Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

కశ్యపుడు పలికెను—అతడు గర్భంలోనే వ్యాకులుడై, రోజురోజుకు మరింత క్షీణించెను. ఆ ధర్మాత్ముడు దుఃఖంతో ఆవరించబడి, అన్ని విధాల పీడలచే నలిగిపోయెను.

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

గర్భస్థుడు అధోముఖంగా ఉండి మోహజాలంతో బంధింపబడుతాడు. మానసిక తాపం, శారీరక వ్యాధులతో ఆవరించబడి ‘హాయ్ హాయ్’ అని విలపిస్తూ అచేతనుడవుతాడు.

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

మహా దుఃఖంతో ఆవరించబడి, బాధచే నలిగిన ‘జ్ఞానం’ పలికెను. ఆత్మ చెప్పెను—హే మహాప్రాజ్ఞ! ఆ సమయంలో నేను మీ వాక్యాన్ని ఆచరించలేదు.

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

ధ్యానముచే నియంత్రింపబడినప్పటికీ మనుడు మోహసంకటంలో పడిపోవచ్చు. కనుక, ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నన్ను అత్యంత దారుణమైన గర్భవాసం నుండి రక్షించుము.

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

జ్ఞానము పలికెను—ఓ ప్రియాత్మా, నేను నిన్ను ఆపితిని; కాని నా వాక్యము నీవు గౌరవింపలేదు. అత్యంత క్రూరమైన పంచాత్మక శక్తులు నిన్ను గర్భసంకటంలో పడవేసినవి.

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

ఇప్పుడు నీవు ధ్యానంలో ప్రవేశించుము; దానివలన నీవు సుఖమును పొందుదువు. గర్భవాసం ద్వారా నీకు మోక్షమే కలుగును—సందేహము లేదు.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

ఆ మాటలు విని, జ్ఞానతత్త్వాన్ని యథార్థంగా గ్రహించి, అతడు ధ్యానాన్ని పిలిచి ఇలా పలికెను—“నా వాక్యము వినుడి.”

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

“నేను నీ శరణు పొందితిని; ఓ ధ్యానా, నన్ను నిత్యము రక్షించుము.” అప్పుడు ధ్యానము ఆ మహామతితో చెప్పెను—“తథాస్తు, ఓ మహాప్రాజ్ఞా.”

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

ఆ మాటలు విని ఆత్మ ధ్యానంలో ప్రవేశించింది. ధ్యానబలంతో గర్భంలో స్థిరంగా ఉండి మోహరహితమైంది.

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

ఆత్మ ధ్యానంలో లీనమైనప్పుడు గర్భజన్య భయం మరచిపోయింది. అప్పుడు అక్కడ ఇద్దరితో కలిసి ఆత్మ మోహరహితమైంది.

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

ఆత్మస్వరూపమైన ఆనందాన్నే నిత్యం చింతించే వాడు, ఇక్కడి నుంచి బయటపడగానే పంచతత్త్వమయ శరీరాన్ని విడిచిపెడతాడు.

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

ఇలా గర్భవాసంలో ఉన్న ప్రభువు నిత్యం చింతిస్తాడు. ఓ సుందరముఖీ, ప్రసవకాలం వచ్చినప్పుడు అది ప్రజాపతి నియమానుసారం జరుగుతుంది.

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

ప్రాణానికన్నా బలమైన వాయువు చేత గర్భం కదులుతుంది. అప్పుడు యోని వికసించి ఇరవై నాలుగు అంగుళాల మేర విస్తరిస్తుంది.

