Adhyaya 15

Verse 1

भीष्म उवाच । किं कृतं ब्रह्मणा ब्रह्मन्प्रेष्य वाराणसीपुरीम् । जनार्दनेन किं कर्म शंकरेण च यन्मुने

భీష్ముడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా! బ్రహ్మా వారాణసీపురికి (ఎవరినో) పంపి ఏమి చేసెను? హే మునీ! జనార్దనుడు (విష్ణువు) మరియు శంకరుడు (శివుడు) ఏ కార్యము చేసిరి?

Verse 2

कथं यज्ञः कृतस्तेन कस्मिंस्तीर्थे वदस्व मे । के सदस्या ऋत्विजश्च सर्वांस्तान्प्रब्रवीहि मे

నాకు చెప్పుము—అతడు ఆ యజ్ఞాన్ని ఎలా నిర్వహించెను, ఏ తీర్థములో? సభాసదులు మరియు ఋత్విజులు (యాజకులు) ఎవరు? వారందరినీ నాకు వివరించుము.

Verse 3

के देवास्तर्पितास्तेन एतन्मे कौतुकं महत् । पुलस्त्य उवाच । श्रीनिधानं पुरं मेरोः शिखरे रत्नचित्रितम्

‘ఆ కార్యముచేత ఏ దేవతలు తృప్తి పొందిరి?’ ఇది నా గొప్ప కుతూహలం. పులస్త్యుడు పలికెను—మేరు శిఖరముపై రత్నవిచిత్రముగా అలంకృతమైన ‘శ్రీనిధానం’ అనే నగరం ఉంది.

Verse 4

अनेकाश्चर्यनिलयंबहुपादपसंकुलम् । विचित्रधातुभिश्चित्रं स्वच्छस्फटिकनिर्मलम्

అది అనేక ఆశ్చర్యాల నివాసస్థానము, అనేక వృక్షములతో నిండినది; నానావిధ ధాతువులతో విచిత్రమై, స్వచ్ఛ స్ఫటికమువలె నిర్మలముగా ఉండెను.

Verse 5

लतावितानशोभाढ्यं शिखिशब्दविनादितम् । मृगेन्द्ररववित्रस्त गजयूथसमाकुलम्

అది లతావితానాల శోభతో సమృద్ధమై, నెమళ్ల కేకలతో మార్మోగుచుండెను; సింహగర్జనకు భయపడిన ఏనుగుల గుంపులతో కలవరపడుచుండెను.

Verse 6

निर्झरांबुप्रपातोत्थ शीकरासारशीतलम् । वाताहततरुव्रात प्रसन्नापानचित्रितम्

పర్వత నిర్ఝర జలపాతం నుండి లేచిన సూక్ష్మ జలకణాల శీతలతతో ఆ స్థలం చల్లగా ఉండెను; గాలికి కదిలే వృక్షవ్రాతముతో, ప్రసన్నమైన మనోహర జలధారలతో అది చిత్రవిచిత్రంగా ప్రకాశించెను।

Verse 7

मृगनाभिवरामोद वासिताशेषकाननम् । लतागृहरतिश्रान्त सुप्तविद्याधराध्वगम्

ఆ సమస్త వనభూమి శ్రేష్ఠ మృగనాభి (కస్తూరి) సువాసనతో పరిమళించెను; లతాగృహాలలో రతివిలాసమున శ్రాంతులైన విద్యాధర యాత్రికులు అక్కడ నిద్రించుచుండిరి।

Verse 8

प्रगीतकिन्नरव्रात मधुरध्वनिनादितम् । तस्मिन्ननेकविन्यास शोभिताशेषभूमिकम्

కిన్నర గానవ్రాతముల మధుర ధ్వనులతో అది నాదితమై యుండెను; అందులో ప్రతి భూమితలం, ప్రతి ప్రాంగణము అనేక విన్యాసాల అలంకారములతో శోభించెను।

Verse 9

वैराजं नाम भवनं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तत्र दिव्यांगनोद्गीत मधुरध्वनि नादिता

పరమేష్ఠి బ్రహ్మదేవునికి ‘వైరాజ’ నామక భవనం ఉంది; అక్కడ దివ్యాంగనల గానముల మధుర, మనోహర ధ్వనులు నిత్యం నాదించుచుండును।

Verse 10

पारिजाततरूत्पन्न मंजरीदाममालिनी । रत्नरश्मिसमूहोत्थ बहुवर्णविचित्रिता

పారిజాత వృక్షమున పుట్టిన పుష్పమంజరీల దామమాలిక అది; రత్నరశ్ముల సమూహముచే దీప్తమై, అనేక వర్ణాల అద్భుత వైచిత్ర్యముతో అలంకృతమై యుండెను।

Verse 11

विन्यस्तस्तंभकोटिस्तु निर्मलादर्शशोभिता । अप्सरोनृत्यविन्यास विलासोल्लासलासिता

ఆ సభ సక్రమంగా అమర్చిన స్తంభపంక్తులతో అలంకృతమై, నిర్మల దర్పణసమానమైన కాంతితో విరాజిల్లింది. అప్సరల నృత్యవిన్యాసాల లీలావిలాసంతో అది ఆనందోల్లాసభరితంగా ప్రకాశించింది.

Verse 12

बह्वातोद्यसमुत्पन्नसमूहस्वननादिता । लयतालयुतानेक गीतवादित्र शोभिता

అనేక వాద్యాల నుండి పుట్టిన సమ్మిళిత నాదాలతో ఆ సభ మార్మోగింది. లయ-తాళాలతో కూడిన ఎన్నో గీతాలు, వాద్యప్రదర్శనలతో అది శోభిల్లింది.

Verse 13

सभा कांतिमती नाम देवानां शर्मदायिका । ऋषिसंघसमायुक्ता मुनिवृंदनिषेविता

దేవులకు శాంతి-సౌఖ్యాన్ని ప్రసాదించే ‘కాంతిమతి’ అనే సభాగృహం ఉండెను. అది ఋషిసంఘాలతో నిండినదై, మునివృందాలచే నిత్యం సేవింపబడెను.

Verse 14

द्विजातिसामशब्देन नादिताऽऽनंददायिनी । तस्यां निविष्टो देवेशस्संध्यासक्तः पितामहः

ద్విజుల సామగాన శబ్దంతో ఆ ఆనందదాయిని సభ మార్మోగింది. అందులో దేవేశుడు పితామహుడు బ్రహ్మ సന്ധ్యావిధిలో ఆసక్తుడై ఆసీనుడయ్యెను.

Verse 15

ध्यायति स्म परं देवं येनेदं निर्मितं जगत् । ध्यायतो बुद्धिरुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम्

ఈ జగత్తును నిర్మించిన పరమదేవుని ఆయన ధ్యానించెను. ధ్యానమధ్యలో ఆయన బుద్ధిలో ఈ ఆలోచన కలిగెను—“నేను యజ్ఞం ఎలా చేయుదును?”

Verse 16

कस्मिन्स्थाने मया यज्ञः कार्यः कुत्र धरातले । काशीप्रयागस्तुंगा च नैमिषं शृंखलं तथा

ప్రభూ! భూమిమీద నేను యజ్ఞం ఎక్కడ చేయాలి—కాశీలోనా, ప్రయాగంలోనా, తుంగా తీరంలోనా, నైమిషారణ్యంలోనా, లేక శృంఖలా తీర్థంలోనా?

Verse 17

कांची भद्रा देविका च कुरुक्षेत्रं सरस्वती । प्रभासादीनि तीर्थानि पृथिव्यामिह मध्यतः

కాంచీ, భద్రా, దేవికా; కురుక్షేత్రం మరియు సరస్వతీ; అలాగే ప్రభాసాది తీర్థాలు—ఇవి భూమి మధ్య ప్రాంతంలో స్థితమై ఉన్నాయి.

Verse 18

क्षेत्राणि पुण्यतीर्थानि संति यानीह सर्वशः । मदादेशाच्च रुद्रेण कृतान्यन्यानि भूतले

ఇక్కడ ఎక్కడెక్కడ పుణ్యక్షేత్రాలు, పవిత్ర తీర్థాలు ఉన్నాయో, అలాగే భూమిపై ఉన్న ఇతర తీర్థాలన్నీ కూడా నా ఆజ్ఞచేత రుద్రుడు స్థాపించినవే.

Verse 19

यथाहं सर्वदेवेषु आदिदेवो व्यवस्थितः । तथा चैकं परं तीर्थमादिभूतं करोम्यहम्

నేను సమస్త దేవతలలో ఆదిదేవుడిగా స్థితుడనైనట్లే, అలాగే స్వభావతః ఆదిభూతమైన ఒక పరమ తీర్థాన్ని నేను సృష్టిస్తున్నాను.

Verse 20

अहं यत्र समुत्पन्नः पद्मं तद्विष्णुनाभिजम् । पुष्करं प्रोच्यते तीर्थमृषिभिर्वेदपाठकैः

నేను ఉద్భవించిన స్థలం—విష్ణునాభి నుండి పుట్టిన ఆ పద్మం—వేదపాఠక ఋషులు ‘పుష్కరం’ అనే తీర్థమని ప్రకటించారు.

Verse 21

एवं चिंतयतस्तस्य ब्रह्मणस्तु प्रजापतेः । मतिरेषा समुत्पन्ना व्रजाम्येष धरातले

ఇలా ఆలోచిస్తున్న ప్రజాపతి బ్రహ్మకు ఈ సంకల్పం కలిగింది—“ఇప్పుడు నేను భూమి ఉపరితలానికి వెళ్తాను.”

Verse 22

प्राक्स्थानं स समासाद्य प्रविष्टस्तद्वनोत्तमम् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्

తూర్పు ప్రాంతానికి చేరుకొని ఆయన ఆ ఉత్తమ వనంలో ప్రవేశించాడు; అది నానావిధ వృక్షలతలతో నిండినది, అనేక పుష్పాలతో అలంకరించబడినది.

Verse 23

नानापक्षिरवाकीर्णं नानामृगगणाकुलम् । द्रुमपुष्पभरामोदैर्वासयद्यत्सुरासुरान्

ఆ వనం నానావిధ పక్షుల కిలకిలారవాలతో నిండినది, వివిధ మృగసమూహాలతో కిటకిటలాడినది; వృక్షపుష్పభార సువాసనతో దేవాసురులనూ పరిమళింపజేసేది.

Verse 24

बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम् । नानागंधरसैः पक्वापक्वैश्च षडृतूद्भवैः

భూమి ఉపరితలం బుద్ధిపూర్వకంగా అమర్చిన పుష్పాలతో అలంకరించబడినట్టుగా కనిపించింది; అక్కడ షడృతువుల నుండి పుట్టిన నానా సువాసనలూ రుచులూ గల, కొన్ని పక్వమైనవి కొన్ని అపక్వమైనవి అయిన ఫలాదులు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.

