Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । सर्वकर्मवरिष्टं च त्वयोक्तं ध्वजधारणम् ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను— ఓ భగవన్! మీరు సర్వధర్మజ్ఞులు, సర్వశాస్త్రార్థపారగులు. సమస్త కర్మములలో ధ్వజధారణమే శ్రేష్ఠమని మీరు ప్రకటించారు.

Verse 2

यस्तु वै सुमतिर्नाम ध्वजारोपपरो मुने । त्वयोक्तस्तस्य चरितं विस्तरेण ममादिश ॥ २ ॥

ఓ మునీ! ధ్వజారోపణలో పరాయణుడైన ‘సుమతి’ అనే వానిని మీరు పేర్కొన్నారు; అతని చరిత్రను నాకు విస్తారంగా ఉపదేశించండి.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणुष्वैकमनाः पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ब्रह्मणा कथितं मह्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३ ॥

సనకుడు పలికెను— ఏకాగ్రచిత్తంతో ఈ ప్రాచీన పుణ్య ఇతిహాసాన్ని విను; బ్రహ్మదేవుడు నాకు చెప్పినది, ఇది సర్వపాపనాశకము.

Verse 4

आसीत्पुरा कृतयुगे सुमतिर्नाम भूपतिः । सोमवंशोद्भवः श्रीमान्सत्पद्वीपैकनायकः ॥ ४ ॥

పూర్వకాలంలో కృతయుగంలో ‘సుమతి’ అనే రాజు ఉండెను. అతడు సోమవంశోద్భవుడు, శ్రీమంతుడు, ‘సత్పద్వీప’మునకు ఏకైక నాయకుడు.

Verse 5

धर्मात्मा सत्यसंपन्नः शुचिवंश्योऽतिथिप्रियः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वसंपद्विभूषितः ॥ ५ ॥

అతడు ధర్మాత్ముడు, సత్యసంపన్నుడు, శుచివంశజుడు, అతిథిసత్కారప్రియుడు. సర్వశుభలక్షణసంపన్నుడై, సర్వసంపదలతో విభూషితుడై యుండెను.

Verse 6

सदा हरिकथासेवी हरिपूजापरायणः । हरिभक्तिपराणां च शुश्रूषुर्निरहंकृतिः ॥ ६ ॥

అతడు సదా హరికథాసేవలో నిమగ్నుడై, హరిపూజలో పరాయణుడై, హరిభక్తిపరులైన భక్తులకు శుశ్రూష చేయుటకు ఉత్సుకుడై, అహంకారరహితుడై ఉంటాడు।

Verse 7

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः । सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा ॥ ७ ॥

అతడు నిత్యం పూజ్యులైనవారిని గౌరవించి పూజించుటలో రతుడై, సమదర్శి, గుణవంతుడు; సమస్త భూతహితంలో నిమగ్నుడై, శాంతుడు, కృతజ్ఞుడు, కీర్తిమంతుడుగా ఉంటాడు।

Verse 8

तस्य भार्या महाभागा सर्वलक्षणसंयुता । पतिव्रता पतिप्राणा नाम्रा सत्यमतिर्मुने ॥ ८ ॥

అతని భార్య మహాభాగ్యవతి, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తురాలు; పతివ్రత, భర్తనే ప్రాణంగా భావించేది—ఓ మునీ—ఆమె పేరు సత్యమతి.

Verse 9

तावुभौ दम्पती नित्यं हरिपूजापरायणौ । जातिस्मरौ महाभागौ सत्यज्ञौ सत्परायणौ ॥ ९ ॥

ఆ దంపతులు ఇద్దరూ నిత్యం హరిపూజలో పరాయణులై ఉండేవారు; పూర్వజన్మస్మరణ కలవారు, మహాభాగ్యులు, సత్యాన్ని తెలిసినవారు, సత్పథంలో దృఢనిష్ఠులు.

Verse 10

अन्नदानरतौ नित्यं जलदानपरायणौ । तडागारामवप्रादौ नसंख्यातान्वितेनतुः ॥ १० ॥

వారు నిత్యం అన్నదానంలో రతులై, జలదానంలో పరాయణులై ఉండేవారు; అలాగే ప్రజాహితార్థం చెరువులు, తోటలు, బావులు మొదలైన అనేక దానకార్యాలు చేసేవారు।

Verse 11

सा तु सत्यमतिर्नित्यं शुचिर्विष्णुगृहे सती । नृत्यत्यत्यन्तसन्तुष्टा मनोज्ञा मञ्जुवादिनी ॥ ११ ॥

ఆమె సత్యమతి, నిత్యము శుచిగా, సతీగా విష్ణుగృహమందు నివసించెను. అత్యంత సంతుష్టహృదయతో, మనోహరంగా మధురవాక్యములతో నర్తించెను.

