The Second Twelve-Month Vrata: Dvitīyā Observances and Their Fruits

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि द्वितीयाया व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोके महीयते ॥ १ ॥

సనాతనుడు పలికెను—హే విప్రా, వినుము; నేను నీకు ద్వితీయా వ్రతములను చెప్పుదును. వాటిని భక్తితో ఆచరించినవాడు బ్రహ్మలోకమున గౌరవింపబడును.

Verse 2

चैत्रशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं च सशक्तिकम् । हविष्यान्नेन गन्धाद्यैः स्तोष्य सर्वक्रतूद्भवम् ॥ २ ॥

చైత్ర శుక్ల ద్వితీయనాడు బ్రహ్మదేవుని ఆయన శక్తితో కూడ పూజించవలెను. హవిష్యాన్నము, గంధాదులతో సమస్త క్రతువులకు మూలమైనవానిని స్తుతించవలెను.

Verse 3

फलं लब्ध्वाखिलान्कामानंते ब्रह्मपदं लभेत् । अस्मिन्नेव दिने विप्र बालेंदुमुदितं परे ॥ ३ ॥

ఫలమును పొందినవాడు సమస్త కోరికలను సిద్ధింపజేసుకొని, అంతట బ్రహ్మపదమును పొందును. హే విప్రా, శుక్లపక్షమున బాలచంద్రుడు ఉదయించిన ఈ దినముననే ఇది జరుగును.

Verse 4

समभ्यर्च्य निशारंभे भुक्तिमुक्तिफलं भवेत् । अथवास्मिन्दिने भक्त्या दस्रावभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४ ॥

రాత్రి ఆరంభంలో విధివిధానంగా ఆరాధిస్తే భోగమూ మోక్షమూ అనే రెండు ఫలాలు లభిస్తాయి. లేదా ఈ రోజే భక్తితో దసరులను శ్రద్ధగా పూజిస్తే అదే ఫలం సిద్ధిస్తుంది॥४॥

Verse 5

सुवर्णरजते नेत्रे प्रदद्याच्च द्विजातये । पूर्णयात्राव्रते ह्यस्मिन्दध्ना वापि घृतेन च ॥ ५ ॥

ఈ పూర్ణయాత్రా వ్రతంలో ద్విజుడైన బ్రాహ్మణునికి బంగారం-వెండితో చేసిన నేత్రయుగ్మాన్ని దానం చేయాలి; దానితో పాటు పెరుగు లేదా నెయ్యి కూడా ఇవ్వాలి॥५॥

Verse 6

नेत्रव्रतं द्वादश वत्सरान्वै कृत्या भवेद्भूमिपतिर्द्विजेंद्र । सुरूपरूपोऽरिगणप्रतापी धर्माभिरामो नृपवर्गमुख्यः ॥ ६ ॥

హే ద్విజేంద్రా! పన్నెండు సంవత్సరాలు విధిగా నేత్రవ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు భూమిపతిగా అవుతాడు—సుందరరూపుడు, శత్రుసమూహాలపై ప్రతాపవంతుడు, ధర్మంలో రమించే వాడు, రాజవర్గంలో అగ్రగణ్యుడు॥६॥

Verse 7

राधशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं विष्णुरूपिणम् । समर्च्य सप्तधान्यान्याढ्यकुंभोपरि विधानतः ॥ ७ ॥

రాధా మాస శుక్లపక్ష ద్వితీయనాడు విష్ణురూపుడైన బ్రహ్మను విధిగా పూజించి, నియమానుసారం పూర్ణకుంభం మీద ఏడు ధాన్యాలను ఏర్పాటు చేయాలి॥७॥

Verse 8

विष्णुलोकमवाप्नोति भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । ज्येष्ठशुक्लद्वितीयायां भास्करं भुवनाधिपम् ॥ ८ ॥

మనోహరమైన భోగాలను అనుభవించి చివరికి విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు—జ్యేష్ఠ మాస శుక్లపక్ష ద్వితీయనాడు భువనాధిపుడైన భాస్కరుడు (సూర్యుడు) పూజకు ఈ ఫలం చెప్పబడింది॥८॥

