Adhyaya 72

Verse 1

व्यास उवाच । दिव्यं रथं समास्थाय धनुर्हस्तो बलैर्युतः । गत्वा च माधवं संख्ये देवासुरगणाग्रतः

వ్యాసుడు పలికెను—దివ్య రథమును అధిరోహించి, చేతిలో ధనుస్సు ధరించి, బలగములతో సమేతుడై, దేవాసురగణముల అగ్రభాగమున యుద్ధరంగములో మాధవుని సమీపమునకు వెళ్లెను.

Verse 2

क्रोधेन महताविष्टो मधुर्निर्जरमर्दनः । अब्रवीत्परुषं वाक्यमव्ययं हरिमीश्वरम्

తీవ్ర క్రోధావేశంతో దేవమర్దనుడైన మధువు, అవ్యయుడైన ఈశ్వర హరిని ఉద్దేశించి కఠిన వాక్యాలు పలికెను।

Verse 3

नारायण न जानासि युद्धधर्ममितः कथम् । अन्यायाद्दुर्वधोपायं कृत्वा नष्टो न शोचसि

హే నారాయణా! యుద్ధధర్మాన్ని నీవెట్లా తెలియనివాడవు? అన్యాయంగా దుష్ట వధోపాయం చేసి నీవు నశించితివి—శోకించవా?

Verse 4

अनेन पंकयोगेन व्यवहारा कृतस्य च । सुरत्वं चोपनष्टं स्यादन्यसृष्टिं करोम्यहम्

ఈ పంకసంయోగం వల్ల, జరిగిన వ్యవహారాల వల్ల దేవత్వమూ నశించును; అందుకే నేను మరో సృష్టిని చేయుదును।

Verse 5

त्वामेव निहनिष्यामि सह देवगणैरिह । इत्युक्त्वा धनुरादाय जघान विशिखैर्विभुम्

“ఇక్కడే దేవగణాలతో కూడ నిన్ను తప్పక సంహరిస్తాను.” అని చెప్పి, ధనుస్సు ఎత్తి విభువుపై బాణాలు సంధించెను।

Verse 6

माधवस्तान्बिभेदाथ शरैर्वज्रसमप्रभैः । बहुभिस्सर्वगात्रेषु जघान च मधुं ततः

అప్పుడు మాధవుడు వజ్రసమ ప్రకాశించే బాణాలతో వారిని ఛేదించి, అనంతరం మధువుని సర్వాంగములపై అనేక శరములతో కొట్టెను।

Verse 7

मायया छादितः सोभूद्दैत्यस्तं सुरसत्तमाः । ये वै शूराश्च रुद्राद्यास्त्रिदशास्सत्त्वधारिणः

ఆ దైత్యుడు మాయచేత ఆవరించబడెను. అప్పుడు రుద్రాదులైన శూరులు, సత్త్వధారులైన త్రిదశులు—సురశ్రేష్ఠులు—అతనిని లక్ష్యముగా చేసిరి.

Verse 8

देव्यो नानाविधाश्चापि सायुधा वाहनान्विताः । सेनान्यो गणपा देवा लोकेश हरविष्णवः

నానావిధ దేవ్యులు ఆయుధాలతో, తమ తమ వాహనాలతో కూడి వచ్చిరి. అలాగే సేనానాయకులు, గణపతులు, దేవగణములు—లోకేశులు, హరుడు (శివుడు) మరియు విష్ణువు—కూడా సమాగమమయ్యిరి.

Verse 9

अन्ये ग्रहादयो देवाः सर्वे युध्यन्ति संगताः । विनष्टाश्च तदा देवा मधोर्वै मायया ध्रुवम्

అప్పుడు గ్రహాదులైన ఇతర దేవతలందరూ కూడి యుద్ధమాడిరి. కాని ఆ సమయంలో మధువు మాయచేత దేవగణము నిశ్చయంగా నశించెను.