Verse 12

सोऽपि राजा महाभागो द्वादशीद्धादशीदिने । ध्वजमारोपयत्येव मनोज्ञं बहुविस्तरम् ॥ १२ ॥

ఆ మహాభాగ రాజు కూడా ద్వాదశీ దినమున మనోహరమైన, విశాలంగా విస్తరించిన ధ్వజమును ఎగరేసెను.

Verse 13

एवं हरिपरं नित्यं राजानं धर्मकोविदम् । प्रियां सत्यमतिं चास्य देवा अपि सदास्तुवन् ॥ १३ ॥

ఇలా హరిపరాయణుడై నిత్యము ధర్మకోవిదుడైన ఆ రాజును, అతని ప్రియమైన సత్యమతిని దేవతలుకూడా సదా స్తుతించిరి.

Verse 14

त्रिलोके विश्रुतौ ज्ञात्वा दम्पती धर्मको विदौ । आययौ बहुभिः शिष्यैर्द्रष्टुकामो विभाण्डकः ॥ १४ ॥

త్రిలోకములలో ధర్మకోవిదులుగా విశ్రుతులైన ఆ దంపతులను తెలిసికొని, దర్శించాలనే కోరికతో విభాండక ముని అనేక శిష్యులతో వచ్చెను.

Verse 15

तमायांतं मुनिं श्रुत्वा स तु राजा विभाण्डकम् । प्रत्युद्ययौ सपत्नीकः प्रजाभि र्बहुविस्तरम् ॥ १५ ॥

విభాండక ముని రాబోతున్నాడని విని, రాజు తన భార్యతో కూడి, అనేక ప్రజలతో కలిసి ఆయనను స్వాగతించుటకు ఎదురుగా వెళ్లెను.

Verse 16

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

అతిథి సత్కారక్రియలను శాంతంగా పూర్తిచేసి, ఆసనాన్ని సమర్పించి, తాను తక్కువ ఆసనంపై కూర్చొని; మళ్లీ అంజలి పెట్టి మునిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 17

राजो वाच । भगवन्कृतकृत्योऽस्मिं त्वदभ्यागमनेन वै । सतामायमनं सन्तं प्रशंसन्ति सुरवावहम् ॥ १७ ॥

రాజు పలికెను—భగవన్! మీ ఆగమనంతోనే నేను కృతకృత్యుడనయ్యాను. సత్పురుషులు సంతుల రాకను ప్రశంసిస్తారు; అది దేవానుగ్రహం, మంగళాన్ని కలిగించేది।

Verse 18

यत्र स्यान्महतां प्रेम तत्र स्युः सर्वसम्पदः । तेजः कीर्तिर्धनं पुत्रा इति प्राहुर्विपश्चितः ॥ १८ ॥

మహాత్ముల మధ్య ప్రేమభావం ఎక్కడ ఉంటుందో, అక్కడ సమస్త సంపదలు కలుగుతాయి—తేజస్సు, కీర్తి, ధనం, సత్పుత్రులు—అని పండితులు చెబుతారు।

Verse 19

तत्र वृद्धिमुपायान्ति श्रेयांस्यनुदिनं मुने । यत्र सन्तः प्रकुर्वन्ति महतीं करुणां प्रभो ॥ १९ ॥

హే మునీ! సంతులు ఎక్కడ నిరంతరం మహాకరుణను ఆచరిస్తారో, అక్కడ ప్రతిదినం శ్రేయస్సు, మంగళం వృద్ధి చెందుతుంది, హే ప్రభో।

Verse 20

यो मृर्ध्नि धारयेदूह्यन्महत्पादजलं रजः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मा नात्र संशयः ॥ २० ॥

ఎవడు భక్తిశ్రద్ధతో మహాత్ముని పాదప్రక్షాళనజలంతో పవిత్రమైన రజస్సును తన శిరస్సుపై ధరించునో, వాడు సర్వతీర్థాలలో స్నానంచేసినవాడే; అతడు పుణ్యాత్ముడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 21

मम पुत्राश्च दाराश्च संपत्त्वयि समर्पिताः । मामाज्ञापय विप्रेन्द्र किं प्रियं करवाणि ते ॥ २१ ॥

నా కుమారులు, భార్య మరియు సమస్త సంపద నీకు సమర్పించబడినవి। ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నన్ను ఆజ్ఞాపించు—నీ ప్రీతికై నేను ఏమి చేయుదును?

