ఆయన అజాతశత్రువు, జ్ఞానప్రకాశస్వరూపుడు, సదా ధ్యేయుడు, హవ్యవాహనుడు. ఆయనే లోకకర్త-ధర్త, వేదప్రకాశకుడు, పవిత్ర సూత్రకర్త, సనాతనుడు.

Verse 17

महर्षिकपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः । पिनाकपाणिर्भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सुधीः

ఆయనే మహర్షి కపిలాచార్యుడు, విశ్వాన్ని ప్రకాశింపజేసే దివ్య దీప్తి, త్రినేత్రేశ్వరుడు. పినాకాన్ని ధరించిన భూదేవుడు, శుభమిచ్చేవాడు, క్షేమాన్ని సృష్టించేవాడు, పరమ వివేకి।

Verse 18

धातृधामा धामकरः सर्वगः सर्वगोचरः । ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

ఆయనే ధాత్రుని ధామము, సమస్త కాంతికి కర్త; సర్వవ్యాపి అయినా అందరికీ గోచరుడు. బ్రహ్మను సృష్టించేవాడు, విశ్వసృష్టి-ప్రవాహానికి మూలకర్త; కర్ణికార పుష్పంలా ప్రకాశించే ప్రియుడు, దివ్య కవి-ఋషి।

Verse 19

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः । गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः

ఆయనే శాఖ, విశాఖ—శాఖలతోనూ అనేక శాఖలతోనూ విస్తరించినవాడు; గోశాఖ—సర్వజీవులకు ఆశ్రయశాఖ. ఆయనే శివుడు, బంధనరోగాన్ని నయం చేసే పరమ వైద్యుడు. గంగాప్లావనపు పవిత్ర జలమై, భవ్యుడు, పుష్కల కృపాసమృద్ధుడు—దివ్య స్థపతి, అచల స్థిర ప్రభువు।

Verse 20

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः । सगणो गणकायश्च सुकीर्तिच्छिन्नसंशयः

ఆయనే ఆత్మవిజేత, సంపూర్ణ నియమబద్ధుడు; భూతవాహనానికి సారథి. గణాలతో కూడినవాడు, గణసమూహస్వరూపుడూ; నిర్మల కీర్తిగలవాడు—సర్వ సందేహాలను ఛేదించేవాడు।

Verse 21

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः । भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः

ఆయనే కామదేవుడు, కామాన్ని పాలించేవాడు; పవిత్ర భస్మంతో ధూళిపట్టిన దివ్య విగ్రహుడు. భస్మప్రియుడు, భస్మశాయీ; కామాన్ని నియంత్రించి అనుభవించే వాడు, ప్రియుడు, ఆగమాలను స్థాపించినవాడు।

Verse 22

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा धर्मपुंजः सदाशिवः । अकल्मषश्च पुण्यात्मा चतुर्बाहुर्दुरासदः

ఆయన సంపూర్ణ సమావర్తుడు, రక్షణార్థం నిత్యప్రవృత్తుడు, అంతరాత్మలో అచలుడు; ధర్మపుంజమే—సాక్షాత్ సదాశివుడు. కల్మషరహితుడు, పరమ పుణ్యాత్ముడు, చతుర్భుజుడు, దుర్జేయుడు।

Verse 23

दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः । अध्यात्मयोगनिलयः सुतंतुस्तंतुवर्धनः

ఆయన దుర్లభుడు, దుర్గముడు, అయినా ఆయనే అజేయ దుర్గాశ్రయం; సమస్త ఆయుధాలలో నిపుణుడు. ఆయన అధ్యాత్మయోగ నివాసం; సూక్ష్మ తంతువై, జగత్తు తంతువును విస్తరించి పోషించువాడు।

Verse 24

शुभांगो लोकसारंगो जगदीशो जनार्दनः । भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः

ఆయన శుభాంగుడు, లోకాల సారస్వరూపుడు, జగదీశుడు, జనులకు ఆశ్రయదాత. భస్మముచే శుద్ధి చేయువాడు, మేరువలె అచలుడు, ఓజస్సుతో ప్రకాశించువాడు, శుద్ధ దివ్య విగ్రహధారి।

Verse 25

असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यमर्कटरूपधृक् । हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरो बली

ఆయన అసాధ్యుడు, అయినా సాధువుల సాధనచేత సాధ్యుడు; సేవకరూపమును, మర్కటరూపమును కూడా ధరించువాడు. ఆయన హిరణ్యరేతసు, పౌరాణ పురుషుడు, శత్రువుల ప్రాణశక్తిని హరించువాడు, బలవంతుడు।

Verse 26

महाह्रदो महागर्तस्सिद्धोवृंदारवंदितः । व्याघ्रचर्मांबरो व्याली महाभूतो महानिधिः

ఆయనే మహాపవిత్ర హ్రదము, మహాగర్తము; సిద్ధగణములచే దేవతలచే వందింపబడినవాడు. వ్యాఘ్రచర్మాంబరధారి, సర్పధారి—ఆయనే మహాభూతుడు, పరమ నిధి (శరణు).

Verse 27

अमृतोऽमृवपुः श्रीमान्पाञ्चजन्यः प्रभंजनः । पंचविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः

ఆయన అమృతస్వరూపుడు, అవ్యయదేహుడు, శ్రీమంతుడు; పాంచజన్యనాదస్వరూపుడూ, ప్రబల ప్రభంజనుడూ. ఇరవై ఐదు తత్త్వాలకు అతీతంగా స్థితుడై, కోరికలు నెరవేర్చే పారిజాతమై, పరాత్పర పరముడై ఉన్నాడు.

Verse 28

सुलभस्सुव्रतश्शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः । वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः

ఆయన సులభుడు, సువ్రతుడు, శూరుడు; వాగ్మయానికి ఏకైక నిధి, స్వయంగా నిధిస్వరూపుడు. వర్ణాశ్రమధర్మాన్ని నిలుపు గురువు; శత్రువులను జయించి శిక్షించే శత్రుతాపనుడు.

Verse 29

आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः । प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः

ఆయన ఆశ్రయస్వరూపుడు, పాపక్షయకర్త, తపస్సుతో క్షీణించిన సంయమీ; అచలేశ్వరుల అధిపతి, సంపూర్ణ జ్ఞానవంతుడు. ఆయన ప్రమాణస్వరూపుడు, దుర్జ్ఞేయుడు; సుపర్ణస్వరూపుడై వాయువాహనంపై ఆరూఢుడు.

Verse 30

धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः । सत्यस्सत्यपरोऽदीनो धर्मो गोधर्मशासनः

ఆయన ధనుర్ధరుడు, ధనుర్వేదస్వరూపుడు; గుణస్వరూపుడూ, చంద్రసమ శీతల గుణాల నిధియూ. ఆయన సత్యం, సత్యపరుడు, ఎప్పుడూ దీనుడు కాడు; ఆయన ధర్మమే, ధర్మశాసనాన్ని నిలుపు నియంత.

