Adhyaya 74

Verse 1

व्यास उवाच । चतुर्भिस्तुरगैर्जुष्टं रथं सूर्यसमप्रभं । त्रैपुरिः संरुरोहाथाब्रवीद्वाक्यं गणाधिपं

వ్యాసుడు పలికెను—నాలుగు గుర్రాలతో యుక్తమైన, సూర్యసమాన కాంతిగల రథాన్ని త్రైపురి అధిరోహించి, అనంతరం గణాధిపునితో మాటలాడెను.

Verse 2

पिता मे निहतः पित्रा तव यस्माद्गणाधिप । तस्मात्त्वामद्य विशिखैर्नयामि यमसादनं

ఓ గణాధిపా! నీ తండ్రి చేత నా తండ్రి హతుడయ్యాడు; అందుచేత నేడు నా బాణాలతో నిన్ను యమసదనానికి పంపుదును.

Verse 3

ततस्तमब्रवीद्देवो गणेशस्त्रिपुरात्मजं । तव तातेन दुष्टेन सुराणामहितं पुरा

అప్పుడు దేవుడు గణేశుడు త్రిపురపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు— “పూర్వం నీ దుష్ట తండ్రి దేవతల హితానికి విరోధంగా ప్రవర్తించాడు।”

Verse 4

कृतं कर्ममहत्पापं श्रुतं नो जनकेन हि । पापकर्मरतं दुष्टं ज्ञात्वा ज्ञानबलेन च

మేము మా తండ్రి నుండి నిజంగా విన్నాము— ఒక మహాపాపకర్మ జరిగింది; మరియు వివేకబలంతో అతడు దుష్టుడు, పాపకర్మలలో ఆసక్తుడని తెలిసి…

Verse 5

अवधीत्तं शरैकेन पितरं ते बलेन च । पंकात्प्रतारितो मोहात्प्रेषितो यममंदिरं

అతడు ఒక్క బాణంతోనే, తన బలంతో కూడి, నీ తండ్రిని సంహరించాడు; తరువాత మోహగ్రస్తుడై మట్టికాడ నుంచి లాగబడి యమధామానికి పంపబడాడు।

Verse 6

त्वां चाहं तत्पथं दैत्य प्रेषयामि क्षणादिह । उक्तवंतं महाप्राज्ञं सुराणां च गणाधिपं

హే దైత్యా! నిన్ను కూడా అదే మార్గంలో ఈ క్షణమే పంపుతాను— ఇలా పలికినవాడు మహాప్రాజ్ఞుడు, దేవగణాధిపతి।

Verse 7

विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः । ततः शरसहस्रैस्तु दैत्यं विव्याध साहसात्

అతడు కాలాగ్నివలె దహించే పది పదునైన బాణాలతో అతనిని ఛేదించాడు; తరువాత ధైర్యంగా సహస్ర బాణాలతో ఆ దైత్యుని మళ్లీ గాయపరిచాడు।

Verse 8

यमदंडसमैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च शिलीमुखैः । कंकपत्रैर्महातीक्ष्णैर्वज्रानलसमप्रभैः

యమదండసమానమైన భయంకర బాణాలతో—క్షురప్ర (క్షురధార) మరియు శిలీముఖ శరాలతో—అత్యంత తీక్ష్ణమైన కంకపత్ర ఆయుధాలతో కూడి, వజ్రాగ్ని సమాన కాంతితో దగ్ధమవుతున్నవిగా।

Verse 9

विचकर्त शरांश्चास्य लंबोदरः सुरार्चितः । पुनर्विव्याध विशिखैः सहसाभि दुरोपमैः

దేవులు ఆరాధించే లంబోదరుడు అతని బాణాలను చీల్చివేశాడు; తరువాత అతడిని సహస్రాల సంఖ్యలో ఉన్న అనుపమ, దుర్జేయ విశిఖాలతో మళ్లీ ఛేదించాడు।