Verse 22

विनञ्चवनतं भूपं स निरीक्ष्य मुनीश्वरः । स्पृशन्करेण तं प्रीत्युवाचातिहर्षितः ॥ २२ ॥

వినయంతో వంగిన రాజును చూచి మునీశ్వరుడు అతనిని స్నిగ్ధంగా పరిశీలించాడు; తరువాత ప్రేమతో చేతితో తాకి, అత్యంత హర్షంతో పలికెను।

Verse 23

ऋषिरुवाच । गजन्यदुक्तं भवता तत्सर्वं त्वत्कुलोचितम् । विनयावनतः सर्वो बहुश्रेयो लभेदिह ॥ २३ ॥

ఋషి పలికెను—ఓ గజన్యా, నీవు చెప్పినదంతా నీ వంశానికి తగినదే. వినయంతో వంగినవాడు ఈ లోకంలోనే మహా శ్రేయస్సును పొందును।

Verse 24

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च नृपसत्तम । विनयाल्लभते मर्त्यो दुर्लभं किं महात्मनाम् ॥ २४ ॥

ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మనుష్యుడు వినయముచేత ధర్మం, అర్థం, కామం మరియు మోక్షమును కూడా పొందగలడు. మహాత్ములకు దుర్లభమేముంది?

Verse 25

प्रीतोऽस्मि तव भूपाल सन्मार्गपरिवर्त्तिनः । स्वस्ति ते सततं भूयाद्यत्पृच्छामि तदुच्यताम् ॥ २५ ॥

ఓ భూపాలా, నీవు సన్మార్గమునకు మళ్లినందున నేను సంతోషించితిని. నీకు నిత్యము మంగళం కలుగుగాక. ఇప్పుడు నేను అడుగుతున్నదానికి సమాధానం చెప్పు।

Verse 26

पूजा बहुविधाः सन्ति हरितुष्टिविधायिकाः । तासु नित्यं ध्वजारोपे वर्त्त्से त्वं सदोद्यतः ॥ २६ ॥

పూజలు అనేక విధాలుగా ఉన్నాయి; అవన్నీ హరిని తృప్తిపరచేవే. అయితే వాటిలో నీవు నిత్యం భగవంతుని గౌరవార్థం ధ్వజారోహణంలోనే ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహంగా నిమగ్నుడవు.

Verse 27

भार्यापि तव साध्वीयं नित्यं नृत्यपरायणा । किमर्थमेतद्वृत्तान्तं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ २७ ॥

నీ భార్య కూడా సాధ్వి, నిత్యం నృత్యంలో పరాయణ. అయితే ఈ వృత్తాంతం ఏ కారణంగా జరిగింది? నీవు దీనిని యథావిధిగా వివరించవలసినవాడవు.

Verse 28

राजोवाच । श्रृणुष्व भगवन्सर्वं यत्पृच्छसि वदामि तत् । आश्चर्यभूतं लोकानामावयोश्चरितं त्विह ॥ २८ ॥

రాజు పలికెను—ఓ భగవన్, వినండి; మీరు ఏది అడుగుతారో అది అంతా నేను పూర్తిగా చెబుతాను. ఇక్కడ ప్రజలకు ఆశ్చర్యంగా నిలిచిన మా కార్యాల అద్భుత వృత్తాంతాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 29

अहमासं पुरा शूद्रो मालिनिर्नाम सत्तम । कुमार्गनिरतो नित्यं सर्वलोकाहिते रतः ॥ २९ ॥

ఓ సత్తమ పురుషా, పూర్వం నేను ‘మాలిని’ అనే శూద్ర స్త్రీని. నేను నిత్యం కుమార్గంలో ఆసక్తురాలినై ఉన్నాను, అయినా సమస్త లోకహితంలోనే రతమై ఉన్నానని భావించేదాన్ని.

Verse 30

पिशुनो धर्मविद्वेषी देवद्रव्यापहारकः । गोध्नश्च ब्रह्महा चौरः सर्वप्राणिवधे रतः ॥ ३० ॥

అతడు పిశునుడు, ధర్మద్వేషి, దేవద్రవ్యాన్ని అపహరించేవాడు; గోహంతకుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, దొంగ, మరియు సమస్త ప్రాణుల వధలో రతుడై ఉండేవాడు.

Verse 31

नित्यं निष्ठुरवक्ता च पापी वेश्यापरायणः । एवं स्थितः कियत्कालमनाहत्यं महदृचः ॥ ३१ ॥

అతడు నిత్యం కఠినవాక్యుడు, పాపి, వేశ్యాసక్తుడు. ఇలాంటి స్థితిలో ఉండి మహావిధి (కర్మఫల) దెబ్బ తగలకుండా ఎంతకాలం నిలువగలడు?

Verse 32

सर्वबन्धुपरित्यक्तो दुःखी वनमुपागतः । मृगमांसाशनो नित्यं तथा पान्थाविलुम्पकः ॥ ३२ ॥

అన్ని బంధువులచే విడిచిపెట్టబడి, దుఃఖంతో అతడు అడవికి వెళ్లాడు. నిత్యం మృగమాంసం తింటూ, మార్గంలో ప్రయాణికులను దోచే వాడిగా కూడా మారాడు.

Verse 33

एकाकी दुःखबहुलो न्यवसन्निर्जने वने । एकदा क्षुत्परिश्रान्तो निदाघार्त्तः पिपासितः ॥ ३३ ॥

ఒంటరిగా, దుఃఖభారంతో అతడు నిర్జన అడవిలో నివసించాడు. ఒకసారి ఆకలితో అలసి, గ్రీష్మతాపంతో బాధపడి, దాహంతో తపించాడు.