Verse 25

फलैः सुवर्णरूपाढ्यैर्घ्राणदृष्टिमनोहरैः । जीर्णं पत्रं तृणं यत्र शुष्ककाष्ठफलानि च

అక్కడ స్వర్ణవర్ణ కాంతితో సమృద్ధిగా, వాసనకూ చూపుకూ మనోహరమైన ఫలాలు ఉన్నాయి; అలాగే అక్కడ ఎండిన ఆకులు, గడ్డి, ఎండిన కట్టెలు మరియు ఎండిన ఫలాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 26

बहिः क्षिपति जातानि मारुतोनुग्रहादिव । नानापुष्पसमूहानां गंधमादाय मारुतः

వాయువు అనుగ్రహమువలె పుట్టినవన్నీ బయటికి విసిరివేయబడినట్లు; వాయువు నానావిధ పుష్పసమూహాల సువాసనను మోసుకొని ముందుకు సాగుతుంది।

Verse 27

शीतलो वाति खं भूमिं दिशो यत्राभिवासयन् । हरितस्निग्ध निश्छिद्रैरकीटकवनोत्कटैः

అక్కడ శీతల వాయువు ఆకాశములోను భూమిమీదను వీచి దిశలన్నిటినీ వ్యాపింపజేస్తుంది; ఆ స్థలం పచ్చగా, స్నిగ్ధంగా, విరామంలేని, కీటకరహిత ఘన అరణ్యాలతో నిండివుంది।

Verse 28

वृक्षैरनेकसंज्ञैर्यद्भूषितं शिखरान्वितैः । अरोगैर्दर्शनीयैश्च सुवृत्तैः कैश्चिदुज्ज्वलैः

అది అనేక రకాల పేర్లుగల వృక్షాలతో అలంకరింపబడింది; ఎత్తైన శిఖరాలతో, నిరోగంగా, చూడముచ్చటగా, సుగుణాకారంగా, కొన్ని చోట్ల ప్రకాశవంతంగా కనిపించింది।

Verse 29

कुटुंबमिव विप्राणामृत्विग्भिर्भाति सर्वतः । शोभंते धातुसंकाशैरंकुरैः प्रावृता द्रुमाः

అది సర్వత్ర ఋత్విజులతో కూడిన విప్రుల కుటుంబంలా ప్రకాశించింది; ధాతువులవలె మెరుస్తున్న మొలకలతో కప్పబడిన వృక్షాలు ఎంతో శోభించాయి।

Verse 30

कुलीनैरिव निश्छिद्रैः स्वगुणैः प्रावृता नराः । पवनाविद्धशिखरैः स्पृशंतीव परस्परम्

కులీనులు నిర్దోష స్వగుణాలతో ఆవృతులైనట్లే ఆ నరులు కనిపించారు; గాలిచేత ఊగే శిఖరాలున్న పర్వతాలవలె వారు పరస్పరం తాకుతున్నట్లు అనిపించింది।

Verse 31

आजिघ्रंती वचाऽन्योन्यं पुष्पशाखावतंसकाः । नागवृक्षाः क्वचित्पुष्पैर्द्रुमवानीरकेसरैः

వారు పరస్పరం సుగంధ వచాను వాసన చూచి ఆనందించుచు, పుష్పశాఖల అవతంసములను ధరించిరి; మరికొన్ని చోట్ల నాగవృక్షములు పుష్పములతో, వృక్షకేసరగుచ్ఛములవలె, అలంకృతమై శోభించెను।

Verse 32

नयनैरिव शोभंते चंचलैः कृष्णतारकैः । पुष्पसंपन्नशिखराः कर्णिकारद्रुमाः क्वचित्

కొన్ని చోట్ల కర్ణికార వృక్షములు పుష్పసంపన్న శిఖరములతో, చంచల కృష్ణతారకలుగల నేత్రములవలె ప్రకాశించుచు శోభించెను।

Verse 33

युग्मयुग्माद्विधा चेह शोभन्त इव दंपती । सुपुष्पप्रभवाटोपैस्सिंदुवार द्रुपंक्तयः

ఇక్కడ సిందువార వృక్షపంక్తులు యుగ్మయుగ్మములుగా నిలిచి, సుపుష్పజనిత వైభవప్రదర్శనతో దంపతులవలె శోభించుచుండెను।

Verse 34

मूर्तिमत्य इवाभांति पूजिता वनदेवताः । क्वचित्क्वचित्कुंदलताः सपुष्पाभरणोज्वलाः

పూజింపబడిన వనదేవతలు మూర్తిమంతులై ప్రత్యక్షమైనట్లుగా కన్పించిరి; మరికొన్ని చోట్ల కుండలములవలె లతలు పుష్పాభరణములతో ప్రకాశించెను।

Verse 35

दिक्षु वृक्षेषु शोभंते बालचंद्रा इवोच्छ्रिताः । सर्जार्जुनाः क्वचिद्भान्ति वनोद्देशेषु पुष्पिताः

దిక్కులన్నిటిలో వృక్షములు ఎత్తుగా ఎదిగి బాలచంద్రులవలె ప్రకాశించెను; మరికొన్ని చోట్ల వనప్రదేశములలో పుష్పిత సర్జ, అర్జున వృక్షములు దీప్తిగా శోభించెను।

Verse 36

धौतकौशेयवासोभिः प्रावृताः पुरुषा इव । अतिमुक्तकवल्लीभिः पुष्पिताभिस्तथा द्रुमाः

కడిగిన పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన పురుషులవలె ఆ వృక్షాలు కన్పించాయి; అలాగే అతిముక్తక పుష్పించిన లతలతో కూడా అవి అలంకృతమయ్యాయి।

Verse 37

उपगूढा विराजंते स्वनारीभिरिव प्रियाः । अपरस्परसंसक्तैः सालाशोकाश्च पल्लवैः

తమ స్త్రీలు ఆలింగనం చేసిన ప్రియ భర్తలవలె అవి దగ్గరగా చుట్టుకొని ప్రకాశించాయి; శాల, అశోక వృక్షాల పల్లవాలు పరస్పరం కలసి మిళితమై శోభించాయి।

Verse 38

हस्तैर्हस्तान्स्पृशंतीव सुहृदश्चिरसंगताः । फलपुष्पभरानम्राः पनसाः सरलार्जुनाः

చేతులతో చేతులు తాకుతున్నట్లుగా, దీర్ఘకాల స్నేహితులవలె అవి దగ్గరగా నిలిచాయి—పనస, సరళ, అర్జున వృక్షాలు—ఫలపుష్పభారంతో వంగిపోయి।

Verse 39

अन्योन्यमर्चयंतीव पुष्पैश्चैव फलैस्तथा । मारुतावेगसंश्लिष्टैः पादपास्सालबाहुभिः

పుష్పఫలాలతో పరస్పరం అర్చిస్తున్నట్లుగా; గాలివేగంతో ఆలింగితమై, శాలవృక్షాల వంటి భుజాలు గల ఆ వృక్షాలు ఒకదానితో ఒకటి చుట్టుకొని నిలిచాయి।

Verse 40

अभ्याशमागतं लोकं प्रतिभावैरिवोत्थिताः । पुष्पाणामवरोधेन सुशोभार्थं निवेशिताः

సమీపానికి వచ్చిన జనులను చూసి అవి పరస్పర పోటీతో లేచినట్లుగా నిలిచాయి; పుష్పసమూహాలను గుమికూడ్చి, మహాశోభ కోసం అవి స్థాపించబడ్డాయి।

Verse 41

वसंतमहमासाद्य पुरुषान्स्पर्द्धयंति हि । पुष्पशोभाभरनतैः शिखरैर्वायुकंपितैः

వసంతం రాగానే ఆ వృక్షాలు నిజంగా పురుషులతో పోటీ పడుతున్నట్లుంటాయి; పుష్పశోభ భారంతో శిఖరాలు వంగి, వాయువుతో కంపిస్తాయి।

Verse 42

नृत्यंतीव नराः प्रीताः स्रगलंकृतशेखराः । शृंगाग्रपवनक्षिप्ताः पुष्पावलियुता द्रुमाः

స్రగాలతో అలంకరించిన శిరస్సులతో ఆనందిత పురుషులు నర్తిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తారు; అలాగే పర్వతశిఖరాలపై వీచే గాలికి ఊగిపోతూ, పుష్పపంక్తులతో నిండిన వృక్షాలు కూడా కదులుతాయి।

Verse 43

सवल्लीकाः प्रनृत्यंति मानवा इव सप्रियाः । स्वपुष्पनतवल्लीभिः पादपाः क्वचिदावृताः

లతలతో కప్పబడిన వృక్షాలు ప్రియులతో ఉన్న మనుషుల్లా నర్తిస్తున్నట్లుంటాయి; మరికొన్ని చోట్ల తమ పుష్పభారంతో వంగిన లతలచే అవి పూర్తిగా కప్పబడుతాయి।

Verse 44

भांति तारागणैश्चित्रैः शरदीव नभस्तलम् । द्रुमाणामथवाग्रेषु पुष्पिता मालती लताः

శరదృతువులో ప్రకాశించే నక్షత్రసమూహాలతో అలంకృతమైన ఆకాశంలా ఆకాశతలం మెరిసింది; అలాగే వృక్షశిఖరాలపై పుష్పించిన మాలతీ లతలు శోభించాయి।

Verse 45

शेखराइव शोभंते रचिता बुद्धिपूर्वकम् । हरिताः कांचनच्छायाः फलिताः पुष्पिता द्रुमाः

అవి ఆలోచించి అమర్చిన శిరోభూషణాల్లా మెరిశాయి; వృక్షాలు హరితంగా, కాంచనఛాయతో—ఫలభరితంగా, పుష్పావృతంగా ఉన్నాయి।

Verse 46

सौहृदं दर्शयंतीव नराः साधुसमागमे । पुष्पकिंजल्ककपिला गताः सर्वदिशासु च

సాధువుల సమాగమంలో సౌహార్దాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నట్లుగా, పుష్పపరాగంలా పసుపు వర్ణముగల జనులు అన్ని దిశలకూ వ్యాపించారు।

Verse 47

कदंबपुष्पस्य जयं घोषयंतीव षट्पदाः । क्वचित्पुष्पासवक्षीबाः संपतंति ततस्ततः

కదంబపుష్ప విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా తేనెటీగలు గుంజుతాయి; ఎక్కడెక్కడో పుష్పమధువుతో మత్తెక్కి అవి మళ్లీ మళ్లీ అటూ ఇటూ వాలుతాయి।

Verse 48

पुंस्कोकिलगणावृक्ष गहनेष्विव सप्रियाः । शिरीषपुष्पसंकाशाः शुका मिथुनशः क्वचित्

ఎక్కడో ప్రియసహితంగా చిలుకలు జంటలుగా కనబడ్డాయి; దట్టమైన వృక్షగుహల్లో అవి పురుష కోకిలగణంలా, శిరీష పుష్పంలా ప్రకాశించాయి।

Verse 49

कीर्तयंति गिरश्चित्राः पूजिता ब्राह्मणा यथा । सहचारिसुसंयुक्ता मयूराश्चित्रबर्हिणः

సహచరులతో కూడిన రంగురంగుల పింఛాల మయూరాలు విచిత్ర స్వరాలను పలికాయి—పూజింపబడిన బ్రాహ్మణులు పవిత్ర వాణిని కీర్తిస్తున్నట్లుగా।