Verse 10

शरैरर्दितसर्वांगो मूर्च्छितस्त्वपतद्भुवि । ततो भद्रश्च सौभद्रो भीषणो निर्जरांतकः

శరాలతో ఛిద్రమై, సర్వాంగం బాధపడిన వాడు మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయాడు. అప్పుడు భద్ర, సౌభద్ర, భీషణ, నిర్జరాంతకులు ముందుకు వచ్చారు।

Verse 11

स्वां स्वां गदां समादाय दुद्रुवुस्तं विनायकम् । युगपत्ते गदापातैर्निजघ्नुर्गणनायकम्

వారు తమ తమ గదలను పట్టుకొని ఆ వినాయకుని వైపు పరుగెత్తారు; ఒకేసారి గదాపాతాలతో గణనాయకునిపై దాడి చేశారు।

Verse 12

लाघवात्तु वृथा कृत्वा गदास्तेषां महाबलः । भद्रकस्य तु शीर्षे चाहनत्परशुना तदा

కానీ మహాబలుడు తన లాఘవంతో వారి గదాలను వ్యర్థం చేశాడు; ఆపై భద్రకుని శిరస్సుపై పరశు (కొడవలి/కుఱ్ఱాడు)తో ప్రహరించాడు।

Verse 13

सौभद्रस्योत्तमांगं च असिनाग्रे निपातितम् । भीषणस्य कुठारेण खड्गेन निर्जरांतकम्

సౌభద్రుని ఉత్తమ శిరస్సు ఖడ్గధారతో నరికివేయబడింది. దేవసంహారకుడైన ఆ భీషణుడు కుఠారముతోను ఖడ్గముతోను చీల్చబడి పడిపోయెను.

Verse 14

पातयित्वा च हेरम्बो महागिरिसमांस्तदा । चतुरो गणमुख्यांश्च अन्यांश्चापातयद्द्विषः

అప్పుడు హేరంబుడు మహాగిరిసమానులైన వారిని కూలదోసెను. శత్రువూ నాలుగు ప్రధాన గణులను మరియు ఇతరులను కూడ పడగొట్టెను.

Verse 15

ततः संज्ञां समालभ्य त्रैपुरिश्चासुरोत्तमः । समारुह्य रथं स्वं च जघान सुरसत्तमम्

అనంతరం స్పృహను పొందిన అసురోత్తముడు త్రైపురి తన రథమును అధిరోహించి దేవశ్రేష్ఠుని ప్రహరించి పడగొట్టెను.

Verse 16

विशिखैरर्धचंद्रैश्च क्षुरप्रैर्भल्लकैस्तथा । तांस्तु चिच्छेद धर्मात्मा पुनर्विव्याध तं शरैः

విశిఖ బాణములు, అర్ధచంద్ర శరములు, క్షురప్రములు, భల్లక బాణములతో ధర్మాత్ముడు వారిని ఛేదించి పడగొట్టెను; తరువాత ఆ శత్రువును మళ్లీ శరములతో విద్ధించెను.

Verse 17

चतुर्भिः सैंधवांश्चैव शरैकेन च सारथिम् । शरैः संपातयामास धरण्यां गणनायकान्

నాలుగు బాణములతో సైంధవులను, ఒక్క బాణముతో సారథిని పడగొట్టెను; తరువాత శరములతో గణనాయకులను భూమిపై కూలదోసెను.

Verse 18

लाघवात्तु रथं चान्यं गत्वा त्रिपुरनंदनः । विशिखैर्वज्रसंकाशैः संबिभेद गणाधिपम्

అప్పుడు త్రిపురనందనుడు చురుకుగా మరొక రథానికి వెళ్లి, వజ్రసమానంగా మెరుస్తున్న బాణాలతో గణాధిపతిని బేధించాడు।

Verse 19

रुधिरेणावसिक्तांगो रुषा घोर यमप्रभः । ललाटे च त्रिभिर्बाणैस्सप्तभिश्च स्तनांतरे

రక్తంతో తడిసిన దేహంతో, కోపంతో భయంకరుడైన యమప్రభుడు—నుదుటిపై మూడు బాణాలతో, వక్షస్థల మధ్యలో ఏడు బాణాలతో గాయపడ్డాడు।