Verse 34

जीर्णं देवालयं विष्णोरपश्यं विजने वने । हंसकारण्डवाकीर्णं तत्समीपे महत्सरः ॥ ३४ ॥

నిర్జన అడవిలో నేను విష్ణువుని జీర్ణమైన దేవాలయాన్ని చూశాను; దాని సమీపంలో హంసలు, కారండవ పక్షులతో నిండిన మహాసరోవరం ఉంది.

Verse 35

पर्यन्तवनपुष्पौघच्छादितं तन्मुनीश्वर । अपिबं तत्र पानीयं तत्तीरे विगतश्रमः ॥ ३५ ॥

ఓ మునీశ్వరా, ఆ స్థలం చుట్టూ అడవి పూల సమూహాలతో కప్పబడి ఉంది. అక్కడ నేను నీరు తాగి, ఆ తీరం వద్ద విశ్రాంతి తీసుకొని నా శ్రమ తొలగింది.

Verse 36

फलानि जग्ध्वा शीर्णानि स्वयं क्षुच्च निवारिता । तस्मिञ्जीर्णीलये विष्णोनर्निवासं कृतकवानहम् ॥ ३६ ॥

కిందపడిన అతిపక్వ ఫలాలను తిని నేనే నా ఆకలిని తీర్చుకున్నాను. ఆ జీర్ణ గృహంలో విష్ణుపరాయణుడనై మనుష్యునివలె నివాసం చేసితిని.

Verse 37

जीर्णस्फुटितसंधानं तस्य नित्यमकारिषम् । पर्णैस्तृणैश्च काष्ठैघै र्गृहं सम्यक् प्रकल्पितम् ॥ ३७ ॥

ఆ గృహంలో జీర్ణమై పగిలిన భాగాలను నేను నిత్యం మరమ్మతు చేసి కలిపేవాడిని. ఆకులు, గడ్డి, కట్టెల ముడులతో ఆ కుటీరాన్ని చక్కగా సర్దేవాడిని.

Verse 38

स्वसुऱार्थं तु तद्भमिर्मया लिप्ता मुनीश्वर । तत्राहं व्याधवृत्तिस्थो हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ३८ ॥

ఓ మునీశ్వరా! మామగారి ప్రయోజనార్థం నేను ఆ నేలను లేపి సిద్ధం చేసితిని. అక్కడ నేను వేటగాడి జీవికతో ఉండి అనేక విధాల మృగాలను వధించితిని.

Verse 39

आजीवं वर्तय न्नित्यं वर्षाणां विंशतिः स्थितः । अथेयमागता साध्वी विन्ध्यदेशसमुद्भवा ॥ ३९ ॥

నిత్యం జీవికను సాగిస్తూ అతడు ఇరవై సంవత్సరాలు అలా నిలిచెను. ఆపై వింధ్యదేశంలో జన్మించిన ఒక సాధ్వీ స్త్రీ అక్కడికి వచ్చింది.

Verse 40

निषादकुलजा विप्रा नान्मा ख्याताऽवकोकिला । बन्धुवर्गपरित्यक्ता दुःखिता जीर्णविग्रहा ॥ ४० ॥

నిషాదకులంలో జన్మించిన ఆ బ్రాహ్మణీ ‘అవకోకిలా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. బంధువులచే విడిచిపెట్టబడి, దుఃఖితగా, శరీరమూ జీర్ణమై ఉండెను.

Verse 41

क्षुत्तृड्घर्मपरिश्रान्ता शोचन्ती स्वकृतं ह्यघम् । दैवयोगाकत्समायाताभ्रमन्ती विजने वने ॥ ४१ ॥

ఆకలి, దాహం, ఎండవేడితో అలసిపోయిన ఆమె తనే చేసిన పాపాన్ని తలచి విలపించింది; దైవయోగబలంతో అక్కడికి చేరి, నిర్మానుష్య అరణ్యంలో తిరుగుతూ ఉండింది।

Verse 42

ग्रीष्मतापार्द्दिता बाह्ये स्वान्ते चाधिनिपूडिता । इमां दुःखार्दितां दृष्ट्वा जाता मे विपुला दया ॥ ४२ ॥

గ్రీష్మతాపంతో బయట కాలిపోతూ, అంతరంగంలో హృదయవేదనతో నలిగిపోతూ ఉన్న ఆమెను దుఃఖార్తగా చూసి, నాలో అపారమైన కరుణ ఉద్భవించింది।

Verse 43

दत्तं मया जलं चास्यै मांसं वन्यफलानि च । गतश्रमात्वियं ब्रह्मन्मया पृष्टा यथा तथम् ॥ ४३ ॥

నేను ఆమెకు నీరు ఇచ్చాను; అలాగే మాంసం, అడవి పండ్లను కూడా ఇచ్చాను. ఆమె అలసట తీరిన తరువాత, ఓ బ్రాహ్మణా, సందర్భానుసారం నేను ఆమెను ప్రశ్నించాను।

Verse 44

अवेदयत्स्ववृत्तान्तं तच्छृणुष्व महामुने । नान्मावकोकिला चाहं निषादकुलसम्भवा ॥ ४४ ॥

ఆమె తన వృత్తాంతాన్ని చెప్పింది—“ఓ మహామునీ, వినండి. నేను వాకోకిలను కాదు; నేను నిషాద కులంలో జన్మించినదాన్ని.”