Verse 10

संमुखे विमुखे चैव शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः । पतंति सहसा देवा भूमौ शस्त्राभिपीडिताः

శత్రువు సమక్షములోనూ, వెనుదిరిగినప్పటికీ, బాణ-శక్తి-ఋష్టుల వర్షముచేత బాధింపబడిన దేవతలు అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయిరి; శస్త్రాఘాతములతో నలిగిరి.

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे विष्णुर्गृहीत्वा च सुदर्शनम् । असुरान्मायया देवान्जघान रणमूर्धनि

ఇంతలో విష్ణువు సుదర్శన చక్రమును గ్రహించి, మాయచేత దేవరూపమును ధరించిన అసురులను రణముఖముననే సంహరించెను.

Verse 12

अथ तेषां शिरांस्येष छित्वा चैव सहस्रशः । पातयामास देवेशो दैत्यानां च सुरात्मनाम्

అప్పుడు దేవేశుడు వారి శిరస్సులను సహస్రసహస్రంగా ఛేదించి కింద పడవేశాడు—దైత్యులవీ, దేవులలో మహాత్ములవీ కూడా।

Verse 13

एवमन्यान्विभुर्दैत्यान्द्रावयामास संगरात् । तं दृष्ट्वा मुनयो देवाः सर्वे विस्मयमाययुः

ఇలా విభువు ఇతర దైత్యులను సంగ్రామభూమి నుండి తరిమివేశాడు. ఆయనను చూచి మునులు, దేవతలు అందరూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు।

Verse 14

कर्णे कर्णे प्रजल्पंते देवा मुनिगणास्तथा । सदा देवैकगोप्ता च हरिरव्यय ईश्वरः

దేవతలూ మునిగణాలూ మళ్లీ మళ్లీ చెవిలో చెవి పెట్టి పలుకుతారు—“అవ్యయుడైన ఈశ్వరుడు హరియే సదా దేవుల ఏకైక రక్షకుడు।”

Verse 15

सर्वसाक्षी त्वयं देवो दैत्यजिष्णुर्युगे युगे । कथं हंति सुरान्सर्वान्कल्पांत इह जायते

ఓ దేవా! నీవు సర్వసాక్షివి, యుగయుగాలలో దైత్యజయుడివి. అయితే కల్పాంతంలో అతడు ఇక్కడ ఎలా జన్మించి సమస్త దేవులను సంహరిస్తాడు?

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे दूरे मधुर्मायां प्रयोजिता । हररूपधरो भूत्वा अब्रवीद्धरिमव्ययम्

ఇంతలో దూరస్థానంలో మధు మాయను ప్రయోగించాడు; హర (శివ)రూపం ధరించి అవ్యయుడైన హరితో పలికాడు।

Verse 17

दैत्यानामग्रतः पाप रणे देवान्समंततः । हत्वा किं ते शिवं चाद्य धर्मकीर्ति यशो गुणाः

ఓ పాపీ! దైత్యుల ముందర యుద్ధంలో చుట్టూరా దేవతలను సంహరించి ఇప్పుడు నీకు ఏ శుభం కలుగుతుంది? నీ ధర్మం, కీర్తి, యశస్సు, గుణాలు ఎక్కడ?

Verse 18

महतोन्मत्तभावेन न जानासि परान्स्वकान् । अतस्त्वां निशितैर्बाणैर्नयामि यमसादनम्

మహా ఉన్మాదభావంతో నీవు పరులు-స్వకులు అనే భేదం తెలుసుకోలేవు; అందుకే పదునైన బాణాలతో నిన్ను యమసదనానికి, మృత్యుధామానికి పంపుతాను.

Verse 19

एवमुक्त्वा शरैरुग्रैर्जघान केशवं रणे । निचकर्त शरांस्तांस्तु माधवो वाक्यमब्रवीत्

అని చెప్పి అతడు యుద్ధంలో ఉగ్ర బాణాలతో కేశవుని కొట్టాడు; కాని మాధవుడు ఆ బాణాలను కోసివేసి, అనంతరం ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 20

जानामि त्वां रणे दैत्यं हररूपधरं प्रियम् । शूरं शूरविकर्माणं मधुं मायानियोजितम्

ఓ దైత్యా! యుద్ధంలో నిన్ను నేను గుర్తిస్తున్నాను—హరుని (శివుని) రూపం ధరించిన ప్రియుడా; నీవు శూరుడు, శూరకర్మలవాడు మధువు, మాయచేత నియోజితుడవు.