Verse 20

चतुर्भिर्नाभिदेशे च पंचभिर्मुष्टिमस्तके । संबिभेद महाक्रोधो बलिनं शंभुनंदनः

మహాక్రోధంతో ఉప్పొంగిన శంభునందనుడు ఆ బలవంతుణ్ని—నాభి ప్రాంతంలో నాలుగు దెబ్బలతో, తలపై ముష్టులతో ఐదు దెబ్బలతో—బేధించాడు।

Verse 21

शरैरर्दितसर्वांगः स दैत्यो रणमूर्धनि । कश्मलं परमं गत्वा संपपात रथोपरि

బాణాలతో బాధింపబడిన సర్వాంగముతో ఆ దైత్యుడు యుద్ధ శిఖరంలో పరమ మోహానికి లోనై తన రథంపైనే కూలిపోయాడు।

Verse 22

ततः सूतेन धीरेण अपनीतो रणाजिरात् । विमुखं नाहनच्छूरो विनायकः सुरार्चितः

అప్పుడు ధైర్యవంతుడైన సారథి యుద్ధభూమి నుండి దేవతలచే ఆరాధింపబడే వినాయకుణ్ని తీసుకెళ్లాడు; అయినా ఆ వీరుడు ఓటమితో ముఖం తిప్పలేదు।

Verse 23

चिरात्संज्ञां समालभ्य यंतारं चाब्रवीद्वचः । गच्छ सूत रणे भीरुं विनायकं हरात्मजम्

చాలా సేపటికి స్పృహ వచ్చి అతడు సారథితో పలికెను— “హే సూతా, వెళ్ళి; యుద్ధభయంతో ఉన్న హరాత్మజుడు వినాయకుని తీసుకురా।”

Verse 24

ततो यंताब्रवीद्वाक्यं सत्यं पथ्यं च कोमलम् । हरात्मजशरान्सोढुं कस्समर्थो रणाजिरे

అప్పుడు సారథి సత్యమూ హితమూ మృదువైన మాటలతో పలికెను— “యుద్ధరంగంలో హరాత్మజుని బాణాలను ఎవరు తట్టుకోగలరు?”

Verse 25

तस्मान्मोहगतस्त्वं च मयानीतः प्रभासुत । एतज्ज्ञात्वा त्विदानीं भो यद्युक्तं तद्विधीयताम्

కాబట్టి, హే ప్రభాసుతా, నీవు మోహంలో పడినందున నేను నిన్ను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాను. ఇప్పుడు ఇది తెలిసి, హే ప్రియుడా, యుక్తమైనదే చేయబడుగాక.

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे राज्ञा प्रेरितः कविसत्तमः । औषधादिप्रयोगेण गजः संज्ञामबोधयत्

ఇంతలో రాజు ప్రేరేపించగా కవిశ్రేష్ఠుడు ఔషధాది ప్రయోగాలతో గజానికి మళ్లీ స్పృహ కలిగించాడు.

Verse 27

अकारयच्छतगुण प्राणं च जयमादिशत् । प्राग्जलं मंत्रितं दत्वा रुरोधास्याङ्गकव्रणान्

అతడు ప్రాణశక్తిని శతగుణంగా పెంచి విజయాన్ని ఆజ్ఞాపించాడు; ఆపై ముందుగా మంత్రసంస్కృత జలాన్ని ఇచ్చి, దేహావయవాల గాయాలను మూసివేశాడు.

