The Exposition of the Saptamī Vow Observed Across Twelve Months (Saptamī-vrata-prakāśana)

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि सप्तम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

సనాతనుడు పలికెను—హే నారదా, వినుము; నేను సప్తమి వ్రతములను చెప్పుదును. వాటిని భక్తితో ఆచరించినవాడు సూర్యదేవుని సాయుజ్యమును పొందును.

Verse 2

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत् । स्थंडिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते ॥ २ ॥

చైత్ర మాస శుక్ల సప్తమినాడు బహిరంగంగా స్నానం చేయవలెను; గోమయంతో లేపి, గౌరమృత్తికతో పరచిన స్థండిలంపై విధిగా ఆచరించాలి.

Verse 3

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम् । विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ ॥ ३ ॥

అష్టదళ పద్మాన్ని చిత్రించి, దాని కర్ణికలో ‘విభావ’ను స్థాపించాలి; తూర్పు దళంపై ధాతుతో నిర్మితమైన ఇద్దరు దేవతలను విన్యసించాలి.

Verse 4

आग्नेयं च न्यसेन्पत्रे गंधर्वौ कृतकारकौ । दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम् ॥ ४ ॥

ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దళంపై ‘కృత’ ‘కారక’ అనే ఇద్దరు గంధర్వులను స్థాపించాలి; అలాగే దక్షిణ దళంపై రెండు రాక్షసులను కూడా విన్యసించాలి.

Verse 5

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैर्ऋते मुनिसत्तम । काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ ॥ ५ ॥

హే మునిశ్రేష్ఠా, నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దళంపై రెండు ఆకృతులను స్థాపించాలి; పడమర దళంపై ‘కృతచారక’గా ప్రసిద్ధమైన కాద్రవేయ మహానాగ ద్వయాన్ని విన్యసించాలి.

Verse 6

वायव्य यातुधानौ द्वौ उत्तरे च ऋषिद्वयम् । ऐशान्ये विन्यसेत्पत्पे ग्रहमेको द्विजोत्तम ॥ ६ ॥

వాయవ్య దిశలో రెండు యాతుధానులను స్థాపించి, ఉత్తర దిశలో ఇద్దరు ఋషుల యుగ్మాన్ని ఉంచాలి. ఈశాన్యంలో పద్మ-యంత్రంపై ఒకే గ్రహాన్ని స్థాపించాలి, ఓ ద్విజోత్తమా।

Verse 7

तेषां संपूजनं कार्यं गंधमाल्यानुलेपनैः । दीपैर्धूपैः सनैवेद्यैस्तांबूलक्रमुकादिभिः ॥ ७ ॥

వారిని గంధం, మాలలు, అనులేపనాలతో సమ్యక్‌గా పూజించాలి. దీపాలు, ధూపం, నైవేద్యం మరియు తాంబూలం, సుపారీ మొదలైనవి సమర్పించాలి।

Verse 8

एवं संपूज्य होमं तु घृतेनाष्टशतं चरेत् । सूर्यस्याष्टाष्ट चान्येषां प्रदद्यादाहुतीः क्रमात् ॥ ८ ॥

ఇలా సమ్యక్ పూజించి, నెయ్యితో ఎనిమిది వందల సార్లు హోమం చేయాలి. తరువాత క్రమంగా సూర్యునికి అరవై నాలుగు, అలాగే ఇతరులకు కూడా ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 9

नाममंत्रेण वेद्यां वा ततः पूर्णाहुतिं ददेत् । दक्षिणा च ततो देया द्विजेभ्यः शक्तितो द्विज ॥ ९ ॥

తరువాత నామమంత్రంతో (లేదా వేదికపై) పూర్ణాహుతిని సమర్పించాలి. ఆపై, ఓ ద్విజా, సామర్థ్యానుసారం బ్రాహ్మణులకు దక్షిణను ఇవ్వాలి।

Verse 10

एतत्कृत्वा विधानं तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । देहांते मण्डलं भानोर्भत्त्वा गच्छेत्परं पदम् ॥ १० ॥