Verse 50

वनांतेष्वपि नृत्यंति शोभंत इव नर्त्तकाः । कूजंतःपक्षिसंघाता नानारुतविराविणः

అరణ్య అంచుల్లో కూడా వారు నర్తిస్తున్నట్లుగా శోభిస్తారు, సుందర నర్తకులవలె; పక్షుల గుంపులు కూయుచూ నానావిధ ధ్వనులతో దిశలను నింపుతాయి।

Verse 51

कुर्वंति रमणीयं वै रमणीयतरं वनम् । नानामृगगणाकीर्णं नित्यं प्रमुदितांडजम्

వారు ఆ వనాన్ని నిజంగా రమణీయంగా, ఇంకా మరింత రమణీయంగా చేస్తారు—నానావిధ మృగగణాలతో నిండినది, సదా ఆనందిత పక్షుల కిలకిలారావాలతో మార్మోగేది।

Verse 52

तद्वनं नंदनसमं मनोदृष्टिविवर्द्धनम् । पद्मयोनिस्तु भगवांस्तथा रूपं वनोत्तमम्

ఆ వనం నందనవనంలా ఉండి, మనస్సును మరియు దృష్టిని విస్తరింపజేసేది. అలాగే పద్మయోని భగవాన్ బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఆ అత్యుత్తమ వనరూపాన్ని (సంపూర్ణ శోభతో) దర్శించాడు।

Verse 53

ददर्शादर्शवद्दृष्ट्या सौम्ययापा पयन्निव । ता वृक्षपंक्तयः सर्वा दृष्ट्वा देवं तथागतम्

నిర్మల దర్పణంలాంటి దృష్టితో అతడు ఆ సౌమ్య దృశ్యాన్ని చూశాడు, అది త్రాగుతున్నట్లుగా. అలాగే వచ్చిన దేవుని చూసి ఆ అన్ని వృక్షపంక్తులు కూడా ఆశ్చర్యంతో నిలిచిపోయాయి।

Verse 54

निवेद्य ब्रह्मणे भक्त्या मुमुचुः पुष्पसंपदः । पुष्पप्रतिग्रहं कृत्वा पादपानां पितामहः

భక్తితో బ్రహ్మదేవునికి నివేదించి వారు తమ పుష్పసంపదను జారవిడిచారు. పితామహుడు (బ్రహ్మ) పుష్పార్పణాన్ని స్వీకరించి ఆ వృక్షాలను అనుగ్రహించాడు।

Verse 55

वरं वृणीध्वं भद्रं वः पादपानित्युवाच सः । एवमुक्ता भगवता तरवो निरवग्रहाः

అతడు వృక్షాలతో—“వరాన్ని కోరుకోండి; మీకు మంగళం కలుగుగాక” అని అన్నాడు. భగవంతుడు ఇలా పలికినప్పుడు ఆ వృక్షాలు ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా ప్రత్యుత్తరం చెప్పాయి।

Verse 56

ऊचुः प्रांजलयः सर्वे नमस्कृत्वा विरिंचनम् । वरं ददासि चेद्देव प्रपन्नजनवत्सल

అందరూ కరజోడించి విరిఞ్చి (బ్రహ్మ)కు నమస్కరించి ఇలా అన్నారు— “హే దేవా! శరణాగతవత్సలా! వరం దయచేయదలచితే, మాకు ఈ వరాన్ని ప్రసాదించు।”

Verse 57

इहैव भगवन्नित्यं वने संनिहितो भव । एष नः परमः कामः पितामह नमोस्तु ते

హే భగవన్! ఈ అడవిలోనే నిత్యం సన్నిహితుడై ఉండండి. ఇదే మా పరమ కోరిక. హే పితామహా (బ్రహ్మా)! మీకు నమస్కారం।

Verse 58

त्वं चेद्वससि देवेश वनेस्मिन्विश्वभावन । सर्वात्मना प्रपन्नानां वांछतामुत्तमं वरम्

హే దేవేశా! హే విశ్వభావనా! మీరు ఈ అడవిలో నివసిస్తే, సర్వాత్మతో మీకు శరణు వచ్చినవారు కోరే ఉత్తమ వరాన్ని ప్రసాదించండి।

Verse 59

वरकोटिभिरन्याभिरलं नो दीयतां वरम् । सन्निधानेन तीर्थेभ्य इदं स्यात्प्रवरं महत्

ఇతర కోట్ల వరాలు మాకు అక్కర్లేదు—ఈ వరమే ఇవ్వండి: తీర్థాల సన్నిధానంతో ఇది పరమ శ్రేష్ఠమై మహత్తరమగునుగాక।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । उत्तमं सर्वक्षेत्राणां पुण्यमेतद्भविष्यति । नित्यं पुष्पफलोपेता नित्यसुस्थिरयौवनाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇది సమస్త క్షేత్రాలలో ఉత్తమమైన పరమ పుణ్యతీర్థమగును. ఇది నిత్యం పుష్పఫలసంపన్నమై, యౌవనం శాశ్వతంగా స్థిరమై అజరముగా నిలిచును।

Verse 61

कामगाः कामरूपाश्च कामरूपफलप्रदाः । कामसंदर्शनाः पुंसां तपःसिद्ध्युज्वला नृणाम्

వారు ఇష్టానుసారంగా సంచరిస్తారు, ఇష్టానుసారంగా రూపం ధరించి, కోరిన రూపఫలాన్ని ప్రసాదిస్తారు. పురుషులకు కామసిద్ధిని కలిగించే దర్శనంగా కనబడుతారు; తపస్వులకు తపస్సిద్ధి యొక్క తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తారు.

Verse 62

श्रिया परमया युक्ता मत्प्रसादाद्भविष्यथ । एवं स वरदो ब्रह्मा अनुजग्राह पादपान्

“నా ప్రసాదం వల్ల మీరు పరమశ్రీతో యుక్తులవుతారు.” అని వరదాత బ్రహ్ముడు పలికి, ఆ వృక్షాలపై అనుగ్రహం చూపెను.

Verse 63

स्थित्वा वर्ष सहस्रं तु पुष्करं प्रक्षिपद्भुवि । क्षितिर्निपतिता तेन व्यकंपत रसातलम्

వెయ్యి సంవత్సరాలు అక్కడ నిలిచి, అతడు పుష్కరాన్ని భూమిపైకి విసిరెను. ఆ ఢీకొట్టుతో భూమి కుంగిపోయి, రసాతల లోకం కంపించింది.

Verse 64

विवशास्तत्यजुर्वेलां सागराः क्षुभितोर्मयः । शक्राशनि हतानीव व्याघ्र व्याला वृतानि च

వివశులై సముద్రాలు తమ తీరరేఖలను విడిచాయి; వాటి అలలు ఉగ్రంగా ఉప్పొంగాయి. అలాగే పులులు, సర్పాలు కూడా శక్రుని వజ్రాఘాతంతో హతమైనట్లుగా నిశ్చేష్టమయ్యాయి.

Verse 65

शिखराण्यप्यशीर्यंत पर्वतानां सहस्रशः । देवसिद्धविमानानि गंधर्वनगराणि च

వెయ్యివెయ్యి పర్వతాల శిఖరాలూ కూలి చిద్రమయ్యాయి. దేవసిద్ధుల విమానాలు మరియు గంధర్వనగరాలు కూడా కంపించి ధ్వంసమయ్యాయి.

Verse 66

प्रचेलुर्बभ्रमुः पेतुर्विविशुश्च धरातलम् । कपोतमेघाः खात्पेतुः पुटसंघातदर्शिनः

వారు వణికిపోయి, తూలుతూ తిరిగి, పడిపోయి భూమిలోకి మునిగిపోయారు. ఆకాశం నుండి పావురవర్ణ మేఘాలు ఘన గుంపుల్లా కిందికి జారిపడ్డాయి.

Verse 67

ज्योतिर्गणांश्छादयंतो बभूवुस्तीव्र भास्कराः । महता तस्य शब्देन मूकांधबधिरीकृतम्

తీవ్ర సూర్యసమాన కాంతులు ఉద్భవించి జ్యోతుల సమూహాలను కప్పివేశాయి. ఆ మహాశబ్ద బలంతో జీవులు మూగ, అంధ, బధిరులయ్యారు.

Verse 68

बभूव व्याकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । सुरासुराणां सर्वेषां शरीराणि मनांसि च

చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకం వ్యాకులమైంది. దేవాసురులందరిలో శరీరాలు, మనస్సులు రెండూ కలవరపడ్డాయి.

Verse 69

अवसेदुश्च किमिति किमित्येतन्न जज्ञिरे । धैर्यमालंब्य सर्वेऽथ ब्रह्माणं चाप्यलोकयन्

వారు నిరుత్సాహపడి “ఎందుకు? ఎందుకు?” అని పదేపదే అడిగారు—కానీ ఇది ఏమిటో గ్రహించలేకపోయారు. ఆపై ధైర్యం తెచ్చుకొని అందరూ బ్రహ్మదేవుని వైపు చూశారు.

Verse 70

न च ते तमपश्यंत कुत्र ब्रह्मागतो ह्यभूत् । किमर्थं कंपिता भूमिर्निमित्तोत्पातदर्शनम्

కానీ వారు ఆయనను చూడలేకపోయారు—బ్రహ్మదేవుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు? ఏ కారణంతో భూమి కంపించింది, మరియు ఎందుకు ఇలాంటి నిమిత్త-ఉత్పాతాలు కనిపించాయి?

Verse 71

तावद्विष्णुर्गतस्तत्र यत्र देवा व्यवस्थिताः । प्रणिपत्य इदं वाक्यमुक्तवंतो दिवौकसः

అప్పుడు విష్ణువు దేవతలు సమవేతమై ఉన్న చోటికి వెళ్లెను. దివౌకసులు నమస్కరించి ఈ వాక్యములు పలికిరి.

Verse 72

किमेतद्भगवन्ब्रूहि निमित्तोत्पातदर्शनम् । त्रैलोक्यं कंपितं येन संयुक्तं कालधर्मणा

హే భగవన్! ఇది ఏమిటి? ఈ నిమిత్త-ఉత్పాత దర్శనాన్ని వివరించుము; దీనివల్ల కాలధర్మంతో సంయుక్తమైనట్లుగా త్రిలోకం కంపించెను.

Verse 73

जातकल्पावसानं तु भिन्नमर्यादसागरम् । चत्वारो दिग्गजाः किं तु बभूवुरचलाश्चलाः

పూర్వ కల్పాంతంలో సముద్రం తన మర్యాదను భేదించెను; అప్పుడు నాలుగు దిక్కుల దిగ్గజములు అచలములైనప్పటికీ కంపించి చంచలమయ్యిరి.

Verse 74

समावृता धरा कस्मात्सप्तसागरवारिणा । उत्पत्तिर्नास्ति शब्दस्य भगवन्निः प्रयोजना

సప్తసాగర జలములతో భూమి ఎందుకు ఆవరించబడెను? హే భగవన్, ప్రయోజనము లేని వాక్కు ఎప్పుడూ ఉద్భవించదు.