Verse 28

स गजो दशनैरेव स्फोटयामास वै गिरिम् । एवं शतसहस्राणि सैन्यानि सैन्यपालकान्

ఆ గజము తన దంతముల ద్వారానే పర్వతమును పగులగొట్టి చూర్ణము చేసెను; అలాగే లక్షలాది సైన్యములను, వారి సేనాధిపతులను కూడ నాశనము చేసెను।

Verse 29

पातयामास समितौ गजः परमदुर्जयः । स दैत्यस्तस्य पृष्ठस्थः शरैः कालानलप्रभैः

యుద్ధములో ఆ పరమదుర్జయ గజము అతనిని నేలకూల్చెను; అయితే దాని పీఠముపై ఉన్న దైత్యుడు కాలాగ్నివలె జ్వలించే బాణములతో శత్రువులను ఛేదించెను।

Verse 30

हत्वा त्वपातयच्चोर्व्यां मुख्यमुख्यान्सुराधिपान् । शरैस्तस्य तदा देवा यमदंडसमप्रभैः

వారిని సంహరించి అతడు ప్రధాన ప్రధాన దేవాధిపతులను భూమిపై పడవేసెను; అప్పుడు దేవతలు యమదండసమ ప్రకాశించే బాణములతో అతనిని ఛేదించిరి।

Verse 31

निपतंति महावीर्या रुधिरौघपरिप्लुताः । यस्मिन्यस्मिंश्च मार्गे तु स दैत्यः सगजो गतः

ఆ మహావీరులు రక్తప్రవాహములతో తడిసి పడిపోతుండిరి; మరియు ఆ దైత్యుడు గజముతో కలిసి ఏ ఏ మార్గమున పోయెనో, ఆ ఆ మార్గమున శవములు చెల్లాచెదురుగా పడియుండెను।

Verse 32

तत्र तत्र चकाराशु भीषणं संचितं शरैः । गजेन पातिताः केचिद्गजारोहेण चापरे

అతడు అక్కడక్కడ త్వరగా బాణముల ఘనవర్షముతో భయంకరమైన దాడి చేసెను; కొందరు గజముచేత పడిపోయిరి, మరికొందరు గజారోహుడిచేత పడిపోయిరి।

Verse 33

वेगेन भ्रमणेनैव सुराः केचित्प्रतापिताः । एवं सुरगणाध्यक्षाः शस्त्रास्त्रैर्विविधैश्च तम्

అతని వేగమైన చక్రవత్‌ భ్రమణమాత్రంతోనే కొందరు దేవతలు దగ్ధులై బాధపడ్డారు. అప్పుడు దేవగణాధిపతులు నానావిధ శస్త్రాస్త్రాలతో అతనిపై దాడి చేశారు.

Verse 34

सगजं युद्धनिर्भीता निजघ्नुर्बहुभिः शरैः । तथापि तद्गजं योद्धुं न शक्तास्ते महाबलाः

యుద్ధంలో నిర్భయులైన వారు ఆ గజాన్నీ దాని ఆరూఢునీ అనేక బాణాలతో కొట్టారు; అయినా మహాబలవంతులైనప్పటికీ వారు ఆ గజాన్ని యుద్ధంలో జయించలేకపోయారు.

Verse 35

क्षिप्रं तांस्तु गजो दंतैस्त्रैपुरोऽपातयच्छरैः । न गता ये धरण्यां च देवा जर्जरविग्रहाः

క్షణంలోనే త్రైపుర గజం దంతాలతోను శరాలతోను వారిని కూల్చివేసింది. శరీరాలు ఛిన్నభిన్నమైన ఆ దేవతలు ఇంకా భూమిపై పడకముందే ఉన్నారు.

Verse 36

शरण्यं गणपं जग्मुर्भीतास्ते वेदनातुराः । देवानां कदनं दृष्ट्वा गणाधीशः प्रतापवान्

భయంతో వణికుతూ, వేదనతో బాధపడుతూ వారు శరణదాత గణపుని (గణేశుని) ఆశ్రయించారు. దేవతల సంహారం చూచి ప్రతాపవంతుడైన గణాధీశుడు (గణేశుడు) ప్రతిస్పందించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 37

स गजं ताडयामास वज्रानलसमैः शरैः । स गजो वेगसंरुद्धः शरेण च समुत्थितः

అతడు వజ్రాగ్ని సమానమైన బాణాలతో ఆ గజాన్ని తాడించాడు. వేగం అడ్డుపడగా ఆ గజం బాణవిద్ధమై పైకి లేచి (రెయిర్‌ అయి) నిలిచింది.