ఈ విధానాన్ని ఆచరించినవాడు సమస్త సౌఖ్యాన్ని పొందుతాడు. దేహాంతంలో సూర్యమండలాన్ని భేదించి పరమపదాన్ని చేరుతాడు।

Verse 11

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी स्वयम् । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात् ॥ ११ ॥

వైశాఖ శుక్లపక్ష సప్తమినాడు ముని జహ్ను క్రోధవశాత్ స్వయంగా జాహ్నవీ గంగను త్రాగి, తరువాత తన కుడి చెవి రంధ్రం ద్వారా మళ్లీ విడుదల చేశాడు।

Verse 12

तां तत्र पूजयेत्स्नात्वा प्रत्यूषे विमले जले । गंधपुष्पाक्षताद्यैश्च सर्वैरेवोपचारकैः ॥ १२ ॥

ప్రత్యూషకాలంలో నిర్మలమైన జలంలో స్నానం చేసి అక్కడే దేవిని పూజించాలి; గంధం, పుష్పం, అక్షతలు మొదలైన సమస్త ఉపచారాలతో అర్చించాలి।

Verse 13

ततो घटसहस्रं तु देयं गंगाव्रते त्विदम् । भक्त्या कृतं सप्तकुलं नयेत्स्वर्गमसंशयः ॥ १३ ॥

అందువల్ల ఈ గంగా వ్రతంలో వెయ్యి ఘటాల దానం చేయాలి. భక్తితో చేసినచో అది సందేహం లేకుండా ఏడు తరాల కులాన్ని స్వర్గానికి నడిపిస్తుంది।

Verse 14

कमलव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते । तिलमात्रं तु सौवर्णं विधाय कमलं शुभम् ॥ १४ ॥

ఇక్కడ కమల వ్రతమూ చెప్పబడింది; ఇప్పుడు దాని విధి చెప్పబడుతోంది. నువ్వు గింజంత పరిమాణంలో శుభమైన స్వర్ణ కమలాన్ని తయారు చేయాలి।

Verse 15

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गंधधूपादिनार्चयेत् । नमस्ते पद्महस्ताय नमस्ते विश्वधारिणे ॥ १५ ॥

రెండు వస్త్రాలతో ఆవరించి గంధం, ధూపం మొదలైనవాటితో అర్చించాలి; ఇలా పలకాలి— “పద్మహస్తాయ నమః, విశ్వధారిణే నమః।”

Verse 16

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोऽस्तु ते । इति संप्रार्थ्य देवेशं सूर्ये चास्तमुपागते ॥ १६ ॥

హే దివాకరా! నీకు నమస్కారం; హే ప్రభాకరా! నీకు ప్రణామం. ఇలా దేవేశుని భక్తితో ప్రార్థించి, సూర్యుడు అస్తమించగా కర్మ సమాప్తమైంది।

Verse 17

सोदकुंभं तु तत्पद्मं कपिलां च द्विजेऽर्पयेत् । तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परेऽहनि ॥ १७ ॥

జలంతో నిండిన కుంభం, ఆ పద్మం, కపిలా గోవును బ్రాహ్మణునికి అర్పించాలి. ఆ రోజున ఉపవాసం చేసి, మరునాడు భోజనం చేయాలి।

Verse 18

संभोज्य ब्राह्मणान्भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात् । निबव्रतं च तत्रेव तद्विधानं श्रृणुष्व मे ॥ १८ ॥

భక్తితో బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినవాడు వ్రతఫల సంపూర్ణతను పొందుతాడు. అలాగే అక్కడే వ్రతసమాప్తి నియమాన్ని ఆచరించు; దాని విధానాన్ని నన్ను విను।

Verse 19

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम । खखोल्कायेति मंत्रेण प्रणवाद्येन नारद ॥ १९ ॥

హే ద్విజోత్తమా! భాస్కరుని పూజ నింబపత్రాలతో చేయాలని స్మృతిలో చెప్పబడింది. హే నారదా! ప్రణవ ‘ఓం’తో ప్రారంభమై ‘ఖఖోల్కాయ’ మంత్రంతో చేయాలి।

Verse 20

निंबपत्रं ततोऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः । द्विजान्परेऽह्नि संभोज्य स्वयं भुंजीत बंधुभिः ॥ २० ॥