Verse 31

अनंतदृष्टिरानंदो दंडो दमयिता दमः । अभिचार्य्यो महामायो विश्वकर्म विशारदः

అనంతదృష్టి గలవాడు, స్వయంగా ఆనందస్వరూపుడు; దండధారి, నియమకర్త, స్వయంగా దమము (ఆత్మసంయమం). అభిచారవిద్యాధిపతి, మహామాయాధీశుడు, విశ్వకర్మ—జగత్ శిల్పి—మరియు పరమ నిపుణుడు।

Verse 32

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वीभूतभावनः । उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः

అతడు వైరాగ్యవంతుడు, వినయశీలి, మహాతపస్వి, సమస్త భూతములను పవిత్రపరచువాడు. ఉన్మత్తవేషముతో గుప్తంగా సంచరించెను; కామమును జయించి అజితప్రియుడు—అజితుడు (శివుడు)కు ప్రియుడయ్యెను.

Verse 33

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः । तरस्वी तारको धीमान्प्रधानः प्रभुरव्ययः

ఆయన కల్యాణ స్వభావుడు; ఆయనే కల్పధర్మము. సమస్త లోకాల ప్రజాపతి. ఆయన పరాక్రమశాలి, తారకుడు (భవసాగరము దాటించువాడు), సర్వజ్ఞుడు, ప్రధాన తత్త్వము, ప్రభువు, అవ్యయుడు।

Verse 34

लोकपालोंऽतर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः । वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञोऽनियमो नियताश्रयः

ఆయన లోకపాలుడు; తన స్వరూపంలో అంతర్హితాత్ముడు; కల్పాది, కమలాక్షుడు. వేదశాస్త్రార్థ తత్త్వజ్ఞుడు; నియమాలకు అతీతుడైనా నియత ధర్మశాసనానికి దృఢ ఆశ్రయము।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां शिवसहस्रनामवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము నాల్గవ భాగమైన కోటిరుద్రసంహితలో “శివసహస్రనామవర్ణనము” అను ముప్పై ఐదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 36

अद्रिरद्र्यालयः कांतः परमात्मा जगद्गुरुः । सर्वकर्मालयस्तुष्टो मंगल्यो मंगलावृतः

ఆయనే పర్వతము, పర్వతాలపై నివసించువాడును; ప్రియ ప్రభువు, పరమాత్మ, జగద్గురు. సమస్త పుణ్యకర్మల ఆలయము—సదా తుష్టుడు, మంగళమయుడు, మంగళంతో ఆవరితుడు.

Verse 37

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठ स्थविरो ध्रुवः । अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

ఆయనే మహాతపస్వి, దీర్ఘతపస్సు గలవాడు—అత్యంత విస్తారుడు, అత్యంత ప్రాచీనుడు, ధృవుడు. ఆయనే దినము, ఆయనే సంవత్సరము; ఆయనే సర్వవ్యాప్తి, సత్య ప్రమాణము, పరమ తపస్సు.

Verse 38

संवत्सरकरो मंत्रः प्रत्ययः सर्वतापनः । अजः सर्वेश्वरस्सिद्धो महातेजा महाबलः

ఆయనే సంవత్సరచక్రాన్ని సంపూర్ణం చేసే మంత్రం; విశ్వాసానికి ఆధారం, సమస్త తాపాలను దహించే వాడు. అజుడు, సర్వేశ్వరుడు, నిత్యసిద్ధుడు—మహాతేజస్సు, మహాబలం గలవాడు.

Verse 39

योगी योग्यो महारेता सिद्धिः सर्वादिरग्रहः । वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

ఆయన యోగి, యోగముచే పొందదగినవాడు; దివ్యవీర్యాన్ని ధరించిన మహాధారకుడు. ఆయనే సిద్ధి, సమస్తానికి ఆదిస్రోతస్సు, అగ్రహుడు. ఆయనే వసు—అంతర్యామి జ్యోతి—సుమనస్సు, సత్యస్వరూపుడు; హరుడై సమస్త పాపాలను హరించువాడు।

Verse 40

सुकीर्ति शोभनस्स्रग्वी वेदांगो वेदविन्मुनिः । भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः

ఆయన సుకీర్తి, శోభనమైన మాలధారి; వేదాంగమూ, వేదవిదుడైన ముని. ఆయన ప్రకాశవంతుడు; ఆయనే భోజనం, ఆయనే భోక్త; లోకనాథుడు—అయినా దుర్ధరుడు, దురాధేయుడు।

Verse 41

अमृतश्शाश्वतश्शांतो बाणहस्तः प्रतापवान् । कमंडलुधरो धन्वी ह्यवाङ्मनसगोचरः

ఆయన అమృతుడు, శాశ్వతుడు, పరమశాంతుడు. బాణహస్తుడై ప్రతాపవంతుడు, కమండలుధరుడై ధనుర్ధరుడు; వాక్కు మనస్సులకు అగోచరుడు.

Verse 42

अतींद्रियो महामायस्सर्ववासश्चतुष्पथः । कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः

ఆయన ఇంద్రియాలకు అతీతుడు; మహామాయ (మాయను కూడా అతిక్రమించువాడు); సమస్త నివాసాలలో అంతర్యామి, చతుష్పథాధిపతి. ఆయన కాలయోగి, మహానాదస్వరూపుడు, మహోత్సాహి, మహాబలుడు.

Verse 43

महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरं दरः । निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः

ఆయన మహాబుద్ధి, మహావీర్యసంపన్నుడు; భూతముల మధ్య సంచరించి పురములను భేదించువాడు. ఆయన నిశాచరుడు, ప్రేతగణములలో విహరించువాడు; మహాశక్తి, మహాద్యుతితో ప్రకాశించువాడు.

Verse 44

अनिर्देश्यवपुः श्रीमान्सर्वाचार्यमनोगतिः । बहुश्रुतिर्महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः

ఆయన శ్రీమంతుడైన ప్రభువు; ఆయన రూపం నిర్వచనాతీతం. సమస్త ఆచార్యులు, శాస్త్రాచారాల అంతర్లక్ష్యప్రేరణ ఆయనే. ఆయన బహుశ్రుతిసారం, మహామాయాధిపతి; నియతాత్ముడు, ధ్రువుడూ, లీలలో అధ్రువుడుగాను కనిపించువాడు.

Verse 45

तेजस्तेजो द्युतिधरो जनकः सर्वशासकः । नृत्यप्रियो नृत्यनित्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः

ఆయన తేజస్సులకూ తేజస్సు, దివ్యద్యుతిని ధరించువాడు; జనకుడు, సర్వశాసకుడు. ఆయన నృత్యప్రియుడు, నృత్యంలో నిత్యస్థితుడు; స్వయంప్రకాశస్వరూపుడు, సమస్తాన్ని ప్రకాశింపజేయువాడు.

Verse 46

स्पष्टाक्षरो बुधो मंत्रः समानः सारसंप्लवः । युगादिकृद्युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः

ఆయన స్పష్టాక్షరములుగల బుధుడు—స్వయంగా మంత్రస్వరూపుడు; సమదృష్టి, సారమును ముంచెత్తు ప్రవాహము. యుగాదికర్త, యుగచక్రప్రవర్తకుడు; గంభీరుడు, వృషభవాహనుడు శివుడు.