Verse 75

यादृशो वा स्मृतः शब्दो न भूतो न भविष्यति । त्रैलोक्यमाकुलं येन चक्रे रौद्रेण चोद्यता

ఇటువంటి శబ్దము స్మరణకు వచ్చెను—ఇది పూర్వం ఎప్పుడూ లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు; రౌద్ర వేగంతో ప్రేరితమై దీనివల్ల త్రిలోకం కలవరపడెను.

Verse 76

शुभोऽशुभो वा शब्दोरेयं त्रैलोक्यस्य दिवौकसाम् । भगवन्यदि जानासि किमेतत्कथयस्व नः

త్రిలోకంలోని దివ్యవాసుల ఈ ధ్వని శుభమా అశుభమా? ఓ భగవన్, మీకు తెలిసి ఉంటే ఇది ఏమిటో మాకు చెప్పండి.

Verse 77

एवमुक्तोऽब्रवीद्विष्णुः परमेणानुभावितः । मा भैष्ट मरुतः सर्वे शृणुध्वं चात्र कारणम्

ఇలా పలికినప్పుడు పరమ కరుణతో ప్రేరితుడైన విష్ణువు అన్నాడు—“ఓ మరుతులారా, మీరు అందరూ భయపడకండి; వినండి, దీనికి కారణం చెబుతాను.”

Verse 78

निश्चयेनानुविज्ञाय वक्ष्याम्येष यथाविधम् । पद्महस्तो हि भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

నిశ్చయంగా తెలుసుకొని నేను దీనిని యథావిధిగా వివరిస్తాను; కమలహస్తుడైన భగవాన్ బ్రహ్మనే లోకపితామహుడు.

Verse 79

भूप्रदेशे पुण्यराशौ यज्ञं कर्तुं व्यवस्थितः । अवरोहे पर्वतानां वने चातीवशोभने

అతడు పుణ్యసంచయంతో నిండిన భూప్రదేశంలో యజ్ఞం చేయుటకు సిద్ధమయ్యాడు—పర్వతాల దిగువ వాలుల్లో, అత్యంత శోభనమైన అరణ్యంలో.

Verse 80

कमलं तस्य हस्तात्तु पतितं धरणीतले । तस्य शब्दो महानेष येन यूयं प्रकंपिताः

అతని చేతి నుండి కమలం భూమి మీద పడిపోయింది; దానివల్లే ఈ మహాధ్వని ఏర్పడింది, దానితో మీరు అందరూ కంపించారు.

Verse 81

तत्रासौ तरुवृंदेन पुष्पामोदाभिनंदितः । अनुगृह्याथ भगवान्वनंतत्समृगांडजम्

అక్కడ వృక్షసమూహాల స్వాగతంతో, పుష్పసౌరభంతో ఆనందించిన ఆయనను కరుణించి, భగవంతుడు మృగపక్షులతో నిండిన ఆ వనంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 82

जगतोऽनुग्रहार्थाय वासं तत्रान्वरोचयत् । पुष्करं नाम तत्तीर्थं क्षेत्रं वृषभमेव च

లోకానుగ్రహార్థంగా ఆయన అక్కడే నివాసాన్ని ఎంచుకున్నాడు. ఆ తీర్థం ‘పుష్కరం’ అని, ఆ పుణ్యక్షేత్రం ‘వృషభం’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 83

जनितं तद्भगवता लोकानां हितकारिणा । ब्रह्माणं तत्र वै गत्वा तोषयध्वं मया सह

లోకహితకరుడైన భగవంతుడే దీనిని సృష్టించాడు. కాబట్టి అక్కడ బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లి, నాతో కలిసి ఆయనను సంతోషింపజేయండి।

Verse 84

आराध्यमानो भगवान्प्रदास्यति वरान्वरान् । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुः सह तैर्देवदानवैः

“భగవంతుని ఆరాధిస్తే ఆయన ఉత్తమోత్తమ వరాలను ప్రసాదిస్తాడు”—అని చెప్పి, భగవాన్ విష్ణువు ఆ దేవదానవులతో కలిసి నిలిచాడు।

Verse 85

जगाम तद्वनोद्देशं यत्रास्ते स तु कंजजः । प्रहृष्टास्तुष्टमनसः कोकिलालापलापिताः

ఆయన కమలజుడు (బ్రహ్మ) నివసిస్తున్న ఆ వనప్రాంతానికి వెళ్లాడు—అక్కడ హృదయాలు హర్షంతో తృప్తిగా ఉండి, కోకిలల మధుర కూయింపులతో ఆ ప్రదేశం నిండివుండేది।

Verse 86

पुष्पोच्चयोज्ज्वलं शस्तं विविशुर्ब्रह्मणो वनम् । संप्राप्तं सर्वदेवैस्तु वनं नंदनसंमितम्

పుష్పరాశులతో ప్రకాశించే శ్రేష్ఠమైన బ్రహ్మదేవుని వనంలో వారు ప్రవేశించారు. ఆ వనం సమస్త దేవతలచే ముందే చేరబడినది, ఇంద్రుని నందనవనానికి సమానమైనది.

Verse 87

पद्मिनीमृगपुष्पाढ्यं सुदृढं शुशुभे तदा । प्रविश्याथ वनं देवाः सर्वपुष्पोपशोभितम्

పద్మాలు, మృగాలు, పుష్పాలతో సమృద్ధిగా, సుదృఢంగా సుసంస్థితంగా ఉన్న ఆ వనం అప్పుడు మహాశోభను పొందింది. అందులో ప్రవేశించిన దేవతలు దానిని అన్ని రకాల పుష్పాలతో అలంకృతంగా చూశారు.

Verse 88

इह देवोस्तीति देवा बभ्रमुश्च दिदृक्षवः । मृगयंतस्ततस्ते तु सर्वे देवाः सवासवाः

“ఇక్కడ ఒక దేవుడు ఉన్నాడు” అని భావించి దర్శనాభిలాషతో దేవతలు చుట్టూ తిరిగారు. ఆపై ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు ఆయనను అన్వేషించారు.

Verse 89

अद्भुतस्य वनस्यांतं न ते ददृशुराशुगाः । विचिन्वद्भिस्तदा देवं दैवैर्वायुर्विलोकितः

ఆ అద్భుత వనానికి అంతం ఆ వేగవంతులు చూడలేకపోయారు. అప్పుడు దేవుని అన్వేషిస్తున్న దేవతలకు దివ్యదృష్టితో వాయుదేవుడు దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 90

स तानुवाच ब्रह्माणं न द्रक्ष्यथ तपो विना । तदा खिन्ना विचिन्वंतस्तस्मिन्पर्वतरोधसि

అతడు వారితో—“తపస్సు లేక బ్రహ్మదేవుని దర్శించలేరు” అని చెప్పాడు. అప్పుడు వారు అలసిపోయి, ఆ పర్వత మార్గంలో వెతుకుతూ తిరిగారు.

Verse 91

दक्षिणे चोत्तरे चैव अंतराले पुनः पुनः । वायूक्तं हृदये कृत्वा वायुस्तानब्रवीत्पुनः

దక్షిణం, ఉత్తరం మరియు మధ్యాంతర దిశల్లోనూ మళ్లీ మళ్లీ; వాయువు చెప్పిన మాటను హృదయంలో నిలుపుకొని వాయువు వారికి మరల పలికెను.

Verse 92

त्रिविधो दर्शनोपायो विरिंचेरस्य सर्वदा । श्रद्धा ज्ञानेन तपसा योगेन च निगद्यते

విరించి (బ్రహ్మ) దర్శనోపాయం ఎల్లప్పుడూ త్రివిధమని చెప్పబడింది—శ్రద్ధ, జ్ఞానం, తపస్సు ద్వారా; అలాగే యోగం ద్వారానూ అని వర్ణించబడుతుంది.

Verse 93

सकलं निष्कलं चैव देवं पश्यंति योगिनः । तपस्विनस्तु सकलं ज्ञानिनो निष्कलं परम्

యోగులు దేవునిని సకల (సగుణ) మరియు నిష్కల (నిర్గుణ) రూపాలలో చూస్తారు. తపస్వులు సకలరూపాన్ని దర్శిస్తారు; జ్ఞానులు పరమాన్ని నిష్కలంగా అనుభవిస్తారు.

Verse 94

समुत्पन्ने तु विज्ञाने मंदश्रद्धो न पश्यति । भक्त्या परमया क्षिप्रं ब्रह्म पश्यंति योगिनः

సత్యజ్ఞానం ఉద్భవించినా మందశ్రద్ధ గలవాడు దర్శించలేడు. కానీ పరమభక్తితో యోగులు శీఘ్రంగా బ్రహ్మను దర్శిస్తారు.

Verse 95

द्रष्टव्यो निर्विकारोऽसौ प्रधानपुरुषेश्वरः । कर्मणा मनसा वाचा नित्ययुक्ताः पितामहम्

ఆయన—ప్రధానము మరియు పురుషునకు ఈశ్వరుడు—నిర్వికారుడని దర్శించవలెను. కర్మ, మనస్సు, వాక్కులతో నిత్యయుక్తులైనవారు పితామహ బ్రహ్మను దర్శిస్తారు.

Verse 96

तपश्चरत भद्रं वो ब्रह्माराधनतत्पराः । ब्राह्मीं दीक्षां प्रपन्नानां भक्तानां च द्विजन्मनाम्

తపస్సు ఆచరించండి—మీకు మంగళం కలుగుగాక—బ్రహ్మారాధనలో నిమగ్నులై, బ్రాహ్మీ దీక్షను పొందిన ద్విజ-భక్తుల మధ్య నిలిచియుండండి।

Verse 97

सर्वकालं स जानाति दातव्यं दर्शनं मया । वायोस्तु वचनं श्रुत्वा हितमेतदवेत्य च

అతడు ఎల్లప్పుడూ తెలుసుకొనియున్నాడు—నేను అతనికి దర్శనం ఇవ్వవలెనని. వాయువు వచనం విని, ఇదే నిజంగా హితకరం అని గ్రహించాడు।

Verse 98

ब्रह्मेच्छाविष्टमतयो वाक्पतिं च ततोऽब्रुवन् । प्रज्ञानविबुधास्माकं ब्राह्मीं दीक्षां विधत्स्व नः

అనంతరం బ్రహ్మేచ్ఛలో లీనమైన మనస్సులతో వారు వాక్పతిని ఉద్దేశించి అన్నారు—“హే ప్రబుద్ధప్రజ్ఞా! మాకు బ్రాహ్మీ దీక్షను విధించుము.”