తర్వాత నింబపత్రాలు తిని, మౌనం పాటిస్తూ నేలపై శయనించాలి. మరునాడు బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, ఆపై తాను బంధువులతో కలిసి భోజనం చేయాలి।

Verse 21

निंबपत्रव्रतं चैतत्कर्तॄणां सर्वसौख्यदम् । सप्तमी शर्कराख्यैषा प्रोक्ता तच्चापि मे श्रृणु ॥ २१ ॥

ఈ ‘నింబపత్ర వ్రతం’ ఆచరించువారికి సమస్త సౌఖ్యములను ప్రసాదించును. ఈ సప్తమీ ‘శర్కరా’ అని ప్రకటించబడింది; అది కూడా నన్ను వినుము.

Verse 22

अमृतं पिबतो हस्तात्सूर्यस्यामृतबिंदवः । निष्पेतुर्भुवि चोत्पन्नाः शालिमुद्गयवेक्षवः ॥ २२ ॥

సూర్యుడు అమృతం పానము చేయుచుండగా ఆయన చేతి నుండి అమృతబిందువులు జారిపడ్డాయి. అవి భూమిపై పడి వరి, పెసలు, యవము, చెరకు అయ్యాయి.

Verse 23

शर्करा च ततस्तस्मादिक्षुसारामृतोपमा । इष्टा रवेरतः पुण्या शर्करा हव्यकव्ययोः ॥ २३ ॥

ఆ చెరకు సారము నుండి అమృతసమానమైన శర్కర జన్మించింది. అందువల్ల శర్కర రవికి ప్రియమైనది; దేవహవ్యములకును పితృకవ్యములకును పుణ్యప్రదమైనది.

Verse 24

शर्करासप्तमी चैव वाजिमेधफलप्रदा । सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी ॥ २४ ॥

‘శర్కరా సప్తమీ’ వ్రతము అశ్వమేధ యజ్ఞఫలమును ప్రసాదించును. ఇది సమస్త దుఃఖములను శమింపజేసి, పుత్రసంతతిని మరియు వంశవృద్ధిని పెంపొందించును.

Verse 25

अस्यांतु शर्करादानं शर्कराभोजनं तथा । कर्तव्यं हि प्रयत्नेन व्रतमेतद्रविप्रियम् ॥ २५ ॥

ఈ రోజున శర్కర దానమును, శర్కర భోజనమును కూడా శ్రద్ధతో తప్పక చేయవలెను; ఎందుకంటే ఈ వ్రతము రవికి (సూర్యునికి) అత్యంత ప్రియమైనది.

Verse 26

यः कुर्यात्परया भक्त्या स वै सद्गतिमाप्नुयात् । ज्येष्ठे तु शुक्लसप्तम्यां जात इंद्रो रविः स्वयम् ॥ २६ ॥

ఇదిని పరమభక్తితో ఆచరించువాడు నిశ్చయంగా ఉత్తమ సద్గతిని పొందును. జ్యేష్ఠమాస శుక్లసప్తమినాడు స్వయంగా ఇంద్రుడు రవిరూపంగా జన్మించాడు.

Verse 27

तं संपूज्य विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । स्वर्गतिं लभते विप्र देवेंद्रस्य प्रसादतः ॥ २७ ॥

హే విప్రా! విధివిధానంగా ఆయనను పూజించి, ఉపవాసంతో ఇంద్రియనిగ్రహం చేసినవాడు దేవేంద్ర ఇంద్రుని ప్రసాదంతో స్వర్గగతిని పొందును.

Verse 28

आषाढशुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः । जातस्तं तत्र संप्रार्च्य गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २८ ॥

ఆషాఢమాస శుక్లసప్తమినాడు భాస్కరుడు ‘వివస్వాన్’ అనే నామంతో ప్రదర్శితుడయ్యాడు. కనుక అక్కడ ఆయనను గంధం, పుష్పం మొదలైనవి విడివిడిగా సమర్పించి విధిగా ఆరాధించాలి.