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

గర్భము ఇరవై ఐదు అంగుళముల పరిమాణమునకు చేరినప్పుడు తీవ్రమైన బాధ కలుగుతుంది. ఓ ప్రియే, అలా నలిగిపోతూ అతడు మూర్ఛచే మూర్ఛితుడగును।

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

భూమి భాగమున పడిపోయినప్పటికీ అతడు జ్ఞానధ్యానములతో యుక్తుడై ఉన్నాడు. ప్రాజాపత్యమైన దివ్య వాయువు అతనిని వేరుచేసెను।

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

భూమి స్పర్శమాత్రమున జ్ఞానధ్యానములు మరచిపోతే, సంసారబంధములలో సందిగ్ధమైన ఆత్మ ప్రీతియందే నిలుచును।

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

గుణదోషములచే ఆక్రమింపబడి మహామోహముతో యుక్తుడై, అతడు దినదినము ఆహారము, పానము మొదలైనవన్నీ కోరుచుండును।

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

ఇలా నిరంతరం పోషింపబడుచున్న ఆత్మ పంచాత్మక తత్త్వములతో కూడి, సమస్త ఇంద్రియములచే మరియు పాపకారక విషయములచే వ్యాపింపబడును।

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

హే దేవీ, బంధువుల గుంపు ఒత్తిడితోను, భార్యాది ఆశ్రితుల వల్లను మనిషి రోజురోజుకీ మరింత ఆకులవ్యాకులుడై పోతాడు।

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

మహామోహంతో సందిగ్ధుడై ఆ ప్రభువు మోహజాలంలో చిక్కాడు—మత్స్యకారుడి వల బంధనాల్లో చేప బిగుసుకుపోయినట్లుగా।

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

అతడు కదలలేకపోయాడు; అతని ఆత్మస్వరూపమే బంధింపబడింది. ఆ మోహజాలాలన్నిటితో అతడు చుట్టూరా దృఢ బంధనాలలో బిగుసుకుపోయాడు।

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

ఇలా నానావిధ ప్రపంచంలో వ్యాపించిపోయిన జీవుడు, సర్వవ్యాపక ప్రభువు అధీనమై, జ్ఞాన-విజ్ఞానాల నుండి చ్యుతుడై రాగద్వేషాదులతో దెబ్బతింటాడు।

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

కామంతో పీడింపబడినవాడై—లేదా క్రోధంతో కూడ—ప్రకృతి మరియు తన కర్మలతో బంధింపబడి ఆ మహామూఢుడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు।

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

సూతుడు పలికెను—ఇలా మోహగ్రస్తుడైన ఆత్మ కామక్రోధ వశమై, లోభం, రాగం మొదలైన సమస్త దుష్టవృత్తులచే పూర్తిగా వ్యాపృతుడగును।

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

“ఇది నా భార్య, ఇది నా కుమారుడు, ఇది నా మిత్రుడు, ఇది నా ఇల్లు”—ఇలా మహామోహముచే సంసారజాలంలో బద్ధుడగును।

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

అప్పుడు అతడు పుత్రశోకం మొదలైన అనేక దుఃఖములతో కలతచెంది, జరా వ్యాధులతో గ్రస్తుడై, వివిధ మానసిక బాధలచే కూడా పీడింపబడును।

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

ఇలా అత్యంత దారుణమైన దుఃఖమోహములచే దగ్ధమైన ఆత్మ, అభిమానం, మానభంగం మరియు నానావిధ బాధలచే ఛిన్నభిన్నమగును।

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

హే దేవీ! వృద్ధత్వం మరియు దౌర్భల్యముచే పీడితుడైన వాడు నిత్యం దుఃఖమే చింతించును; “హాయ్ హాయ్” అని విలపిస్తూ చైతన్యశూన్యుడవును।

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

రాత్రివేళ అతడు స్వప్నాలనే దర్శించును; పగలు చైతన్యరహితుడై యుండును. ఓ దేవీ, దినదినమూ అతని అవయవాలు వైకల్యముచే వ్యాపించును.

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

సంసారంలో తిరుగువానికి అక్కడే వైరాగ్యము ప్రత్యక్షమగును—అతడు నిఃశంకుడై, బంధువులాసక్తి లేనివాడై, ప్రశాంతుడై, నిజముగా తృప్తుడగును.

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

అప్పుడు ఆత్మనిగ్రహముగల, కామక్రోధవివర్జితుడు అతనితో పలికెను—“నీవెవరు, ఈ నగ్నరూపముతో? మిత్రుల ఎదుట నీకు లజ్జ ఎందుకు కలగదు?”

