Sarga 19

Verse 1

तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत्।।2.19.1।।

మరణంతో సమానమైన దుఃఖకరమైన ఆ అప్రియ వచనాన్ని విన్నప్పటికీ శత్రుఘ్నుడైన రాముడు కలత చెందలేదు; కైకేయితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 2

एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः। जटाजिनधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन्।।2.19.2।।

అలాగే కావుగాక. నేను ఇక్కడి నుండి వనానికి వెళ్లి అక్కడ నివసిస్తాను; జటలు, మృగచర్మం ధరించి రాజు ప్రతిజ్ఞను అనుసరిస్తాను।

Verse 3

इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिन्दमः।।2.19.3।।

నేను ఇది తెలుసుకొనదలచితిని—దుర్ధర్షుడైన, శత్రుదమనుడైన మహీపతి నన్ను పూర్వంలాగా ఇప్పుడు ఎందుకు అభినందించుటలేదు?

Verse 4

मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः।।2.19.4।।

దేవీ, నీవు కోపమో వ్యథయో చెందకుము—నీ సమక్షంలో నేను ప్రకటిస్తున్నాను: నేను చీరవస్త్రం, జటలు ధరించి వనానికి వెళ్తాను; నీవు ప్రశాంతంగా సంతోషంగా ఉండు।

Verse 5

हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम्।।2.19.5।।

ఉపకారి, గురుస్వరూపుడు, కృతజ్ఞచిత్తుడు, రాజైన నా తండ్రి ఆజ్ఞాపించినప్పుడు, నేను నిస్సంకోచంగా ఆయనకు ప్రియమైనదాన్ని ఎందుకు చేయకూడదు?

Verse 6

अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहतीव मे।स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम्।।2.19.6।।

ఒకటే విషయం నా మనసును బాధించి హృదయాన్ని దహించేస్తోంది—రాజు స్వయంగా నాకు భరతుని అభిషేక విషయాన్ని నేరుగా చెప్పలేదు।

Verse 7

अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान्धनानि च।हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः।।2.19.7।।

నేను ప్రేరణ లేకుండానే ఆనందంతో భరతునికి—సోదరహితార్థం—రాజ్యాన్ని, ధనాన్ని, ప్రియమైన ప్రాణాలను, సీతను కూడా స్వయంగా ఇచ్చేవాడిని।

Verse 8

किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन्।।2.19.8।।

అయితే మరింతగా ఏమనాలి? స్వయంగా మనుజేంద్రుడైన నా తండ్రి ఆజ్ఞాపించాడు; నీ ప్రియ కోరిక నిమిత్తం నేను నా ప్రతిజ్ఞను అనుసరిస్తున్నాను।

Verse 9

तदाश्वासय हीमं त्वं किन्विदं यन्महीपतिः।वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति।।2.19.9।।

కాబట్టి నీవు ఆయనను ఓదార్చు. ఏమిటి కారణం—మహీపతి భూమిపై దృష్టి నిలిపి మెల్లమెల్లగా కన్నీళ్లు విడుస్తున్నాడు?

Verse 10

गच्छन्तु चैवानयितुं दूताश्श्रीघ्रजवैर्हयैः।भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात्।।2.19.10।।

రాజాజ్ఞ ప్రకారం దూతలు వేగవంతమైన గుర్రాలపై ఈ రోజే వెళ్లి మాతులకులం నుండి భరతుణ్ని తీసుకురావాలి।

Verse 11

दण्डकारण्यमेषोऽहमितो गच्छामि सत्वरः।अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश।।2.19.11।।

నేను ఇక్కడి నుండి వెంటనే దండకారణ్యానికి బయలుదేరుతాను। తండ్రి వాక్యాన్ని విచారించక, అక్కడ పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నివసిస్తాను॥

Verse 12

सा हृष्टा तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।प्रस्थानं श्रद्धधाना हि त्वरयामास राघवम्।।2.19.12।।

రాముని ఆ మాటలు విని కైకేయి ఆనందించింది। ఆయన ప్రయాణం నిశ్చితమని నమ్మి, రాఘవుని త్వరగా బయలుదేరమని తొందరపెట్టింది॥

Verse 13

एवं भवतु यास्यन्ति दूता श्शीघ्रजवैर्हयैः।भरतं मातुलकुलादुपावर्तयितुं नराः।।2.19.13।।

‘అలానే కావాలి.’ వేగవంతమైన గుర్రాలపై దూతలు మాతులకులం నుండి భరతుని తిరిగి తీసుకురావడానికి వెళ్తారు॥

Verse 15

व्रीडान्वित स्स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।नैतत्किञ्चिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम्।।2.19.15।।

రాజు లజ్జతో స్వయంగా నీతో మాట్లాడడం లేదు—ఇది ఏమీ కాదు, నరశ్రేష్ఠా! ఈ మనోవేదనను తొలగించు॥