Verse 9

चतुवक्त्रस्वरूपं च समभ्यर्च्य विधानतः । भोजयित्वा द्विजान् भक्त्या भास्करं लोकमाप्नुयात् ॥ ९ ॥

విధి ప్రకారం చతుర్ముఖ (బ్రహ్మ) స్వరూపాన్ని సమ్యక్‌గా ఆరాధించి, భక్తితో ద్విజులకు భోజనం పెట్టినవాడు భాస్కర (సూర్య) లోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 10

आषाढस्य सिते पक्षे द्वितीया पुण्यसंयुता । तस्यां रथं समारोप्य रामं सह सुभद्रया ॥ १० ॥

ఆషాఢ మాస శుక్ల పక్షంలోని పుణ్య ద్వితీయ తిథినాడు రథంపై రాముని సుభద్రతో కలిసి ఆసీనుడిగా చేయాలి।

Verse 11

द्विजादिभिर्व्रती सार्धं परिक्रम्य पुरादिकम् । जलाशयांतिकं गत्वा कारयेच्च महोत्सवम् ॥ ११ ॥

వ్రతధారి ద్విజులు మొదలైన భక్తులతో కలిసి పట్టణం మరియు పుణ్యస్థలాలను ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత జలాశయ సమీపానికి వెళ్లి మహోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి।

Verse 12

तदन्ते देवभवने निवेश्य च यथाविधि । ब्राह्मणान्भोजयेच्चैव व्रतस्यास्य प्रपूर्तये ॥ १२ ॥

అంతటితో, విధి ప్రకారం దేవాలయంలో (దేవత/క్రియ)ను స్థాపించి, ఈ వ్రతం సంపూర్ణం కావడానికి బ్రాహ్మణులకు కూడా భోజనం పెట్టాలి।

Verse 13

नभः शुक्लद्वितीयायां विश्वकर्मा प्रजापतिः । स्वपितीति तिथिः पुण्या ह्यशोकशयनाह्वया ॥ १३ ॥

నభః (భాద్రపద) మాస శుక్ల ద్వితీయనాడు ప్రజాపతి విశ్వకర్మను పూజించాలి। ఈ పుణ్య తిథి ‘స్వపితీ’ అని, అలాగే ‘అశోక-శయన’ అని కూడా ప్రసిద్ధి।

Verse 14

सशक्तिक तु शय्यास्थं पूजयित्वा चतुर्मुखम् । इममुच्चारयेन्मंत्रं प्रणम्य जगतां पतिम् ॥ १४ ॥

శక్తితో కూడి శయ్యపై విశ్రాంతిచేసే చతుర్ముఖ బ్రహ్మను విధివిధానంగా పూజించి, జగత్పతికి నమస్కరించి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 15

श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीवास श्रीपते प्रभो । गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामद ॥ १५ ॥

శ్రీవత్సధారి, శ్రీకాంతా, శ్రీవాసా, శ్రీపతే ప్రభో! నా గార్హస్థ్యం నశించకుండునట్లు; ధర్మార్థకామదాతా, దయచేసి రక్షించు।

Verse 16

चंद्रार्द्धदानमत्रोक्तं सर्वसिद्धिविधायकम् । भाद्रशुक्लद्वितीयायां शक्ररूपं जगद्विधिम् ॥ १६ ॥

ఇక్కడ చెప్పబడిన ‘అర్ధచంద్ర దానం’ సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించేది. భాద్రపద శుక్ల ద్వితీయనాడు శక్ర (ఇంద్ర) రూపంలో జగద్విధాతను పూజించాలి।

Verse 17

पूजयित्वा विधानेनन सर्वक्रतुफलं लभेत् । आश्विने मासि वै पुण्या द्वितीया शुक्लपक्षगा ॥ १७ ॥

విధివిధానంగా పూజించినవాడు సమస్త యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు. ఆశ్విన మాసంలో శుక్లపక్షంలోని పుణ్య ద్వితీయ అత్యంత పవిత్రం।

Verse 18

दानं प्रदत्तमेतस्यामनंतफलमुच्यते । ऊर्ज्जशुक्लद्वितीयायां यमो यमुनया पुरा ॥ १८ ॥

ఈ రోజున ఇచ్చిన దానం అనంత ఫలాన్ని ఇస్తుందని చెప్పబడింది. ఊర్జ (కార్తిక) శుక్ల ద్వితీయనాడు పూర్వం యముడు యమునాతో సంబంధించాడని ప్రసిద్ధం।