Verse 99

स दिदीक्षयिषुः क्षिप्रममरान्ब्रह्मदीक्षया । वेदोक्तेन विधानेन दीक्षयामास तान्गुरुः

వారిని దీక్షింపదలచిన గురువు, వేదోక్త విధానమునుబట్టి దేవతలను త్వరగా బ్రహ్మదీక్షతో దీక్షింపజేశాడు।

Verse 100

विनीतवेषाः प्रणता अंतेवासित्वमाययुः । ब्रह्मप्रसादं संप्राप्ताः पौष्करं ज्ञानमीरितम्

వినయవేషధారులై నమస్కరించి వారు శిష్యస్థితిని పొందారు. బ్రహ్మప్రసాదం లభించి, వారికి పౌష్కరమైన పవిత్ర జ్ఞానం ఉపదేశించబడింది।

Verse 101

यज्ञं चकार विधिना धिषणोध्वर्युसत्तमः । पद्मं कृत्वा मृणालाढ्यं पद्मदीक्षाप्रयोगतः

అధ్వర్యువులలో శ్రేష్ఠుడైన ధీషణుడు విధివిధానంగా యజ్ఞం నిర్వహించాడు; పద్మదీక్షా విధానానుసారం మృణాలసమృద్ధమైన పద్మాన్ని నిర్మించాడు।

Verse 102

अनुजग्राह देवांस्तान्सुरेच्छा प्रेरितो मुनिः । तेभ्यो ददौ विवेकिभ्यः स वेदोक्तावधानवित्

దేవుల శుభేచ్ఛచే ప్రేరితుడైన ముని ఆ దేవతలను అనుగ్రహించాడు; వేదోక్త విధానంలో అప్రమత్తుడైన అతడు వివేకులకు ఉపదేశం ఇచ్చాడు।

Verse 103

दीक्षां वै विस्मयं त्यक्त्वा बृहस्पतिरुदारधीः । एकमग्निं च संस्कृत्य महात्मा त्रिदिवौकसाम्

ఉదారబుద్ధి బృహస్పతి ఆశ్చర్యాన్ని విడిచి దీక్షను స్వీకరించాడు; త్రిదివవాసులకు పూజ్యుడైన ఆ మహాత్ముడు ఒకే పవిత్ర అగ్నిని సంస్కరించి స్థాపించాడు।

Verse 104

प्रादादांगिरसस्तुष्टो जाप्यं वेदोदितं तु यत् । त्रिसुपर्णं त्रिमधु च पावमानीं च पावनीम्

ఆంగిరస వంశజుడు సంతోషించి వేదోక్త జప్య మంత్రాన్ని ప్రసాదించాడు—త్రిసుపర్ణం, త్రిమధు, అలాగే పవిత్రకరమైన పావమానీ స్తోత్రం।

Verse 105

स हि जाप्यादिकं सर्वमशिक्षयदुदारधीः । आपो हिष्ठेति यत्स्नानं ब्राह्मं तत्परिपठ्यते

ఆ ఉదారబుద్ధి జపం మొదలైన అన్ని విధానాలను బోధించాడు; ‘ఆపో హిష్ఠా…’ మంత్రపఠనంతో చేసే స్నానం బ్రాహ్మస్నానమని ప్రసిద్ధం।

Verse 106

पापघ्नं दुष्टशमनं पुष्टिश्रीबलवर्द्धनम् । सिद्धिदं कीर्तिदं चैव कलिकल्मषनाशनम्

ఇది పాపనాశకము, దుష్టశమనకరము, పుష్టి–శ్రీ–బలవర్ధకము. సిద్ధి, కీర్తి ప్రసాదించి, కలియుగ కల్మషములను కూడా నశింపజేయును.

Verse 107

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मस्नानं समाचरेत् । कुर्वंतो मौनिनो दांता दीक्षिताः क्षपितेंद्रियाः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నముతో బ్రాహ్మస్నానమును ఆచరించవలెను. దానిని చేయువారు మౌనులు, దాంతులు, దీక్షితులు, ఇంద్రియనిగ్రహముగలవారై ఉండవలెను.

Verse 108

सर्वे कमंडलुयुता मुक्तकक्षाक्षमालिनः । दंडिनश्चीरवस्त्राश्च जटाभिरतिशोभिताः

వారందరూ కమండలువులతో, యజ్ఞోపవీతముతో మరియు రుద్రాక్షమాలలతో యుక్తులై ఉండిరి. దండములు ధరించి, వల్కలవస్త్రములు కట్టుకొని, జటలతో అత్యంత శోభించిరి.

Verse 109

स्नानाचारासनरताः प्रयत्नध्यानधारिणः । मनो ब्रह्मणि संयोज्य नियताहारकांक्षिणः

వారు స్నానాచారము, సదాచారము, ఆసనములలో రతులై, ప్రయత్నపూర్వక ధ్యానమును ధారించిరి. మనస్సును బ్రహ్మమునకు సంయోజించి, నియతమైన మితాహారమును కోరిరి.

Verse 110

अतिष्ठन्दर्शनालापसंगध्यानविवर्जिताः । एवं व्रतधराः सर्वे त्रिकालं स्नानकारिणः

వారు వ్యర్థంగా నిలుచుట, దర్శనవిహారం, మాటలాట, సంగమము మరియు చంచలధ్యానము వీటిని వర్జించిరి. ఈ విధంగా వ్రతధారులైన వారందరూ ప్రతిదినం త్రికాల స్నానము చేసిరి.

Verse 111

भक्त्या परमया युक्ता विधिना परमेण च । कालेन महता ध्यानाद्देवज्ञानमनोगताः

పరమ భక్తితో యుక్తులై, అత్యున్నత విధిని అనుసరించి, దీర్ఘకాలం ధ్యానముచే వారు అంతర్మనంలో దివ్యజ్ఞానాన్ని సాక్షాత్కరించారు।

Verse 112

ब्रह्मध्यानाग्निनिर्दग्धा यदा शुद्धैकमानसाः । अविर्बभूव भगवान्सर्वेषां दृष्टिगोचरः

బ్రహ్మధ్యానాగ్నిచే వారు దగ్ధమై శుద్ధమై, మనస్సు ఏకాగ్రమైనప్పుడు, భగవాన్ అందరి దృష్టికి గోచరంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 113

तेजसाप्यायितास्तस्य बभूवुर्भ्रांतचेतसः । ततोवलंब्य ते धैर्यमिष्टं देवं यथाविधि

ఆయన తేజస్సుతో పోషింపబడి వారి చిత్తం భ్రమించింది; తరువాత ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి వారు యథావిధిగా తమ ఇష్టదేవుని ఆరాధించారు।

Verse 114

षडंगवेदयोगेन हृष्टचित्तास्तु तत्पराः । शिरोगतैरंजलिभिः शिरोभिश्च महीं गताः

షడంగ వేదయోగంతో యుక్తులై, హృష్టచిత్తులై తత్పరులై, శిరస్సుపై అంజలి పెట్టి నమస్కరించి, తలతో భూమిని తాకారు।

Verse 115

तुष्टुवुः सृष्टिकर्त्तारं स्थितिकर्तारमीश्वरम् । देवा ऊचुः । ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायाऽजिताय च

వారు సృష్టికర్త, స్థితికర్త అయిన ఈశ్వరుని స్తుతించారు. దేవులు పలికిరి— ‘బ్రహ్మకు నమస్కారం; బ్రహ్మదేహుడైనవానికి; బ్రహ్మరక్షకునికి; మరియు అజితుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం।’

Verse 116

नमस्कुर्मः सुनियताः क्रतुवेदप्रदायिने । लोकानुकंपिने देव सृष्टिरूपाय वै नमः

సునియతమైన మనస్సులతో మేము మీకు నమస్కరిస్తాము—హే దేవా! యజ్ఞములకును వేదములకును దాత, లోకాలపై కరుణగలవాడా; సృష్టిస్వరూపుడవైన నీకు నమః।

Verse 117

भक्तानुकंपिनेत्यर्थं वेदजाप्यस्तुताय च । बहुरूपस्वरूपाय रूपाणां शतधारिणे

భక్తానుకంపి అని ప్రకటించుటకై; వేదమంత్రజపంతో స్తుతింపబడువాడా; అనేకరూప స్వరూపుడా, శతరూపధారివైన నీకు నమః।

Verse 118

सावित्रीपतये देव गायत्रीपतये नमः । पद्मासनाय पद्माय पद्मवक्त्राय ते नमः

హే దేవా! సావిత్రీపతియైన నీకు, గాయత్రీపతియైన నీకు నమః। పద్మాసనస్థుడా, పద్మజుడా, పద్మవదనుడా—నీకు నమః।

Verse 119

वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च । जटामकुटयुक्ताय स्रुवस्रुचनिधारिणे

వరప్రదాత, ఉత్తమ అర్ఘ్యానికి అర్హుడా; కూర్మరూపుడా, మృగరూపుడా—నీకు నమః। జటామకుటధారివి, స్రువస్రుచలను ధరించినవాడా—నీకు నమః।

Verse 120

मृगांकमृगधर्माय धर्मनेत्राय ते नमः । विश्वनाम्नेऽथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः

మృగాంకము (చంద్రుడు) ధరించినవాడా, మృగధర్మము (మృదుత్వము) స్వభావుడా—నీకు నమః; ధర్మనేత్రమైన నీకు నమః। ‘విశ్వ’నామధారివి, విశ్వమే నీవు, విశ్వేశ్వరుడవు—నీకు నమో నమః।

Verse 121

धर्मनेत्रत्राणमस्मादधिकं कर्तुमर्हसि । वाङ्मनःकायभावैस्त्वां प्रपन्नास्स्मः पितामह

హే పితామహ బ్రహ్మా! దీనికన్నా అధికమైన ధర్మరక్షణను మాకు ప్రసాదించవలసినవారు మీరు. వాక్కు, మనస్సు, దేహం, భావంతో మేము మీ శరణు పొందాము.

Verse 122

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । प्रदास्यामि स्मृतो बाढममोघं दर्शनं हि वः

దేవతలచే ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన బ్రహ్మవిద్యావిదులలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు—“మీరు నన్ను స్మరించినప్పుడల్లా, మీకు నా అమోఘ దర్శనాన్ని తప్పక ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 123

ब्रुवंतु वांछितं पुत्राः प्रदास्यामि वरान्वरान् । एवमुक्ता भगवता देवा वचनमब्रुवन्

“హే పుత్రులారా! మీకు కావలసినదాన్ని చెప్పండి; నేను మీకు శ్రేష్ఠమైన వరాలను ప్రసాదిస్తాను.” అని భగవంతుడు పలికినపుడు దేవతలు తమ అభ్యర్థనను చెప్పారు.

Verse 124

एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महान्वरः । जनितो नः सुशब्दोयं कमलं क्षिपता त्वया

హే భగవన్! ఈ రోజు ఈ మహత్తరమైన ఉత్తమ వరం సంపూర్ణంగా సిద్ధించింది—మీరు కమలాన్ని విసిరినందువల్ల మా కోసం శుభనామధారిణి ‘కమలా’ జన్మించింది.

Verse 125

किमर्थं कंपिता भूमिर्लोकाश्चाकुलिताः कृताः । नैतन्निरर्थकं देव उच्यतामत्र कारणम्

ఏ కారణంతో భూమి కంపించింది, లోకాలు కలవరపడ్డాయి? హే దేవా! ఇది నిరర్థకం కాదు; దయచేసి దీనికి కారణం చెప్పండి.