Verse 29

लभते सूर्यसायुज्यं विप्रेंद्रात्र न संशयः । श्रावणे शुक्लसप्तम्यामव्यंगाख्यं व्रतं शुभम् ॥ २९ ॥

హే విప్రేంద్రా! ఇందులో సందేహం లేదు—శ్రావణమాస శుక్లసప్తమినాడు ‘అవ్యంగ’ అనే ఈ శుభవ్రతాన్ని ఆచరించువాడు సూర్యసాయుజ్యాన్ని పొందును.

Verse 30

कार्पासं तु चतुर्हस्तं सार्द्ध वस्त्रं हि गोपतेः । पूजांते प्रीतये देयं व्रतमेतच्छुभावहम् ॥ ३० ॥

గోపతి ప్రీతికోసం పూజాంతంలో నాలుగు హస్తాల కొలత గల పత్తి వస్త్రాన్ని, తగిన వస్త్రంతో కూడి, సమర్పించాలి. ఈ వ్రతం శుభప్రదం.

Verse 31

यदि चेद्धस्तयुक्तेयं तदा स्यात्पापनाशिनी । अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत् ॥ ३१ ॥

ఈ వ్రతము/పుణ్యకాలము హస్త నక్షత్రంతో యుక్తమైతే అది పాపనాశిని అవుతుంది. అందులో చేసిన దానం, జపం, హోమం—అన్నీ అక్షయ పుణ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 32

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याममुक्ताभरणव्रतम् । सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

భాద్ర మాసం శుక్ల పక్ష సప్తమినాడు ‘అముక్తాభరణ’ అనే వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఈ వ్రతంలో సోమస్వరూప మహేశ్వరుడు (శివుడు) పూజించవలెనని చెప్పబడింది.

Verse 33

गंगादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम् । प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत्सर्वकामसमृद्धये ॥ ३३ ॥

గంగాజలము మొదలైనవాటితో ప్రారంభించి షోడశోపచారాలతో (దేవుని) సమ్యక్ పూజించాలి. ప్రార్థించి, నమస్కరించి, తరువాత విసర్జన/సమాప్తి చేయాలి—సర్వకామ సమృద్ధి కోసం.

Verse 34

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते । नालिकेरं च वृंताकं नारंगं बीजपूरकम् ॥ ३४ ॥

ఇది ‘ఫలసప్తమీ’; ఇప్పుడు దీని విధానం చెప్పబడుతోంది—కొబ్బరి, వంకాయ, నారింజ, మరియు బీజపూరకం (పెద్ద నిమ్మ/సిట్రన్) సమర్పించాలి/వాడాలి.

Verse 35

कूष्मांडं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै । महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम् ॥ ३५ ॥

కూష్మాండం (బూడిదగుమ్మడి), బృహతీ ఫలం, పూగం (సుపారీ) మొదలైన ఏడు ఫలాలను మహాదేవుని ఎదుట ఉంచి, తరువాత మరో చేతికి రక్షాసూత్రం కట్టాలి.

Verse 36

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रंथियुक्तं द्विजोत्तम । संपूज्य परया भक्त्या धारयेद्वामके करे ॥ ३६ ॥

హే ద్విజోత్తమా! ఏడు తంతువులతో, ఏడు ముడులతో కూడిన పవిత్రసూత్రాన్ని పరమభక్తితో పూజించి ఎడమ చేతిలో ధరించాలి।

Verse 37

स्त्री नरो दक्षिणे चैव यावद्वर्षं समाप्यते । संभोज्य विप्रान्सप्तैव पायसेन विसृज्यस तान् ॥ ३७ ॥

స్త్రీయును పురుషునును దక్షిణారూపంగా పూర్తి ఒక సంవత్సరం వరకు ఇవ్వాలి. తరువాత ఏడు బ్రాహ్మణులకు పాయసం భోజనం పెట్టి గౌరవంగా వీడ్కోలు ఇవ్వాలి।

Verse 38

स्वयं भुंजीत मतिमान् व्रतसंपूर्तिहेतवे । फलानि तानि देयानि सप्तस्वपि द्विजेषु च ॥ ३८ ॥