Verse 47

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः सुलभः सारशो धनः । तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यस्तु तीर्थदः

ఆయన ఇష్టుడు, విశిష్టుడు, శిష్టులకు ప్రియుడు, నియమశీలులకు ఆరాధ్యుడు. సులభుడు, సారస్వరూపుడు, నిజమైన ధనము. ఆయనే సమస్త తీర్థరూపుడు, తీర్థనామాలతో ప్రసిద్ధుడు; సాధారణ దృష్టికి అదృశ్యుడైనా తీర్థఫలప్రదాత.

Verse 48

अपांनिधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् । प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

ఆయన అపాంనిధి—జలసంపదకు నిధి, అధిష్ఠానస్వరూప ఆధారం. ఆయనే విజయము, జయానికి తగిన కాలమును ఎరిగినవాడు. సదా ప్రతిష్ఠితుడు, ప్రమాణజ్ఞుడు; హిరణ్యకవచధారి హరిస్వరూప ప్రభువు.

Verse 49

विमोचनस्सुरगणो विद्येशो बिंदुसंश्रयः । वातरूपोऽमलोन्मायी विकर्ता गहनो गुहः

ఆయనే విమోచనుడు—మోక్షదాత; దేవగణస్వరూపుడు, దేవాధిపతి; విద్యేశుడు—ఆధ్యాత్మిక విద్యాధిపతి, సూక్ష్మ బిందువులో స్థితుడు. ఆయన వాయురూపుడు, అగ్రాహ్యుడు, సర్వవ్యాపి; నిర్మలుడు, మాయాతీతుడు; రూపాంతరకర్త; అగాధుడు, హృదయగుహలో అంతర్వాసి.

Verse 50

करणं कारणं कर्ता सर्वबंधविमोचनः । व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः

ఆయనే సాధనము, కారణము, కర్త కూడా; సమస్త బంధముల నుండి విముక్తి కలిగించువాడు. ఆయన సదుద్యమము, నియత వ్యవస్థ; యోగ్య స్థానమును ప్రసాదించువాడు, జగత్తుకు ఆదిస్రోతస్వరూపుడు.

Verse 51

गुरुदो ललितोऽभेदो भावात्मात्मनि संस्थितः । वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरासनविधिर्गुरुः

ఆయనే గురుప్రదాత, లలిత లీలామయుడు, పరమతత్త్వంతో అభేదుడు, భావస్వరూపుడై ఆత్మలో స్థితుడై ఉన్నాడు. ఆయనే వీరేశ్వరుడు, ఆయనే వీరభద్రుడు, వీరాసన విధిని బోధించే గురువూ ఆయనే.

Verse 52

वीरचूडामणिर्वेत्ता चिदानंदो नदीधरः । आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः

ఆయనే వీరచూడామణిని తెలిసినవాడు, చిత్-ఆనంద స్వరూపుడు, నదులను ధారించువాడు. ఆయనే ఆజ్ఞాధారం, త్రిశూలధారి, సర్వవ్యాపి, మరియు శివకల్యాణమయ ధామమే.

Verse 53

बालखिल्यो महावीरस्तिग्मांशुर्बधिरः खगः । अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः

ఆయనే బాలఖిల్యుడు—సూక్ష్మ తపస్వి, మహావీరుడు, తীক্ষ్ణ కిరణాలతో ప్రకాశించువాడు, (ఇంద్రియాతీత) బధిరుడు, ఆకాశగామి. ఆయనే అభిరాముడు, శ్రేష్ఠ శరణ్యుడు, ధర్మనిష్ఠులకూ బ్రాహ్మణులకూ కృపాళు రక్షకుడు, అమృతాధిపతి.

Verse 54

मघवान्कौशिको गोमान्विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्

ఆయనే మఘవాన్, పరాక్రమశాలి ప్రభువు; కౌశికుడు; గోసంపదా-ఐశ్వర్యాలతో సమృద్ధుడు; సమస్త కలహాలకు విరామమూ, అన్ని సాధనాలకు సాధనమూ. ఆయన లలాటనేత్రధారి, విశ్వదేహుడు, పరమ సారతత్త్వము, సంసారచక్రాన్ని ధరించి నియమించువాడు।

Verse 56

रुचिर्बहुरुचिर्वेद्यो वाचस्पतिरहस्पतिः । रविर्विरोचनः स्कंदः शास्ता वैवस्वतो यमः

ఆయనే రుచి (దీప్తి) స్వరూపుడు, అనేక ప్రకాశాలతో విరాజిల్లువాడు; వేదములచే మరియు అనుభవజ్ఞానముచే తెలిసికొనదగినవాడు. ఆయన వాక్పతి, అహస్పతి (దినాధిపతి). ఆయన రవి, విరోచనుడు, స్కందుడు; అలాగే శాస్తా—వివస్వానుని పుత్రుడైన యముడు, నియమాధిపతి।

Verse 57

युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च सानुरागः पुरंजयः । कैलासाधिपतिः कांतः सविता रविलोचनः

ఆయనే యుక్తి, ఉన్నత కీర్తి; సానురాగ కరుణామయుడు, పురంజయుడు. ఆయన కైలాసాధిపతి, కాంతుడు, సవితాస్వరూపుడు, రవిలోచనుడు.

Verse 58

विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्त्ताऽनिवारितः । नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्त्तनः

ఆయన విశ్వోత్తముడు, భయరహితుడు; సమస్త లోకాల భర్త, అప్రతిహతుడు. నిత్యుడు, కల్యాణంలో స్థిరుడు; ఆయనను శ్రవణ-కీర్తన చేయుట పుణ్యప్రదం.

Verse 59

दूरश्रवो विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः । उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहोऽभवः

ఆయన దూరశ్రవణుడు, విశ్వసహుడు; ధ్యేయుడు, దుఃస్వప్ననాశకుడు. ఆయన ఉత్తారణుడు, దుష్కృతిహా; ఆయనను అవ్యయుడు, అజుడు, అధర్మానికి అసహ్యుడైన ప్రభువుగా తెలుసుకొనుము.

Verse 60

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः । विश्वगोप्ता विश्वकर्त्ता सुवीरो रुचिरांगदः

ఆయన అనాది; భూః మరియు భువః లోకాల ఆధారస్వరూపుడు. ఆయనే లక్ష్మీ-రూపమైన మంగళసంపద. కిరీటధారి, దేవాధిపతి, విశ్వరక్షకుడు మరియు విశ్వకర్త; పరమవీరుడు, ప్రకాశించే అంగదాలతో అలంకృతుడు।

Verse 61

जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्ध्रुवः । वशिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः

ఆయన జనకుడు, సమస్త జన్మాలకు ఆదికారణుడు; ప్రేమమయుడు, నీతిమంతుడు, ధృవంగా అచలుడు. ఆయనే వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు, ప్రకాశమయ భానువు; ఆయనే భీముడు, భయంకర పరాక్రమశాలి।

Verse 62

प्रणवः सत्पथाचारो महाकोशो महाधनः । जन्माधिपो महा देवः सकलागमपारगः

ఆయనే ప్రణవం (ఓం), ఆయనే సత్పథాచారం; ఆయనే మహా నిధి, మహా ధనం. ఆయనే జన్మాధిపతి మహాదేవుడు, సమస్త ఆగమాల పారం చేరినవాడు.