Verse 16

यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादभित्वरन्।पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा।।2.19.16।।

ఓ రామా! నీవు ఈ నగరం నుండి త్వరగా వనానికి వెళ్లే వరకు, నీ తండ్రి స్నానం చేయడు, భోజనం కూడా చేయడు॥

Verse 17

धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।मूर्छितो न्यपतत्तस्मिन्पर्यङ्के हेमभूषिते।।2.19.17।।

“ధిక్, ఎంత విపత్తు!” అని నిట్టూర్చి, శోకంతో మునిగిన రాజు మూర్ఛించి స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతమైన శయ్యపై కూలిపోయాడు।

Verse 18

रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।कशयेवाहतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः।।2.19.18।।

రాముడు కూడా రాజును లేపి, కైకేయి ప్రేరణతో, కొరడా దెబ్బతో నడిపించబడిన గుర్రమువలె, వనానికి వెళ్లుటకు త్వరిస్తూ నిలిచాడు।

Verse 19

तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत्।।2.19.19।।

ఆ అనార్య స్త్రీ యొక్క అప్రియమైన, దారుణ ఫలితమిచ్చే మాటలు విని, కలతలేని రాముడు కైకేయితో ఇలా పలికాడు।

Verse 20

नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।विद्धिमामृषिभिस्तुल्यं केवलं धर्ममास्थितम्।।2.19.20।।

హే దేవి, ధనార్థం ఈ లోకంలో నివసించుటకు నేను ప్రయత్నించను. నన్ను ఋషులతో సమానంగా తెలుసుకో—నేను కేవలం ధర్మాన్నే ఆశ్రయించాను।

Verse 21

यदत्र भवतः किञ्चिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत्।।2.19.21।।

ఇక్కడ పూజ్య పితృదేవుని ప్రీతికోసం నా చేత చేయగలిగినది—అతి స్వల్పమైనదైనా—అది నేను అన్ని విధాలా చేస్తాను; ప్రాణాలనైనా విడిచిపెట్టవలసి వచ్చినా ఆ కార్యం తప్పక నెరవేర్చుతాను।

Verse 22

न ह्यतो धर्मचरणं किञ्चिदस्ति महत्तरम्।यथा पितरिशुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया।।2.19.22।।

తండ్రిని శుశ్రూషించడం గానీ, ఆయన వచనాన్ని కార్యరూపంలో నెరవేర్చడం గానీ—ఇదికన్నా గొప్ప ధర్మాచరణం మరొకటి లేదు।

Verse 23

अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश।।2.19.23।।

పూజ్య తండ్రి స్వయంగా చెప్పకపోయినా, మీ వచనానుసారం నేను ఇప్పుడు పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నిర్జన వనంలో నివసిస్తాను।

Verse 24

न नूनं मयि कैकयि किञ्चिदाशंससे गुणम्।यद्राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती।।2.19.24।।

ఓ కైకేయీ, నిశ్చయంగా నాలో స్వల్పమైన గుణమూ ఉందని నీవు భావించట్లేదు; అందుకే నాపై అధిక అధికారమున్నవాడివై కూడా రాజును ఈ విషయమై ఒత్తిడి చేసావు।

Verse 25

यावन्मातरमाप्नच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद्वनम्।।2.19.25।।

నేను తల్లిని వీడ్కోలు చెప్పి, సీతను సాంత్వన పరచిన తరువాత, నేడు ఇదే దండకారణ్యమనే విశాల వనానికి బయలుదేరుతాను।

Verse 26

भरतः पालयेद्राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्म स्सनातनः।।2.19.26।।

భరతుడు రాజ్యాన్ని పాలించుగాక, తండ్రికి యథోచితంగా శుశ్రూష చేయుగాక; నీవు కూడా అలాగే ఆచరించవలెను—ఇదే సనాతన ధర్మము।

Verse 27

स रामस्य वचश्श्रृत्वा भृशं दुःखहतः पिता।शोकादशक्नुवन्वकतुं प्ररुरोद महास्वनम्।।2.19.27।।

రాముని వచనము విని తండ్రి ఘోర దుఃఖంతో క్షతుడయ్యెను; శోకముచేత మాట పలుకలేక గొప్ప స్వరంతో విలపించెను।

Verse 28

वन्दित्वा चरणौ रामो विसंज्ञस्य पितुस्तथा।कैकेय्याश्चाप्यनार्यायाः निष्पपात महाद्युतिः।।2.19.28।।

మహాద్యుతి రాముడు మూర్ఛితుడైన తండ్రి పాదములకు వందనము చేసెను; అలాగే అనార్యురాలైన కైకేయి పాదములకును నమస్కరించి బయలుదేరెను।

Verse 29

स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्स्वं ददर्श सुहृज्जनम्।।2.19.29।।