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

ఎక్కడ ప్రజలు ఉన్నారో—స్త్రీలు, వృద్ధులు, యువతులు, తల్లులు కూడా—వారి మధ్యకు వెళ్లి నీవు అనావృతుడై ఉండి కూడా భయపడవు.

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

వీతరాగుడు పలికెను—“ఇక్కడ ఎవడు నగ్నుడని కనిపించును? మరి ఎప్పుడైనా ఎవడు నిజంగా ‘నేను నగ్నుడను కాను’ అని చెప్పగలడు? నీవు కూడా వస్త్రావరణములతో కూడి, బంధనములచే బాగా బద్ధుడవే.”

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

నేను ఎప్పుడూ నగ్నుడను కాను; కానీ నీవు దివ్యుడవైనా నగ్నుడిగా కనిపిస్తున్నావు—ఇంద్రియవిషయాల వశుడై, మర్యాదా-నియమాలను విడిచిపెట్టి।

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

ఆత్ముడు పలికెను—పురుషునికి మర్యాద (ఆచరణ సీమ) ఏమిటి? ఓ సువ్రతా, అది నాకు చెప్పు. ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నిశ్చయంగా తెలిసి ఉంటే విస్తారంగా వివరించు।

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

వైరాగ్యసంపన్న మహాప్రాజ్ఞ మహామతి అతనితో పలికెను—సుఖదుఃఖాలలోనూ చిత్తం నిత్యము దృఢ స్థైర్యాన్ని పొందుతుంది।

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

సర్వ విధాల క్లేశాలతో బాధపడే ఆ భావాలను మళ్లీ మళ్లీ విడిచిపెట్టాలి. ఇప్పుడు ‘లజ్జ’ను వివరిస్తాను—అది మనస్సులో పూర్తిగా ప్రవేశించి వ్యాపిస్తుంది।

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

ఈ రోజు నుంచీ నేను మళ్లీ ఇలా చేయకూడదు—అస్థానంలో నగ్నంగా నిలబడటం. తరువాత పశ్చాత్తాపంలో లోతుగా లీనమవడం—అదే ‘లజ్జ’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

ఎవరికి లజ్జ? ఎందుకంటే నిజంగా ఎప్పుడూ ‘రెండవది’ లేదు. ఒక్క దివ్య పురుషుడే ఉన్నాడు—ఆయన ఏదైనా లయింపజేయకుండా ఉండగలడా?

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

ఇప్పుడు నీవు పేర్కొన్న లోకాలను నేను వివరిస్తాను—కుమ్మరి చక్రంపై మట్టి ముద్దను ఉంచినట్లుగా.

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

తర్వాత దారంతో దాన్ని తిప్పి అనేక భేదాలను చూపిస్తాడు; మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, తన ఇష్టానుసారం వేల పాత్రలను తయారు చేస్తాడు.

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

అదేవిధంగా ఈ ధాత (సృష్టికర్త) అనేక రూపాలను సృష్టిస్తాడు—ఇతరథా కాదు; తరువాత అవి ఏదో ఒక కారణంతో వినాశానికి చేరుతాయి.

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉన్న, సనాతన ధామాలైన ఆ లోకాల పట్ల భక్తియుక్త భయంతో కూడిన పవిత్ర గౌరవం కలిగి ఉండాలి; ఎందుకంటే అవి మళ్లీ భూమికి తిరిగి రావు.

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

ఆకాశము, వాయువు, తేజస్సు (అగ్ని), భూమి మరియు ఐదవదిగా జలము—ఈ పంచ మహాభూత-లోకములు సర్వత్ర స్థితమై ప్రకాశించుచున్నవి।

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

జీవుల అంగప్రదేశాలలో ఈ ఐదూ సుస్థిరంగా నిలిచియున్నవి. అవి సర్వత్ర ప్రవృత్తమై ఉన్నప్పుడు, లజ్జను ఎవరి కోసం విధించగలము?