Verse 63

तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा विभुर्विष्णुर्विभूषणः । ऋषिर्ब्राह्मण ऐश्वर्यजन्ममृत्युजरातिगः

ఆయనే పరమ తత్త్వము, తత్త్వవిదులకు ఏకాత్మ స్వరూపుడు; సర్వవ్యాపి, సర్వపాలకుడు, లోకాల నిజ అలంకారము. ఆయన ఋషి, శుద్ధ బ్రాహ్మణ తత్త్వము, ఐశ్వర్యవంతుడు, జనన-మరణ-జరలను అతిక్రమించినవాడు।

Verse 64

पंचयज्ञसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः । आत्मयोनिरनाद्यंतो वत्सलो भक्तलोकधृक्

ఆయనే పంచయజ్ఞాల ఉద్భవమూలము; ఆయన విశ్వేశుడు, నిర్మలమైన ప్రకాశంతో ఉద్భవించినవాడు. స్వయంభూ, అనాది-అనంతుడు, వాత్సల్యమూర్తి, భక్తుల లోకాన్ని ధరిస్తాడు।

Verse 65

गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः । शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा

ఆయన గాయత్రీకి ప్రియుడు, మహోన్నతుడు, విశ్వావాసుడు, తేజస్సును ప్రసాదించేవాడు. ఆయన నిత్యయువకుడు, గిరిరతుడు (కైలాసరమణుడు), సమ్రాట్, శ్రేష్ఠసేనాధిపతి, దేవశత్రుహంతకుడు।

Verse 66

अनेमिरिष्टनेमिश्च मुकुन्दो विगतज्वरः । स्वयंज्योतिर्महाज्योतिस्तनुज्योतिरचंचलः

ఆయన అನೇమి (సీమలేని వాడు) మరియు ఇష్టనేమి (నిర్దోష పరిమితి గలవాడు); ఆయన ముకుందుడు, జ్వరరహితుడు. ఆయన స్వయంజ్యోతి—మహాజ్యోతి—దేహమే జ్యోతి అయిన అచంచలుడు।

Verse 67

पिंगलः कपिलश्मश्रुर्भालनेत्रस्त्रयीतनुः । ज्ञानस्कंदो महानीतिर्विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः

ఆయనే పింగళుడు, కపిలశ్మశ్రుధారి, భాలనేత్రుడు, త్రయీ-వేదమయ దేహుడు. ఆయనే జ్ఞానస్తంభము, మహానీతినాయకుడు, విశ్వోత్పత్తికారణుడు, ఉపప్లవనాశక శివుడు।

Verse 68

भगो विवस्वानादित्यो गतपारो बृहस्पतिः । कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः

ఆయనే భగుడు, ఆయనే వివస్వాన్ ఆదిత్యుడు; ఆయనే పరిమితులను దాటి ఉన్నవాడు, బృహస్పతిస్వరూపుడు. ఆయన నామమే కల్యాణగుణమయం; ఆయనే పాపహారి, పుణ్యదర్శి శివుడు।

Verse 69

उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसत्त्रपः । नक्षत्रमाली नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः

ఆయన ఉదారకీర్తి గలవాడు, నిత్యోద్యోగి, సదా యోగయుక్తుడు; సత్-అసత్ రెండింటిలోనూ పూజ్యుడు. ఆయన నక్షత్రమాలాధారి, నాకేశుడు, స్వాధిష్ఠానస్వరూపుడు, షడాశ్రయాశ్రయుడు శివుడు।

Verse 70

पवित्रः पापहारी च मणिपूरो नभोगतिः । हृत्पुंडरीकमासीनः शक्रः शांतो वृषाकपिः

ఆయన పవిత్రుడు, పాపహారి; ఆయన మణిపూరస్వరూపుడు, ఆకాశగామి. హృదయపద్మాసీనుడు, శక్రసమ బలవంతుడు, శాంతుడు, వృషాకపి—వృషభచిహ్నధారి శివుడు।

Verse 71

उष्णो गृहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः । अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः

ఆయన ఉష్ణస్వరూపుడు, గృహపతి (యజ్ఞాగ్న్యధిపతి), కృష్ణవర్ణుడు, సర్వసమర్థుడు, అనర్థనాశకుడు. ఆయన అధర్మశత్రువు, అజ్ఞేయుడు, బహుజనాహూతుడు, బహుశ్రుతికీర్తిత శివుడు।

Verse 72

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

ఆయనే బ్రహ్మబీజాన్ని ధరించిన గర్భము, సమస్త జగత్తుకు మహాగర్భము; ధర్మధేనువు, ధనసంపదకు మూలము. లోకహితైషి, సుగతిస్వరూపుడు, దివ్య కుమారుడు, కుశలమును ప్రసాదించువాడు।

Verse 73

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः । आरोग्यो नमनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः

ఆయన స్వర్ణవర్ణుడు, జ్యోతిర్మయుడు; నానావిధ భూతగణాలలో రమించువాడు, స్వయంగా ధ్వనిస్వరూపుడు. ఆయనే ఆరోగ్యము, నమస్కారాధ్యక్షుడు, విశ్వమిత్రుడు, ధనేశ్వరుడు।

Verse 74

ब्रह्मज्योतिर्वसुधामा महाज्योतिरनुत्तमः । मातामहो मातरिश्वा नभस्वान्नागहारधृक्

ఆయనే బ్రహ్మజ్యోతి, భూమికి ప్రకాశమయ ఆధారం, సర్వోత్తమమైన అనుపమ మహాజ్యోతి. ఆయనే భూతముల మాతామహుడు, అంతఃప్రాణరూప మాతరిశ్వ, ఆకాశవ్యాపి నభస్వాన్, నాగహారధారి శివుడు।

Verse 75

पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः । निरावरणनिर्वारो वैरंच्यो विष्टरश्रवाः

పులస్త్య, పులహ, అగస్త్య, జాతూకర్ణ్య, పరాశర; అలాగే నిరావరణ, నిర్వార, వైరంచ్య, విష్టరశ్రవా—ఈ పూజ్య ఋషులు కూడా ఈ పవిత్రాఖ్యానంలో లెక్కించబడి స్మరింపబడుతున్నారు।

Verse 76

आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिर्ज्ञानमूर्तिर्महायशाः । लोकवीराग्रणीर्वीरश्चण्डः सत्यपराक्रमः

ఇక్కడ ఆత్మభూ (బ్రహ్మ), అనిరుద్ధుడు, అత్రి; అలాగే మహాయశస్సు గల జ్ఞానమూర్తి పేర్లు చెప్పబడుతున్నాయి। ఇంకా లోకవీరులలో అగ్రగణ్యుడు, పరాక్రమశాలి, ఉగ్ర చండుడు—సత్యాధారిత పరాక్రమం గలవాడని—వర్ణించబడింది।

Verse 77

व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः । अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोन्नतः

ఆయన వ్యాలకల్పుడు, మహాకల్పుడు; ఆయన కల్పవృక్షుడు, సమస్త కళల ధారకుడు. ఆయన సమస్తాన్ని అలంకరించువాడు, అచల ప్రభువు; నిత్య ప్రకాశమానుడు, పరాక్రమ విక్రమముచే ఉన్నతుడు.