వ్రతసంపూర్తి కోసం బుద్ధిమంతుడు తానే (వ్రతాహారం) భుజించాలి. అలాగే ఆ ఫలాలను ఏడు ద్విజులకు కూడా దానంగా ఇవ్వాలి।

Verse 39

एवं तु सप्त वर्षाणि कृत्वोपास्य यथाविधि । सायुज्यं लभते विप्र महादेवस्य तद्व्रती ॥ ३९ ॥

ఇలా నియమానుసారంగా ఏడు సంవత్సరాలు ఉపాసన చేసి, హే విప్రా, ఆ వ్రతధారి మహాదేవుని సాయుజ్యాన్ని (ఏకత్వాన్ని) పొందుతాడు।

Verse 40

आश्विने शुक्लपक्षे तु विज्ञेया शुभसप्तमी । तस्यां कृतस्नानपूजो वाचयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ४० ॥

ఆశ్విన శుక్లపక్షంలో శుభసప్తమి అని తెలుసుకోవాలి. ఆ రోజున స్నానపూజ చేసి ద్విజోత్తములతో పఠనం చేయించాలి।

Verse 41

आरभ्य कपिलांगां च संपूज्य प्रार्थयेत्ततः । त्वामहं दद्मि कल्याणि प्रीयतामर्यमा स्वयम् ॥ ४१ ॥

విధిని ఆరంభించి కపిలాంగాను యథావిధిగా పూజించి తరువాత ప్రార్థించాలి— “హే కల్యాణీ! నిన్ను (వివాహంగా) నేను దానం చేస్తున్నాను; స్వయంగా ఆర్యమా ప్రసన్నుడగుగాక।”

Verse 42

पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतोऽसि धर्मसम्भवा । इत्युक्त्वा वेदविदुषे दत्त्वा कृत्वा च दक्षिणाम् ॥ ४२ ॥

“నీవు సమస్త జగత్తును రక్షించు; ఎందుకంటే నీవు ధర్మసంభవం”— అని చెప్పి వేదవిద్వాంసునికి యథోచిత దక్షిణ సమర్పించాలి।

Verse 43

नमस्कृत्य स्वयं विप्र विसृजेत्प्राशयेत्वरवयम् । पंचगव्यं व्रतं चेत्थं विधाय श्वो द्विजोत्तमान् ॥ ४३ ॥

ముందుగా నమస్కరించి బ్రాహ్మణుడు స్వయంగా వారిని వీడనిచ్చి, తరువాత ఉత్తములను (అది) సేవింపజేయాలి. ఈ విధంగా పంచగవ్య వ్రతం చేసి మరునాడు ద్విజోత్తములను గౌరవించి భోజనం పెట్టాలి।

Verse 44

भोजयित्वा स्वयं चाद्यात्तदन्नं द्विजशेषितम् । कृतं ह्येतद्व्रतं विप्र सुभाष्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४४ ॥

ముందుగా ద్విజులకు భోజనం పెట్టి, తరువాత తానే ద్విజులు మిగిల్చిన అదే అన్నాన్ని భుజించాలి. ఓ విప్రా! శ్రద్ధతో, శుభవచనాలతో చేసినప్పుడే ఈ వ్రతం సమ్యక్‌గా పూర్తవుతుంది।

Verse 45

देवदेवप्रसादेन भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् । अथ कार्तिकशुक्लायां शाकाख्यं सप्तमीव्रतम् ॥ ४५ ॥

దేవదేవుని ప్రసాదంతో భోగమూ మోక్షమూ రెండూ లభిస్తాయి. ఇక కార్తిక శుక్లపక్షంలోని సప్తమి నాడు ఆచరించు ‘శాక’ అనే వ్రతం చెప్పబడుతోంది।

Verse 46

तस्यां तु सप्तशाकानि सस्वर्णकमलानि च । प्रदद्यात्सप्तविप्रेभ्यः शाकाहारस्ततः स्वयम् ॥ ४६ ॥

ఆ సందర్భంలో ఏడు రకాల శాకములు మరియు స్వర్ణకమల పుష్పములు ఏడు బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి; అనంతరం తానే శాకాహారంతో జీవించాలి।