Verse 45

दारुकस्य सुता चाहं विन्ध्यपर्वतवासिनी । परस्वहारिणी नित्यं सदा पैशुन्यवादिनी ॥ ४५ ॥

“నేను దారుకుని కుమార్తెను, వింధ్య పర్వతాలలో నివసించేదాన్ని; నిత్యం పరుల ధనాన్ని దోచుకునేదాన్ని, ఎల్లప్పుడూ దూషణ మాటలు పలికేదాన్ని.”

Verse 46

पुंश्चलूत्येवमुक्त्वा तु बन्धुवर्गैः समुज्झिता । कियत्कालं ततः पत्या भृताहं लोकनिन्दिता ॥ ४६ ॥

ఈ విధంగా “పుంశ్చలీ” అని దూషించగా నా బంధువులే నన్ను విడిచిపెట్టారు. తరువాత కొంతకాలం భర్త నన్ను పోషించినా, నేను లోకనిందలోనే జీవించాను।

Verse 47

दैवात्सोऽपि गतो लोकं यमस्यात्र विहाय माम् । कान्तारे विजने चैका भ्रमन्ती दुःखपीडिता ॥ ४७ ॥

దైవవశాత్ అతడూ నన్ను ఇక్కడ విడిచి యమలోకానికి వెళ్లిపోయాడు. నేను ఒంటరిగా, జనసంచారం లేని అరణ్యంలో దుఃఖపీడితగా తిరుగుతున్నాను।

Verse 48

दैवात्त्वत्सविधं प्राप्ता जीविताहं त्वयाधुना । इत्येवं स्वकृतं कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ४८ ॥

“దైవవశాత్ నేను మీ సన్నిధికి వచ్చాను; ఇప్పుడు మీ వల్లనే నేను జీవించి ఉన్నాను.” అని చెప్పి, తాను చేసిన సమస్త కర్మవృత్తాంతాన్ని నాకు పూర్తిగా తెలిపింది।

Verse 49

ततो देवालये तस्मिन्दम्पतीभावमाश्रितौ । स्थितौ वर्षाणि दश च आवां मांसफलाशिनौ ॥ ४९ ॥

తరువాత ఆ దేవాలయంలోనే మేము దంపతుల స్థితిని స్వీకరించాము. పది సంవత్సరాలు అక్కడే ఉండి, మాంసం మరియు ఫలాలు తిని జీవించాము।

Verse 50

एकदा मद्यपानेन प्रमत्तौ निर्भरैमुने । तत्र देवालये रात्रौ मुदितौ मांसभोजनात् ॥ ५० ॥

ఒకసారి, ఓ మునీ, మద్యపానంతో మత్తెక్కి నిర్బంధం లేకుండా ఉన్న ఆ ఇద్దరూ ఆ దేవాలయంలో రాత్రి గడిపారు; మాంసభోజనంతో ఆనందించారు।

Verse 51

तनुवस्त्रापरिज्ञानौ नृत्यं चकृव मोहितौ । प्रारब्धकर्म भोगान्तमावां युगपदागतौ ॥ ५१ ॥

మోహగ్రస్తులమై మేము దేహవస్త్రాల జ్ఞానాన్ని కోల్పోయి నాట్యమాడితిమి. అలాగే ఒకే వేళ కలసి, ప్రారంభమైన (ప్రారబ్ధ) కర్మభోగాంతాన్ని చేరితిమి.

Verse 52

यमदूतास्तदायाताः पाशहस्ता भयंकराः । नेतुमावां नृत्यरतौ सुधोरां यमयातनाम् ॥ ५२ ॥

అప్పుడు యమదూతలు వచ్చారు—పాశాలు చేతబట్టి భయంకరులై—నాట్యంలో లీనమైన మమ్మల్ని ‘సుధోరా’ అనే యమయాతనా స్థలానికి తీసుకుపోవడానికి.