Verse 21

मिथ्यालोकं प्रदास्यामि पातयित्वा रणाजिरे । एतस्मिन्नंतरे तीक्ष्णैः शरैर्विव्याध संयुगे

“యుద్ధభూమిలో పడగొట్టి నిన్ను మిథ్యాలోకానికి పంపుతాను”—అని చెప్పి, ఆ మధ్యలోనే అతడు సంగ్రామంలో పదునైన బాణాలతో (అతనిని) ఛేదించాడు.

Verse 22

जटिलं वृषकेतुं च वृषभस्थं महेश्वरम् । तयोर्युद्धमतीवासीद्देवदानवयोस्तदा

అప్పుడు దేవదానవుల మధ్య అత్యంత ఘోరమైన యుద్ధం చెలరేగింది. జటాధారి, వృషకేతువు, వృషభారూఢుడైన మహేశ్వరుడు అక్కడ ఉన్నాడు.

Verse 23

परस्परं भिंदतोश्च प्राप्तान्प्राप्तान्शरान्शरैः । क्षुरप्रेण धनुस्तस्य चिच्छेद हरिरव्ययः

వారు పరస్పరం వచ్చిన బాణాలను తమ బాణాలతోనే ఎదుర్కొంటూ యుద్ధం చేశారు. అప్పుడు అవ్యయుడైన హరి క్షురప్ర అనే కత్తిరించిన బాణంతో అతని ధనుస్సును తెంచివేశాడు.

Verse 24

ततश्च पातयामास घोटकं वृषरूपिणम् । स दैत्यश्शूलहस्तोथ प्रदुद्राव जगत्पतिम्

అప్పుడు వృషభరూపం ధరించిన ఆ గుర్రాన్ని అతడు కూల్చివేశాడు. ఆపై శూలం చేతబట్టి ఆ దైత్యుడు జగత్పతిని లక్ష్యంగా వేగంగా దూసుకొచ్చాడు.

Verse 25

भ्रामयित्वा ततः शूलं जघान परमेश्वरम् । त्रिभिश्चिच्छेद बाणैश्च शूलं कालानलप्रभम्

అప్పుడు అతడు శూలాన్ని తిప్పి పరమేశ్వరునిపై దాడి చేశాడు. కాని కాలాగ్నివలె మండే ఆ శూలాన్ని ప్రభువు మూడు బాణాలతో ముక్కలుగా కోసివేశాడు.

Verse 26

ततः क्रूरो महाबाहुर्मधुर्मायातिमायिकः । देवीरूपं समास्थाय सिंहस्थः प्रययौ हरिः

అప్పుడు క్రూరుడూ మహాబాహుడూ మాయల్లో అత్యంత నిపుణుడైన మధు దేవీరూపాన్ని ధరించాడు; హరి సింహారూఢుడై ముందుకు సాగాడు.

Verse 27

शरैर्बहुविधैर्विष्णुं जघानैवाब्रवीद्वचः । स्वामी तु मे सुरश्रेष्ठ त्वयैव पातितो युधि

విష్ణువును అనేక రకాల బాణములతో కొట్టి, అతడు ఇట్లు పలికెను: 'ఓ సురశ్రేష్ఠా! నా ప్రభువు నీ చేతనే యుద్ధమున పడగొట్టబడెను.'

Verse 28

अहं त्वां च हनिष्यामि सुतौ स्कंदविनायकौ । उक्तवंतं च दैतेयं जघान बहुमार्गणैः

'నేను నిన్ను, నీ కుమారులైన స్కంద వినాయకులను చంపెదను.' అని పలికిన ఆ దైత్యుని అనేక బాణములతో కొట్టెను.

