Rig Veda 4.3.13 — Mandala 4, Sukta 3, Mantra 13

Sukta 4.3

Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.3)

Devata: Agni (as protector of right relation and purifier of social/psychic bonds)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥

Transliteration

mā́ kásya yakṣáṃ sádám íd huró gāḥ mā́ veśásya pra-minató mā́ āpéḥ | mā́ bhrātúr agne anṛ́joḥ ṛṇáṃ vér mā́ sakhyúr dákṣaṃ ripór bhujema ||

Translation

ఏ శత్రు-శక్తి యొక్క యక్షంలోనికి మేము క్షణమాత్రమూ వెళ్లకూడదు; కులవ్యవస్థలోని అవ్యవస్థ తగ్గించే బలానికి లోబడకూడదు. అగ్నీ, హక్కులేని సోదరుని ఋణం మాపై పడకూడదు; శత్రువు దక్షతను భోగించేవారమై పోకూడదు, మిత్రుని సామర్థ్యాన్ని దుర్వినియోగం చేయకూడదు.

Word by Word

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• कस्य: of anyone / of which (one)
• कस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यक्षम्: worship/rite; sacred act
• यक्षम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक) < √यज्

• सदम्: ever, always
• सदम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सदम् (अव्यय) < सद्/सदस्

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (अव्यय)

• धुरः: of the yoke/shaft; of the burden
• धुरः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: धुर्/धुरा (प्रातिपदिक)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गौ (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• वेशस्य: of the dwelling/settlement; of the house
• वेशस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वेश (प्रातिपदिक) < √विश्

• प्रमिनतः: (you) should not damage/diminish
• प्रमिनतः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + √मि (मिनाति)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• अपेः: away; off (do not go off/withdraw)
• अपेः: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि/अप (अव्यय/उपसर्ग) + ए (एति) ?

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• भ्रातुः: of (your) brother
• भ्रातुः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अनृजः: of the uninjured/undamaged (one)
• अनृजः: विशेषण (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनृज (प्रातिपदिक) < नृज/√नृज्

• ऋणम्: debt, obligation
• ऋणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋण (प्रातिपदिक)

• वेः: do not choose/seek; do not incur
• वेः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ/√वेर् (वेदिक) ?

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• सख्युः: of a friend
• सख्युः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• दक्षम्: ability/skill; strength
• दक्षम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• रिपोः: of an enemy
• रिपोः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)

• भुजेम: may we enjoy/partake
• भुजेम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भुज् (भुनक्ति)