Verse 126

ब्रह्मोवाच । युष्मद्धितार्थमेतद्वै पद्मं विनिहितं मया । देवतानां च रक्षार्थं श्रूयतामत्र कारणम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—మీ హితార్థముగా నేను ఈ పద్మమును ఇక్కడ స్థాపించితిని; దేవతల రక్షణార్థమునకును. ఇప్పుడు దీనికి కారణము వినుడి।

Verse 127

असुरो वज्रनाभोऽयं बालजीवापहारकः । अवस्थितस्त्ववष्टभ्य रसातलतलाश्रयम्

ఇతడు వజ్రనాభుడనే అసురుడు, బాలజీవాపహారకుడు. రసాతలతలమును ఆశ్రయించి, తన బలమును ఆధారముగా చేసుకొని దృఢముగా నిలిచియున్నాడు।

Verse 128

युष्मदागमनं ज्ञात्वा तपस्थान्निहितायुधान् । हंतुकामो दुराचारः सेंद्रानपि दिवौकसः

మీ రాకను తెలిసికొని—మీరు తపస్వులై ఆయుధములను పక్కన పెట్టిన వేళ—ఆ దురాచారి హంతుకాముడై, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలపై కూడా దాడి చేసెను।

Verse 129

घातः कमलपातेन मया तस्य विनिर्मितः । स राज्यैश्वर्यदर्पिष्टस्तेनासौ निहतो मया

కమలపత్రప్రహారముచేత అతని సంహారమును నేను ఏర్పరచితిని. రాజ్యైశ్వర్యదర్పముతో మదించిన వాడైయుండగా, ఆ విధముననే నేను అతనిని నిహతము చేసితిని।

Verse 130

लोकेऽस्मिन्समये भक्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः । मैव ते दुर्गतिं यांतु लभंतां सुगतिं पुनः

ఈ లోకమున ఈ సమయమున, వేదపారగులైన భక్త బ్రాహ్మణులు దుర్గతికి పోకుండునట్లు; వారు మళ్లీ సుగతినే పొందునట్లు కావాలి।

Verse 131

देवानां दानवानां च मनुष्योरगरक्षसाम् । भूतग्रामस्य सर्वस्य समोस्मि त्रिदिवौकसः

హే త్రిదివవాసులారా! దేవులు, దానవులు, మనుష్యులు, నాగులు, రాక్షసులు—సర్వ భూతసమూహముపట్ల నేను సమదృష్టితో ఉన్నాను; నాకు పక్షపాతం లేదు.

Verse 132

युष्मद्धितार्थं पापोऽसौ मया मंत्रेण घातितः । प्राप्तः पुण्यकृतान्लोकान्कमलस्यास्य दर्शनात्

మీ హితార్థంగా ఆ పాపిని నేను మంత్రబలంతో సంహరించాను; ఈ కమల దర్శనమాత్రంతోనే అతడు పుణ్యకర్తలకు లభించే లోకాలను పొందాడు.

Verse 133

यन्मया पद्ममुक्तं तु तेनेदं पुष्करं भुवि । ख्यातं भविष्यते तीर्थं पावनं पुण्यदं महत्

నేను పద్మాన్ని ఉచ్చరించినందువల్ల భూమిపై ఈ స్థలం ‘పుష్కరం’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; ఇది మహాతీర్థమై పవిత్రం చేసి పుణ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 134

पृथिव्यां सर्वजंतूनां पुण्यदं परिपठ्यते । कृतो ह्यनुग्रहो देवा भक्तानां भक्तिमिच्छताम्

భూమిపై ఇది సమస్త జీవులకు పుణ్యదాయకమని పఠింపబడుతుంది. నిజంగా, భక్తిని కోరే భక్తులపై దేవతలు అనుగ్రహం చూపారు.

Verse 135

वनेस्मिन्नित्यवासेन वृक्षैरभ्यर्थितेन च । महाकालो वनेऽत्रागादागतस्य ममानघाः

ఈ అరణ్యంలో నా నిత్యవాసం వల్ల, అలాగే వృక్షాల ప్రార్థనచేత, హే నిర్దోషులారా, నా ఆహ్వానానికి స్పందించి మహాకాలుడు ఈ వనానికి వచ్చాడు.

Verse 136

तपस्यतां च भवतां महज्ज्ञानं प्रदर्शितम् । कुरुध्वं हृदये देवाः स्वार्थं चैव परार्थकम्

తపస్సులో నిమగ్నులైన మీకు మహత్తర జ్ఞానం ప్రకాశించింది. కనుక ఓ దేవతలారా, దానిని హృదయంలో దృఢంగా నిలుపుకొనుడి—స్వహితార్థమూ పరహితార్థమూ కోసం।

Verse 137

भवद्भिर्दर्शनीयं तु नानारूपधरैर्भुवि । द्विषन्वै ज्ञानिनं विप्रं पापेनैवार्दितो नरः

భూమిపై నానారూపాలు ధరించి ఉన్న మీరు నిజంగా దర్శనీయులు. కానీ జ్ఞానియైన బ్రాహ్మణుని ద్వేషించే మనిషి నిజానికి పాపమే అతన్ని బాధిస్తుంది.

Verse 138

न विमुच्येत पापेन जन्मकोटिशतैरपि । वेदांगपारगं विप्रं न हन्यान्न च दूषयेत्

వందల కోట్ల జన్మలైనా ఆ పాపం నుండి విముక్తి కలగదు. కాబట్టి వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడైన బ్రాహ్మణుని హతమార్చకూడదు, దూషించకూడదు.

Verse 139

एकस्मिन्निहते यस्मात्कोटिर्भवति घातिता । एकं वेदांतगं विप्रं भोजयेच्छ्रद्धयान्वितः

ఒక ప్రాణిని హతమార్చడం కోటి హత్యలతో సమానమని భావిస్తారు. కనుక శ్రద్ధతో వేదాంతనిష్ఠుడైన ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టాలి.

Verse 140

तस्य भुक्ता भवेत्कोटिर्विप्राणां नात्र संशयः । यः पात्रपूरणीं भिक्षां यतीनां तु प्रयच्छति

యతులకు భిక్షాపాత్రం నింపి దానం చేసే వానికి, నిస్సందేహంగా కోటి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టిన ఫలం కలుగుతుంది.

Verse 141

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो नाऽसौ दुर्गतिमाप्नुयात् । यथाहं सर्वदेवानां ज्येष्ठः श्रेष्ठः पितामहः

సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడైనవాడు దుర్గతిని పొందడు. యథా నేను సమస్త దేవతలలో జ్యేష్ఠుడను, శ్రేష్ఠుడను—పితామహుడను।

Verse 142

तथा ज्ञानी सदा पूज्यो निर्ममो निः परिग्रहः । संसारबंधमोक्षार्थं ब्रह्मगुप्तमिदं व्रतम्

అలాగే నిజజ్ఞాని సదా పూజ్యుడు—మమకారరహితుడు, పరిగ్రహరహితుడు. బ్రహ్మ గుప్తంగా ఉంచిన ఈ వ్రతం సంసారబంధ విమోచనార్థం.

Verse 143

मया प्रणीतं विप्राणामपुनर्भवकारणम् । अग्निहोत्रमुपादाय यस्त्यजेदजितेंद्रियः

విప్రుల కోసం నేను ప్రణీతం చేసిన ఈ విధి అపునర్భవానికి కారణం. ఇంద్రియజయంలేని వాడు అగ్నిహోత్రం స్వీకరించి దానిని త్యజిస్తే (దోషభాగి అవుతాడు).

Verse 144

रौरवं स प्रयात्याशु प्रणीतो यमकिंकरैः । लोकयात्रावितंडश्च क्षुद्रं कर्म करोति यः

తుచ్ఛకర్మాలలో మునిగి ప్రజల సాధారణ జీవనప్రవాహానికి అడ్డుపడే కలహకారి అయినవాడిని యమకింకరులు త్వరగా పట్టుకొని రౌరవ నరకానికి తీసుకెళ్తారు।

Verse 145

स रागचित्तः शृंगारी नारीजन धनप्रियः । एकभोजी सुमिष्टाशी कृषिवाणिज्यसेवकः

అతని చిత్తం రాగంతో నిండినది; అతడు శృంగారి, స్త్రీలు మరియు ధనాన్ని ప్రేమించేవాడు. అతడు ఒక్కసారే భోజనం చేస్తాడు, మధురాహారాన్ని ఆస్వాదిస్తాడు, వ్యవసాయం మరియు వాణిజ్యంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు।

Verse 146

अवेदो वेदनिंदी च परभार्यां च सेवते । इत्यादिदोषदुष्टो यस्तस्य संभाषणादपि

వేదాన్ని అంగీకరించని వాడు, వేదనింద చేసే వాడు, పరస్త్రీసేవనము చేసే వాడు—ఇత్యాది దోషాలతో దుష్టుడైన అతనితో మాటలాడటముకూడా నిందనీయం.

Verse 147

नरो नरकगामी स्याद्यश्च सद्व्रतदूषकः । असंतुष्टं भिन्नचित्तं दुर्मतिं पापकारिणम्

సద్వ్రతాలను దూషించే మనిషి నరకగామి అవుతాడు—అసంతుష్టుడు, విభిన్నచిత్తుడు, దుర్మతి, పాపకారుడు.

Verse 148

न स्पृशेदंगसंगेन स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति । एवमुक्त्वा स भगवान्ब्रह्मा तैरमरैः सह

‘శరీరస్పర్శంతో తాకకూడదు; తాకినట్లయితే స్నానంతో శుద్ధి కలుగుతుంది.’ అని చెప్పి భగవాన్ బ్రహ్మా ఆ దేవతలతో కలిసి (ప్రయాణించాడు).

Verse 149

क्षेत्रं निवेशयामास यथावत्कथयामि ते । उत्तरे चंद्रनद्यास्तु प्राची यावत्सरस्वती

అక్కడ ఆయన ఆ క్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు; దాని యథావత్ పరిమాణాన్ని నీకు చెబుతున్నాను. అది చంద్రనదికి ఉత్తరంగా ఉండి, తూర్పున సరస్వతీ వరకు విస్తరించింది.

Verse 150

पूर्वं तु नंदनात्कृत्स्नं यावत्कल्पं सपुष्करम् । वेदी ह्येषा कृता यज्ञे ब्रह्मणा लोककारिणा

పూర్వకాలంలో నందనము నుండి ప్రారంభమై ఈ సమస్త ప్రాంతము—పుష్కరంతో సహా—పూర్తి కల్పకాలమంతా నిలిచింది. లోకహితకారి బ్రహ్మ యజ్ఞార్థం ఈ వేదికనే నిర్మించాడు.

Verse 151

ज्येष्ठं तु प्रथमं ज्ञेयं तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । ख्यातं तद्ब्रह्मदैवत्यं मध्यमं वैष्णवं तथा

జ్యేష్ఠ తీర్థాన్ని ప్రథమమైనదిగా, త్రిలోకపావనముగా తెలుసుకొనుము. అది బ్రహ్మదేవతాధిష్ఠితమని ప్రసిద్ధి; మధ్య తీర్థం వైష్ణవమని (విష్ణుదేవతాధిష్ఠితం) చెప్పబడును.

Verse 152

कनिष्ठं रुद्रदैवत्यं ब्रह्मपूर्वमकारयत् । आद्यमेतत्परं क्षेत्रं गुह्यं वेदेषु पठ्यते

రుద్రదేవతాధిష్ఠితమైన కనిష్ఠ క్షేత్రాన్ని బ్రహ్మ మొదట స్థాపించాడు. ఇదే ఆద్యమూ పరమమూ అయిన పుణ్యక్షేత్రం; దీని గుహ్యార్థం వేదాలలో పఠించబడుతుంది.