Verse 53

ततः प्रसन्नो भगवान्कर्मणा मम मानद । देवावसथसंस्कारसंज्ञितेन कृतेन नः ॥ ५३ ॥

హే మానదా! అప్పుడు ‘దేవావసథ-సంస్కార’మని పిలువబడే మా కృతకర్మచేత—నా ఆ కార్యం వల్ల—భగవంతుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 54

स्वदूतान्प्रेषयामास स्वभक्तावनतत्परः । ते दूता देवदेवस्य शङ्खचक्र गदाधराः ॥ ५४ ॥

స్వభక్తులను కాపాడటంలో నిత్యం తత్పరుడైన భగవంతుడు తన దూతలను పంపెను. దేవదేవుని ఆ దూతలు శంఖ-చక్ర-గదలను ధరించియున్నారు.

Verse 55

सहस्रसूर्यासंकाशाः सर्वे चारुचतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा हारिणो वनमालिनः ॥ ५५ ॥

వారందరూ సహస్ర సూర్యుల వలె ప్రకాశించిరి; ప్రతి ఒక్కరూ సుందర చతుర్భుజులు. కిరీట-కుండలధారులు, మనోహరాకారులు, వనమాలలతో అలంకృతులు.

Verse 56

दिशो वितिमिरा विप्र कुर्वन्तः स्वेन तेजसा । भयंकरान्याशहस्तान्दंष्ट्रिणो यमकिङ्करान् ॥ ५६ ॥

హే విప్రా! వారు తమ స్వతేజస్సుతో దిక్కులను చీకటిరహితంగా చేసిరి—భయంకరులు, శీఘ్రహస్తులు, దంష్ట్రలుగల యమకింకరులు।

Verse 57

आवयोग्राहणे यत्तानृचुः कृष्णपरायणाः ॥ ५७ ॥

అధ్యయన-గ్రహణ సమయమున కృష్ణపరాయణ భక్తులు ఆ ఋక్‌మంత్రాలను విధివిధానంగా జపించిరి।

Verse 58

विष्णुदूता ऊचुः । भो भो क्रूरा दूराचारा विवेकपरिवर्जिताः । मुञ्चध्वमेतौ निष्पापौ दम्पती हरिवल्लभौ ॥ ५८ ॥

విష్ణుదూతలు పలికిరి—“హో హో క్రూరులారా! దురాచారులారా, వివేకరహితులారా! ఈ నిర్పాప దంపతులను విడిచిపెట్టండి; వీరు హరివల్లభులు।”

Verse 59

विवेकस्त्रिषु लोकेषु संपदामादिकारणम् । अपापे पापधीर्यस्तु तं विद्यात्पुरुषाधमम् ॥ ५९ ॥

త్రిలోకాలలో వివేకమే సమస్త సత్యసంపదలకు ఆదికారణము; పాపం లేనిచోట పాపబుద్ధి కలవాడిని పురుషాధముడని తెలుసుకొనుము।

Verse 60

पापे त्वपापधीर्यस्तु तं विद्यादधमाधमम् ॥ ६० ॥

పాపంలోనూ తన్ను నిర్పాపుడనుకొని యుండువాడిని అధమాధముడని తెలుసుకొనుము।

Verse 61

यमदूता ऊचुः । युष्माभिः सत्यमेवोक्तं किं त्वेतौ पापिसत्तमौ । यमेन पापिनो दण्ड्यास्तन्नेष्यामो वयं त्विमौ ॥ ६१ ॥

యమదూతలు అన్నారు—మీరు నిజమే చెప్పారు; కానీ వీరిద్దరూ మహాపాపులు. పాపులను యముడు శిక్షిస్తాడు; అందుకే వీరిద్దరిని మేము తీసుకెళ్తాము.

Verse 62

श्रुतिप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः । धर्माधर्मविवेकोऽयं तन्नेष्यामो यमान्तिकम् ॥ ६२ ॥

శ్రుతి (వేద) ఆజ్ఞాపించినదే ధర్మం; దానికి విరుద్ధమే అధర్మం. ఇదే ధర్మాధర్మ వివేకం; అందుకే ఇతనిని యముని సన్నిధికి తీసుకెళ్తాము.

Verse 63

एतच्त्छुवातिकुपिता विष्णुदूता महौजसः । प्रत्यूचूस्तान्यमभटानधर्मे धर्ममानिनः ॥ ६३ ॥

ఇది విని మహౌజస్సుగల విష్ణుదూతలు అత్యంత కోపించారు; అధర్మంలో ఉండి కూడా తాము ధర్మవంతులమని భావించిన యమభటులకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పారు.

Verse 64

विष्णदूता ऊचुः । अहो कष्टं धर्मदृशामधर्मः स्पृशते सभाम् । सम्यग्विवेकशून्यानां निदानं ह्यापदां महत् ॥ ६४ ॥

విష్ణుదూతలు అన్నారు—అయ్యో, ఎంత దుఃఖకరం! ధర్మాన్ని చూచి నిలుపుదల చేసే వారి సభలోకూడా అధర్మం ప్రవేశించింది. సమ్యగ్వివేకం లేనివారికి ఇది మహా ఆపదలకు కారణమవుతుంది.