Verse 19

भोजितः स्वगृहे तेन द्वितीयैषा यमाह्वया । पुष्टिप्रवर्द्धनं चात्र भगिन्या भोजनं गृहे ॥ १९ ॥

అతడు తన స్వగృహంలో భోజనం పెట్టినదే—ఇది రెండవ వ్రతం ‘యమా’ అని పిలువబడుతుంది. ఇక్కడ ఇంట్లో సోదరికి భోజనం పెట్టితే పుష్టి, సమృద్ధి వృద్ధి చెందుతాయి.

Verse 20

वस्त्रालंकारपूर्वं तु तस्मै देयमतः परम् ॥ २० ॥

ముందుగా అతనికి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు సమర్పించాలి; ఆ తరువాత ఇవ్వవలసిన దానాన్ని ఇవ్వాలి.

Verse 21

यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः संभोजितो निजकरात्स्वसृसौहृदेन । तस्यां स्वसुः करतलादिह यो भुनक्ति प्राप्नोति रत्नधनधान्यमनुत्तमं सः ॥ २१ ॥

యమునా దేవి సోదరి స్నేహంతో తన చేతులతో యమరాజ దేవునికి భోజనం పెట్టిన తిథి ఏదో—ఆ తిథినే ఇక్కడ సోదరి చేతి నుంచి భోజనం చేసే వాడు రత్నాలు, ధనం, ధాన్యం వంటి అనుత్తమ సంపదను పొందుతాడు.

Verse 22

मार्गशुक्लद्वितीयायां श्राद्धेन पितृपूजनम् । आरोग्यं लभते चापि पुत्रपौत्रसमन्वयः ॥ २२ ॥

మార్గశీర్ష శుక్ల ద్వితీయ నాడు శ్రాద్ధం చేసి పితృపూజ చేయడం వల్ల ఆరోగ్యం లభిస్తుంది; అలాగే పుత్ర-పౌత్ర పరంపర ఆశీర్వాదం కలుగుతుంది.

Verse 23

पौषशुक्लद्वितीयायां गोश्रृंगोदकमार्जनम् । सर्वकामप्रदं नॄणामास्ते बालेंदुदर्शनम् ॥ २३ ॥

పౌష శుక్ల ద్వితీయ నాడు గోశృంగంతో పవిత్రమైన నీటితో మార్జనం చేయడం మనుషులకు సర్వకామప్రదమని చెప్పబడింది; అలాగే బాలచంద్ర దర్శనం విధిగా ఉంది.

Verse 24

योऽर्घ्यदानेन बालेंदुं हविष्याशी जितेंद्रियः । पूजयेत्साज्यसुमनेधर्मकामार्थसिद्धये ॥ २४ ॥

ఇంద్రియజయుడై హవిష్యాహారిగా ఉండి అర్ఘ్యదానంతో బాలచంద్రుని నెయ్యి, పుష్పాలతో పూజించువాడు ధర్మ‑కామ‑అర్థసిద్ధిని పొందును।

Verse 25

माघशुक्लद्वितीयायां भानुरूपं प्रजापतिम् । समभ्यर्च्य यथान्यायं पूजयेद्रक्तपुष्पकैः ॥ २५ ॥

మాఘ శుక్ల ద్వితీయనాడు సూర్యరూప ప్రజాపతిని విధివిధానంగా అర్చించి, నియమానుసారం ఎర్ర పుష్పాలతో పూజించాలి।

Verse 26

रक्तैर्गंवैस्तथा स्वर्णमूर्तिं निर्माय शक्तितः । ततः पूर्णं ताम्रपात्रं गाघृमैर्वापितण्डुलैः ॥ २६ ॥

ఎర్ర గోవులను దానంగా ఇచ్చి, శక్తి మేరకు స్వర్ణమూర్తిని నిర్మించాలి; తరువాత నెయ్యితో గానీ, వండిన బియ్యపు గింజలతో గానీ నిండిన తామ్రపాత్రాన్ని సిద్ధం చేయాలి।