Verse 78

आयुः शब्दपतिर्वाग्मी प्लवनश्शिखिसारथिः । असंसृष्टोऽतिथिश्शत्रुः प्रमाथी पादपासनः

ఆయనే ఆయువు, శబ్ద-వాక్కుల అధిపతి, పరమ వాగ్మి; సంసారసాగరాన్ని దాటించు ప్లవనుడు, అగ్నిజ శక్తికి సారథి. ఆయన అసంసృష్టుడు, అస్పృశ్యుడు; అతిథివలె పూజ్యుడు, శత్రుత్వనాశకుడు; మహాబల ప్రమాథి, ఆయన పాదాల వద్ద అందరికీ ఆసనం శరణం లభిస్తుంది।

Verse 79

वसुश्रवा कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः । जप्यो जरादिशमनो लोहितश्च तनूनपात्

ఆయన వసుశ్రవా—కీర్తిమంతుడు, సమృద్ధుడు; కవ్యవాహ—పితృదేవతలకు హవిని మోసేవాడు; ప్రతప్త—అత్యంత దీప్తిమంతుడు; విశ్వభోజన—సర్వ జగత్తును పోషించేవాడు. ఆయన జప్యుడు—జపంతో ఆరాధ్యుడు; జరా మొదలైన క్లేశాలను శమింపజేసేవాడు; లోహిత—అరుణవర్ణ ప్రభువు; తనూనపాత్—దేహధారులలో అంతర్లీనంగా ఉన్న స్వయంభూ అగ్ని.

Verse 80

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः

ఆయన పృషదశ్వుడు; నభోయోని—ఆకాశగర్భుడు; సుప్రతీకుడు—శుభదీప్తి రూపుడు; తమిస్రహా—అంధకారనాశకుడు. ఆయన నిదాఘుడు—గ్రీష్మ దాహం; తపనుడు—సర్వాన్ని పక్వం చేసే సూర్యుడు; మేఘభక్షుడు—మేఘాలను గ్రసించేవాడు; పరపురంజయుడు—శత్రు నగరాలను జయించేవాడు.

Verse 81

सुखानिलस्सुनिष्पन्नस्सुरभिश्शिशिरात्मकः । वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

ఆయన సుఖానిలుడు—సుఖస్పర్శ గాలి; సునిష్పన్నుడు—పూర్తిగా అవతరించినవాడు; సురభి—సుగంధమయుడు; శిశిరాత్మకుడు—శీతల స్వభావుడు. ఆయనే వసంతం, మాధవ మాసం; ఆయనే గ్రీష్మం, నభస్య ఋతువు; ఆయనే బీజవాహనుడు—సృష్టి బీజాన్ని మోసేవాడు.

Verse 82

अंगिरा गुरुरात्रेयो विमलो विश्वपावनः । पावनः पुरजिच्छक्रस्त्रैविद्यो नववारण

ఆయన అంగిరా, పూజ్య గురువు, ఆత్రేయుడు, నిర్మలుడు, విశ్వాన్ని పవిత్రం చేయువాడు. ఆయన పావనుడు, పురజితుడు, మహాశక్తిమంత ప్రభువు, త్రివేదజ్ఞుడు, నవవిధ విఘ్ననివారకుడు.

Verse 83

मनोबुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः । जमदग्निर्बलनिधिर्विगालो विश्वगालवः

ఆయనే మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం. ఆయనే క్షేత్రజ్ఞుడు, క్షేత్రపాలకుడు—దేహం, జగత్తును పాలించే ప్రభువు. ఆయనే జమదగ్ని, బలనిధి, విగాలుడు, సర్వవ్యాపి విశ్వగాలవుడు.

Verse 84

अघोरोऽनुत्तरो यज्ञः श्रेयो निःश्रेयसप्रदः । शैलो गगनकुंदाभो दानवारिररिंदमः

ఆయన అఘోరుడు, అనుత్తమ యజ్ఞస్వరూపుడు; శ్రేయస్సు మరియు నిశ్శ్రేయస్సు—మోక్షం—ప్రదాత. ఆయన పర్వతసమ ప్రభువు, ఆకాశం మరియు కుందపుష్పంలా ప్రకాశించే వాడు, దేవశత్రువులను దమనించే వాడు, దానవవైరీలను మర్దించే వాడు.

Verse 85

चामुण्डो जनकश्चारुर्निश्शल्यो लोकशल्यधृक् । चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुर प्रियः

ఆయన చాముండుడు, జనకుడు, చారుడు, నిశ్శల్యుడు, లోకశల్యధృక్—లోకభారము, బాధలను ధరించువాడు. ఆయన చతుర్వేదస్వరూపుడు, చతుర్భావస్వరూపుడు, పరమ చతురుడు, నాలుగు దిక్కులకూ ప్రియుడు—సర్వత్ర పూజ్యుడు.

Verse 86

आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः । बहुरूपो महारूपस्सर्वरूपश्चराचरः

ఆయన ఆమ్నాయము—పవిత్ర శ్రుతి—మరియు సమామ్నాయము—సుస్థిర పరంపర. ఆయన తీర్థము, దేవత, శివాలయము—శివుని ధామము. ఆయన బహురూపుడు, మహారూపుడు, సర్వరూపుడై చరాచర సమస్తంలో వ్యాపించి ఉన్నాడు.

Verse 87

न्यायनिर्मायको नेयो न्यायगम्यो निरंजनः । सहस्रमूर्द्धा देवेंद्रस्सर्वशस्त्रप्रभंजनः

ఆయనే ధర్మ-న్యాయ నిర్మాత; ఆయనే జ్ఞేయుడు, న్యాయసత్య మార్గమునే గమ్యుడు. ఆయనే నిరంజనుడు, సహస్రశిరస్సు దేవేంద్రుడు, సమస్త శస్త్రాలను భంజించువాడు.

Verse 88

मुंडी विरूपो विकृतो दंडी नादी गुणोत्तमः । पिंगलाक्षो हि बह्वयो नीलग्रीवो निरामयः

ఆయన ముండీ, విరూపుడు, వికృతరూపధారి; దండధారి, నాదస్వరూపుడు, గుణోత్తముడు. ఆయన పింగలాక్షుడు, బహురూపుడు, నీలగ్రీవుడు, నిరామయుడు.

Verse 89

सहस्रबाहुस्सर्वेशश्शरण्यस्सर्वलोकधृक् । पद्मासनः परं ज्योतिः पारम्पर्य्यफलप्रदः

ఆయన సహస్రబాహువు, సర్వేశ్వరుడు, శరణ్యుడు, సమస్త లోకాలను ధారించువాడు. పద్మాసనస్థుడైన ఆయన పరమజ్యోతి; పరంపరాభక్తి ఫలాన్ని ప్రసాదించువాడు.