Verse 65

तर्काणाद्यविशेषेण नरकाध्यक्षतां गताः । यूयं किमर्थमद्यापि कर्त्तुं पापानि सोद्यमाः ॥ ६५ ॥

తర్కవాదములు మొదలైన వాటిలో నిజమైన వివేకం లేక మీరు నరకాధ్యక్షులయ్యారు. అయినా ఇప్పటికీ పాపకార్యాలు చేయడానికి ఎందుకు ఉత్సాహపడుతున్నారు?

Verse 66

स्वकर्मक्षयपर्यन्तं महापातकिनोऽपि च । तिष्टन्ति नरके घोरे यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ६६ ॥

తమ తమ కర్మఫలక్షయం అయ్యే వరకు మహాపాతకులైనవారుకూడా ఘోర నరకంలో నిలిచివుంటారు—చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంతకాలం.

Verse 67

पूर्वसंचितपापानामदृष्ट्वा निष्कृतिं वृथा । किमर्थं पापकर्माणि करिष्येऽथ पुनः पुनः ॥ ६७ ॥

పూర్వసంచిత పాపాలకు నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం నేను చూడకపోతే, అంతా వ్యర్థమే; మరి నేను మళ్లీ మళ్లీ పాపకర్మలు ఎందుకు చేయాలి?

Verse 68

श्रुतिप्रणिहितो धर्मः सत्यं सत्यं न संशयः । किन्त्वाभ्यां चरितान्धर्मान्प्रवक्ष्यामो यथातथम् ॥ ६८ ॥

ధర్మం శ్రుతి ద్వారా స్థాపితమైనదే—ఇది సత్యం, సత్యం, సందేహం లేదు; అయినా ఆ ఇద్దరు ఆచరించిన ధర్మాలను యథాతథంగా మేము వివరిస్తాము.

Verse 69

एतौ पापविनिर्मुक्तौ हरिशुश्रूषणे रतौ । हरिणात्रायमाणौ च मुञ्चध्वमविलम्बितम् ॥ ६९ ॥

ఈ ఇద్దరూ పాపవిముక్తులు, హరి-శుశ్రూషలో రతులు, స్వయంగా హరి వారిని కాపాడుతున్నాడు—కాబట్టి ఆలస్యం లేకుండా విడిచిపెట్టండి.

Verse 70

एषा च नर्तनं चक्रे तथैव ध्वजरोषणम् । अन्तकाले विष्णुगृहे तेन निष्पापतां गतौ ॥ ७० ॥

ఆమె నృత్యం చేసింది, అలాగే ధ్వజాన్ని ఎత్తించి/ధ్వనింపజేసింది; అంత్యకాలంలో ఆ కర్మఫలంతో ఆమె విష్ణుగృహాన్ని పొందీ పాపరహితురాలైంది.

Verse 71

अन्तकाले तु यन्नाम श्रुत्वोक्त्वापि च वै सकृत् । लभते परमं स्थानं किमु शूश्रूषणे रताः ॥ ७१ ॥

అంత్యకాలంలో ఆ నామాన్ని కేవలం విని ఒక్కసారి పలికినంత మాత్రాన పరమపదం లభిస్తే, నిత్యంగా శుశ్రూషా-సేవలో రతులైన వారు ఎంత అధికంగా పొందుదురు!

Verse 72

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । कृष्णसेवी नरोऽन्तेऽपि लभते परमां गतिम् ॥ ७२ ॥

మహాపాతకాలతో కూడినవాడైనా, ఉపపాతకాలతో కలుషితుడైనా—కృష్ణసేవలో రతుడైన నరుడు అంత్యకాలంలో కూడా పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 73

यतीनां विष्णुभक्तानां परिचर्या परायणाः । ते दूताः सहसा यान्ति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ७३ ॥

విష్ణుభక్త యతుల పరిచర్యలో పరాయణులైన వారు, ప్రభువు దూతలవలె, పాపులైనా సరే, సహసా పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 74

मुहुर्तं वा मुहुर्तार्द्धं यस्तिष्टोद्धरिमन्दिरे । सोऽपि याति परं स्थानं किमुद्वात्रघिंशवत्सरान् ॥ ७४ ॥

హరి మందిరంలో ఒక ముహూర్తం—లేదా అర్ధ ముహూర్తం—నిలిచినవాడుకూడా పరమపదాన్ని పొందుతాడు; మరి సంవత్సరాల తరబడి ఉండేవాడి సంగతి ఏమనాలి!

Verse 75

उपलेपनकर्त्तारौ संमार्जनपरायणौ । एतौ हरिगृहे नित्यं जीर्णशीर्णाधिरोपकौ ॥ ७५ ॥

వారు ఉపలేపనం చేయువారు, సంమార్జనంలో పరాయణులు; హరిగృహంలో నిత్యం జీర్ణ-శీర్ణమైన వాటిని పునరుద్ధరించి మరమ్మతు చేస్తారు.