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

తాతా, ఇప్పుడు వినుము—స్త్రీల రూపలావణ్య స్వరూపాన్ని నేను చెప్పుచున్నాను; జలంతో నిండిన వేల కుండలలో జలమే ఎలా మెరుస్తుందో అట్లే।

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

ఎలా ఒకే చంద్రుడు సర్వత్ర ప్రకాశించునో, అట్లే నీవు కూడా విరాజిల్లుచున్నావు. అయితే ఆ మహాత్ముడు మోహచక్రంలో చిక్కి వేలాది జీవయోనులలో సంచరించెను.

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

నీవు సమస్త స్థావరాలలోను, సమస్త జంగమాలలోను ఉన్నావు; కాని జన్మయోని ద్వారమున, పాపమయమైన మాయాజనిత మోహశక్తిచే ప్రవేశించుచున్నావు.

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

ఆమె కుచములచేత, నితంబములచేత, అలాగే యౌవనవయస్సుచేత ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ హృదయమాంసము అధికంగా పెరిగినదని స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది—సందేహమే లేదు.

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

లోకుల పతనార్థం మోహరూపము ప్రదర్శింపబడింది. నీవు వర్ణించినట్లైన ఆ స్త్రీ నిజంగా ఎక్కడా లేదు.

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

ధాతా సదాత్ముని ఆనందార్థం లీలగా కార్యములు చేస్తాడు. నారిలో ఎలా ఉంటాడో, పురుషునిలో కూడా అలాగే—జీవుడు సర్వత్ర స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

‘కుచ’ ‘యోని’ అనే భావనల నుండి విముక్తులైనవారు సదా జీవన్ముక్తులే. ‘నరుడు’ పురుషుడు (చైతన్యతత్త్వం) అని, ‘నారి’ ప్రకృతి అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

ఆమె ఆ (ప్రకృతి)తో కలిసి రమిస్తుంది; ఎప్పటికీ ముక్తి పొందదు. మీరు ప్రకృతితో సంయుక్తుడై దేహధారులైన పురుషులలో (జీవరూపంగా) దర్శనమిస్తారు.

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

ఎవరు ఎవరి ఎదుట లజ్జపడాలి? ఇది తెలిసి నిశ్చింతగా వెళ్ళు. ఓ వరాననే, నేను ఒక వృద్ధ స్త్రీని చెప్పుదును—ఆమె సదా వృద్ధయే.

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

ఓ వరాననే, ఎవరి దేహములోనైనా చర్మం జర్జరమై ముడతలు పడుతుంది; తెల్లని, పళితమైన కేశములతో నిండిపోతాడు.

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

హే నాథా, ఆమె బలహీనురాలై దీనురాలైనా, ముడతలతో కప్పబడినంత మాత్రాన ఆమెను ‘వృద్ధ’ అని చెప్పరు; ఆమెను మరొక (ఉన్నత) భావంలో ‘పరమ వృద్ధ’ అని అంటారు.

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

ఆమె లక్షణం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు నేను యువతిని వివరిస్తాను. ఆమె జ్ఞానంతో నిత్యం వృద్ధి చెందుతుంది, జీవుని పక్కనే ఆశ్రయించి ఉంటుంది.

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

ఆమెకు ‘సుమతి’ అనే నామం చెప్పబడింది; ఆమెను వృద్ధగా కూడా, యువతిగా కూడా అంటారు. ఈ నారీ తత్త్వం పురుషలోకాలలో సదా స్థిరంగా నిలిచిఉంది.

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

ఆమె లజ్జను నిశ్చయంగా కాపాడవలెను. ఇంకా మరొకటి నేను చెప్పుదును—నీవు ప్రస్తావించిన ఆ మాతను ఇప్పుడు నేను వివరించుదును.