Verse 153

अरण्यं पुष्कराख्यं तु ब्रह्मा सन्निहितः प्रभुः । अनुग्रहो भूमिभागे कृतो वै ब्रह्मणा स्वयम्

పుష్కరమనే అరణ్యంలో ప్రభువు బ్రహ్మ సన్నిహితుడై ఉన్నాడు. ఆ భూమిభాగంపై బ్రహ్మ స్వయంగా అనుగ్రహం ప్రసాదించాడు.

Verse 154

अनुग्रहार्थं विप्राणां सर्वेषां भूमिचारिणाम् । सुवर्णवज्रपर्यंता वेदिकांका मही कृता

భూమిపై సంచరించే సమస్త విప్రులకు అనుగ్రహం కలుగునట్లు ఈ భూమి వేదికారూపమైన మంటపస్థలంగా నిర్మించబడింది—దాని సరిహద్దు స్వర్ణం మరియు వజ్రం వరకు విస్తరించింది.

Verse 155

विचित्रकुट्टिमारत्नैः कारिता सर्वशोभना । रमते तत्र भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

విచిత్ర రత్నఖచిత కుట్టిమాలతో అలంకృతమై, సర్వతోభద్రంగా శోభించే ఆ స్థలంలో భగవాన్ బ్రహ్మ—లోకపితామహుడు—ఆనందంగా విహరిస్తాడు.

Verse 156

विष्णुरुद्रौ तथा देवौ वसवोप्पश्चिनावपि । मरुतश्च महेंद्रेण रमंते च दिवौकसः

విష్ణు, రుద్రుడు, ఇతర దేవతలు, వసువులు, యుగళ అశ్వినులు, మరుత్గణముతో కూడి—మహేంద్రుడైన ఇంద్రుని సన్నిధిలో ఆనందిస్తారు; స్వర్గవాసులు ఇలానే హర్షిస్తారు।

Verse 157

एतत्ते तथ्यमाख्यातं लोकानुग्रहकारणम् । संहितानुक्रमेणात्र मंत्रैश्च विधिपूर्वकम्

లోకాల అనుగ్రహార్థం ఈ సత్యం నీకు వివరించబడింది—ఇక్కడ సంహితల యథాక్రమంలో, మంత్రాలతో కూడి, విధిపూర్వకంగా।

Verse 158

वेदान्पठंति ये विप्रा गुरुशुश्रूषणे रताः । वसंति ब्रह्मसामीप्ये सर्वे तेनानुभाविताः

వేదాలను అధ్యయనం చేసి, గురుశుశ్రూషలో నిమగ్నులైన బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మసాన్నిధ్యంలో నివసిస్తారు; ఆ నియమసేవ ప్రభావంతో వారందరూ ఉద్ధరింపబడతారు।

Verse 159

भीष्म उवाच । भगवन्केन विधिना अरण्ये पुष्करे नरैः । ब्रह्मलोकमभीप्सद्भिर्वस्तव्यं क्षेत्रवासिभिः

భీష్ముడు పలికెను—హే భగవన్! బ్రహ్మలోకాన్ని పొందాలని కోరుకునే క్షేత్రవాసులు పుష్కర అరణ్యంలో ఏ విధానంతో నివసించాలి?

Verse 160

किं मनुष्यैरुतस्त्रीभिरुत वर्णाश्रमान्वितैः । वसद्भिः किमनुष्ठेयमेतत्सर्वं ब्रवीहि मे

పురుషుల విషయమే ఎందుకు—స్త్రీల విషయమూ, వర్ణాశ్రమధర్మంలో స్థితులైన వారి విషయమూ? అక్కడ నివసించేవారు ఏ ఏ ఆచరణలు చేయాలి—ఇది అంతా నాకు చెప్పండి।

Verse 161

पुलस्त्य उवाच । नरैः स्त्रीभिश्च वस्तव्यं वर्णाश्रमनिवासिभिः । स्वधर्माचारनिरतैर्दंभमोहविवर्जितैः

పులస్త్యుడు పలికెను—వర్ణాశ్రమాలలో నివసించే పురుషులు, స్త్రీలు తమ తమ స్వధర్మాచరణలో నిమగ్నులై, దంభమోహాలను విడిచి నివసించవలెను।

Verse 162

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मभक्तैर्जितेंद्रियैः । अनसूयुभिरक्षुद्रैः सर्वभूतहिते रतैः

కర్మతో, మనసుతో, వాక్తో—బ్రహ్మభక్తులు ఇంద్రియజయులై ఉండాలి; అసూయలేని వారు, క్షుద్రస్వభావం లేని వారు, సమస్త భూతహితంలో రమించువారు కావాలి।

Verse 163

भीष्म उवाच । किं कुर्वाणो नरः कर्म ब्रह्मभक्तस्त्विहोच्यते । कीदृशा ब्रह्मभक्ताश्च स्मृता नॄणां वदस्व मे

భీష్ముడు పలికెను—ఇక్కడ మనిషి ఏ విధమైన కర్మ చేయుచుండగా బ్రహ్మభక్తుడని చెప్పబడును? మరియు ఏ రకమైన వారు బ్రహ్మభక్తులుగా స్మరింపబడుదురు? నాకు చెప్పుము।

Verse 164

पुलस्त्य उवाच । त्रिविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा । लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा

పులస్త్యుడు పలికెను—భక్తి త్రివిధమని ఉపదేశించబడింది—మనస్సు, వాక్కు, కాయం నుండి పుట్టినది; అలాగే అది లౌకిక, వైదిక, ఆధ్యాత్మిక అని మూడు రకాలుగా కూడా ఉంటుంది।

Verse 165

ध्यानधारणया बुद्ध्या वेदार्थस्मरणे हि यत् । ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते

ధ్యానధారణలతో స్థిరమైన బుద్ధిచే వేదార్థాన్ని స్మరించుట ఏదైతే, అది బ్రహ్మకు ప్రీతికరమైనదై ‘మానసీ భక్తి’ అని చెప్పబడును।

Verse 166

मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धादिचिंतनैः । जाप्यैश्चावश्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरिष्यते

మంత్రపఠనం, వేదాధ్యయనం, నమస్కారాలు, అగ్నిహోమ–శ్రాద్ధాది కర్మాల ధ్యానం, అలాగే జపం మరియు నిత్యావశ్యక కర్మల ద్వారా వాక్కుతో వ్యక్తమయ్యే భక్తిని వాచికీ భక్తి అంటారు.

Verse 167

व्रतोपवासनियतैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः । भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः

వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలు—ఇంద్రియనిగ్రహాన్ని కలిగించే సాధనలు—మరియు స్వర్ణ-రత్నసమృద్ధమైన ఆభరణాలు, అలాగే చాంద్రాయణాది అనుష్ఠానాల ద్వారా.

Verse 168

ब्रह्मकृच्छ्रोपवासैश्च तथाचान्यैः शुभव्रतैः । कायिकीभक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्

బ్రహ్మకృచ్ఛ్ర ఉపవాసం మరియు ఇతర శుభవ్రతాల ఆచరణ ద్వారా దేహంతో చేయబడే భక్తిని ‘కాయికీ భక్తి’ అని చెప్పారు; ద్విజులకు అది మూడు విధాలుగా భావించబడింది.

Verse 169

गोघृतक्षीरदधिभिः रत्नदीपकुशोदकैः । गंधैर्माल्यैश्च विविधैर्धातुभिश्चोपपादितैः

గోఘృతం, పాలు, పెరుగు వంటి అర్పణాలతో; రత్నదీపాలు మరియు కుశమిశ్రిత జలంతో; సుగంధ ద్రవ్యాలు, వివిధ మాలలతో; అలాగే పూజార్థం సిద్ధం చేసిన ధాతువులు, వర్ణద్రవ్యాలతో.

Verse 170

घृतगुग्गुलुधूपैश्च कृष्णागरुसुगंधिभिः । भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च

ఘృతం మరియు గుగ్గులుతో చేసిన, కృష్ణ అగరు సువాసన కలిగిన ధూపంతో; స్వర్ణ-రత్నసమృద్ధమైన ఆభరణాలతో; అలాగే విచిత్రమైన పుష్పమాలలతో కూడ.

Verse 171

नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्वरत्नोपहारकैः । भक्ष्यभोज्यान्नपानैश्च या पूजा क्रियते नरैः

నృత్యం, వాద్యాలు, గానంతో పాటు, అన్ని రకాల రత్నాల ఉపహారాలతోను, మిఠాయులు, భోజనం, అన్నం, పానీయాలతోను మనుష్యులు చేసే పూజ—

Verse 172

पितामहं समुद्दिश्य भक्तिस्सा लौकिकी मता । वेदमंत्रहविर्योगैर्भक्तिर्या वैदिकी मता

పితామహుడు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి చేసే భక్తి ‘లౌకికీ’గా భావించబడుతుంది; వేదమంత్రాలు మరియు హవిస్సు (ఆహుతులు)తో కూడిన భక్తి ‘వైదికీ’గా గణించబడుతుంది।

Verse 173

दर्शे वा पौर्णमास्यां वा कर्तव्यमग्निहोत्रकम् । प्रशस्तं दक्षिणादानं पुरोडाशं चरुक्रिया

అమావాస్యనాడు గానీ పౌర్ణమినాడు గానీ అగ్నిహోత్రం చేయవలెను. దక్షిణాదానం ప్రశంసనీయం; అలాగే పురోడాశ అర్పణం మరియు చరు-ఆహుతి క్రియ కూడా।

Verse 174

इष्टिर्धृतिः सोमपानां यज्ञीयं कर्म सर्वशः । ऋग्यजुःसामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च

సోమపానులు చేసే వారి యజ్ఞసంబంధ కర్మములు మరియు ధృతి-నియమములు—అంటే యజ్ఞానికి సంబంధించిన సమస్త కర్మములలో—ఋగ్, యజుః, సామ వేదాల జప్యపాఠాలు, జపం, అలాగే సంహితల అధ్యయనం కూడా ఉన్నాయి।

Verse 175

क्रियंते विधिमुद्दिश्य सा भक्तिर्वैदिकीष्यते । अग्नि भूम्यनिलाकाशांबुनिशाकरभास्करम्

వేదవిధిని దృష్టిలో పెట్టుకొని చేయబడే కర్మమే ‘వైదికీ భక్తి’గా చెప్పబడుతుంది—అగ్ని, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, చంద్రుడు, సూర్యుడు వీటిని ఉద్దేశించి (చేసే ఉపాసన)।

Verse 176

समुद्दिश्य कृतं कर्म तत्सर्वं ब्रह्मदैवतम् । आध्यात्मिकी तु द्विविधा ब्रह्मभक्तिः स्थिता नृप

పరబ్రహ్మాన్ని ఉద్దేశించి చేసిన కర్మ అంతటా బ్రహ్మదైవతానికి అర్పితమవుతుంది. ఓ నృపా! బ్రహ్మభక్తి ఆధ్యాత్మికంగా రెండు విధాలుగా స్థిరపడింది.