Verse 47

द्वितीयेऽह्नि द्विजान्भोज्य दत्वा तेभ्योऽन्नदक्षिणाम् । विसृज्य बंधुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ४७ ॥

రెండవ రోజున ద్విజులను భోజనం చేయించి వారికి అన్నం మరియు దక్షిణ ఇవ్వాలి; తరువాత వారిని వీడ్కోలు చెప్పి, బంధువులతో కలిసి తానే భుజించాలి, వాక్సంయమంతో।

Verse 48

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥ ४८ ॥

మార్గశీర్ష మాస శుక్ల సప్తమిన ‘మిత్రవ్రతం’ అని చెప్పబడింది; విష్ణువின் దక్షిణ నేత్రమైనది—అదే ఇక్కడ దీని పవిత్ర తత్త్వరూపంగా స్థాపించబడింది।

Verse 49

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः । अतोऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज ॥ ४९ ॥

అదితి నుండి కశ్యపుని ద్వారా ‘మిత్ర’ అనే దివాకరుడు జన్మించాడు; కాబట్టి, ఓ ద్విజా, ఈ రోజున ఆయన పూజను విధివిధానంగా చేయాలి।

Verse 50

कृत्वा द्विजान्भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना । सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ५० ॥

క్రియను నిర్వహించి, ద్విజులను ఏడు రకాల మధుర పదార్థాలు మొదలైనవాటితో భోజనం చేయించాలి; స్వర్ణదక్షిణ ఇచ్చి గౌరవంతో వీడ్కోలు చెప్పి, తరువాత తానే భుజించాలి।

Verse 51

कृत्वैतद्विधिना लोकं सृर्य्यस्य व्रजति ध्रुवम् । द्विजो ब्राह्मं तथा शूद्रः सत्कुले जन्म चाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

ఈ విధానమున ప్రకారం దీనిని ఆచరించినవాడు నిశ్చయంగా సూర్యలోకమును పొందును. ద్విజుడు బ్రాహ్మణస్థితిని పొందును; శూద్రుడుకూడా సత్కులమున జన్మ పొందును.

Verse 52

पौषस्य शुक्लसप्तम्यां व्रतं चाभयसंज्ञितम् । उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं समभ्यर्च्य धरास्थितः ॥ ५२ ॥

పౌష మాస శుక్ల సప్తమిన ‘అభయ’ అనే వ్రతమును ఆచరించవలెను. ఉపవాసముండి, నేలపై నివసిస్తూ, ప్రాతః-మధ్యాహ్న-సాయంకాల సంధ్యలలో భానువును మూడుసార్లు సమ్యకంగా ఆరాధించవలెను.

Verse 53

क्षीरसिक्तान्नसंबद्धं मोदकं प्रस्थसंमितम् । द्विजाय दत्वा भोज्यान्यान्सप्ताष्टभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५३ ॥

పాలలో నానబెట్టిన అన్నముతో కలిపి ఒక ప్రస్థ పరిమాణమున్న మోదకమును సిద్ధం చేసి ఒక ద్విజునికి దానమివ్వాలి. అలాగే ఏడు లేదా ఎనిమిది బ్రాహ్మణులకు ఇతర భోజ్యములు మరియు దక్షిణను కూడా సమర్పించాలి.

Verse 54

पृथवी वा सुवर्णं वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् । अभयाख्यं व्रतं त्वेतत्सर्वस्याभयदं स्मृतम् ॥ ५४ ॥

భూమిని గానీ బంగారాన్ని గానీ దానం చేసి, అనంతరం తానే భోజనం చేయాలి. ఈ ‘అభయ’ వ్రతము సమస్తులకు అభయమును ప్రసాదించేదిగా స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 55

मार्तंडाख्यं व्रतं नाम कथयंति द्विजाः परे । एकमेवेति च प्रोक्तमेकदैवतया बुधैः ॥ ५५ ॥

కొంతమంది ఇతర పండిత ద్విజులు ‘మార్తండ’ అనే వ్రతమును వర్ణిస్తారు. జ్ఞానులు దీనిని ‘ఒక్కటే’ అని కూడా చెబుతారు, ఎందుకంటే ఇది ఏకదేవతా-కేంద్రంగా ఆచరించబడుతుంది.