Verse 27

समर्प्य देवे भक्त्यैव स मूर्तिं प्रददेद्द्विजे । एवं कृते व्रते विप्र साक्षात्सूर्य इवोदितः ॥ २७ ॥

ఆ మూర్తిని భక్తితోనే దేవునికి సమర్పించి, తరువాత దానిని ద్విజునికి (బ్రాహ్మణునికి) దానం చేయాలి. ఓ విప్రా! ఇలా వ్రతం చేసినవాడు ఉదయించిన సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 28

दुरासदो दुराधर्षो जायते भुविमानवः । इह कामान्वराम्भुक्त्वा यात्यंते ब्रह्मणः पदम् ॥ २८ ॥

మనిషి భూమిపై దుర్జేయుడై, దురాధర్షుడై జన్మించును; ఇక్కడ శ్రేష్ఠమైన కోరికల ఫలాలను అనుభవించి, చివరికి బ్రహ్ముని పరమపదాన్ని చేరును।

Verse 29

सर्वदेवस्तुतोऽभीक्ष्णं विमानवरमास्थितः । अथ फाल्गुनशुक्लाया द्वितीयायां द्विजोत्तमः ॥ २९ ॥

సర్వ దేవతలచే నిరంతరం స్తుతింపబడుతూ అతడు ఉత్తమ దివ్య విమానమును అధిరోహించాడు. తదుపరి, ఓ ద్విజోత్తమా, ఫాల్గుణ శుక్లపక్ష ద్వితీయనాడు…॥

Verse 30

पुष्पैः शिवं समभ्यर्च्य सुश्वेतैश्च सुगंधिभिः । पुष्पैर्वितानकं कृत्वा पुष्पालंकरणैः शुभैः ॥ ३० ॥

అత్యంత తెల్లని, సువాసనగల పుష్పాలతో శివుని సమ్యక్గా అర్చించాలి. పుష్పాలతో విథానాన్ని చేసి, శుభమైన పుష్పాలంకారాలతో పూజాస్థలాన్ని అలంకరించాలి॥

Verse 31

नैवेद्यैर्विविधैर्धूपैर्दीपर्नीराजनादिभिः । प्रसाद्य प्रणमेच्चैव साष्टांगं पतितो भुवि ॥ ३१ ॥

వివిధ నైవేద్యాలు, ధూపాలు, దీపాలు, నీరాజనం (ఆరతి) మొదలైనవాటితో ప్రభువును ప్రసన్నం చేసి, అనంతరం భూమిపై పడి సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి॥

Verse 32

एवमभ्यर्च्य देवेशं मर्त्यो व्याधिविवर्जितः । धनधान्यसमायुक्तो जीवेद्विर्षशतं ध्रुवम् ॥ ३२ ॥

ఇలా దేవేశ్వరుని సమ్యక్గా అర్చించిన మానవుడు వ్యాధిరహితుడవుతాడు. ధనధాన్యసంపత్తితో యుక్తుడై నిశ్చయంగా వంద సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు॥

Verse 33

यद्विधानं द्वितीयासु शुक्लपक्षगतासु वा । प्रोक्तं तदेव कृष्णासु कर्त्तव्यं विधिकोविदैः ॥ ३३ ॥

శుక్లపక్షంలోని ద్వితీయలకు చెప్పబడిన విధానం ఏదైతే ఉందో, అదే విధానాన్ని కృష్ణపక్షంలోని ద్వితీయలలో కూడా విధి తెలిసినవారు ఆచరించాలి॥

Verse 34

वह्निरेव पृथङ्मास्सु नानारूपवपुर्द्धरः । पूज्यते हि द्वितीयासु ब्रह्मचर्य्यादि पूर्ववत् ॥ ३४ ॥

అగ్నిదేవుడే ప్రతి నెలలో నానారూప దేహాలను ధరించి ప్రకాశిస్తాడు. ద్వితీయా తిథినాడు పూర్వోక్త బ్రహ్మచర్యాది నియమాలతో ఆయననే పూజించాలి.

Verse 35

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासद्वितीयाव्रतनिरूपणं नामैकादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १११ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానము, చతుర్థ పాదములో ‘ద్వాదశమాస-ద్వితీయా-వ్రతనిరూపణ’ అనే నూట పదకొండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.