Verse 29

स पपात महीपृष्ठे गतासुर्लोहितोद्गिरः । पितरौ निहतौ दृष्ट्वा मायाबद्धो महाबलः

అతడు ప్రాణములు విడిచి రక్తము కక్కుచు నేలకూలెను. తల్లిదండ్రులు చంపబడుట చూసి, ఆ మహాబలుడు మాయచే బంధితుడాయెను.

Verse 30

स्कंदः शक्तिं समादाय प्रायाद्योधयितुं हरिम् । ततो धाताऽब्रवीद्वाक्यं स्कंदं मोहप्रपीडितम्

స్కందుడు శక్తి ఆయుధమును ధరించి హరితో యుద్ధము చేయుటకు బయలుదేరెను. అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు మోహపీడితుడైన స్కందునితో ఇట్లు పలికెను.

Verse 31

पश्य ते पितरौ दूरे पश्यंतौ युद्धमीदृशम् । अंतरिक्षे भ्रमंतौ च संस्थितौ लोकसाक्षिणौ

చూడు, నీ తల్లిదండ్రులు దూరమున ఉండి ఈ యుద్ధమును చూచుచున్నారు. వారు అంతరిక్షమున సంచరించుచు లోకసాక్షులుగా నిలిచియున్నారు.

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा ततो दृष्ट्वा तत्रैवांतरधीयत । ततो धुंधुश्च सुंधुश्च भ्रातरावतिदर्पितौ

అది విని, అది చూచి, అతడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. అప్పుడు అత్యంత దర్పముగల ధుంధు, సుంధు అనే అన్నదమ్ములు ముందుకు వచ్చిరి.

Verse 33

वधं प्रति हरेर्युद्धे पेततुर्गरुडोपरि । खड्गहस्तं च धुंधुं च सगदं सुंधुमेव च

హరితో యుద్ధమున తమ వధమునకై దూసుకుపోయి వారు గరుడునిపై పడ్డిరి—ధుంధు ఖడ్గము చేతబట్టి, సుంధు గదను ధరించి.

Verse 34

चिच्छेद नंदकेनैकं गदया सादयत्परम् । पेततुस्तौ धरापृष्ठे प्रवीरौ क्षतविक्षतौ

అతడు నందక ఖడ్గముతో ఒకనిని ఛేదించి, గదతో మరొకనిని నూరిపోసెను. ఆ ఇద్దరు మహావీరులు గాయాలతో చీలిపోయి భూమిపై పడిరి.

Verse 35

मधुस्तदागतस्तूर्णमंतर्धानं तमोवृतः । पातयामास विष्णौ च मायया शतपर्वतान्

అప్పుడు మధు వేగముగా వచ్చి, తమస్సుతో కప్పబడి అంతర్ధానమయ్యెను; తన మాయచేత విష్ణువుపై నూరు పర్వతములను పడవేసెను.

Verse 36

ततस्तान्पर्वतांश्छित्वा तमसोऽन्तर्गतो युधि । क्रोधात्सुदर्शनेनैव शिरश्छित्वा निपातितः

తదనంతరం ఆ పర్వతములను ఛేదించి, యుద్ధమున అతడు తమస్సులోనికి ప్రవేశించెను. క్రోధముతో సుదర్శనచక్రమే చేత శిరఃఛేదము చేసి నేలకూల్చెను.

Verse 37

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैश्शंभुना त्रिदशैरपि । मधुसूदन इतिख्यातिर्विष्णोर्लोकेषु कारिता

అనంతరం బ్రహ్మాది దేవులు, శంభువు మరియు త్రిదశులూ కలిసి, విష్ణువు ‘మధుసూదనుడు’ అనే ఖ్యాతిని సమస్త లోకాలలో స్థాపించారు।

Verse 72

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे मधुवधोनामद्विसप्ततितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము ప్రథమ సృష్టిఖండములో ‘మధువధ’ అనే డెబ్బై రెండవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।