Verse 90

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः । परावरज्ञो वरदो वरेण्यश्च महास्वनः

ఆయనే పద్మగర్భుడు (బ్రహ్మకు మూలం), మహాగర్భుడు, విశ్వగర్భుడు, సర్వవిచక్షణుడు. పరా‑అపర జ్ఞాని, వరదుడు, వరణీయుడు, మహానాదస్వరూపుడు।

Verse 91

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहा मित्रो देवासुरमहेश्वरः

ఆయనే దేవుడు, దేవాసురుల ఉభయుల గురువు, దేవాసురులచే సమానంగా నమస్కరింపబడినవాడు. దేవాసురుల మహామిత్రుడు, దేవాసుర మహేశ్వరుడు.

Verse 92

देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहाश्रयाः । देवदेवोऽनयोऽचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः

ఆయన దేవులకూ అసురులకూ దివ్యాధిపతి, అందరికీ మహాశ్రయం మరియు ఆధారం. ఆయన దేవదేవుడు—ఇరుపక్షాలకూ—అచింత్య తత్త్వం; సమస్త దేవతల అంతరాత్మస్వరూపమైన ఆత్మ నుండే స్వయంభువుగా ప్రాదుర్భవించినవాడు.

Verse 93

सद्यो महासुरव्याधो देवसिंहो दिवाकरः । विबुधामचरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तम

క్షణమాత్రంలోనే ఆయన మహాసురవధకుడయ్యాడు—దేవసింహుడు, సూర్యసమ ప్రకాశవంతుడు; విజ్ఞులలో శ్రేష్ఠ సంచారకుడు, సమస్త దేవులలో ఉత్తమోత్తముడు।

Verse 94

शिवज्ञानरतः श्रीमाञ्शिखी श्रीपर्वतप्रियः । वज्रहस्तस्सिद्धखङ्गो नरसिंहनिपातनः

ఆయన శివజ్ఞానంలో లీనుడు, మంగళశ్రీతో ప్రకాశించేవాడు, శిఖాధారి, పవిత్ర పర్వతానికి ప్రియుడు. చేతిలో వజ్రధారి, సిద్ధ ఖడ్గధారి, నరసింహుని నిపాతకుడు।

Verse 95

ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः । नन्दी नंदीश्वरोऽनंतो नग्नव्रतधरश्शुचिः

ఆయన బ్రహ్మచారి, లోకాలలో స్వేచ్ఛగా సంచరించేవాడు; ధర్మమార్గంలో నడిచేవాడు, ధనాధిపతి. ఆయన నంది, నందీశ్వరుడు, అనంతుడు—శుద్ధుడు, నగ్నవ్రతం (పరమ త్యాగం) ధరించినవాడు।

Verse 96

लिंगाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगापहः । स्वधामा स्वगतः स्वर्गी स्वरः स्वरमयः स्वनः

ఆయనే లింగాధ్యక్షుడు, దేవాధ్యక్షుడు, యుగాధిపతి మరియు యుగాంతకుడు. ఆయనే తన ధామము, స్వయంస్థితుడు, స్వయంనిష్ఠుడు, స్వర్గప్రదాత; ఆయనే ఆద్యస్వరము, నాదతత్త్వసారము, ప్రతిధ్వనిస్వరూపుడు.

Verse 97

बाणाध्यक्षो बीजकर्ता कर्मकृद्धर्मसंभवः । दंभो लोभोऽथ वै शंभुस्सर्व भूतमहेश्वरः

ఆయనే బాణాధ్యక్షుడు, బీజకర్త, కర్మవిధాత, ధర్మసంభవము. జీవులు ‘దంభం’ ‘లోభం’ అని పిలిచేదీ ఆయన అధీనమే; ఆయనే శంభువు—సర్వభూతమహేశ్వరుడు.

Verse 98

श्मशाननिलयस्त्र्यक्षस्स तुरप्रतिमाकृतिः । लोकोत्तरस्फुटोलोकः त्र्यंबको नागभूषणः

ఆయనే శ్మశాననివాసి, త్రినేత్రుడు—అపూర్వసమానరహిత రూపధారి. లోకాలను అతిక్రమించి ప్రకాశించే స్పష్ట మహిమ; ఆ నాగభూషణ త్ర్యంబకుడే పరమధ్యేయుడు, పరమారాధ్యుడు.

Verse 99

अंधकारि मखद्वेषी विष्णुकंधरपातनः । हीनदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित्

ఆయనే అంధకవధకుడు, యజ్ఞాభిమానానికి శత్రువు, విష్ణువు శిరస్సును వంచించినవాడు. ఆయన దోషరహితుడు, అక్షయగుణసంపన్నుడు; దక్షగర్వానికి వైరి, పూషుని దంతాలను విరిచినవాడు.

Verse 100

पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः । सन्मार्गमप्रियो धूर्त्तः पुण्यकीर्तिरनामयः

ఆయన పరిపూర్ణుడు, కోరికలను నెరవేర్చువాడు, పావనుడు పుణ్యస్వరూపుడు; సుకుమారుడు, సులోచనుడు. సన్మార్గవిముఖులకు అప్రియుడు, మాయను కూడా మోసగించువాడు; ఆయన కీర్తి పుణ్యదాయకం, ఆయన నిరామయుడు.

Verse 101

मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो नियमेश्वरः । जीवितांतकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रदः

ఆయన మనోవేగసముడు, తీర్థాలను స్థాపించువాడు, జటాధారి, నియమాచారాల ఈశ్వరుడు. ఆయన జీవాంతకుడు, నిత్యుడు, ధనబీజస్వరూపుడు, వసుసంపదలను ప్రసాదించువాడు।

Verse 102

सद्गतिः सिद्धिदः सिद्धिः सज्जातिः खलकंटकः । कलाधरो महाकालभूतः सत्यपरायणः

ఆయనే సద్గతి, పరమ లక్ష్యం; సిద్ధులను ప్రసాదించువాడు, స్వయంగా సిద్ధిస్వరూపుడు; సజ్జన జన్మదాత, దుష్టకంటకనాశకుడు. ఆయన చంద్రకలాధారి, మహాకాలస్వరూపుడు, సమస్త భూతాధారం, సత్యపరాయణుడు।

Verse 103

लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः । चंद्रसंजीवनश्शास्ता लोकग्राहो महाधिपः

ఆయనే లోకలావణ్యకర్త, లోకాతీత సుఖాలయం. ఆయన చంద్రుని సంజీవింపజేయువాడు, శాస్తా (నియంత-మార్గదర్శి), లోకధారకుడు, మహాధిపతి।

Verse 104

लोकबंधुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषितः । अनपायोऽक्षरः कांतः सर्वशस्त्रभृतां वरः

ఆయనే లోకబంధువు, లోకనాథుడు; కృతజ్ఞుడు, సత్కర్మభూషితుడు. ఆయన అనపాయుడు, అక్షరుడు, కాంతుడు (ప్రియుడు); సమస్త శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు।

Verse 105

तेजोमयो श्रुतिधरो लोकमानी घृणार्णवः । शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा ह्यजेयो दुरतिक्रमः

ఆయన తేజోమయుడు, శ్రుతిధరుడు, లోకములచే గౌరవింపబడినవాడు, కరుణాసముద్రుడు. పవిత్రమైన మృదుస్మితంతో, ప్రసన్నాంతఃకరణుడై, అజేయుడు మరియు దురతిక్రముడు—ఆ పరమ పతి భగవాన్ శివుడు, భక్తులకు రక్షణమూ మోక్షమూ ప్రసాదించువాడు.