Verse 56

माघे तु कृष्णसप्तम्यां व्रतं सर्वाप्तिसंज्ञकम् । समुपोष्य दिने तस्मिन्सम्पूज्यादित्यबिम्बकम् ॥ ५६ ॥

మాఘమాసంలో కృష్ణపక్ష సప్తమినాడు ‘సర్వాప్తి’ అనే వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఆ రోజున సంపూర్ణ ఉపవాసం చేసి విధివిధానంగా ఆదిత్యుని సూర్యబింబాన్ని పూజించాలి।

Verse 57

सौवर्णं गंधपुष्पाद्यैः कृत्वा रात्रौ च जागरम् । परेऽह्नि विप्रान्सम्भोज्य पायसेन तु सप्त वै ॥ ५७ ॥

సువర్ణమయ అర్పణాన్ని గంధపుష్పాదులతో సిద్ధం చేసి రాత్రంతా జాగరణ చేయాలి. మరుసటి రోజు పాయసంతో ఏడు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి।

Verse 58

दक्षिणां नालिकेराणि तेभ्यो दत्वा गुरुं ततः । सौवर्णं तु रवेर्बिम्बं युक्तं दक्षिणयान्यया ॥ ५८ ॥

ముందుగా వారికి నాళికేరాల రూపంలో దక్షిణ ఇవ్వాలి. ఆపై గురువుకు రవిబింబాన్ని సూచించే సువర్ణ చక్రాన్ని అదనపు దక్షిణతో సమర్పించాలి।

Verse 59

समर्प्य च भृशं प्रार्थ्य विसृज्याद्यात्स्वयं ततः । एतत्सर्वाप्तिदं नाम संप्रोक्तं सार्वकामिकम् ॥ ५९ ॥

అది సమర్పించి హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థించి, తరువాత విసర్జించి తానే వెళ్లాలి. ఇది ‘సర్వాప్తిద’ అనే నామంతో, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలను నెరవేర్చేదిగా చెప్పబడింది।

Verse 60

व्रतस्यास्य प्रभावेण द्वैतं सिध्येद्धि सर्वथा । माघस्य शुक्लसप्तम्यामचलाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ६० ॥

ఈ వ్రత ప్రభావంతో ద్వైత ఫలం సర్వథా సిద్ధిస్తుంది. మాఘమాస శుక్లపక్ష సప్తమినాడు ‘అచల’ అనే వ్రతం స్మరించబడింది।

Verse 61

त्रिलोचनजयंतीयं सर्वपापहरा स्मृता । रथाख्या सप्तमी चेयं चक्रवर्तित्वदायिनी ॥ ६१ ॥

ఈ త్రిలోచన-జయంతి సర్వపాపహరమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ‘రథా-సప్తమీ’ అనే ఈ సప్తమీ చక్రవర్తిత్వాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 62

अस्यां समर्च्य सवितुः प्रतिमां तु हैमीं हैमाश्वयुक्तरथगां तु ददेत्सहेभाम् । यो भावभक्तिसहितः स गतो हि लोकं शम्भोः स मोदत इहापि च भुक्तभोगः ॥ ६२ ॥

ఈ సందర్భంలో సవితృ (సూర్య) దేవుని స్వర్ణ ప్రతిమను విధిగా పూజించి, స్వర్ణ అశ్వయుక్త రథాన్ని ఏనుగులతో కూడ దానం చేయాలి. భావభక్తితో ఇది చేసే వాడు శంభు (శివ) లోకాన్ని పొందుతాడు; ఈ లోకంలోనూ భోగసంపదలను అనుభవించి ఆనందిస్తాడు.

Verse 63

भास्करी सप्तमी चेयं कोटिभास्वद्ग्रहोपमा । अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते ॥ ६३ ॥

ఇది భాస్కరీ సప్తమీ; కోటి ప్రకాశవంతమైన సూర్యుల సమాన కాంతిమయమైనది. ఈ రోజున అరుణోదయ వేళ స్నానం విధించబడింది.