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

ప్రాణుల అంగాంగాలలో చైతన్యం సదా స్థితమై ఉంటుంది; మరియు పర (ఉన్నత, ఆధ్యాత్మిక) జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది ‘ప్రజ్ఞా’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

ప్రజ్ఞను ‘మాత’ అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ఆమె ప్రాణులను పాలించి రక్షిస్తుంది. ఆమె సమస్త లోకాలలో స్థితమై పోషించి హితాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

‘సుమతి’ అని ప్రకటించబడిన ఆమెనే మాతగా వర్ణిస్తారు; మరియు నిత్యం సంసార ద్వారానికి దారులైన ఆ రూపాలు కూడా చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

నిజంగా ఇవి ‘మాతలు’ అవుతాయి, కాని అనేక విధాల దుఃఖాన్ని చూపించేవి. మాతృరూపాన్ని నేను వివరించాను; ఇక నీకు నేను ఏమి చెప్పగలను?

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

ఆత్మ పలికెను—నా తాపాన్ని హరించుటకు ఇక్కడికి వచ్చిన మీరు ఎవరు? మీ స్వస్వరూపమును—మీ నిజరూపమును—విస్తారంగా స్వయంగా వివరించండి।

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

వీతరాగుడు పలికెను—కామనలు నిరంతరం ఉద్భవించుటవలన వారు అందరూ నిజంగా నిరాశులే. దుష్టత్వం వల్ల వారు సత్యాన్ని చూడరు; ఈ కర్మల ఫలం ఇలానే, వేరేలా కాదు।

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

యావనికి సమీపమునకు ఆశ కూడా ఎప్పుడూ రాదు; యావని భయముచేత క్రోధం, లోభం, మోహం నశించిపోయినవి।

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

“నేను వీతరాగుడను—నీకు మంగళం కలుగుగాక. వివేకము నా బంధువు.” ఆత్మ పలికెను—“పేరుగా ‘వివేక’ అని పిలువబడే నీ సోదరుడు ఎలాంటి వాడు?”

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

“అతని లక్షణమును చెప్పు—నీ సోదరునిదీ, అతని ఆత్మస్వరూపమునిదీ.” వీతరాగుడు పలికెను—“నీ సమక్షమున నేను అతని లక్షణమూ రూపమూ చెప్పను.”

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

హే మహాభాగా! నేను ఆ సోదరునికూడా పిలుస్తున్నాను. ఓ ఓ వివేకా, నా సోదరా, మా ఇద్దరి మాట విను.

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

“రా, రా, మహాభాగుడా—నా స్నేహంతో, ఓ మహామతీ.” కశ్యపుడు అన్నాడు—“శాంతి, క్షమా అనే రెండు భార్యలతో కలిసి అతడు వచ్చెను.”

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

ఆయన సర్వదర్శి, సర్వవ్యాపి ప్రభువు—సర్వత్ర స్థితుడు; పరమ తత్త్వానికి పరాయణుడు; సమస్త సందేహాలకు శత్రువు, జ్ఞానాన్ని ప్రేమించువాడు.

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

ధారణా, ధీ అనే రెండు కుమార్తెలు ఆ మహాత్మునివే. అతని జ్యేష్ఠ కుమారుడు యోగం; అతని మహాగురు మోక్షం (విముక్తి).

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

ఆయన నిర్మలుడు, నిరహంకారి, నిరాశ (ఆకాంక్షలేని వాడు), నిష్పరిగ్రహి; ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నాత్ముడు, ద్వంద్వాతీతుడు—మహామతి.

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

గుణరత్నాలతో విభూషితుడైన వివేకుడు అక్కడికి వచ్చెను. ఆ రాజ్యంలో ధర్మసత్యనిష్ఠులై, మహాబుద్ధిగల ఇద్దరు మహాత్మ మంత్రులు ఉన్నారు.

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

క్షమా శాంతులతో యుక్తుడైన వివేకుడు వచ్చెను. అప్పుడు వీతరాగుడు ఇలా పలికెను—“ఆహ్వానించబడిన నేను వచ్చితిని.”

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

కాబట్టి, ఓ భ్రాతా, నన్ను నేడు ఆహ్వానించిన కారణమంతటిని నా ముందే స్పష్టంగా చెప్పుము—ఏ ఆధారంతో నీవు నన్ను పిలిచితివో.

