Sarga 38

Verse 1

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति।।।।

నాథవతియైన సీత చీరవస్త్రాలు ధరించి అనాథవలె కనిపించగానే, సమస్త ప్రజలు విలపిస్తూ కేకలు వేశారు—“ధిక్ నీకు, దశరథా!”

Verse 2

तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः।।।।

అక్కడ ప్రతిధ్వనించిన ఆ ఆర్తనాదముచే దుఃఖితుడైన భూపతి, జీవితం పట్లనే కాక తన ధర్మముపై మరియు తన యశస్సుపై కూడ విశ్వాసమును కోల్పోయెను।

Verse 3

स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत्।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति।।।।

వేడినిశ్వాసం విడిచిన ఇక్ష్వాకు నరపతి తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు— “కైకేయీ, సీత కుశగడ్డి చీర ధరించి వెళ్లవలసినది కాదు.”

Verse 5

इयं हि कस्यापकरोति किञ्चित्तपस्विनी राजवरस्य कन्या।या चीरमासाद्य जनस्य मध्येस्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित्।।।।

ఈ తపస్విని—శ్రేష్ఠ రాజుని కుమార్తె—ఎవరికైనా స్వల్పమైన అపకారం చేసిందా? చీర ధరించి జనమధ్యంలో అచేతన సంచారిణి సన్యాసినిలా నిలిచింది.

Verse 6

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।

జనకుని కుమార్తె ఈ చీరలను విసర్జించుగాక; ఇది నేను ముందుగా ఇచ్చిన ప్రతిజ్ఞ కాదు. రాజకుమారి సమస్త రత్నాభరణాలతో, సమగ్ర సౌకర్యాలతో, సుఖంగా వనానికి వెళ్లుగాక.

Verse 7

अजीवनार्हेण मया नृशंसाकृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम्।।।।

నియమబద్ధమైన ఈ క్రూర ప్రతిజ్ఞ నన్ను జీవించుటకు అర్హుడిని కాకుండా చేసింది. బాల్యపు పట్టుదలతో నీవే దీన్ని నాతో అంగీకరింపజేశావు; ఇప్పుడు అది నన్ను దహిస్తోంది—తన పుష్పాలవల్లే కాలిపోయే వెదురువలె.

Verse 8

रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम्।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे।।।।

పాపినీ! రాముడు నీకు ఏదైనా అనుచితంగా చేసినట్లయితే చెప్పు; అధమే! ఇక్కడ వైదేహి నీకు ఏ అపకారాన్ని చూపింది?

Verse 9

मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा।।।।

జింకవలె విస్తారమైన కన్నులుగల, మృదుస్వభావముగల, కరుణార్హమైన తపస్విని జనకనందిని—ఇక్కడ ఆమె నీకు ఏ అపకారం చేసింది?

Verse 10

ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम्।किमेभिः कृपणैर्भूय: पातकैरपि ते कृतैः।।।।

ఓ పాపినీ! రాముని వనవాసమే నీకు చాలదా? మరి ఎందుకు మళ్లీ ఈ దుర్దశకరమైన, పాతకమైన కార్యాలు చేస్తూనే ఉన్నావు?

Verse 11

प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः।।।।

దేవీ! రాముని అభిషేకార్థం నీవు ఇక్కడికి వచ్చి చెప్పిన మాటలను విని, నేను అంతవరకే ప్రతిజ్ఞ చేశాను।

Verse 12

तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम्।।।।

ఆ పరిమితినీ అతిక్రమించి నీవు నరకానికి వెళ్లదలచుకున్నావు; ఎందుకంటే చీరవస్త్రధారిణియైన మైథిలినీ కూడా చూడాలని నీవు కోరుతున్నావు।

Verse 13

इतीव राजा विलपन्महात्माशोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित्।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौतेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः।।।।

ఇలా విలపిస్తూ మహాత్ముడైన రాజు శోకానికి ఎలాంటి అంతమూ చూడలేకపోయాడు. కుమారవిపత్తిలో మునిగి, తీవ్రమైన వ్యాకులతతో నేలపై కూలిపోయాడు।

Verse 14

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम्।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

తండ్రి ఇలా పలుకుచుండగా, అరణ్యానికి బయలుదేరుటకు సిద్ధమైన రాముడు, తల వంచి కూర్చున్న తండ్రిని ఉద్దేశించి ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 15

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।

హే ధార్మిక దేవా! నా తల్లి యశస్వినీ కౌశల్య వృద్ధురాలు, స్వభావమున క్షుద్రత లేనిది; హే దేవా, ఆమె నిన్ను నిందించదు।

Verse 16

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि।।।।

హే వరదా! నాతో వియోగమై, ఇంతకు ముందు కష్టమును ఎరుగని నా తల్లి శోకసాగరమున పడిపోవును; కనుక నీవు ఆమెను మరింతగా సంరక్షించవలెను।

Verse 17

पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी।।।।

పుత్రశోకము ఆమెను ఆవరించకుండునట్లు; పూజ్యుడవైన నీవు ఆమెను గౌరవించితే, ఆ తపస్విని నన్నే స్మరించుచు, నీవు జీవించుచుండగా జీవించును।