రాముడు తండ్రిని మరియు కైకేయిని ప్రదక్షిణము చేసి; ఆ అంతఃపురమునుండి బయలుదేరి తన సుహృజ్జనులను దర్శించెను।

Verse 30

तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।लक्ष्मणः परमक्कृध्दः स्सुमित्रानन्दवर्धनः।।2.19.30।।

కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండగా, అంతరంలో కోపం ఉప్పొంగగా, సుమిత్రానందవర్ధనుడైన లక్ష్మణుడు ఆయన వెనుకనే అనుసరించాడు।

Verse 31

अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन्।।2.19.31।।

రాముడు అభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన పాత్రాలను ప్రదక్షిణ చేసి, ఆపై జాగ్రత్తతో నెమ్మదిగా వెళ్లాడు; దృష్టిని అక్కడి నుండే కదల్చలేదు।

Verse 32

न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षपा।।2.19.32।।

రాజ్యనష్టం కూడా ఆయన మహాశ్రీని తగ్గించలేదు; ప్రజలకు ప్రియుడైనందున ఆయన కాంతి అచంచలంగా నిలిచింది—శీతరశ్మి చంద్రుని వెలుగును రాత్రి తగ్గించలేనట్లే।

Verse 33

न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुन्धराम्।सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया।।2.19.33।।

అడవికి వెళ్లి భూమి-రాజ్యాన్ని త్యజించదలచిన ఆయనలో మనస్సు చలనం ఏమాత్రం కనిపించలేదు; ఆయన సర్వలోకవ్యవహారాలను అతిక్రమించినవాడిలా ఉన్నాడు।

Verse 34

प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलङ्कृते। विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान्।।2.19.34।। धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।प्रविवेशात्मवान्वेश्म मातुरप्रियशंसिवान्।2.19.35।।

ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన రాముడు మంగళకరమైన ఛత్రాన్ని, అలంకృతమైన వింజామరలను తిరస్కరించాడు. తన పరివారాన్ని, రథాన్ని, పౌరులను వెనక్కి పంపి, దుఃఖాన్ని మనసులోనే అదిమిపెట్టి, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకుని, తల్లికి ఆ అप्रिय వార్తను చెప్పడానికి ఆమె అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 35

प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलङ्कृते। विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान्।।2.19.34।। धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।प्रविवेशात्मवान्वेश्म मातुरप्रियशंसिवान्।2.19.35।।

ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన రాముడు మంగళకరమైన ఛత్రాన్ని, అలంకృతమైన వింజామరలను తిరస్కరించాడు. తన పరివారాన్ని, రథాన్ని, పౌరులను వెనక్కి పంపి, దుఃఖాన్ని మనసులోనే అదిమిపెట్టి, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకుని, తల్లికి ఆ అप्रिय వార్తను చెప్పడానికి ఆమె అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 36

सर्वोह्यभिजनश्श्रीमान् श्रीमतस्सत्यवादिनः।नालक्षयत रामस्य किञ्चिदाकारमानने।।2.19.36।।

అక్కడున్న సమస్త కులీనులు, శ్రీమంతులు, సత్యవాది శ్రీరాముని ముఖంలో స్వల్పమైన మార్పు కూడా గమనించలేకపోయారు।

Verse 37

उचितं च महाबाहुर्नजहौहर्षमात्मनः।शारद स्समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम्।।2.19.37।।

మహాబాహు రాఘవుడు తన స్వభావోచిత హర్షాన్ని విడువలేదు; శరదృతువులో సంపూర్ణ కిరణాలతో ప్రకాశించే చంద్రుడు తన సహజ తేజస్సును విడనట్టే।

Verse 38

वाचा मधुरया रामस्सर्वं सम्मानयञ्जनम्।मातुस्समीपं धीरात्मा प्रविवेश महायशाः।।2.19.38।।

రాముడు మధుర వాక్యాలతో అందరినీ గౌరవించి, ధీరాత్ముడై మహాయశస్సుతో తల్లి సమీపంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 39

तं गुणैस्समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।सौमित्रिरनुवव्राज धारयन्दुःखमात्मजम्।।2.19.39।।

గుణాలలో అన్నకు సమానుడూ, పరాక్రమంలో మహానుడైన సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు, అంతరంలో పుట్టిన దుఃఖాన్ని అదుపులో ఉంచుకొని ఆయనను అనుసరించాడు।

Verse 40

प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदाऽन्वितं समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।न चैव रामोऽत्रजगामविक्रियां सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया।।2.19.40।।

అత్యంత ఆనందంతో అంతఃపురంలో ప్రవేశించిన రాముడు తన కార్యానికి విఘ్నం ఏర్పడినదని చూశాడు; అయినా సుహృదుల మనస్సు కలత చెందుతుందనే భయంతో బాహ్యంగా ఏ వికారం చూపలేదు।