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

వీతరాగుడు పలికెను—“నీ ముందర ఒక మనిషి నిలిచియున్నాడు; మహాపాశాలతో నియంత్రింపబడి, మోహబాణాలతో భ్రమించి, సంసారబంధనాలతో బద్ధుడై ఉన్నాడు.”

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

ఈ ఆత్మ సర్వవ్యాపకుడు, అందరికీ స్వామి—మరియు నా స్వంత ఆత్మస్వరూపమూ ఇదే; అయితే పంచతత్త్వాలలో ఆవరింపబడి జ్ఞానధ్యానవివర్జితుడై ఉన్నాడు.

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

తత్త్వాలలో పండితుడైన మీరు ఈ ఆత్మనే ప్రశ్నించండి. వైరాగ్యవంతుని వచనాలు విని వివేకుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

వివేకుడు పలికెను—హే దేవా, హే విశ్వనాయకా! మీరు ఇక్కడ సుఖంగా నిలిచియున్నారు; ఈ సంసారంలో ప్రవేశించి మీరు స్వయంగా ఏ ఏ సుఖాలను, ఏ విధంగా అనుభవించితిరి?

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

ఆత్మ పలికెను—గర్భవాసము మహాదుఃఖము, అసహ్యము, దారుణము; హే మహాప్రాజ్ఞా! నిజజ్ఞానము లేని నేను దానిని ఎల్లప్పుడూ అనుభవించితిని.

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

ఈ దేహములోనూ జ్ఞానభ్రష్టుడనై నేను అనేక విధాలుగా పునఃపునః జన్మించితిని. హే నాథా! బాల్యావస్థకు చేరి కర్తవ్యమూ అకర్తవ్యమూ రెండింటినీ చేసితిని.

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

యౌవనంలో క్రీడా-రతిలో మునిగెను, భార్యను అనేకసార్లు అనుభవించెను. కాని వార్ధక్యము పొందగానే అతడు సంతప్తుడయ్యెను—పుత్రశోకాది దుఃఖములచేత కూడా.

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

భార్యాది జనుల వియోగంతో నేను పగలు రాత్రి దగ్ధుడనై ఉన్నాను. అనేక విధాల దుఃఖాలతో నేను రోజుకో రోజు తప్తుడనై ఉన్నాను.

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

ఓ మహాప్రాజ్ఞా! పగలు రాత్రి ఎక్కడా నాకు సుఖం దొరకడం లేదు. ఇలా దుఃఖాలతో బాగా దగ్ధుడనై, ఓ మహామతీ, నేను ఏమి చేయాలి?

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

నేను నిజంగా శాంతి-సుఖాన్ని పొందే ఆ ఉపాయాన్ని చెప్పండి. ఈ సంసారజాలపు మహాప్రవాహం, ఈ దృఢ బంధనంనుండి నన్ను ఈ రోజే విముక్తుడిని చేయండి.

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

వివేకుడు అన్నాడు— ఓ జగత్పతీ! నీవు శుద్ధుడవు, ద్వంద్వరహితుడవు, పాపరహితుడవు. ఆ మహాత్ముని వద్దకు వెళ్లు; ఆయన వైరాగ్యసంపన్నుడు, సుఖప్రదుడు.

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

నిస్సందేహంగా నీవు నగ్నుడై, ఆచారవర్జితుడై కనిపించే ఒకరిని చూశావు. అయినా ఆయనే సుఖమార్గాన్ని చూపేవాడు, సమస్త సంతాపాలను నశింపజేసేవాడు.

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

ఇట్లు విని శుద్ధాత్ముడు మళ్లీ వైరాగ్యస్థితిని పొందెను. అప్పుడు శ్వసందీనుడు అతనితో—“నా వచనము వినుము” అని పలికెను.

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

నేను సుఖమును పొందు మార్గమును నాకు చూపుము. అలాగే జరుగుగాక, ఓ మహాప్రాజ్ఞా—నీ వచనమును నేను ఆచరిస్తాను.

