Sarga 50

Verse 1

तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम्।कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः।।।।शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम्।

తన ముందర నిలిచిన పింగాక్షుడైన కపిరాజును చూచి, మహాబాహువు, లోకభయంకరుడైన రావణుడు మహా కోపంతో ఆవిష్టుడయ్యాడు; అయినా శంకతో కలవరపడిన మనస్సుతో, తేజస్సుతో ఆవరితుడైన ఆ కపీంద్రుని గురించి ఆలోచించసాగాడు।

Verse 2

किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः।।।।येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा।सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः।।।।

ఇది సాక్షాత్తుగా ఇక్కడికి వచ్చిన పూజ్య నందీదేవుడేనా? నేను పూర్వం కైలాసాన్ని కదిలించినప్పుడు ఆయన నన్ను శపించాడు. ఆయన వానరమూర్తి ధరించాడా, లేక ఇది మహాసురుడు బాణుడా?

Verse 3

किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः।।5.50.2।।येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा।सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः।।5.50.3।।

ఇది సాక్షాత్తుగా ఇక్కడికి వచ్చిన పూజ్య నందీదేవుడేనా—నేను పూర్వం కైలాసాన్ని కదిలించినప్పుడు ఆయన నన్ను శపించాడు. ఆయన వానరరూపం ధరించాడా, లేక ఇది మహాసురుడు బాణుడా?

Verse 4

स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम्।कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत्।।।।

కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులుగల ఆ రాజు, మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తునితో కాలానుగుణంగా, సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా మాటలాడాడు.

Verse 5

दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम्।वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने।।।।

ఈ దురాత్ముణ్ని ప్రశ్నించండి—ఇతడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు, ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? వనాన్ని ధ్వంసం చేయడంలో, రాక్షసీ స్త్రీలను బెదిరించడంలో ఇతని ఉద్దేశం ఏమిటి?

Verse 6

मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम्।आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः।।।।

ఈ దుర్మతిని అడగండి—నా అప్రధర్ష్య నగరంలోకి రావడానికి ఇతనికి ఏ ప్రయోజనం? అలాగే యుద్ధంలో దిగడానికి ఇతని ఉద్దేశం ఏమిటి?

Verse 7

रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत्।समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे।।।।

రావణుని మాటలు విని ప్రహస్తుడు ఇలా అన్నాడు— “శాంతించు, నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఓ కపి, నీవు భయపడవలసిన అవసరం లేదు।”

Verse 8

यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम्।तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे।।।।

“నిజంగా నీవు ఇంద్రునిచే రావణుని నివాసానికి పంపబడినవాడవైతే, సత్యం చెప్పు. ఓ వానరా, భయపడకు—నిన్ను విడుదల చేస్తాము।”

Verse 9

यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च।चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम्।।5.50.9।।विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा।

“నీవు వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు), యముడు లేదా వరుణుని తరఫున గూఢచారి వేషం ధరించి మా ఈ నగరంలో ప్రవేశించివుంటే—లేదా విజయాన్ని కోరే విష్ణువు పంపిన దూతవైతే—అది చెప్పు।”

Verse 10

न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम्।।।।तत्त्वत: कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे।

నీ రూపం మాత్రము వానరమయినది; కాని నీ తేజస్సు వానరమయినది కాదు. ఈ రోజు యథాతథంగా సత్యం చెప్పు; అప్పుడు, ఓ వానరా, నీవు విముక్తుడవుతావు.

Verse 11

अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम्।।।।अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये।

నీవు అసత్యం పలికితే నీ ప్రాణరక్షణ దుర్లభమవుతుంది. లేకపోతే చెప్పు—ఏ కారణంతో నీవు రావణాలయంలో ప్రవేశించావు?

Verse 12

एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम्।।।।अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा।धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः।।।।जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः।

ఇలా పలికిన తరువాత వానరశ్రేష్ఠుడు రాక్షసగణాధిపతితో అన్నాడు—“నేను శక్రుని దూతను కాను, యముని దూతను కాను, వరుణుని దూతను కాను. ధనద కుబేరునితో నాకు స్నేహం లేదు; విష్ణువు కూడా నన్ను ప్రేరేపించలేదు. ఇదే నా జాతి; నేను వానరుణ్ని, ఇక్కడికి వచ్చాను.”

Verse 13

एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम्।।5.50.12।।अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा।धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः।।5.50.13।।जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः।

ఇలా పలికిన తరువాత వానరశ్రేష్ఠుడు రాక్షసగణాధిపతితో అన్నాడు—“నేను ఇంద్రుని దూతను కాదు, యముని దూతను కాదు, వరుణుని దూతను కూడా కాదు. కుబేరునితో నాకు స్నేహబంధం లేదు; విష్ణువు నన్ను పంపలేదు. నేను జన్మతః వానరుడను; నీ దర్శనార్థమే ఇక్కడికి వచ్చాను.”

Verse 14

दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया।।5.50.14।।वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम्।

“రాక్షసేంద్రుని దర్శనం దుర్లభమని తెలిసి, నీ దర్శనం పొందుటకే నేను రాక్షసరాజుని వనాన్ని ధ్వంసం చేశాను.”

Verse 15

ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः।रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे।।।।

“అనంతరం యుద్ధకాంక్షతో బలవంతులైన ఆ రాక్షసులు వచ్చారు; నా దేహరక్షణార్థమే నేను రణంలో వారికి ప్రతియుద్ధం చేశాను.”

Verse 16

अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि।।।।पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः।

“అస్త్రపాశాలతో దేవాసురులకైనా నన్ను బంధించడం సాధ్యం కాదు. పితామహుడు బ్రహ్మ ఇచ్చిన అటువంటి వరం నాకు కూడా లభించింది.”

Verse 17

राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम्।।।।विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः।केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम्।।।।

“రాజును దర్శించాలనే కోరికతో నేను ఆ అస్త్రబంధానికి లోబడ్డాను. రాక్షసులు నన్ను వేధించినా, ఆ అస్త్రమే నన్ను విముక్తం చేసింది; ఏదో రాజకార్యమున నిమిత్తం నీ సమీపానికి వచ్చాను.”

Verse 18

राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम्।।5.50.17।।विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः।केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम्।।5.50.18।।

రాజును దర్శించాలనే కోరికతో నేను అస్త్రబంధాన్ని అనుసరించాను. రాక్షసులు నన్ను పీడించినా, ఆ అస్త్రమే నన్ను విముక్తం చేసింది. రాజకార్యమునకు సంబంధించిన ఒక కారణంతో నేను మీ సమీపానికి వచ్చాను.

Verse 19

दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः।श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो।।।।

నన్ను అమిత తేజస్సుగల రాఘవుని దూతగా తెలుసుకోండి. ప్రభూ, నా ఈ హితవాక్యాన్ని కూడా వినండి.