Verse 38

अथोतौ द्वौ शरैरेव बिभिदाते परस्परम् । उभौ तौ नर्दमानौ च अन्योन्यं जयमैच्छताम्

అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ తమ తమ బాణాలతో పరస్పరం గాయపరిచారు; గర్జిస్తూ ఇద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు విజయాన్ని కోరుకున్నారు।

Verse 39

शोणितैर्लिप्तसर्वांगौ वीरमुख्यौ सुरासुरौ । अथाखुं स गजो मत्तो बिभेद दशनैः स्वकैः

దేవాసురులలో అగ్రవీరులైన వారి శరీరమంతా రక్తంతో లేపితమైంది. ఆపై మదించిన ఆ గజం తన దంతాలతో ఆ ఎలుకను చీల్చివేసింది।

Verse 40

आखुनाभिद्रुतो नागो घोरयुद्धं तयोः परम् । अधोर्ध्वं संविभागे च चतुर्भिर्युद्धमद्भुतम्

ముంగిస తరిమినందున ఆ నాగం దానితో పరమ ఘోర యుద్ధంలో ప్రవేశించింది. పై-క్రింది స్థానభేదంలో అది నాలుగు వైపులా సాగినట్లుగా అద్భుతంగా కనిపించింది।

Verse 41

सशब्दं तुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम् । दशनैर्दशनैरेव शरैरेव शरोत्तमैः

శబ్దంతో గర్జించే, కలకలమయమైన ఆ యుద్ధం సమస్త లోకాలకు భయంకరమైంది; దంతాలతో దంతాలు, ఉత్తమ బాణాలతో బాణాలు పరస్పరం ఢీకొన్నాయి।

Verse 42

तद्घोरमभवद्युद्धं देवदानवसंगरे । आखुको भेदयांचक्रे महानांगं महाबलम्

దేవ-దానవ సంగ్రామంలో అప్పుడు ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది. మహాబలుడైన ఆఖుకుడు మహానాంగాన్ని దెబ్బకొట్టి చీల్చివేశాడు।

Verse 43

पर्शुना पृष्ठवंशाग्रे स्थित्वा तेनाहनत्पुनः । दैत्यस्य दशनद्वारे हृदिस्कंधेथ लाघवात्

దైత్యుని వెన్నెముక ముందుభాగంలో నిలిచి, అతడు పరశుతో మళ్లీ కొట్టెను. దంతద్వారస్థానంలో, హృదయమునూ భుజస్కంధమునూ వేగంగా ఆఘాతమిచ్చెను।

Verse 44

सगजः स पपातोर्व्यां गतासुर्लोहितं वमन् । शशंसुर्मुनयो देवास्साधुसाध्विति चाब्रुवत्

తన ఏనుగుతో కూడ అతడు భూమిపై పడిపోయెను; ప్రాణము విడిచి రక్తము వాంతి చేసెను. మునులు ఆ కార్యాన్ని ప్రశంసించిరి; దేవతలు కూడా “సాధు! సాధు!” అని పలికిరి।

Verse 45

अत्रान्येस्त्रैरमोघैश्च दैत्यानाजघ्नुराहवे । यावत्तु सेनयोर्नैव जययुद्धं समापयेत्

అనంతరం వారు ఇతర అచ్యుతమైన (అమోఘమైన) అస్త్రాలతో యుద్ధంలో దైత్యులను సంహరించిరి—రెండు సేనల విజయయుద్ధం ముగియని వరకు।

Verse 74

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे त्रैपुरिविमर्दोनाम चतुस्सप्ततितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము ప్రథమ సృష్టిఖండములో ‘త్రైపురీ-విమర్దన’ నామక డెబ్బై నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।