Verse 177

संख्याख्या योगजा चान्या विभागं तत्र मे शृणु । चतुर्विंशतितत्वानि प्रधानादीनि संख्यया

అక్కడి విభాగాన్ని నన్ను విని గ్రహించు—ఒకటి ‘సాంఖ్య’గా ప్రసిద్ధం, మరొకటి ‘యోగ’జనితం. సంఖ్యాపద్ధతిలో ప్రధానాది ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలు లెక్కించబడతాయి.

Verse 178

अचेतनानि भोग्यानि पुरुषः पंचविंशकः । चेतनः पुरुषो भोक्ता न कर्ता तस्य कर्मणः

భోగ్య విషయాలు అచేతనమైనవి; ఇరవై ఐదవ తత్త్వమైన పురుషుడు వాటికి భిన్నుడు. చైతన్య పురుషుడు భోక్త; కానీ ఆ (ప్రకృతి-క్షేత్ర) కర్మలకు కర్త కాదు.

Verse 179

आत्मा नित्योऽव्ययश्चैव अधिष्ठाता प्रयोजकः । अव्यक्तः पुरुषो नित्यः कारणं च पितामहः

ఆత్మ నిత్యుడు, అవ్యయుడు—అధిష్ఠాత కూడా, ప్రేరకుడూ. ఆయనే అవ్యక్తుడు, శాశ్వత పురుషుడు; ఆయనే కారణం—పితామహుడు (బ్రహ్మ) కూడా ఆయనే.

Verse 180

तत्वसर्गो भावसर्गो भूतसर्गश्च तत्त्वतः । संख्यया परिसंख्याय प्रधानं च गुणात्मकम्

తత్త్వతః తత్త్వసర్గం, భావసర్గం, భూతసర్గం—ఇవి మూడు సృష్టులు. సాంఖ్య సంఖ్యా-పరిశీలన ద్వారా ప్రధానము గుణాత్మకము (త్రిగుణమయం) అని గ్రహించబడుతుంది.

Verse 181

साधर्म्यमानमैश्वर्यं प्रधानं च विधर्मि च । कारणत्वं च ब्रह्मत्वं काम्यत्वमिदमुच्यते

దైవసాదృశ్యం, గౌరవం, ఐశ్వర్యం, ప్రధానత్వం, ఉపాధి-బంధాల నుండి విముక్తి; కారణత్వం మరియు బ్రహ్మత్వం—ఇదే ‘కామ్యసిద్ధి’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 182

प्रयोज्यत्वं प्रधानस्य वैधर्म्यमिदमुच्यते । सर्वत्रकर्तृस्यद्ब्रह्मपुरुषस्याप्यकर्तृता

ప్రధానం ‘ప్రయోజ్యము’ (ఇతరునిచే వినియోగింపబడేది) కావడం దాని వైధర్మ్యమని చెప్పబడుతుంది; అలాగే సర్వకర్త అయిన బ్రహ్మ-పురుషుడు కూడా తత్త్వतः అకర్తనే.

Verse 183

चेतनत्वं प्रधाने च साधर्म्यमिदमुच्यते । तत्वांतरं च तत्वानां कर्मकारणमेव च

ప్రధానంలో కూడా చేతనత్వం సాధర్మ్యమని చెప్పబడుతుంది; అలాగే తత్త్వాలలో ఒక తత్త్వం మరొక తత్త్వానికి కర్మకారణమవుతుంది.

Verse 184

प्रयोजनं च नैयोज्यमैश्वर्यं तत्वसंख्यया । संख्यास्तीत्युच्यते प्राज्ञैर्विनिश्चित्यार्थचिंतकैः

ప్రయోజనం, నియోజ్యం (ప్రయోగ సాధనం) మరియు ఐశ్వర్యం—ఇవి తత్త్వసంఖ్య ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి; అందుకే అర్థాన్ని నిర్ధారించి విచారించే ప్రాజ్ఞులు దీనిని ‘సాంఖ్య’ అని అంటారు.

Verse 185

इति तत्वस्य संभारं तत्वसंख्या च तत्वतः । ब्रह्मतत्वाधिकं चापि श्रुत्वा तत्वं विदुर्बुधाः

ఇలా తత్త్వాల సమాహారం, వాటి యథార్థ తత్త్వసంఖ్య, అలాగే బ్రహ్మతత్త్వానికన్నా అధికమైన తత్త్వం—ఇవన్నీ విని బుధులు పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకుంటారు.

Verse 186

सांख्यकृद्भक्तिरेषा च सद्भिराध्यात्मिकी कृता । योगजामपि भक्तानां शृणु भक्तिं पितामहे

సాంఖ్యమునుండి జనించిన ఈ భక్తిని సద్గుణులు ఆధ్యాత్మిక అంతర్మార్గముగా స్థాపించారు. ఇప్పుడు, ఓ పితామహా, యోగజమైన భక్తుల భక్తినీ వినుము।

Verse 187

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्नियतेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती वापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

నిత్యం ప్రాణాయామమునందు నిమగ్నుడై, ధ్యానవంతుడై, నియతేంద్రియుడై—భిక్షాన్నభోజియై, వ్రతధారియై, సమస్త ఇంద్రియాలను పూర్తిగా ప్రత్యాహరించినవాడై ఉండును।

Verse 188

धारणं हृदये कुर्याद्ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवक्त्रं सुलोचनम्

ధ్యానముచేస్తూ హృదయములో ధారణ చేయవలెను—హృదయపద్మ కర్ణికపై ఆసీనుడైన ప్రజేశ్వరుని, అరుణవదనుడై సులోచనుడైనవానిని ధ్యానించవలెను।

Verse 189

परितो द्योतितमुखं ब्रह्मसूत्रकटीतटम् । चतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुं वरदाभयहस्तकम्

ఆయన ముఖము చుట్టూరా ప్రకాశించుచుండెను; కటితటమున బ్రహ్మసూత్రము శోభించెను. ఆయన చతుర్ముఖుడు, చతుర్భుజుడు; వరదాభయముద్రలతో హస్తములు కలవాడు।

Verse 190

योगजा मानसी सिद्धिर्ब्रह्मभक्तिः परा स्मृता । य एवं भक्तिमान्देवे ब्रह्मभक्तः स उच्यते

యోగమునుండి జనించే మానసిక సిద్ధి పరమ బ్రహ్మభక్తిగా స్మరించబడుతుంది. ఈ విధంగా దేవునియందు భక్తిమంతుడైనవాడు ‘బ్రహ్మభక్తుడు’ అని చెప్పబడును।

Verse 191

वृत्तिं च शृणु राजेंद्र या स्मृता क्षेत्रवासिनाम् । स्वयं देवेन विप्राणां विष्ण्वादीनां समागमे

హే రాజేంద్రా, క్షేత్రంలో నివసించువారికి స్మృతిలో ప్రసిద్ధమైన ఆచారవృత్తిని కూడా వినుము; విష్ణ్వాది దేవులతో కూడిన బ్రాహ్మణసభలో స్వయంగా భగవానుడే దానిని నియమించాడు।

Verse 192

कथिता विस्तरात्पूर्वं सर्वेषां तत्र सन्निधौ । निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः

అది ముందుగా అక్కడ అందరి సన్నిధిలో విస్తారంగా చెప్పబడింది; వారు మమకారరహితులు, అహంకారరహితులు, ఆసక్తిరహితులు, పరిగ్రహరహితులు।

Verse 193

बंधुवर्गे च निःस्नेहास्समलोष्टाश्मकांचनाः । भूतानां कर्मभिर्नित्यैर्विविधैरभयप्रदाः

బంధువర్గంలోనూ వారు స్నేహాసక్తిరహితులు; మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమానంగా భావిస్తారు. ప్రాణుల పట్ల నిత్య వివిధ కర్మలచే వారు ఎల్లప్పుడూ అభయాన్ని ప్రసాదిస్తారు।

Verse 194

प्राणायामपरा नित्यं परध्यानपरायणाः । याजिनः शुचयो नित्यं यतिधर्मपरायणाः

వారు నిత్యం ప్రాణాయామంలో నిమగ్నులై, పరధ్యానంలో పరాయణులై ఉంటారు; యజ్ఞకర్తలు, సదా శుచులు, యతిధర్మంలో స్థిరనిష్ఠులు।

Verse 195

सांख्ययोगविधिज्ञाश्च धर्मज्ञाश्छिन्नसंशयाः । यजंते विधिनानेन ये विप्राः क्षेत्रवासिनः

క్షేత్రవాసులైన ఆ బ్రాహ్మణులు—సాంఖ్యయోగ విధులను తెలిసినవారు, ధర్మజ్ఞులు, సందేహరహితులు—ఈ విధానానుసారమే యజనము, పూజ మరియు యజ్ఞమును ఆచరిస్తారు।

Verse 196

अरण्ये पौष्करे तेषां मृतानां सत्फलं शृणु । व्रजंति ते सुदुष्प्रापं ब्रह्मसायुज्यमक्षयम्

పుష్కర పవిత్ర అరణ్యంలో దేహత్యాగం చేసినవారి నిజమైన శుభఫలాన్ని వినుము—వారు అత్యంత దుర్లభమైన, అక్షయమైన బ్రహ్మసాయుజ్యాన్ని (బ్రహ్మైక్యాన్ని) పొందుతారు.

Verse 197

यत्प्राप्य न पुनर्जन्म लभन्ते मृत्युदायकम् । पुनरावर्तनं हित्वा ब्राह्मीविद्यां समास्थिताः

ఆ పరమస్థితిని పొందిన తరువాత వారు మళ్లీ జన్మించరు—అది మరణకారణం. పునరావర్తనాన్ని (సంసారచక్రాన్ని) విడిచి బ్రహ్మవిద్యలో స్థిరంగా ఉంటారు.

Verse 198

पुनरावृत्तिरन्येषां प्रपंचाश्रमवासिनाम् । गार्हस्थ्यविधिमाश्रित्य षट्कर्मनिरतः सदा

కాని ఇతరులు—ప్రపంచాశ్రమాలలో నివసించేవారు—వారికి పునరావర్తనం ఉంటుంది. గార్హస్థ్యవిధిని ఆశ్రయించి వారు ఎల్లప్పుడూ షట్కర్మాలలో నిమగ్నులై ఉంటారు.

Verse 199

जुहोति विधिना सम्यङ्मंत्रैर्यज्ञे निमंत्रितः । अधिकं फलमाप्नोति सर्वदुःखविवर्जितः

యజ్ఞానికి ఆహ్వానింపబడి, విధిపూర్వకంగా శుద్ధ మంత్రాలతో సమ్యక్ ఆహుతులు అర్పించేవాడు అధిక ఫలాన్ని పొందుతాడు; సమస్త దుఃఖాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 200

सर्वलोकेषु चाप्यस्य गतिर्न प्रतिहन्यते । दिव्येनैश्वर्ययोगेन स्वारूढः सपरिग्रहः

సర్వ లోకాలలో కూడా అతని గతి ఎప్పుడూ అడ్డుపడదు. దివ్య ఐశ్వర్యయోగంతో సమారూఢుడై, పరిగ్రహం (సహచర-సంపద) సహితంగా అతడు ముందుకు సాగుతాడు.