Verse 106

ज्योतिर्मयो जगन्नाथो निराकारो जलेश्वरः । तुम्बवीणो महाकायो विशोकश्शोकनाशनः

ఆయన శుద్ధ జ్యోతిర్మయుడు, జగన్నాథుడు; స్వరూపతః నిరాకారుడు, జలాలలో అధిష్ఠితుడైన జలేశ్వరుడు. తుంబా-వీణను ధరించిన మహాకాయుడు; స్వయంగా శోకరహితుడు, జీవుల శోకాన్ని నశింపజేసేవాడు.

Verse 107

त्रिलोकपस्त्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः । अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः

ఆయన త్రిలోకాలను కాపాడేవాడు, త్రిలోకేశ్వరుడు; సర్వతోముఖంగా శుద్ధుడు, ఇంద్రియాలకు అందని అధోక్షజుడు. ఆ దేవుడు అవ్యక్త-లక్షణధారి; అయినా వ్యక్తుడూ అవ్యక్తుడూ—సర్వజనుల అధిపతి.

Verse 108

परः शिवो वसुर्नासासारो मानधरो यमः । ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्वयः

ఆయన పరముడు—సాక్షాత్తు శివుడు; తేజోమయ వసువు, ప్రాణ-నాసికాసారం, మానధరుడు, యముడు (నియంత). ఆయనే బ్రహ్మా, విష్ణువు, ప్రజాపాలకుడు; ఆయనే హంస (పరమాత్మ) మరియు హంసగతి—ఆయనే కాలము/వయస్సు.

Verse 109

वेधा विधाता धाता च स्रष्टा हर्त्ता चतुर्मुखः । कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागति

ఆయన వేదా, విధాత, ధాత; సృష్టికర్త మరియు సంహర్త కూడా—చతుర్ముఖ ప్రభువు. ఆయన కైలాస శిఖరంలో నివసిస్తాడు, అయినా సర్వత్ర నివసించేవాడు; సదా అందరికీ పరమాశ్రయం, పరమగతి.

Verse 110

हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः । सद्योगी योगविद्योगीवरदो ब्राह्मणप्रिय

ఆయనే హిరణ్యగర్భుడు, ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ), భూతపాలకుడు మరియు భూపతి. సదా యోగస్థుడు, యోగవిదుడు, యోగులకు వరదాత, బ్రాహ్మణప్రియుడు—ఇట్లు ప్రభువు స్తుతింపబడును.

Verse 111

देवप्रियो देवनाथो देवको देवचिंतकः । विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषदो वृषवर्धनः

ఆయన దేవులకు ప్రియుడు, దేవనాథుడు; దివ్యుడై దేవుల క్షేమాన్ని నిత్యం చింతించువాడు. ఆయన విషమాక్షుడు, విరూపాక్ష ప్రభువు; ధర్మదాత, ధర్మవర్ధకుడు.

Verse 112

निर्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः । दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्त्तकः

ఆయన మమకారరహితుడు, అహంకారరహితుడు; మోహరహితుడు, ఉపద్రవానికి అంటనివాడు. ఆయన దర్పనాశకుడు, సత్యగౌరవదాత; తేజోమయ పరాక్రమి, సమస్త ఫలితాలను తన సంకల్పానుసారం మార్చువాడు.

Verse 113

सहस्रार्चिर्भूतिभूषः स्निग्धाकृतिरदक्षिणः । भूतभव्यभवन्नाथो विभवो भूतिनाशनः

ఆయన సహస్ర జ్వాలలతో ప్రకాశించువాడు; భస్మవిభూతితో అలంకృతుడు. ఆయన రూపం స్నిగ్ధంగా, శాంతంగా, తేజోమయంగా ఉండి, ఎప్పుడూ అమంగళకరుడు కాడు. ఆయన భూత-భవ్య-భవత్‌ల నాథుడు; మహావిభవసంపన్నుడు, బంధనకరమైన భోగసంపదను నశింపజేయువాడు.

Verse 114

अर्थोऽनर्थो महाकोश परकायैकपंडित । निष्कंटकः कृतानंदो निर्व्याजो व्याजमर्दनः

ఆయన అర్థమూ, అనర్థనివారకుడూ; మహాకోశము, సమస్త దేహధారుల పరమ జ్ఞాత. ఆయన నిష్కంటకుడు (క్లేశరహితుడు), కృతానందుడు (పూర్ణానందదాత), సంపూర్ణ నిర్వ్యాజుడు; కపటమును ఛలమును మర్దించువాడు.

Verse 115

सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः कृतस्नेहः कृतागमः । अकंपितो गुणग्राही नैकात्मानैककर्मकृत्

ఆయన సత్త్వసంపన్నుడు, సాత్త్విక స్వభావుడు, సత్యస్వరూపుడు; సుస్థిర స్నేహముగలవాడు, ఆగమశాస్త్రంలో స్థిరుడైనవాడు. ఆయన అకంపితుడు, గుణగ్రాహి; విభిన్నాత్ముడు కాదు, అనేకవిధ విఖరిత కర్మకర్త కూడా కాదు।

Verse 116

सुप्रीतः सुखदः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः । नंदिस्कंदो धरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः

ఆయన పరమ ప్రసన్నుడు, సుఖదాత, సూక్ష్మస్వరూపుడు, సులభసాధ్యుడు; శుభకరమైన దక్షిణ గాలివంటి వాడు. నందిస్కందుడు, ధారకుడు, ధుర్యుడు, ప్రత్యక్షుడు, భక్తుల ప్రీతిని వర్ధింపజేసేవాడు।

Verse 117

अपराजितः सर्वसहो गोविंदः सत्त्ववाहनः । अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः

ఆయన అపరాజితుడు, సర్వసహుడు, లోకపాలకుడైన గోవిందుడు, శుద్ధ సత్త్వాన్ని వాహనంగా ధరించినవాడు. ఆధారం లేనివాడైయుండి స్వయంఆధారుడు, సిద్ధుడు, పూతమూర్తి, యశస్సును వర్ధింపజేసేవాడు।

Verse 118

वाराहशृंगधृक् शृंगी बलवानेकनायकः । श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमाने कबंधुरनेकधृक्

ఆయన వరాహశృంగాన్ని ధరించినవాడు, శృంగి, బలవంతుడు, ఏకనాయకుడు. శ్రుతులను ప్రకాశింపజేసేవాడు, శ్రుతిమంతుడు; కబంధుడు (రహస్య శిరోరహితుడు) మరియు అనేక రూపాలు-ఆధారాలు ధరించేవాడు।