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

హే వివేకా, నీవు మళ్లీ వెళ్లుము; నీవు క్షేమవార్తను తెలిపితివి. నిజముగా ఇతడే నీకు సుఖమార్గ బోధకుడగును.

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

వైరాగ్యవంతుని పుణ్యప్రేరణచేత ప్రభువు పంపబడినవాడై బయలుదేరి వెళ్లెను. తరువాత ఆయన పరమశుద్ధసత్త్వుడైన మహాత్మ వివేకునితో పలికెను.

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

నాకు సుఖశాంతి మార్గమును చూపుము; నీవు వైరాగ్యవంతునిచే పంపబడితివి. నేను నీ శరణు పొందితిని—ఈ దారుణ సంసారచక్రం నుండి నన్ను రక్షించుము.

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

వివేకుడు అన్నాడు—ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నీవు జ్ఞానుని వద్దకు వెళ్లు; అతడు నీకు సమస్తమును చెప్పును. అలా ఉపదేశింపబడిన ఆత్మ, జ్ఞానం దృఢంగా స్థాపితమైన స్థలమునకు చేరెను.

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

ఓ ఓ జ్ఞాన మహాతేజా, సర్వభావప్రదర్శకా! నేను నీ శరణు పొందితిని; దయచేసి నాకు సుఖ-కల్యాణ మార్గమును చూపుము.

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

జ్ఞానుడు అన్నాడు—ఓ లోకేశా, నేను నీ సేవకుడను; కాని ఓ సువ్రతా, నీవు నన్ను గుర్తించవు. పూర్వము ధ్యానముచేత నేను నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ నిరోధించితిని.

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

పంచాత్మక సంగముచేత నీవు ఆపదను పొందితివి. ఓ మహాప్రాజ్ఞా, ధ్యానమునకు వెళ్లు; అదే నీకు సుఖదాత అవుతుంది.

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

జ్ఞానముచేత ప్రేరితమైన ఆత్మ ధ్యానమును ఆశ్రయించి స్థితమైంది. నాకు పరమసిద్ధమై ఆనందమయమైన ఆ ధ్యానమును చూపుము.

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

“నేను మీ పాదశరణం పొందాను—ఇలానే నన్ను రక్షించండి।” అని చెప్పబడగా, అతడు ఆ వాక్యాన్ని శ్రద్ధగా విని మనసులో ధ్యానంగా నిలిపుకున్నాడు।

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

ఆనందంతో అతడు మళ్లీ తన ఆత్మతోనే పలికాడు—“ప్రియమా, నన్ను విడిచిపెట్టరాదు; ప్రతి కర్మలో నేను దృఢనిశ్చయంతో ఉన్నాను।”

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

నీ స్వవైరాగ్యంతో, నిత్య వివేకంతో ధ్యానయుక్తుడవు; నీ ఆత్మస్వరూపాన్ని పరిశీలించు।

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

ఆత్మనియంత్రణతో స్థిరుడవు; ఆందోళన, చంచల సంకల్పాల నుండి విముక్తుడవు. గాలిలేని చోట స్థిరంగా ఉన్న దీపం మసిని వెలుపలికి విడిచినట్లు, స్థైర్యం అంతర్మలినతను తొలగిస్తుంది।

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

అలాగే దోషాలను దహించి సాధకుడు నిశ్చయంగా నిర్వాణాన్ని చేరుతాడు. ఏకాంతంలో నివసించు, ఉపవాసశీలుడవు, ఎల్లప్పుడూ మితాహారిగా ఉండు।

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

ద్వంద్వరహితుడై, శబ్దాసక్తిని విడిచి, నిశ్చలంగా ఆసనంలో దృఢంగా నిలిచి, స్థిరబుద్ధితో నన్నే ఆశ్రయించి, ఆత్మచేత ఆత్మను ధ్యానిస్తాడు।

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

నీవు పరమ స్థానాన్ని పొందుతావు—అదే విష్ణువின் పరమ పదము।