Verse 76

जलसेचनकर्त्तारौ दीपदौ हरिमन्दिरे । कथमेतौ महाभागौ यातनाभोगमर्हथ ॥ ७६ ॥

హరి మందిరంలో జలసేచనం చేసి దీపం అర్పించే ఈ ఇద్దరు మహాభాగ భక్తులు యాతనా-భోగానికి ఎలా అర్హులు అవుతారు?

Verse 77

इत्युक्ता विष्णुदूतास्ते च्छित्वा पाशांस्तदैव हि । आरोप्यावां विमानाग्रयं ययुर्विष्णोः परं पदम् ॥ ७७ ॥

ఇలా చెప్పబడగానే విష్ణుదూతులు వెంటనే పాశాలను తెంచి, ఆ ఇద్దరినీ శ్రేష్ఠ విమానంపై ఎక్కించి విష్ణువు పరమపదానికి వెళ్లారు.

Verse 78

तत्र सामीप्यमापन्नौ देवदेवस्य चक्रिणः । दिव्यान्भोगान्भुक्तवन्तौ तावत्कालं मुनीश्वर ॥ ७८ ॥

అక్కడ దేవదేవుడైన చక్రధారి సన్నిధిని పొందిన వారు, ఓ మునీశ్వరా, ఆ కాలమంతా దివ్య భోగాలను అనుభవించారు.

Verse 79

दिव्यान्भोगांस्तु तत्रापि भुक्त्वा यातौ महीमिमाम् । अत्रापि संपदतुला हरिसेवाप्रसादतः ॥ ७९ ॥

అక్కడ కూడా దివ్య భోగాలను అనుభవించి వారు ఈ భూమికి తిరిగి వచ్చారు; ఇక్కడ కూడా హరి సేవా ప్రసాదంతో వారికి సమానమైన సంపద లభించింది.

Verse 80

अनिच्छया कृतेनापि सेवनेन हरेर्मुने । प्राप्तमीदृक् फलं विप्र देवानामपि दुर्लभम् ॥ ८० ॥

ఓ మునీ, ఓ విప్రా, కోరిక లేకుండా చేసిన హరి సేవతో కూడా ఇలాంటి ఫలం లభిస్తుంది; అది దేవతలకు కూడా దుర్లభం.

Verse 81

इच्छयाराध्य विश्वेशं भक्तिभावेन माधवम् । प्राप्स्यावः परमं श्रेय इति हेतुर्निरुपितः ॥ ८१ ॥

స్వేచ్ఛతో భక్తిభావంతో విశ్వేశ్వరుడైన మాధవుని ఆరాధిస్తే మనము పరమ శ్రేయస్సును పొందుదుము—ఇదే కారణమని స్పష్టంగా నిరూపించబడింది।

Verse 82

अवशेनापि यत्कर्म कृतं स्यात्सुमहत्फलम् । जायते भूमिदेवेन्द्र किं पुनः श्रद्धया कृतम् ॥ ८२ ॥

హే భూమిదేవేంద్రా! అనుకోకుండా చేసిన కర్మ కూడా అత్యంత మహత్తర ఫలాన్ని ఇస్తుంది; మరి శ్రద్ధా-భక్తితో చేసినదైతే ఎంత ఎక్కువ ఫలదాయకమో!

Verse 83

एतदुक्तं निशम्यासौ स मुनीन्द्रो विभण्डकः । प्रशस्य दम्पती तौ तु प्रययौ स्वतपोवनम् ॥ ८३ ॥

ఈ మాటలు విని మునీంద్రుడు విభాండకుడు ఆ దంపతులను ప్రశంసించి, తన తపోవనానికి బయలుదేరాడు।

Verse 84

तस्माज्जानीहि देवर्षे देवदेवस्य चक्रिणः । परिचर्या तु सर्वेषां कामधेनूपमा स्मृता ॥ ८४ ॥

కాబట్టి హే దేవర్షీ! దేవదేవుడైన చక్రధారి ప్రభువు సేవ సమస్తులకు కామధేనువులా స్మరించబడుతుంది।

Verse 85

हरिपूजापराणां तु हरिरेव सनातनः । ददाति परमं श्रेयः सर्वकामफलमप्रदः ॥ ८५ ॥

హరిపూజలో నిమగ్నులైన వారికి సనాతనుడైన హరియే పరమ శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తాడు; సముచిత కోరికల ఫలాన్ని ఆయన ఎప్పుడూ నిరాకరించడు।

Verse 86

य इदं पुण्यमाख्यानं सर्वपापप्रणाशनम् । पठेच्च श्रृणुयाद्वापि सोऽपि याति परां रातिम् ॥ ८६ ॥

ఈ పుణ్యాఖ్యానం సర్వపాపనాశకము; దీనిని పఠించినవాడు గాని, శ్రవణమాత్రం చేసినవాడుగాని, అతడును పరమగతిని పొందును।