Verse 64

अर्कस्य च बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै । निधाय शिरसि स्नायात्सप्तजन्माघशांतये ॥ ६४ ॥

అర్కం యొక్క ఏడు ఆకులు, బదరీ యొక్క ఏడు ఆకులు తలపై ఉంచి స్నానం చేయాలి; దీనివల్ల ఏడు జన్మల పాపాలు శాంతిస్తాయి.

Verse 65

पुत्रप्रदं व्रतं चात्र प्राहादित्यः स्वयं प्रभुः । यो माघसितप्तम्यां पूजयेन्मां विधानतः ॥ ६५ ॥

ఇక్కడ పుత్రప్రద వ్రతాన్ని స్వయంగా ప్రభువు ఆదిత్యుడు ప్రకటించాడు—మాఘ మాస శుక్ల సప్తమీనాడు విధిగా నన్ను పూజించే వాడు సంతానాన్ని పొందుతాడు.

Verse 66

तस्याहं पुत्रतां यास्ये स्वांशेन भृशतोषितः । तस्माज्जितेंद्रियो भूत्वा समुपोष्य दिवानिशम् ॥ ६६ ॥

అతనిపై నా స్వాంశముతో అత్యంత ప్రసన్నుడనై నేను అతని కుమారుడిగా జన్మిస్తాను. కాబట్టి ఇంద్రియజయుడై పగలు-రాత్రి విధిగా ఉపవాసం చేయవలెను.

Verse 67

पूजयेदपरे चाह्नि होमं कृत्वा द्विजां स्ततः । दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत् ॥ ६७ ॥

ఆపై దినాంతర భాగంలో హోమం చేసి, విధిగా పూజ నిర్వహించి, తరువాత ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) పెరుగు అన్నం, పాలు మరియు పాయసంతో భోజనం చేయించాలి.

Verse 68

अनेन विधिना यस् कुरुते पुत्रसप्तमीः । लभते स तु सत्पुत्रं चिरायुषमनामयम् ॥ ६८ ॥

ఈ విధానముతో పుత్రసప్తమీ వ్రతాన్ని ఆచరించువాడు దీర్ఘాయుష్కుడూ నిరోగుడూ అయిన సత్పుత్రుని పొందుతాడు.

Verse 69

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत् । अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपत्राणि चाश्नुयात् ॥ ६९ ॥

తపస్య (ఫాల్గుణ) మాస శుక్ల సప్తమీనాడు అర్కపుట అనే వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. అర్క ఆకులతో అర్క మొక్కను పూజించి, నియమాహారంగా అర్క ఆకులనే స్వీకరించాలి.

Verse 70

अर्कनाम जपेच्छश्वदित्थं चार्कपुटव्रतम् । धनदं पुत्रदं चैतत्सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ७० ॥

ఇలా నిరంతరం ‘అర్క’ నామజపం చేయాలి—ఇదే అర్కపుట వ్రతం. ఇది ధనమును, సంతానమును ప్రసాదించి, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 71

त्रिवर्गदामिति प्राहुः केचिदेतद्वतं द्विज । यज्ञव्रतं तथाप्यन्ये विधिवद्धोमकर्मणा ॥ ७१ ॥

హే ద్విజ! కొందరు ఈ వ్రతాన్ని ‘త్రివర్గదా’ అని అంటారు; మరికొందరు విధివిధానంగా హోమకర్మతో నిర్వహించబడుటవలన దీనిని ‘యజ్ఞవ్రతం’ అని పిలుస్తారు।

Verse 72

सर्वासु सर्वमासेषु सप्तमीषु द्विजोत्तमः । भास्कराराधनं प्रोक्तं सर्वकामिकमित्यलम् ॥ ७२ ॥

హే ద్విజోత్తమా! ప్రతి నెలలోని ప్రతి సప్తమీనాడు భాస్కరారాధన చెప్పబడింది—అది స్వయంగా సమృద్ధిగా ఉండి సమస్త కోరికలను నెరవేర్చేది।

Verse 73

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११६ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానము, చతుర్థ పాదములో ‘ద్వాదశమాసస్థిత సప్తమీవ్రత నిరూపణ’ అనే నామముగల నూట పదహారవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।