Verse 119

श्रीवत्सलः शिवारंभः शांतभद्रः समो यशः । भूयशो भूषणो भूतिर्भूतिकृद्भूतभावनः

ఆయన శ్రీకి ప్రియుడు, శివారంభుడు (మంగళారంభ మూలం); శాంతభద్రుడు, సమభావుడు, యశస్స్వరూపుడు. ఆయన మరింత మరింత మహిమావంతుడు, సమస్తానికి భూషణం, స్వయంగా విభూతి—శుభప్రదుడు, సమస్త భూతాలను పోషించేవాడు।

Verse 120

अकंपो भक्तिकायस्तु कालहानिः कलाविभुः । सत्यव्रती महात्यागी नित्यशांतिपरायणः

ఆయన అచలుడు; ఆయన సర్వస్వరూపం భక్తిమయము. కాలబాధను క్షీణింపజేసి, కళలన్నిటికి ప్రభువు. సత్యవ్రతుడు, మహాత్యాగి, నిత్యశాంతిలో పరాయణుడు.

Verse 121

परार्थवृत्तिर्वरदो विरक्तस्तु विशारदः । शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम्

ఆయన పరహితపరుడు, వరప్రదుడు, విరక్తుడు, విశారదుడు. శుభాన్ని ప్రసాదించి శుభకార్యాలను సిద్ధింపజేస్తాడు; ఆయన నామమే శుభం—ఆయనే శుభస్వరూపుడు.

Verse 122

अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः । स्वभावभद्रो मध्यस्थ शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः

ఆయన అనర్థితుడైనా గుణగ్రాహి; కర్తృత్వబంధం లేనివాడైనా కనకప్రభతో ప్రకాశిస్తాడు. స్వభావతః భద్రుడు, మధ్యస్థుడు; శత్రుఘ్నుడు, విఘ్ననాశకుడు.

Verse 123

शिखंडी कवची शूली जटी मुंडी च कुंडली । अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः

ఆయన శిఖండధారి, కవచధారి, త్రిశూలధారి; జటాధారి, ముండిత-వైరాగి, కుండలభూషితుడు. ఆయన అమృత్యుస్వరూపుడు, సర్వదర్శి, సింహసమ ప్రభువు; దివ్య తేజోరాశి, మహామణి।

Verse 124

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः । वेद्यश्च वै वियोगात्मा सप्तावरमुनीश्वरः

ఆయన సంఖ్యాతీతుడు, ప్రమేయాతీత ఆత్మస్వరూపుడు; పరమ వీర్యసంపన్నుడు, ఆ వీర్యాన్ని సమ్యక్‌గా తెలిసినవాడు. ఆయనే వేద్యుడు, అయినా స్వభావतः సర్వబంధనాతీత వియోగస్వరూపుడు; స్థావర-జంగమ సమస్తంపై అధిపతి అయిన మునీశ్వరుడు.

Verse 125

अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः । सुरेश स्मरणः सर्वः शब्दः प्रतपतां वरः

ఆయన అనుత్తముడు, దురాధర్షుడు; స్వభావంలో మధురుడు, దర్శనానికి ప్రియుడు. ఆయన సురేశ్వరుని స్మరణమే; ఆయన సర్వస్వరూపుడు—తపస్సు చేసేవారికి పరమ శ్రేష్ఠమైన ‘శబ్ద’ము.

Verse 126

कालपक्षः कालकालः सुकृती कृतवासुकिः । महेष्वासो महीभर्ता निष्कलंको विशृंखल

ఆయనే కాలపక్షము, కాలానికీ కాలుడు; సుకృతకర్మకర్త, వాసుకిని జయించినవాడు. మహాధనుర్ధరుడు, భూమిధారకుడు, నిష్కలంకుడు, సర్వబంధనరహితుడు।

Verse 127

द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः । विश्वतस्संवृतस्तु व्यूढोरस्को महाभुजः

ఆయన దివ్యమణిలా, సూర్యునిలా ప్రకాశవంతుడు; ధన్యుడు. సిద్ధులను ప్రసాదించేవాడు, సిద్ధిసాధనమూ ఆయనే. సర్వదిక్కులా విశ్వాన్ని ఆవరించి, విశాలవక్షుడు, మహాబాహువు।

Verse 128

सर्वयोनिर्निरातंको नरनारायणप्रियः । निर्लेपो यतिसंगात्मा निर्व्यंगो व्यंगनाशनः

ఆయనే సమస్త యోనులకు మూలం, నిరాతంకుడు, నర-నారాయణులకు ప్రియుడు. నిర్లేపుడు, మలరహితుడు; యతుల సంగమూ అంతఃస్థితియూ ఆయనే. స్వయంగా నిర్దోషుడై శరణాగతుల దోషాలను నశింపజేస్తాడు।

Verse 129

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निरंकुलः । निरवद्यमयोपायो विद्याराशिश्च सत्कृतः

ఆయన స్తుత్యుడు, స్తోత్రప్రియుడు, స్వయంగా సత్య స్తోతా. వ్యాసమూర్తి, నిత్య నిరాకులుడు. నిరవద్య ఉపాయం, విద్యారాశి, సజ్జనులచే సత్కృతుడు।

Verse 130

प्रशांतबुद्धिरक्षुण्णः संग्रहो नित्यसुंदरः । वैयाघ्रधुर्यो धात्रीशः संकल्पः शर्वरीपतिः

య whose బుద్ధి పరమశాంతమై అచలముగా ఉన్నది; సమస్తాన్ని సంగ్రహించి ధారించువాడు, నిత్యసుందర ప్రభువు; వ్యాఘ్రసమ పరాక్రములలో అగ్రగణ్యుడు; ధాత్రికీ అధీశుడు; పవిత్ర సంకల్పశక్తి స్వరూపుడు; మరియు రాత్రికి అధిపతి।

Verse 131

परमार्थगुरुर्दत्तः सूरिराश्रितवत्सलः । सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलंबनः

ఆయనే పరమార్థాన్ని ప్రసాదించే సద్గురు; శరణాగతులపై వాత్సల్యముగల తేజోమయ ప్రభువు. ఆయనే సోముడు—రసజ్ఞుడు, భక్తిరసదాత, సమస్త జీవులకు ఆధారభూతుడు.

Verse 132

एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव हि हरं हरिः । प्रार्थयामास शम्भुं वै पूजयामास पंकजः

ఇలా సహస్ర నామాలతో హరి, హరుడు (శివుడు)ను స్తుతించాడు. అనంతరం పద్మజుడు (బ్రహ్మ) నిజముగా శంభువును ప్రార్థించి పూజించాడు.

Verse 133

ततः स कौतुकी शम्भुश्चकार चरितं द्विजाः । महाद्भुतं सुखकरं तदेव शृणुतादरात्

అనంతరం దివ్య కౌతుకంతో శంభువు, ఓ ద్విజులారా, ఒక చరితాన్ని నిర్వహించాడు—అత్యద్భుతమై సుఖప్రదమైనది. అదే కథను భక్తితో శ్రద్ధగా వినండి.