Rig Veda 3.38.6: Mandala 3, Sukta 38, Mantra 6

Sukta 3.38

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra (paired kings invoked); Gandharvas appear as subsidiary beings within the vision

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्रीणि राजाना विदथे पुरूणि परि विश्वानि भूषथः सदांसि । अपश्यमत्र मनसा जगन्वान्व्रते गन्धर्वाँ अपि वायुकेशान् ॥

Transliteration

trī́ṇi rājānā vidáthe purū́ṇi pári víśvāni bhūṣathaḥ sádāṁsi | ápaśyam átra mánasā jaganvā́n vraté gandharvā́ṁ ápi vāyúkeśān ||

Translation

ఓ ఇద్దరు రాజులారా, అనేక విదథాలలో (సభలలో) మీరు సమస్త సదాంసులను (ఆసనాలు/ధామాలు) చుట్టుముట్టి అలంకరిస్తారు. ఇక్కడ నేను సంచరించే మనస్సుతో, వ్రతం (ఋత-నియమం) లోపల, గంధర్వులను చూశాను—వాయుకేశులు, సూక్ష్ములు, ప్రేరిత క్రమానికి కాపలాదారులు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रीणि: three
• त्रीणि: विशेषण (कर्म/कर्तृ-सम्बन्धे) — ‘पुरूणि’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• राजानः: kings, rulers
• राजानः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• विदथे: in the assembly/ritual gathering
• विदथे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• पुरूणि: many
• पुरूणि: कर्म (भूषथः इत्यस्य) / ‘सदांसि’ इत्यस्य विशेषणभावः
• Type: Adjective
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• परि: around, all about
• परि: उपसर्ग/परिसर-भावे
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: परि

• विश्वानि: all
• विश्वानि: कर्म (भूषथः) / ‘सदांसि’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भूषथः: you two adorn, make splendid
• भूषथः: क्रिया (कर्तृ: राजानः) कर्म: (विश्वानि/पुरूणि) सदांसि
• Type: Verb
• Root: भूष् (धातु)

• सदांसि: seats, sessions; ritual abodes
• सदांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: सदस् (प्रातिपदिक)

• अपश्यम्: I saw
• अपश्यम्: क्रिया (कर्तृ: अहम्) कर्म: गन्धर्वान्
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकारण (देश) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र

• मनसा: with (my) mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• जगन्वान्: moving, roaming; going about
• जगन्वान्: कर्तृ (अपश्यम् इत्यस्य) — अहम् (जगन्वान्)
• Type: Adjective (participial-stem)
• Root: जगन्/जग (प्रातिपदिक; ‘जगन्’ = गतिशील/जगत्-सम्बद्ध; RV-प्रयोगः)

• व्रते: in the ordinance/holy order
• व्रते: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• गन्धर्वान्: Gandharvas
• गन्धर्वान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)

• अपि: also, even
• अपि: समुच्चय/अवधारण (सह/अपि) भावे
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• वायुकॆशान्: wind-haired (having hair like the wind)
• वायुकॆशान्: विशेषण (गन्धर्वान्) / कर्म-सम्बन्धे
• Type: Adjective (compound)
• Root: वायु-केश (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः)